ứng dụng phái sinh trong việc giảm thiểu rủi ro tín dụng của các ngân hàng thương mại tại việt nam

  • Số trang: 70 |
  • Loại file: DOCX |
  • Lượt xem: 15 |
  • Lượt tải: 0
nhattuvisu

Đã đăng 26946 tài liệu

Mô tả:

i BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG ---------o0o--------- Công trình tham dự Cuộc thi Sinh viên nghiên cứu khoa học trường Đại học Ngoại thương năm 2014 Tên công trình: Ứng dụng phái sinh trong việc giảm thiểu rủi ro tín dụng của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam Thuộc nhóm ngành: KD1 Họ và tên sinh viên: Phạm Hoàng Lân Nam/nữ : Nam Dân tộc: Kinh Lớp: A5 Khoá: K50 Khoa: TCNH năm thứ : 3/4 số năm đào tạo. Ngành học : Ngân hàng Họ và tên sinh viên: Nguyễn Ngọc Huyền Nam/nữ : Nữ Dân tộc: Kinh Lớp: A12 Khoá: K50 Khoa: TCNH năm thứ : 3/4 số năm đào tạo. Ngành học : Ngân hàng Họ và tên sinh viên: Nguyễn Thành Nam Nam/nữ : Nam Dân tộc: Kinh ii Lớp: A23 Khoá: K51 Khoa: KT&KDQT năm thứ : 2/4 số năm đào tạo. Ngành học : CLC KTĐN Họ và tên sinh viên: Trần Thị Anh Phương Nam/nữ : Nữ Dân tộc: Kinh Lớp: A35 Khoá: K50 Khoa: KT&KDQT năm thứ : 3/4 số năm đào tạo. Ngành học : CTTT Họ và tên sinh viên: Nguyễn Thị Thu Trang Nam/nữ : Nam Dân tộc: Kinh Lớp: A21 Khoá: K50 Khoa: TCNH năm thứ : 3/4 số năm đào tạo. Ngành học : CLC TCNH Người hướng dẫn : ThS. Nguyễn Xuân Minh Thúy Hà Nội - 2014 iii DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Danh mục các bảng Trang Bảng 1: Những biểu hiện của một khoản tín dụng có vấn đề và một chính sách tín dụng kém hiệu quả. ......................... 08 Bảng 2: Các công cụ tài chính .................................................................... 34 Bảng 3: Các loại hợp đồng phái sinh tiêu biểu .......................................... 30 Bảng 4: Hoạt động sử dụng phái sinh tín dụng, bán nợ và các biện pháp bảo đảm ............................................................. 34 Bảng 5: Tình hình sử dụng phái sinh của các ngân hàng .......................... 36 Bảng 6: Tình hình tăng trưởng tín dụng qua các năm của Vietinbank ...... 48 Bảng 7: Cơ cấu dư nợ theo đối tượng khách hàng của Vietinbank............ 49 Bảng 8: Cơ cấu dư nợ theo ngành kinh tế của Vietinbank ......................... 49 Bảng 9: Cơ cấu nợ theo thời hạn của Vietinbank ....................................... 49 Bảng 10: Cơ cấu các nhóm nợ của Vietinbank qua 2 năm 2009 và 2010.. 51 Bảng 11: Tình hình sử dụng phái sinh của Vietinbank............................... 52 Bảng 12: Khối lượng cho vay ra (đơn vị: triệu đồng) của hai ngân hàng thương mại tại Việt Nam (2009-2013) ........................................... 54 Bảng 13: Khối lượng chứng khoán phái sinh và các công cụ tài chính khác (đơn vị: triệu đồng) của hai ngân hàng thương mại tại Việt Nam (2009 – 2013) ........................................................................ 54 iv Danh mục các biểu đồ Biểu đồ 1: Chỉ số mức độ tin cậy với các ngân hàng (2012 – 2013).......... 26 Biểu đồ 2: Chỉ số doanh thu các ngân hàng (2012 – 2013) ....................... 27 Biểu đồ 3: Chỉ số tổng chi phí hoạt động của ngân hàng (2012 - 2013) ... 27 Biểu đồ 4: Chỉ số lợi nhuận các ngân hàng (2012 – 2013) ........................ 28 Biểu đồ 5: Chỉ số tiêu chuẩn tín dụng cho vay (2012 – 2013) ................... 28 Biểu đồ 6: Chỉ số tổn thất tín dụng (2012 – 2013) ..................................... 29 v DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT STT 1 2 3 4 Từ viết tắt IRB NHNN TCTD TTCK Từ đầy đủ Internal - Rating Based (Đánh giá dựa trên dữ liệu nội bộ) Ngân hàng Nhà nước Tổ chức tín dụng Thị trường chứng khoán vi MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU .............................................................................................................1 NỘI DUNG .................................................................................................................1 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI, RỦI RO TÍN DỤNG VÀ PHÁI SINH TÍN DỤNG ......................................................................3 1.1. Ngân hàng thương mại..................................................................................3 1.1.1. Các hoạt động chính của ngân hàng thương mại ............................................. 3 1.1.2. Các rủi ro trong trong hoạt động ngân hàng thương mại................................. 4 1.2. Rủi ro tín dụng ..............................................................................................4 1.2.1. Rủi ro tín dụng là gì? ....................................................................................... 4 1.2.2. Các chỉ tiêu phản ánh chất lượng tín dụng ...................................................... 6 a. Các chỉ tiêu định tính phản ánh chất lượng tín dụng ngân hàng ...................... 6 b. Các chỉ tiêu định lượng phản ánh chất lượng tín dụng ngân hàng ................... 9 1.2.3. Những yếu tố ảnh hưởng rủi ro tín dụng (mô hình hóa) ................................ 16 1.2.4. Phòng vệ rủi ro tín dụng và tiềm năng phái sinh: .......................................... 22 1.3. Các công cụ phái sinh: ................................................................................23 1.3.1. Khái niệm:...................................................................................................... 23 1.3.2. Các loại phái sinh........................................................................................... 23 a. Tài sản cơ sở:.................................................................................................. 23 b. Các loại phái sinh:.......................................................................................... 24 1.3.3. Ứng dụng của các công cụ phái sinh: ........................................................... 24 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ ỨNG DỤNG CÔNG CỤ PHÁI SINH TRONG GIẢM THIỂU RỦI RO TÍN DỤNG Ở CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TRÊN THẾ GIỚI..........................................................................................26 2.1. Thực trạng các ngân hàng trên thế giới ......................................................26 2.2. Các công cụ phái sinh tiêu biểu đang được ứng dụng trên thế giới ...........29 vii 2.2.1. Tổng quan về các công cụ tài chính............................................................... 29 2.2.2. Các công cụ phái sinh tiêu biểu đang được ứng dụng: .................................. 31 a. Hợp đồng hoán đổi tổn thất tín dụng: ............................................................. 31 b. Hợp đồng tương lai lãi suất:............................................................................ 31 c. Hợp đồng hoán đổi lãi suất: ............................................................................ 32 2.3. Tình hình sử dụng phái sinh của các ngân hàng trên thế giới ...................33 CHƯƠNG 3: KINH NGHIỆM ỨNG DỤNG CÔNG CỤ PHÁI SINH TRONG GIẢM THIỂU RỦI RO TÍN DỤNG Ở CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM ......................................................................................................................43 3.1. Thực trạng ứng dụng công cụ phái sinh trong giảm thiểu rủi ro tín dụng ở các ngân hàng thương mại Việt Nam ................................................................43 3.1.1. Thực trạng nợ xấu ở các ngân hàng thương mại Việt Nam ........................... 43 3.1.2. Thực trạng ứng dụng công cụ phái sinh trong giảm thiểu rủi ro tín dụng ở các ngân hàng thương mại Việt Nam ............................................................................. 44 3.1.3. Tìm hiểu thực trạng của ngân hàng thương mại cụ thể ở Việt Nam: Vietinbank ................................................................................................................................. 47 3.1.4. Hạn chế trong ứng dụng công cụ phái sinh để giảm thiểu rủi ro tín dụng ở các ngân hàng thương mại Việt Nam ............................................................................. 53 3.2. Nguyên nhân của các hạn chế trong ứng dụng công cụ phái sinh vào giảm thiểu rủi ro tín dụng cho ngân hàng thương mại ở Việt Nam............................54 3.2.1. Các nguyên nhân bắt nguồn từ đặc điểm của công cụ phái sinh ................... 54 3.2.2. Các nguyên nhân bắt nguồn từ thị trường Việt Nam ..................................... 55 3.3. Kinh nghiệm ứng dụng các công cụ phái sinh trong giảm thiểu rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam ..................................................56 3.3.1. Kinh nghiệm rút ra cho các ngân hàng thương mại Việt Nam trong việc áp dụng công cụ phái sinh vào việc giảm thiểu rủi ro tín dụng .................................... 56 viii 3.3.2. Kinh nghiệm cho các cấp quản lý trong việc tạo điều kiện cho các ngân hàng thương mại Việt Nam ứng dụng công cụ phái sinh để giảm thiểu rủi ro tín dụng .. 57 KẾT LUẬN ..............................................................................................................60 TÀI LIỆU THAM KHẢO 1 LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Sự phát triển mạnh mẽ của ngành tài chính là một kết quả tất yếu của việc phát triển các định chế tài chính cũng như việc ứng dụng rộng rãi của các công cụ tài chính. Ngân hàng thương mại là một trong các định chế tài chính quan trọng nhất trong hệ thống trung gian tài chính. Sự phát triển của ngân hàng cũng như một thước đo, một biểu hiện của nền tài chính phát triển. Một trong những hoạt động nền tảng của ngân hàng thương mại chính là hoạt động tín dụng. Trong những năm gần đây, tỉ lệ nợ xấu tăng cao vừa là một dấu hiệu tốt của tỉ lệ tăng trưởng tín dụng nhưng cũng là một lời cảnh báo cho các ngân hàng về việc cần có các biện pháp mới đảm bảo hơn nữa trong việc phòng vệ rủi ro tín dụng. Các biện pháp thông thường đã bộc lộ những mặt hạn chế nhất định. Đa phần các biện pháp của ngân hàng tập trung ở mảng xử lí tín dụng xấu, nợ xấu thay vì việc tăng cường quản trị rủi ro và phòng vệ tín dụng. Với sự ra đời của các công cụ tài chính mới cùng với những tiềm năng phát triển, ngành ngân hàng lại mở ra một triển vọng mới trong việc phòng vệ cho hoạt động tín dụng – một trong các hoạt động nền tảng trọng tâm. Trong số đó, không thể bỏ qua vai trò của phái sinh trong việc phòng vệ. Đặt trong bối cảnh hiện tại, sau một giai đoạn dài chịu ảnh hưởng từ cuộc khủng hoảng tài chính, các ngân hàng trên thế giới nói chung và Việt Nam đều phải gánh các khoản nợ xấu rất lớn. Tình trạng này gây trở ngại không nhỏ cho sự phát triển của nền tài chính kinh tế cũng như bản thân các ngân hàng. Đồng thời khi nền kinh tế bắt đầu khởi sắc, tăng trưởng tín dụng lại tiếp tục kéo theo sự tăng lên nhanh chóng của tỉ lệ nợ xấu khiến cho việc một mặt giải quyết khối nợ xấu đồng thời tìm ra một biện pháp hiệu quả hạn chế sự gia tăng của nợ xấu là một điều cấp thiết mà các ngân hàng thương mại trên thế giới và Việt Nam đều phải tiến hành. 2 2. Mục tiêu nghiên cứu Thực trạng cho thấy, việc sử dụng phái sinh để phòng vệ tín dụng trong các ngân hàng là đã có tuy nhiên vẫn chưa chiếm số lượng lớn. Đa phần việc phòng vệ bằng phái sinh diễn ra ở các doanh nghiệp thuộc khối phi ngân hàng. Vậy nguyên nhân cho việc chưa được ứng dụng rộng rãi này là ở đâu? Tiềm năng nào để phát triển cho việc ứng dụng phái sinh của ngân hàng thương mại? Đây sẽ là những vấn đề đầu tiên được tìm hiểu và giải quyết trong nghiên cứu. Bên cạnh đó, nghiên cứu sẽ tiếp tục tìm hiểu sâu để tăng tính ứng dụng bằng việc tìm hiểu thực tế của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam, tính khả thi và tiềm năng ứng dụng nó tại Việt Nam. Bằng việc nghiên cứu về phái sinh, dựa theo các tài liệu và các báo cáo phân tích số liệu của thế giới, đã có những dấu hiệu cho thấy việc sử dụng phái sinh rộng rãi và đặc biệt là các nghiên cứu ứng dụng mới về việc sử dụng phái sinh trong việc phòng vệ rủi ro tín dụng trong giai đoạn từ 2005 trở lại đây. 3. Phương pháp nghiên cứu Bài nghiên cứu với mục tiêu tìm ra kinh nghiệm ứng dụng các công cụ phái sinh vào giảm thiểu rủi ro tín dụng của các ngân hàng trên thế giới để từ đó bước đầu tìm ra tiềm năng và đề ra các tiền đề mà hệ thống tài chính nói chung cũng như ngân hàng thương mại ở Việt Nam nói riêng có thể tiến hành để có thể tiếp cận gần hơn đến công cụ tài chính hiện đại và có hiệu quả cao này. 4. Kết cấu của đề tài - Chương 1: Cơ sở lý luận về ngân hàng thương mại, rủi ro tín dụng và phái sinh tín dụng - Chương 2: Thực trạng vấn đề ứng dụng công cụ phái sinh trong giảm thiểu rủi ro tín dụng ở các ngân hàng thương mại trên thế giới - Chương 3: Kinh nghiệm áp dụng công cụ phái sinh trong giảm thiểu rủi ro tín dụng cho các ngân hàng thương mại ở Việt Nam. 3 NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI, RỦI RO TÍN DỤNG VÀ PHÁI SINH TÍN DỤNG 1.1. Ngân hàng thương mại 1.1.1. Các hoạt động chính của ngân hàng thương mại Là một trong những trung gian tài chính huyết mạch của nền kinh tế, ngân hàng thương mại có những hoạt động khá phong phú. Có thể kể ra một số hoạt động chính của ngân hàng: - Nghiệp vụ tín dụng ngân hàng. Nghiệp vụ tín dụng ngân hàng bao gồm: + Nghiệp vụ cho vay + Nghiệp vụ chiết khấu + Nghiệp vụ cho thuê tài chính + Nghiệp vụ bao thanh toán + Nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng - Nghiệp vụ ngân quỹ - Nghiệp vụ thanh toán - Nghiệp vụ kinh doanh ngoại hối Các nghiệp vụ nêu trên luôn giữ một tầm quan trọng không nhỏ đối với bản thân từng NHTM. Trong số các nghiệp vụ trên, thu nhập từ nghiệp vụ tín dụng luôn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số thu nhập của NHTM. Tuy đang tìm cách đẩy mạnh và đa dạng hóa các loại dịch vụ, nghiệp vụ tín dụng đã, đang và sẽ là nghiệp vụ sử dụng vốn quan trọng nhất của ngân hàng. 4 1.1.2. Các rủi ro trong trong hoạt động ngân hàng thương mại Với một danh mục hoạt động phong phú như vừa nêu ở trên, rủi ro trong quản trị ngân hàng là điều không thể tránh khỏi. Xét một cách tương đối, mỗi hoạt động của ngân hàng ứng với một loại rủi ro. Rủi ro là khái niệm luôn đi cùng với lợi suất, các hoạt động lớn của ngân hàng, đem lại lợi suất lớn cũng là các hoạt động chứa đựng nhiều rủi ro tiềm ẩn. Có thể kể tên một vài rủi ro như: - Rủi ro tín dụng - Rủi ro ngoại hối - Rủi ro công nghệ và hoạt động - Rủi ro lãi suất - Rủi ro thanh khoản - Rủi ro hoạt động ngoại bảng - Rủi ro quốc gia và rủi ro khác Như đã phân tích, tín dụng là hoạt động chiếm tỷ trọng nhiều nhất trong hoạt động của các ngân hàng. Vì vậy, có thể nói, rủi ro tín dụng có một ảnh hưởng không hề nhỏ tới NHTM. Trong bối cảnh tình hình kinh tế thế giới luôn tiềm ẩn nhiều biến động và đặc trưng ngành ngân hàng, công tác quản trị rủi ro tín dụng luôn cần được quan tâm đúng mức. 1.2. Rủi ro tín dụng 1.2.1. Rủi ro tín dụng là gì? Rủi ro tín dụng là nguy cơ ngân hàng không thể thu lại các khoản tiền cho vay (cả gốc và lãi) theo thời hạn ký hết trong hợp đồng tín dụng. Với tư cách nhà quản trị ngân hàng, rủi ro tín dụng là nguyên nhân gây ra nhiều loại rủi ro khác như mất vốn, mất khả năng chi trả, thậm chí mất đi tài sản vô hình như là niềm tin của khách hàng. Có thể tổng kết một số nguyên nhân gây ra rủi ro tín dụng như dưới đây: 5 - Thứ nhất là rủi ro đến từ phía ngân hàng. Có thể kể đến các nguyên nhân như do sự yếu kém của đội ngũ nhân viên ngân hàng. Tiếp đó là sự giám sát thiếu sát sao của các cán bộ cấp cao, các chính sách giám sát thiếu hợp lí và cấp quyền hạn quá lớn cho các cán bộ tín dụng, sự dễ dãi trong công tác tuyển dụng và nhân sự. Và cuối cùng không thể không nhắc đến việc, ngân hàng thiếu đa dạng hóa danh mục đầu tư, tập trung vào một nhóm đối tượng nhỏ hoặc không đa dạng hóa các công cụ tài chính sử dụng, thiếu các chính sách phòng vệ hiệu quả. Thậm chí việc đánh giá sai khách hàng, từ đó định giá khoản vay không đúng đắn cũng là nguyên nhân không thể không nhắc đến. - Thứ hai là rủi ro đến từ phía khách hàng. Khách hàng hoặc do tình huống khách quan là việc kinh doanh thua lỗ, việc vay quá mức khả năng chi trả dẫn đến không trả được nợ cho ngân hàng hoặc là do yếu tố chủ quan là có mục đích chiếm dụng vốn của ngân hàng. - Thứ ba là rủi ro đến từ yếu tố vĩ mô của nền kinh tế. Có thể kể đến ở đây như chất lượng thông tin, biến động kinh tế, thay đổi của pháp luật. - Một số nguyên nhân là các rủi ro hệ thống không thể tránh khỏi, một số xuất phát từ yếu tố con người, nhưng việc tìm cách lượng hóa các rủi ro là một điều cần thiết để giảm thiểu rủi ro một cách đáng kể. Các rủi ro từ việc đánh giá khoản vay không đúng, từ biến động của nền kinh tế vĩ mô hoàn toàn có thể lượng hóa. Việc lượng hóa cần chuẩn xác và sau đó giải quyết một trong những nguyên nhân cốt lõi của rủi ro tín dụng là việc xây dựng chính sách không hiệu quả của ngân hàng sẽ loại trừ phần lớn tính rủi ro trong hoạt động này. Chính sách hiệu quả ở đây không thể không nói đến một chính sách phòng vệ rủi ro hợp lí, đa dạng hóa danh mục đầu tư và áp dụng những công cụ tài chính mới vào việc giảm thiểu rủi ro tín dụng mà ở trong nghiên cứu sẽ đề cập đến công cụ phái sinh tín dụng. 6 1.2.2. Các chỉ tiêu phản ánh chất lượng tín dụng a. Các chỉ tiêu định tính phản ánh chất lượng tín dụng ngân hàng a.1. Tình hình hoạt động của khách hàng Vì tín dụng là các khoản vay dựa trên lòng tin, các khoản vay có mục đích của khách hàng, nên việc đánh giá khách hàng, theo dõi hoạt động khách hàng là hành động không thể thiếu của các ngân hàng: - Thứ nhất, khách hàng vay vốn với tần suất gia tăng, trả nợ vay không đúng kỳ hạn hoặc thất thường, thường xuyên đề nghị thay đổi kỳ hạn, xin gia hạn tín dụng, xuất hiện dấu hiệu đảo nợ là biểu hiện của chất lượng tín dụng có vấn đề. - Thứ hai, số dư trên tài khoản tiền gửi của khách hàng biến động bất thường và có xu hướng giảm, thường xuyên yêu cầu vay vốn để hỗ trợ vốn lưu động. - Thứ ba, thường xuyên sử dụng nguồn vốn ngắn hạn để tài trợ cho các hoạt động dài hạn, chấp nhận các nguồn vốn tài trợ với chi phí cao, tài khoản phải thu và hàng tồn kho tăng bất thường, vốn điều lệ giảm, dựa vào nguồn thu bất thường để trả nợ như bán nhà xưởng, máy móc, thiết bị…. - Thứ tư, những thay đổi bất lợi trong cơ cấu nguồn vốn (chỉ tiêu vốn cổ phần trên nợ vay), thanh khoản (chỉ tiêu thanh khoản hiện thời), hay mức độ hoạt động (chỉ tiêu doanh thu trên hàng tồn kho). - Thứ năm, các dấu hiệu khác như uy tín khách hàng suy giảm, khách hàng có đơn kiện. Như vậy, hoạt động kinh doanh của khách hàng giảm sút sẽ kéo theo chất lượng tín dụng của ngân hàng xấu đi. Khi khách hàng xuất hiện những dấu hiệu kinh doanh giảm sút thì ngân hàng phải tăng cường theo dõi, kiểm tra sát sao các khoản nợ để đề ra các biện pháp xử lý kịp thời, tránh cho tổn thất tín dụng xảy ra. a.2. Tình hình cung cấp thông tin của khách hàng 7 Thông tin khách hàng cũng là yếu tố đảm bảo cho hoạt động tín dụng diễn ra hiệu quả. - Thứ nhất, bất kỳ sự chậm trễ nào và không có lý do của khách hàng trong việc cung cấp các báo cáo tài chính định kỳ theo thỏa thuận hoặc không báo cáo khi có yêu cầu đột xuất đều là những biểu hiện của chất lượng tín dụng đang bị giảm sút. - Thứ hai, chậm trễ trong việc liên lạc với cán bộ tín dụng trong việc cung cấp các thông tin liên quan đến khách hàng, ngành hàng, hay các nghĩa vụ tài chính đối với các chủ nợ (kể cả nợ thuế), hoặc trì hoãn việc trình các chứng từ tài chính liên quan theo yêu cầu của ngân hàng, hoặc cố tình giả mạo số liệu kế toán để làm đẹp các báo cáo tài chính trình ngân hàng. Ngoài các dấu hiệu nêu trên, thì các chỉ tiêu khác cũng phản ánh chất lượng tín dụng cần xem xét như thu nhập ròng giảm trong một hay nhiều năm, đặc biệt là các chỉ tiêu như tỷ lệ sinh lời trên tổng tài sản (ROA), tỷ lệ sinh lời trên vốn cổ phần (ROE), lợi tức trước thuế và lãi suất (EBIT), hay giá cổ phiếu của công ty thay đổi bất lợi. a.3. Các biểu hiện trong quản lý tín dụng của ngân hàng Ngoài nguyên nhân từ phía khách hàng, thì nguyên nhân gây ra tình trạng tín dụng xấu có thể xuất phát từ phía chính các ngân hàng. Sự phá sản của Lehman Brothers là bài học về cách quản lí ngân hàng mà các ngân hàng thương mại cần học tập: - Thứ nhất, thay đổi thường xuyên trong chính sách tín dụng, đặc biệt là chính sách quản lý khách hàng, phương thức quản lý khách hàng không thống nhất về ngành hàng, quy mô, địa giới và mức độ xếp hạng tín nhiệm. Sự bất hợp lý trong quản lý khách hàng là dấu hiệu làm phát sinh các rủi ro tín dụng, từ đó ảnh hưởng xấu đến chất lượng tín dụng của ngân hàng. - Thứ hai, thay đổi chắp vá trong việc thực hiện quy trình nghiệp vụ cho vay đối với khách hàng. Đôi khi do quá chú trọng những khách hàng lớn mà 8 ngân hàng đã bỏ qua, làm tắt các công đoạn và giảm nhẹ các điều kiện tín dụng, bỏ qua các khâu cần thiết trong thẩm định hay giảm nhẹ các điều khoản trong hợp đồng tín dụng, hoặc rút ngắn thời gian thẩm định một cách quá bất hợp lý… Đây cũng là biểu hiện chất lượng cho vay của ngân hàng đang có vấn đề. - Thứ ba, thay đổi thường xuyên cán bộ quản lý tín dụng mà không có lý do chính đáng, bố trí cán bộ có trình độ yếu kém không theo kịp sự phát triển của khách hàng, không nhất quán trong việc xử lý nợ có vấn đề, cán bộ tín dụng có biểu hiện vay ké, nhận hối lộ, cùng khách hàng lập khống giấy tờ, khai khống giá trị tài sản bảo đảm… Bảng 1: Những biểu hiện của một khoản tín dụng có vấn đề và một chính sách tín dụng kém hiệu quả. Các biểu hiện của tín dụng có vấn đề Các biểu hiện của chính sách tín dụng kém hiệu quả 1. Trả nợ vay không đúng kỳ hạn hoặc 1. Sự lựa chọn khách hàng không đúng thất thường với cấp độ rủi ro của ngân hàng 2. Thường xuyên sửa đổi thời hạn, xin 2. Chính sách cho vay phụ thuộc vào gia hạn tín dụng những sự kiện có thể xảy ra trong tương lai (ví dụ: hợp nhất) 3. Có hồ sơ đảo nợ 3. Cho vay trên cơ sở lời hứa của khách hàng duy trì số dư tiền gửi lớn 4. Lãi suất tín dụng cao không bình 4. Thiếu kế hoạch rõ ràng để thanh lý thường (để bù đắp rủi ro tín dụng) từng khoản tín dụng 5. Tài khoản phải thu hay hàng tồn kho 5. Tỷ lệ tín dụng cao cho khách hàng có tăng không bình thường trụ sở ngoài lãnh địa hoạt động của ngân hàng Các biểu hiện của tín dụng có vấn đề Các biểu hiện của chính sách tín dụng kém hiệu quả 9 6. Tỷ lệ đòn bẩy tăng 6. Hồ sơ tín dụng không đầy đủ, thiếu sót và không đồng bộ 7. Thất lạc hồ sơ (đặc biệt là các báo cáo 7. Tỷ lệ cho vay nội bộ cao tài chính của khách hàng) 8. Chất lượng bảo đảm tín dụng thấp 8. Có xu hướng thái quá trong cạnh tranh (cấp tín dụng xấu để giữ chân khách hàng) 9. Dựa vào đánh giá lại tài sản để tăng 9. Cho vay hỗ trợ các mục đích đầu cơ vốn chủ sở hữu của khách hàng 10. Thiếu báo cáo lưu chuyển luồng tiền 10. Không nhạy cảm với sự thay đổi các hay dự báo luồng tiền điều kiện môi trường kinh tế 11. Khách hàng dựa vào nguồn thu bất thường để trả nợ (ví dụ: bán nhà xưởng hay máy móc thiết bị) (Nguồn: GS.TS Nguyễn Văn Tiến, giáo trình Tín dụng ngân hàng, 2013) b. Các chỉ tiêu định lượng phản ánh chất lượng tín dụng ngân hàng b.1. Các chỉ tiêu nợ quá hạn i. Tỷ lệ nợ quá hạn Tỷ lệ nợ quá hạn= Số dư nợ quá hạn Tổng dư nợ ×100% Tỷ lệ nợ quá hạn phản ánh số dư nợ gốc và lãi đã quá hạn mà chưa thu hồi được. Nợ quá hạn cho biết, cứ trên 100 đồng dư nợ hiện hành có bao nhiều đồng đã quá hạn, đây là một chỉ tiêu cơ bản cho biết chất lượng hoạt động tín dụng của ngân hàng. Tỷ lệ nợ quá hạn cao chứng tỏ chất lượng tín dụng thấp và ngược lại, tỷ lệ nợ quá hạn thấp chứng tỏ chất lượng tín dụng cao. Tỷ lệ nợ quá hạn chỉ phản ánh những số dư nợ thực sự đã quá hạn mà không phản ánh toàn bộ quy mô dư nợ có nguy cơ quá hạn. Để khắc phục nhược điểm này, người ta sử dụng chỉ tiêu “tỷ lệ tổng dư nợ có nợ quá hạn” như sau: 10 ii. Tỷ lệ tổng dư nợ có nợ quá hạn Tổng dư nợ có nợ quá hạn Tổng dư nợ Tỷ lệ tổng dư nợ có nợ quá hạn= ×100% Do chỉ tiêu “Tổng dư nợ có nợ quá hạn” bao gồm toàn bộ dư nợ của một khách hàng (kể cả đến hạn và chưa đến hạn) kể từ khi xuất hiện món nợ quá hạn đầu tiên, nên nó phản ánh chính xác hơn mức độ rủi ro (chất lượng) tín dụng của ngân hàng. iii. Chỉ tiêu “Khách hàng có nợ quá hạn” Tổng số khách hàng quá hạn ×100% Tổng số khách hàng có dư nợ Tỷ lệ khách hàng có nợ quá hạn= Chỉ tiêu này cho biết, cứ 100 khách hàng vay vốn, thì có bao nhiêu khách đã quá hạn. Nếu tỷ lệ này cao, phản ánh chính sách tín dụng của ngân hàng là không hiệu quả. Ngoài ra, nếu chỉ tiêu này thấp hơn chỉ tiêu “Nợ quá hạn”, cho biết nợ quá hạn tập trung vào những khách hàng lớn; ngược lại, nếu chỉ tiêu này cao hơn chỉ tiêu “Nợ quá hạn” thì nợ quá hạn tập trung vào những khách hàng nhỏ. iv. Chỉ tiêu “Cơ cấu nợ quá hạn” Tỷ lệ nợ ngắn hạn quá hạn= Tỷ lệ nợ dài hạn quá hạn= Nợ quá hạn ngắn hạn ×100% Nợ ngắn hạn Nợ quá hạn dài hạn Nợ dài hạn ×100% v. Khả năng thu hồi nợ quá hạn: Để đánh giá chính xác hơn chất lượng tín dụng, người ta còn phân loại nợ quá hạn theo hai tiêu chí: Nợ quá hạn có khả năng thu hồi= Nợ quá hạn không có khả năng thu hồi= Nợ quá hạn có khả năng thu hồi Nợ quá hạn ×100% Nợ quá hạn không có khả năng thu hồi ×100% Nợ quá hạn 11 vi. Phân loại nợ quá hạn: Nợ quá hạn còn được phân theo một số tiêu chí khác làm căn cứ xây dựng kế hoạch thu hồi nợ trong từng trường hợp cụ thể và định hướng chính sách cho vay. - Nợ quá hạn theo thời gian + Nợ quá hạn dưới 180 ngày + Nợ quá hạn từ 180 đến 360 ngày + Nợ quá hạn trên 360 ngày - Nợ quá hạn theo thành phần kinh tế + Nợ quá hạn của các doanh nghiệp nhà nước + Nợ quá hạn của các công ty cổ phần, trách nhiệm hữu hạn + Nợ quá hạn của các hộ gia đình, cá nhân b.2. Các chỉ tiêu nợ xấu i. Phân loại nhóm nợ: Để hình thành chỉ tiêu nợ xấu, chúng ta phải tiến hành phân loại nợ. Phân loại nợ là quá trình xem xét, đánh giá danh mục cho vay nhằm phân loại các khoản vay nợ vào các nhóm khác nhau dựa trên rủi ro và các đặc điểm tương đồng của khoản vay. Việc thường xuyên xem xét và phân loại nợ giúp cho ngân hàng có thể kiểm soát chất lượng danh mục cho vay và khi cần thiết sẽ đưa ra các biện pháp xử lý thích hợp nhằm hạn chế rủi ro và nâng cao chất lượng tín dụng. Danh mục cho vay của ngân hàng thương mại được phân loại thành 5 nhóm: - Nhóm 1 (Nợ đủ tiêu chuẩn) – bao gồm: + Các khoản nợ trong hạn và tổ chức tín dụng đánh giá là có khả năng thu hồi đầy đủ cả gốc và lãi đúng hạn; + Các khoản nợ quá hạn dưới 10 ngày và TCTD đánh giá là có khả năng thu hồi đầy đủ gốc và lãi bị quá hạn và thu hồi đẩy đủ gốc và lãi đúng thời hạn còn lại. - Nhóm 2 (Nợ cần chú ý) bao gồm: 12 + Các khoản nợ quá hạn từ 10 ngày đến 90 ngày; + Các khoản nợ điều chỉnh kỳ hạn trả nợ lần đầu. - Nhóm 3 (Nợ dưới tiêu chuẩn) bao gồm: + Các khoản nợ quá hạn từ 91 đến 180 ngày; + Các khoản nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần đầu; + Các khoản nợ được miễn hoặc giảm lãi do khách hàng không đủ khả năng trả lãi đầy đủ theo hợp đồng tín dụng. - Nhóm 4 (Nợ nghi ngờ) bao gồm: + Các khoản nợ quá hạn từ 181 ngày đến 360 ngày; + Các khoản nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần đầu quá hạn dưới 90 ngày theo thời hạn trả nợ được cơ cấu lại lần đầu; + Các khoản nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần thứ hai. - Nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn) bao gồm: + Các khoản nợ quá hạn trên 360 ngày + Các khoản nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần đầu quá hạn từ 90 ngày trở lên theo thời hạn trả nợ được cơ cấu lại lần đầu; + Các khoản nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần thứ hai quá hạn theo thời hạn trả nợ được cơ cấu lại lần thứ hai; + Các khoản nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần thứ ba trở lên; kể cả chưa bị quá hạn hoặc đã quá hạn; + Các khoản nợ khoanh, nợ chờ xử lý. ii. Tỷ lệ nợ xấu: Tỷ lệ nợ xấu= Nợ xấu ×100% Tổng dư nợ Tỷ lệ nợ xấu cho biết trong 100 đồng tổng dư nợ thì có bao nhiêu đồng là nợ xấu, chính vì vậy, tỷ lệ nợ xấu là một chỉ tiêu cơ bản đánh giá chất lượng tín dụng của ngân hàng. Nợ xấu phản ánh khả năng thu hồi vốn khó khăn, vốn của ngân hàng lúc này không còn ở mức độ rủi ro thông thường nữa mà là nguy cơ mất vốn. Theo chuẩn quốc tế, tổn thất tín dụng được tính theo công thức:
- Xem thêm -