Tuyển tập một số bài văn hay lớp 9

  • Số trang: 46 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 57 |
  • Lượt tải: 0
dangvantuan

Đã đăng 42610 tài liệu

Mô tả:

TuyÓn tËp mét sè bµi v¨n hay líp 9 §Ò 1: Ph©n tÝch vµ nªu c¶m nghÜ cña em sau khi học bài “Phong cách Hồ Chí Minh” cña Lª Anh Trµ. “Phong c¸ch Hå ChÝ Minh” rót trong bµi “Phong c¸ch Hå ChÝ Minh, c¸i vÜ ®¹i g¾n víi c¸i gi¶n dÞ” cña Lª Anh Trµ in trong cuèn s¸ch “Hå ChÝ Minh vµ v¨n ho¸ ViÖt Nam” – n¨m 1990. LuËn ®iÓm thø nhÊt mµ ng−êi viÕt nªu lªn lµ tÇm s©u réng vèn tri thøc v¨n hãa cña Hå ChÝ Minh. Do ®©u mµ cã vèn tri thøc v¨n hãa Êy ? Hå ChÝ Minh cã mét cuéc sèng phong phó, s«i næi. Ng−êi “® tiÕp xóc” víi v¨n ho¸ nhiÒu n−íc ë ph−¬ng §ong vµ ph−¬ng T©y. Ng−êi “® ghÐ l¹i” nhiÒu h¶i c¶ng, “® th¨m” c¸c n−íc ch©u Phi, ch©u ¸, ch©u mÜ. Ng−êi “® sèng dµi ngµy” ë Anh, ë Ph¸p. Lóc lµm båi, lóc cuèc tuyÕt, lóc lµm nghÒ röa ¶nh.....ChÕ Lan Viªn còng ®G cã lÇn viÕt: “§êi båi tµu lªnh ®ªnh theo sãng bÓ, Ng−êi ®i hái kh¾p bãng cê ch©u MÜ, ch©u Phi Nh÷ng ®Êt tù do, nh÷ng trêi n« lÖ Nh÷ng con ®−êng c¸ch m¹ng ®ang t×m ®i”. ( “Ng−êi ®i t×m h×nh cña n−íc” ) Ng−êi “nãi vµ viÕt th¹o ” nhiÒu ngo¹i ng÷ nh− Ph¸p, Anh, Hoa, Nga....Cuéc ®êi Ng−êi “®Çy tru©n chuyªn ”. Ng−êi “® lµm nhiÒu nghÒ”, vµ ®Æc biÖt lµ “®Õn ®©u Ng−êi còng häc hái, t×m hiÓu v¨n hãa, nghÖ thuËt ®Õn mét møc kh¸ uyªn th©m”. Hå ChÝ Minh “® tiÕp thu” mäi c¸i hay c¸i ®Ñp cña c¸c nÒn v¨n hãa, vµ “® nhµo nÆn” víi c¸i gèc v¨n hãa d©n téc ®É thÊm s©u vµo hån m×nh, m¸u thÞt m×nh, nªn ®G trë thµnh “mét nh©n c¸ch rÊt ViÖt Nam, mét lèi sèng rÊt b×nh dÞ, rÊt ViÖt Nam, rÊt ph−¬ng §«ng, nh−ng còng ®ång thêi rÊt míi, rÊt hiÖn ®¹i:. C¸ch lËp luËn chÆt chÏ, c¸ch nªu luËn cø x¸c ®¸ng, lèi diÔn ®¹t tinh tÕ cña Lª Anh Trµ ®G t¹o nªn søc thuyÕt phôc lín. LuËn ®iÓm thø hai mµ t¸c gi¶ ®−a ra lµ lèi sèng rÊt b×nh dÞ, rÊt ph−¬ng §«ng, rÊt ViÖt Nam cña Hå ChÝ Minh. Lª Anh Trµ ®G sö dông ba luËn cø (n¬i ë, trang phôc, c¸ch ¨n mÆc) ®Ó gi¶i thÝch vµ chøng minh cho luËn ®iÓm nµy. C¸i “cung ®iÖn” cña vÞ Chñ tÞch n−íc lµ mét chiÕc nhµ sµn nhá b»ng gç bªn c¹nh chiÕc ao. ChØ vÎn vÑn cã vµi phßng “tiÕp kh¸ch, häp Bé chÝnh trÞ, lµm viÖc vµ ngñ”, ®å ®¹c “rÊt méc m¹c, ®¬n s¬”. Trang phôc cña Ng−êi “hÕt søc gi¶n dÞ” víi bé quÇn ¸o bµ ba n©u, chiÕc ¸o trÊn thñ, ®«i dÐp lèp “ th« s¬ nh− cña c¸c chiÕn sÜ tr−êng S¬n”. C¸ch ¨n uèng cña Hå ChÝ Minh “rÊt ®¹m b¹c”: c¸ kho, rau luéc, d− ghÐm, cµ muèi, ch¸o hoa..., ®ã lµ “nh÷ng mãn ¨n d©n téc kh«ng chót cÇu k×”. Nh÷ng luËn cø mµ ng−êi viÕt nªu ra kh«ng cã g× míi. NhiÒu ng−êi ®G nãi, ®G viÕt, nhiÒu håi kÝ ®G ®Ó l¹i mµ ta ®G biÕt. Nh−ng Lª Anh Trµ ®G viÕt mét c¸ch gi¶n dÞ, th©n mËt, tr©n träng vµ ca ngîi. PhÇn cßn l¹i, t¸c gi¶ ®G b×nh luËn phong c¸ch Hå ChÝ Minh. So s¸nh víi cuéc sèng cña mét vÞ lGnh tô, mét vÞ tæng thèng, mét vÞ vua hiÒn..., råi «ng ng¹c nhiªn kh¼ng ®Þnh http://ebook.here.vn – Thư viện Sách Tham Khảo 1 Hå ChÝ Minh ®G “sèng ®Õn møc gi¶n dÞ vµ tiÕt chÕ nh− vËy” :. Lª Anh Trµ “bÊt gi¸c nghÜ ®Õn”, liªn t−ëng ®Õn NguyÔn TrGi vµ NguyÔn BØnh Khiªm, trÝch dÉn hai c©u th¬ cña Tr¹ng Tr×nh: “Thu ¨n m¨ng tróc, ®«ng ¨n gi¸ - Xu©n t¾m hå sen, h¹ t¾m ao” ®Ó ®i tíi ca ngîi nÕp sèng gi¶n dÞ vµ thanh ®¹m cña Hå ChÝ Minh, cña c¸c vÞ danh nho kh«ng ph¶i lµ “tù thÇn th¸nh hãa, tù lµm cho kh¸c ®êi”, mµ lµ “lèi sèng thanh cao, mnét c¸ch di d−ìng tinh thÇn, mét quan niÖm thÈm mÜ vÒ cuéc sèng, cã kh¶ n¨ng ®em l¹i h¹nh phóc, thanh cao cho t©m hån vµ thÓ x¸c”. Tãm l¹i, Lª Anh Trµ ®G lËp luËn mét c¸ch chÆt chÏ, nªu lªn nh÷ng luËn cø x¸c thùc, chän läc, tr×nh bµy khóc chiÕt víi tÊt c¶ tÊm lßng ng−ìng mé, ngîi ca “Nhµ v¨n hãa lín, nhµ ®¹o ®øc lín, nhµ c¸ch m¹ng lín, nhµ chÝnh trÞ lín ® quyÖn chÆt víi nhau trong con ng−êi Hå ChÝ Minh, mét con ng−êi rÊt gi¶n dÞ, mét con ng−êi ViÖt Nam gÇn gòi víi mäi ng−êi”. §äc bµi viÕt cña Lª Anh Trµ, chóng ta häc tËp ®−îc bao nhiªu ®iÒu tèt ®Ñp vÒ phong c¸ch Hå ChÝ Minh, vÞ lGnh tô kÝnh yªu cña d©n téc. -------------------------------------------ðề 2. Em hãy Phân tích bài thơ “Viếng lăng Bác” của Viễn Phương Chủ tịch Hồ Chí Minh - vị cha già kính yêu của dân tộc Việt Nam – ñã cống hiến trọn ñời mình vì sự nghiệp giải phóng ñất nước. Người ra ñi năm 1969, ñể lại biết bao nỗi thương nhớ và xót xa cho Tổ quốc. Có nhiều nhà thơ ñã viết bài thơ tưởng nhớ về Bác, và “Viếng lăng Bác” của Viễn Phương là một trong những bài thơ xuất sắc nhất. Chúng ta hãy cùng ñến với bài thơ ñể cảm nhận ñược cảm xúc ấy. “Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác .... Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này” Năm 1976, sau ngày ñất nước ta ñược hoàn toàn giải phóng, lăng Bác ñược khánh thành. Nhà thơ Viễn Phương từ miền Nam ñã ra thăm lăng Bác. Cảm xúc dâng trào, nhà thơ ñã làm một bài thơ như một lời bộc bạch chân tình của hàng triệu người con miền Nam với Bác. ðây là một bài thơ ñặc sắc, giàu ý nghĩa, làm cho người ñọc xúc ñộng. Hai khổ thơ ñầu là những dòng cảm xúc ban ñầu của nhà thơ khi ñược lần ñầu ñến thăm lăng Bác: một chút tự hào, xen lẫn vui sướng, lẫn xúc ñộng khi sắp ñc kề cận bên Ng` cha thân yêu của dân tộc.Bằng những hình ảnh ẩn dụ giàu sức gợi, nhôn ngữ bình dị mà hàm súc, tinh tế, ñoạn thơ ñã ñể lại trong lòng người ñọc những cảm xúc vô cùng sâu sắc. Hai khổ cuối bài thơ như những nốt nhạc du dương, trầm bổng, réo rắt như tấm lòng tha thiết yêu mến của nhà thơ với Bác. Bằng những ngôn từ ẩn dụ ñặc sắc,từ ngữ bình dị mà giàu sức gợi, câu thơ ñã khơi gợi trong lòng người ñọc những rung ñộng sâu sắc và ñáng quý. Bài thơ ñược phân chia theo bố cục thời gian, và khổ thơ ñầu tiên nói về cảm xúc của tác giả khi nhìn thấy lăng Bác từ xa. http://ebook.here.vn – Thư viện Sách Tham Khảo 2 “Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác” Câu thơ ñầu tiên thật ngắn gọn nhưng nó lại là một lời tâm sự chân tình của nhà thơ cũng như hàng triệu người con miền Nam. Một tiếng “con” thật ấm áp, gần gũi, thể hiện lòng kính yêu to lớn ñối với Bác. Bác thật gần gũi với người dân, như là một vị cha già của dân tộc. “Con ở miền Nam” - mấy tiếng ấy bao hàm một nỗi ñau và một niềm tự hào. Miền Nam gian khổ và anh hùng, miền Nam ñi trước về sau, miền Nam thành ñồng Tổ quốc, miền Nam vừa chiến thắng kẻ thù hung bạo trở về trong ñại gia ñình Việt Nam ñây Bác ơi! Nhà thơ mong nhìn thấy Bác một lần sau khi ñất nước ñã giải phóng nhưng thật ñau xót, Bác ñã không còn. Vì vậy, từ “viếng” ñã ñược nhà thơ thay bằng từ “thăm” ñể giảm nhẹ nỗi ñau cũng như bày tỏ niềm tin rằng Bác vẫn sống mãi. “ðã thấy trong sương hàng tre bát ngát Ôi hàng tre xanh xanh Việt Nam Bão táp mưa sa ñứng thẳng hàng” ðập vào mắt nhà thơ là hình ảnh hàng tre xanh ngắt trước lăng Bác. Cây tre - biểu tượng cho sự bất khuất, kiên cường nhưng giản dị, thanh cao của người dân Việt Nam – ñã ñể lại một dấu ấn ñậm nét trong lòng tác giả trước khi bước vào lăng Bác. Hàng tre bát ngát – Hàng tre xanh xanh – Hàng tre Việt Nam: hàng tre bao ñời như một dấu hịêu ñặc biệt của dân tộc. Hàng tre trùm bóng mát rượi lên bao thế hệ cuộc ñời, hàng tre mang bao phẩm chất của con người Tổ quốc ta: dẻo dai, ñoàn kết, bất khuất, kiên cường. Ở Bác có tất cả những gì mà những con người Việt Nam từng có, cũng cái dấu hiệu xanh tươi sự sống ấy, cũng cái kiên cường “ñứng thẳng hàng” trong “bão táp mưa sa” ấy. Dân tộc ta thật sự có sức sống mãnh liệt, cho dù những thử thách của thiên nhiên, của lịch sử có khắc nghiệt cách mấy thì vẫn kiên cường chống chọi, và vẫn cố gắng ñứng thẳng chứ nhất quyết không chịu bị bẻ cong. Hàng tre ñứng ñó, bên lăng Bác như ru giấc ngủ ngàn thu của Bác, gắn bó mãi mãi với Bác như dân tộc Việt Nam vẫn kính trọng Bác mãi mãi. ðến gần lăng Bác, xếp hàng vào viếng thì tác giả có thêm nhiều cảm xúc mới. “Ngày ngày mặt trời ñi qua trên lăng Thấy một mặt trời trong lăng rất ñỏ” Hai câu thơ sinh ñộng với nhiều hình ảnh gợi cảm ñược tạo nên từ những hình ảnh thực và hình ảnh ẩn dụ sóng ñôi với nhau. Một mặt trời thực ñi qua trên lăng, là mặt trời của tự nhiên, của muôn loài, soi sáng cho muôn loài, ñem lại sức sống cho thế giới. Từ mặt trời thật ấy, một mặt trời ẩn dụ khác hiện ra trong lăng, rất ñỏ. Bác nằm trong lăng với ánh sáng ñỏ xung quanh như một mặt trời. Bác tồn tại vĩnh cửu trong lòng mỗi người dân Việt Nam như sự tồn tại của một mặt trời thật. Bác soi sáng ñường cho dân tộc ta ñi, cống hiến cả cuộc ñời cho sự nghiệp giành ñộc lập của Tổ quốc. Bác giúp nhân dân ta thoát khỏi kiếp sống nô lệ, trở thành một con người tự do ñể bây giờ ñược hạnh phúc. Công lao của Bác ñối với dân tộc ta cũng như mặt trời, to lớn không kể xiết. Bác là một mặt trời. Cái ẩn dụ mặt trời ở ñây không biết ñã ñủ nói về Bác chưa ?. Không, nếu nói Bác là mặt trời thì phải nhấn mạnh thêm cho rõ cái ñặc tính của vầng mặt trời ấy: rất ñỏ. Cái mặt trời ñang tỏa sáng trên cao kia, cái mặt trời của thiên nhiên, tượng trưng của nguồn nóng, nguồn sáng, nguồn sự sống ấy, không phải bao giờ cũng nguyên http://ebook.here.vn – Thư viện Sách Tham Khảo 3 vẹn thế ñâu, không phải lúc nào cũng ấm nóng thế ñâu! Vầng mặt trời ấy có thể bị bóng ñêm lấn át. Nhưng vầng mặt trời Bác Hồ của ta thì mãi mãi ñỏ thắm, mãi mãi là nguồn sưởi ấm, nguồn sáng soi ñường cho con người Việt Nam. Hôm nay có hai mặt trời chiếu rọi trên ñường ñời: một mặt trời tỏa sáng trước mặt, một mặt trời tỏa sáng tâm hồn…Như mặt trời kia, Bác thuộc về vĩnh cửu. Bác sẽ sống mãi trong lòng mỗi con người Việt Nam. “Ngày ngày dòng người ñi trong thương nhớ Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân…” Cùng với mặt trời ñi qua trên lăng, ngày ngày dòng người vẫn ñi qua lăng trong thương nhớ. ðiệp ngữ “ngày ngày” ý nói rằng nhân dân ta mãi luôn ghi nhớ công lao to lớn của Bác, mãi mãi là như vậy. Nhịp thơ của ñoạn chậm, diễn tả ñúng tâm trạng khi ñứng xếp hàng trước lăng chờ ñến lượt vào, ngậm ngùi tưởng nhớ ñến Bác ñã khuất. Tuy vậy, nhịp thơ chầm chậm như bước chân người ñi trong cuộc tưởng niệm mà sao câu thơ vẫn không buồn ? Phải rồi. Chúng ta không làm cái việc tưởng niệm bình thường với Bác như một người ñã khuất. Dòng người ñang ñi ñây là ñang ñi trong cuộc hành trình ngợi ca vinh quang của Bác. Và tràng hoa vinh quang này không phải ñược kết bằng những bông hoa bình thường như mọi tràng hoa vinh hiển khác trên ñời ñâu. Tràng hoa ñây là một hình ảnh ẩn dụ của tác giả, ñó chính là những ñoá hoa thật sự của ñời, là ñàn con mà Bác ñã cố công tạo nên suốt bảy mươi chín mùa xuân Bác sống trên ñời. Những bông hoa trong vườn Bác nay ñã lớn lên, nở rộ ngát hương kính dâng lên Bác. Vào bên trong lăng Bác, thấy Bác ñang nằm ñó, nhà thơ lại một lần nữa cố giấu tiếng nấc nghẹn ngào: “Bác nằm trong giấc ngủ bình yên Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền” Khung cảnh bên trong lăng thật êm dịu, thanh bình. Lúc này, trước mặt mọi người chỉ có hình ảnh Bác. Bác nằm ñó trong giấc ngủ vĩnh hằng. Bác mất thật rồi sao? Không ñâu. Bác chỉ nằm ñó ngủ thôi, Bác chỉ ngủ thôi mà! Suốt bảy mươi chín năm cống hiến cho ñất nước, bây giờ ñất nước ñã bình yên, Bác phải ñược nghỉ ngơi chứ. Bao quanh giấc ngủ của Bác là một “vầng trăng sáng dịu hiền”. ðó là hình ảnh ẩn dụ cho những năm tháng làm việc của Bác, lúc nào cũng có vầng trăng bên cạnh bầu bạn. Từ giữa chốn tù ñày, ñến “cảnh khuya” núi rừng Việt Bắc, rồi “nguyên tiêu”…Tuy vậy, Bác chưa bao giờ thảnh thơi ñể ngắm trăng ñúng nghĩa. Khi thì “trong tù không rựơu cũng không hoa”, khi thì “việc quân ñang bận”. Chỉ có bây giờ, trong giấc ngủ yên, vầng trăng ấy mới thật sự là vầng trăng yên bình, ñể Bác nghỉ ngơi và ngắm. Trăng dịu hiền, soi sáng hình ảnh Bác. Nhìn Bác ngủ ở ñấy thật bình yên, nhưng có một sự thật dù ñau lòng cách mấy ta vẫn phải chấp nhận: Bác ñã thật sự ra ñi mãi mãi. “Vẫn biết trời xanh là mãi mãi Mà sao nghe nhói ở trong tim!” Trời xanh bao la kia kéo dài ñến vô tận, không bao giờ chấm dứt. Dù lí trí vẫn luôn trấn an lòng mình rằng Bác vẫn sống ñấy, vẫn còn dõi theo Tổ quốc mãi mãi như màu xanh thanh bình trên nền trời Tổ quốc ñộc lập nhưng con tim ta vẫn nhói ñau vì một sự http://ebook.here.vn – Thư viện Sách Tham Khảo 4 thật ñau lòng. Một từ “nhói” của nhà thơ nói hộ ta nỗi ñau ñớn, nỗi ñau vượt lên mọi lí lẽ, mọi lập luận lí trí. Bác như trời xanh, Bác là mãi mãi, Bác vẫn sống trong tâm tưởng mỗi chúng ta, Bác mãi hiện diện trên mỗi phần ñất, mỗi thành quả, mỗi phần tử tạo nên ñất nước này. Nhưng mà Bác mất thật rồi, ta không còn có Bác trong cuộc ñời thường này. Mất Bác, cái thiếu vắng ấy liệu có thể nào bù ñắp ñược? Tổ quốc ta ñã thật sự không còn Bác dõi theo từng bước chân, không còn ñược Bác nâng ñỡ mỗi khi vấp ngã. Bác ra ñi, nỗi ñau ấy liệu có từ ngữ nào diễn tả hết? Cả ñàn con Việt Nam luôn tiếc thương Bác, luôn nhớ về Bác như một cái gì ñó thật vĩ ñại, không thể xoá nhoà. Dù Bác ra ñi thật sự rồi nhưng những ñiều Bác ñã làm vẫn sẽ ñọng lại trong tâm hồn, hình ảnh Bác vẫn tồn tại trường kì trong trái tim mỗi người dân Việt Nam. Cuối cùng dẫu thương tiếc Bác ñến mấy, cũng ñến lúc phải rời lăng Bác ñể ra về. Khổ thơ cuối như một lời từ biệt ñầy xúc ñộng: “Mai về miền Nam thương trào nước mắt” Ngày mai phải rời xa Bác rồi. Một tiếng “thương của miền Nam” lại vang lên, gợi về miền ñất xa xôi của Tổ quốc, một nơi từng có vị trí sâu sắc trong trái tim người. Một tiếng “thương” ấy là yêu, là biết ơn, là kính trọng cuộc ñời cao thượng, vĩ ñại của Người. ðó là tiếng thương của nỗi ñau xót khi mất Bác. Thương Bác lắm, nước mắt trào ra, thật ñúng là tình thương của người Việt Nam, vô bờ bến và rất thật. “Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác Muốn làm ñóa hoa tỏa hương ñâu ñây Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này” Cùng với nỗi niềm yêu thương vô hạn, tác giả nói lên muôn vàn lời tự nguyện. ðiệp ngữ “muốn làm” khẳng ñịnh mạnh mẽ những ước nguyện ấy. Ước chi ta có thể biến hình thành những gì thân yêu quanh nơi Bác ngủ ñể mãi mãi ñược chiêm ngưỡng Bác, cuộc ñời và tâm hồn của Bác, ñể bày tỏ lòng ta với Bác. Một con chim nhỏ góp tiếng hót làm vui những bình minh của Bác, một ñóa hoa góp mùi hương làm thơm không gian quanh Bác hay một cây tre trong hàng tre xanh xanh VN tỏa bóng mát dịu dàng quê hương của Bác, tất cả ñều làm Bác vui và ngủ an giấc hơn. ðây cũng chính là nguyện ước chân thành, sâu sắc của hàng triệu con tim người Việt sau một lần ra thăm lăng Bác. Bác ơi! Bác hãy ngủ lại bình yên nhé, chúng cháu về miền Nam tiếp tục xây dựng Tổ quốc từ nền móng Bác ñã tạo ra ñây! Câu thơ trầm xuống ñể kết thùc, ngừng lặng hòan toàn. Về nghệ thuật, bài thơ Viếng lăng Bác có nhiều ñiểm nghệ thuật rất ñặc sắc, giúp biểu hiện thành công thêm về những giá trị nội dung. Bài thơ viết theo thể tám chữ, trong có có xen một vài câu bảy và chín chữ. Nhiều hình ảnh trong bài thơ lấy từ ngoài ñời thực ñã ñược ẩn dụ, trở thành một cách thể hiện cảm xúc thành kính của tác giả. Nhịp thơ của bài linh hoạt, lúc nhanh là biểu hiện cho ước nguyện ñền ñáp công ơn Bác, lúc chậm là lúc thể hiện lòng thành kính với Bác. Giọng ñiêu của bài trang trọng, tha thiết, ngôn ngữ thơ bình dị mà cô ñúc. Bằng những từ ngữ, lời lẽ chân thành, giàu cảm xúc, nhà thơ Viễn Phương ñã bày tỏ ñược niềm xúc ñộng cùng lòng biết ơn sâu sắc ñến Bác trong một dịp ra miền Bắc viếng lăng Bác. Bài thơ như một tiếng nói chung của toàn thể nhân dân Việt Nam, biểu http://ebook.here.vn – Thư viện Sách Tham Khảo 5 lộ niềm ñau xót khi thấy Bác kính yêu ra ñi. Qua bài thơ, tôi cảm thấy rằng ñất nước ta có hoà bình như ngày hôm nay một phần lớn là nhờ công lao của Bác, như vậy chúng ta cần phải biết xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ta, ñể những công ơn to lớn của Bác không bị bỏ phí. -----------------------------------------------ðề 3. Em hãy phân tích hình ảnh “ðầu súng trăng treo” trong bài thơ ðồng chí của Chính Hữu. Không biết tự bao giờ ánh trăng ñã ñi vào văn học như một huyền thoại ñẹp. ở truyền thuyết “Chú cuội cung trăng” hay Hằng Nga trộm thuốc trường sinh là những mảng ñời sống tinh thần bình dị ñậm ñà màu sắc dân tộc của nhân dân ta. Hơn thế nữa, trăng ñã ñi vào cuộc chiến ñấu, trăng bảo vệ xóm làng, trăng ñược nhà thơ Chính Hữu kết tinh thành hình ảnh “ñầu súng trăng treo” rất ñẹp trong bài thơ “ðồng chí” của mình. Sau hơn mười năm làm thơ, Chính Hữu cho ra mắt tập “ðầu súng trăng treo”. Thế mới biết tác giả ñắc ý như thế nào về hình ảnh thật ñẹp, thơ mộng, rất thực nhưng không thiếu nét lãng mạn ñó. ðầu súng trăng treo- ñó là một hình ảnh tả thực một bức tranh tả thực và sinh ñộng. Giữa núi rừng heo hút “rừng hoang sương muối” giữa ñêm thanh vắng tĩnh mịch bỗng xuất hiện một ánh trăng treo lơ lửng giữa bầu trời. Và hình ảnh này cũng thật lạ làm sao, súng và trăng vốn tương phản với nhau, xa cách nhau vời vợi bỗng hoà quyện vào nhau thành một hình tượng gắn liền. Nhà thơ không phải tả mà chỉ gợi, chỉ ñưa hình ảnh nhưng ta liên tưởng nhiều ñiều. ðêm thanh vắng người lính bên nhau chờ giặc tới, trăng chếch bóng soi sáng rừng hoang bao la rộng lớn, soi sáng tình cảm họ, soi sáng tâm hồn họ. Giờ ñây, người chiến sĩ như không còn vướng bận về cảnh chiến ñấu sắp diễn ra, anh thả hồn theo trăng, anh say sưa ngắm ánh trăng toả ngời trên ñỉnh núi, tâm hồn người nông dân “nước mặn ñồng chua” hay “ñất cày trên sỏi ñá” cằn cỗi ngày nào bỗng chốc trở thành người nghệ sĩ ñang ngắm nhìn vẻ ñẹp ánh trăng vốn có tự ngàn ñời. Phải là một người có tâm hồn giàu lãng mạn và một phong thái ung dung bình tĩnh lạc quan thì anh mới có thể nhìn một hình ảnh nên thơ như thế. Chút nữa ñây không biết ai sống chết, chút nữa ñây cũng có thể là giây phút cuối cùng ta còn ở trên ñời này nhưng ta vẫn “mặc kệ”, vẫn say sưa với ánh trăng. ánh trăng như xua tan cái lạnh giá của ñêm sương muối, trăng toả sáng làm ngời ngời lòng người, trăng như cùng tham gia, cùng chứng kiến cho tình ñồng chí ñồng ñội thiêng liêng của những ngươì linh. Trăng truyền thêm sức mạnh cho họ, tắm gội tâm hồn họ thanh cao hơn, trong sạch hơn, trăng cũng là bạn, là ñồng chí của anh bộ ñội Cụ Hồ. ðầu súng trăng treo- hình ảnh thật ñẹp và giàu sức khái quát. Súng và trưng kết hợp nhau; súng tượng trưng cho chiến ñấu- trăng là hình ảnh của thanh bình hạnh phúc. Súng là con người, trăng là ñất nước quê hương của bốn nghìn năm văn hiến. Súng là hình ảnh người chiến sĩ gan dạ kiên cường- Trăng là hình ảnh người thi sĩ. Sự kết hợp hài hoà tạo http://ebook.here.vn – Thư viện Sách Tham Khảo 6 nên nét lãng mạn bay bổng vừa gợi tả cụ thể ñã nói lên lí tưởng, mục ñích chiến ñấu mà người lính ấy ñang tham gia. Họ chiến ñấu cho sự thanh bình, chiến ñấu cho ánh trăng mãi nghiêng cười trên ñỉnh núi. Ta hãy tưởng tượng xem: giữa ñêm khuya rừng núi trập trùng bỗng hiện lên hình ảnh người lính ñứng ñó với súng khoác trên vai, nòng súng chếch lên trời và ánh trăng lơ lửng ngay nòng ngọn súng. ðó là biểu tượng Khát Vọng Hoà Bình, nó tượng trưng cho tư thế lạ quan bình tĩnh, lãng mạn của người bảo vệ Tổ quốc. Cái thân của câu thơ “ðầu súng trăng treo” nằm ở từ “treo”, ta thử thay bằng từ mọc thì thật thà quá, làm sao còn nét lãng mạn ?. Và hãy thay một lần nữa bằng từ “lên” cũng không phù hợp, vì nó là hiện tượng tự nhiên: trăng tròn rồi khuyết, trăng lên trăng lặn sẽ không còn cái bất ngờ màu nhiệm nữa. Chỉ có trăng “treo”. Phải, chỉ có “ðầu súng trăng treo” mới diễn tả hết ñược cái hay, cái bồng bềnh thơ mộng của một ñêm trăng “ñứng chờ giặc tới”, chẳng thơ mộng chút nào. Ta nên hiểu bài thơ dường như ñược sáng tác ở thời ñiểm hiện tại “ñêm nay” trong một không gian mà mặt ñất là “rừng hoang sương muối” lạnh lẽo và lòng ñầy phấp phỏng giặc sẽ tới có nghĩa là cái chết có thể ñến từng giây từng phút. Thế nhưng người lính ấy vẫn ñứng cạnh nhau ñể tâm hồn họ vút lên nở thành vầng trăng. Nếu miêu tả hiện thực thì vầng trăng ấy sẽ có hình khối của không gian ba chiều. ở ñây, từ ñiểm nhìn xa, cả vầng trăng và súng ñều tồn tại trên một mặt phẳng và trong hội hoạ nó mang tính biểu tượng cao. Tố Hữu cũng có một câu thơ kiểu này: “ánh sao ñầu súng bạn cùng mũ nan” và Phạm Tiến Duật thì “Và vầng trăng vượt lên trên quầng lửa” hay Hoàng Hữu “Chỉ một nửa vầng trăng thôi một nửa. Ai bỏ quên ở phía chân trời…”. Nhưng có lẽ cô kết nhất, hay nhất vẫn là “ðầu súng trăng treo”. Như ñã nói ở trên, không phải ngẫu nhiên mà Chính Hun lấy hình ảnh “ðầu súng trăng treo” làm tựa ñề cho tập thơ của mình. Nó là biểu tượng, là khát vọng và cũng là biểu hiện tuyệt vời chất lãng mạn trong bài thơ cách mạng. Lãng mạng nhưng không thoát li, không quên ñược nhiệm vụ và trách nhiệm của mình. Lãng mạn vì con người cần có những phút sống cho riêng mình. Trước cái ñẹp mà con người trở nên thờ ơ lãnh ñạm thì cuộc sống vô cùng tẻ nhạt. Âm hưởng của câu thơ ñã ñi ñúng với xu thế lịch sử của dân tộc. Hình ảnh trăng và súng ñã có nhiều trong thơ Việt Nam nhưng chưa có sự kết hợp kì diệu nào bằng hình ảnh ðầu súng trăng treo của Chính Hữu. Nếu như Elsa Trioslet – nữ văn sĩ Pháp có nói “Nhà văn là người cho máu” thì tôi hãnh diện nói với văn sĩ rằng: Chính Hữu ñã cho máu ñể tạo nên câu thơ tuyệt vời ñể cống hiến cho cuộc kháng chiến của chúng ta. Và bạn ơi! Bạn hãy thả cùng tôi những chú chim trắng trên bầu trời, hãy hát vang lên ca khúc Hoà Bình vì hình ảnh ñầu súng trăng treo mà nhà thơ ñã gởi vào ñó bao nhiêu khát vọng nay ñã thành hiện thưc. Phải chăng chất lính ñã thấm dần vào chất thi ca, tạo nên dư vị tuyệt vời cho tình " ðồng chí" Nói ñến thơ trước hết là nói ñến cảm xúc và sự chân thành. Không có cảm xúc, thơ sẽ không thể có sức lay ñộng hồn người, không có sự chân thành chút hồn của thơ cũng chìm vào quên lãng. Một chút chân thành, một chút lãng mạn, một chút âm vang mà Chính Hữu ñã gieo vào lòng người những cảm xúc khó quên. Bài thơ " ðồng chí" http://ebook.here.vn – Thư viện Sách Tham Khảo 7 với nhịp ñiệu trầm lắng mà như ấm áp, tươi vui; với ngôn ngữ bình dị dường như ñã trở thành những vần thơ của niềm tin yêu, sự hy vọng, lòng cảm thông sâu sắc của một nhà thơ cách mạng Phải chăng, chất lính ñã thấm dần vào chất thơ, sự mộc mạc ñã hòa dần vào cái thi vị của thơ ca tạo nên những vần thơ nhẹ nhàng và ñầy cảm xúc? Trong những năm tháng kháng chiến chống thực dân Pháp gian lao, lẽ ñương nhiên,hình ảnh những người lính, những anh bộ ñội sẽ trở thành linh hồn của cuộc kháng chiến, trở thành niềm tin yêu và hy vọng của cả dân tộc. Mở ñầu bài thơ"ðồng chí", Chính Hữu ñã nhìn nhận, ñã ñi sâu vào cả xuất thân của những người lính: "Quê hương anh ñất mặn ñồng chua Làng tôi nghèo ñất cày lên sỏi ñá" Sinh ra ở một ñất nước vốn có truyền thống nông nghiệp, họ vốn là những người nông dân mặc áo lính theo bước chân anh hùng của những nghĩa sĩ Cần Giuộc năm xưa. ñất nước bị kẻ thù xâm lược, Tổ quốc và nhân dân ñứng dưới một tròng áp bức. "Anh" và "tôi", hai người bạn mới quen, ñều xuất than từ những vùng quê nghèo khó. Hai câu thơ vừa như ñối nhau, vừa như song hành, thể hiện tình cảm của những người lính. Từ những vùng quê nghèo khổ ấy, họp tạm biệt người thân, tạm biệt xóm làng, tạm biệt những bãi mía, bờ dâu, những thảm cỏ xanh mướt màu,họ ra ñi chiến ñấu ñể tìm lại, giành lại linh hồn cho Tổ quốc. Những khó khăn ấy dường như không thể làm cho những người lính chùn bước: "Anh với tôi ñôi người xa lạ Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau Súng bên súng, ñầu sát bên ñầu ðêm rét chung chăn thành ñôi tri kỉ" Họ ñến với Cách mạng cũng vì lý tưởng muốn dâng hiến cho ñời. "Sống là cho ñâu chỉ nhận riêng mình". Chung một khát vọng, chung một lý tưởng, chung một niềm tin và khi chiến ñấu, họ lại kề vai sát cánh chung một chiến hào....Dường như tình ñồng ñọi cũng xuất phát từ những cái chung nhỏ bé ấy. Lời thơ như nhanh hơn, nhịp thơ dồn dập hơn,câu thơ cũng trở nên gần gũi hơn: "Súng bên súng ñầu sát bên ñầu ðêm rét chung chăn thành ñôi tri kỉ ðồng chí !..." Một loạt từ ngữ liệt kê với nghệ thuật ñiệp ngữ tài tình, nhà thơ không chỉ dưa bài thơ lên tận cùng của tình cảm mà sự ngắt nhịp ñột ngột, âm ñiệu hơi trầm và cái âm vang lạ lùng cũng làm cho tình ñồng chí ñẹp hơn, cao quý hơn. Câu thơ chỉ có hai tiếng nhưng âm ñiệu lạ lùng ñã tạo nên một nốt nhạc trầm ấm, thân thương trong lòng người ñọc. Trong muôn vàn nốt nhạc của tình cảm con người phải chăng tình ñồng chí là cái cung bậc cao ñẹp nhất, lí tưởng nhất. Nhịp thở của bài thơ như nhẹ nhàng hơn, hơi thở của bài thơ cũng như mảnh mai hơn.. Dường như Chính Hữu ñã thổi vào linh hồn của bài thơ tình ñồng chí keo sơn, gắn bó và một âm vang bất diệt làm cho bài thơ mãi trở thành một phần ñẹp nhất trong thơ Chính Hữu. Hồi ức của những người lính, những kĩ niệm riêng tư quả là bất tận: http://ebook.here.vn – Thư viện Sách Tham Khảo 8 "Ruộng nương anh gửi bạn thân cày Gian nhà không mặc kệ gió lung lay" Cái chất nông dân thuần phác của những anh lính mới ñáng quý làm sao ! ðối với những người nông dân, ruộng nương, nhà cuarwlaf những thứ quý giá nhất. Họ sống nhờ vào ñồng ruộng,họ lớn lên theo câu hát ầu ơ của bà của mẹ.Họ lơn lên trong những "gian nhà không mặc kẹ gió lung lay". Tuy thế, họ vẫn yêu, yêu lắm chứ những mảnh ñất thân quen, những mái nhà thân thuộc....Nhưng...họ ñã vượt qua chân trời của cái tôi bé nhỏ ñể ñến với chân trời của tất cả. ði theop con ñường ấy là ñi theo khát vọng, ñi theo tiếng gọi yêu thương của trái tim yêu nước. Bỏ lại sau lưng tất cả nhưng bóng hình của quê hương vẫn trở thành nỗi nhớ khôn nguôi của mỗi người lính. Dẫu răng" mặc kệ" nhưng trong lòng họp vị trí của quê hương vẫn bao trùm như muốn ôm ấp tất cả mọi kỉ niệm. Không liệt kê, cũng chẳng phải lối ñảo ngữ thường thấy trong thơ văn,nhưng hai câu thơ cũng ñủ sức lay ñọng hồn thơ, hồn người: "Giếng nước gốc ña nhớ người ra lính" Sự nhớ mong chờ ñợi của quê hương với những chàng trai ra ñi tạo cho hồn quê có sức sống mãnh liệt hơn. Nhà thơ nhân hóa"gieengs nước gốc ña" cũng có nỗi nhớ khôn nguôi với những người lính. Nhưng không kể những vật vô tri, tác giả còn sử dụng nghệ thuật hoán dụ ñể nói lên nỗi nhớ của những người ở nhà, nỗi ngóng trông của người mẹ ñối với con, những người vợ ñối với chòng và những ñôi trai gái yêu nhau.... Bỏ lại nỗi nhớ, niềm thương, rời xa quê hương những người lính chiến ñấu trong gian khổ: "Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh Sốt run người vầng trán ñẫm mồ hôi Áo anh rách vai Quần anh có vài mảnh vá Miệng cười buốt giá Chân không giày" Câu thơ chầm chậm vang lên nhưng lại ñứt quãng, phải chăng sự khó khăn, vất vả, thiếu thốn của những người lính ñã làm cho nhịp thơ Chính Hữu sâu lắng hơn. ðất nước ta còn nghèo, những người linha còn thiếu thốn quân trang, quân dụng,phải ñối mặt với sốt rét rừng,cái lạnh giá của màn ñêm.....Chỉ ñôi mảnh quần vá,cái áo rách vai, người lính vẫn vững lòng theo kháng chiến, mặc dù nụ cười ấy là nụ cười giá buốt, lặng câm. Tình ñồng ñội quả thật càng trong gian khổ lại càng tỏa sáng,nó gần gũi mà chân thực, không giả dối, cao xa....Tình cảm ấy lan tỏa trong lòng của tất cả những người lính. Tình ñồng chí: "Là hớp nước uống chung, năm cơm bẻ nửa Là chia nhâu một trưa nắng, một chiều mưa Chia khắp anh em một mẩu tin nhà Chia nhau ñứng trong chiến hào chặt hẹp Chia nhau cuộc ñời, chia nhau cái chết" ( Nhớ- Hồng Nguyên) Một nụ cười lạc quan, một niềm tin tất thắng, một tình cảm chân thành ñã http://ebook.here.vn – Thư viện Sách Tham Khảo 9 ñược Chính Hữu cô lại chỉ với nụ cười - biểu tượng của người lính khi chiến ñấu, trong hòa bình cũng như khi xây dựng Tổ quốc, một nụ cười ngạo nghễ, yêu thương, một nụ cười lạc quan chiến thắng. "ðêm nay rừng hoang sương muối ðứng cạnh bên nhau chờ giác tới" Nhịp thơ ñều ñều 2/2/2 - 2/2/3 cô ñọng tất cả nét ñẹp của những người lính. ðó cũng chính là vẻ ñẹp ngời sáng trog gian khổ của người lính. Vượt lên trên tất cả, tình ñồng ñội, ñồng chí như ñược sưởi ấm bằng những trái tim người lính ñầy nhiệt huyết. Vẫn ñứng canh giư cho bầu trời Việt Nam dù ñêm ñã khuya, sương ñã xuống, màn ñêm cũng chìm vào quên lãng. Hình ảnh người lính bỗng trở nên ñẹp hơn, thơ mộng hơn. ðứng cạnh bên nhau sẵn sàng chiến ñấu. Xem vào cái chân thực của cả bài thơ,câu thơ cuối cùng vẫn trở nên rất nên thơ: " ðầu súng trăng treo" Ánh trăng gần như gắn liền với người lính: " Hồi chiến tranh ở rừng Vầng trăng thành tri kỉ" ( Ánh trăng- nguyễn Duy) Một hình ảnh nên thơ, lãng mạn nhưng cũng ñậm chất chân thực, trữ tình. Một sự quyện hòa giữa không gian, thời gian,ánh trăng và người lính. Cái thực ñan xen vào cái mộng, cái dũng khí chiến ñấu ñan xen vào tình yêu làm cho biểu tượng người lính không những chân thực mà còn rực rỡ ñến lạ kì. Chất lính hòa vào chất thơ, chất trữ tình hòa vào chất cách mạng, chất thép hòa vào chất thi ca. ðộ rung ñộng và xao xuyến của cả bài thơ có lẽ chỉ nhờ vào hình ảnh ánh trăng này. Tình ñồng chí cũng thế, lan tỏa trong không gian, xoa dịu nỗi nhớ, làm vơi ñi cái giá lạnh của màn ñêm. người chiến sĩ như cất cao tiếng hát ngợi ca tình ñồng chí. Thiêng liêng biết nhường nào, hình ảnh những người lính, những anh bộ ñội cụ Hồ sát cạnh vai nhau " kề vai sát cánh" cùng chiến hào ñấu tranh giành ñộc lập. Quả thật, một bài thơ là một xúc cảm thiêng liêng, là một tình yêu rộng lớn, trong cái lớn lao nhất của ñời người. Gặp nhau trên cùng một con ñường Cách mạng, tình ñồng chí như ñược thắt chặt hơn bằng một sợi dây yêu thương vô hình. Bài thơ " ðồng chí" với ngôn ngữ chân thực, hình ảnh lãng mạn, nụ cười ngạo nghễ của các chiến sĩ ñã lay ñộng biết bao trái tim con người. Tình ñồng chí ấy có lẽ sẽ sống mãi với quê hương, với Tổ quốc, với thế hệ hôm nay, ngày mai hay mãi mãi về sau. ----------------------------------------------------------------ðề 4. Em hãy phân tích bài thơ “ðồng chí” của Chính Hữu. Ðồng chí là một bài thơ tiêu biểu của nhà thơ Chính Hữu và của thơ ca Việt Nam hiện ñại. Hễ nói tới thơ Chính Hữu là người ta không thể không nghĩ ñến Ðồng chí. Bài thơ ñược sáng tác vào năm 1948, sau chiến dịch Việt Bắc năm 1947, ñánh http://ebook.here.vn – Thư viện Sách Tham Khảo 10 dấu sự xuất hiện cuả một nhà thơ mới trong thời kháng chiến chống thực dân Pháp. Bài thơ lúc ñầu dán ở báo tường ñơn vị, sau in vào báo Sự thật, rồi ñược chép vào sổ tay các cán bộ, chiến sĩ, ñược phổ nhạc, trở thành tải sản chung của mọi người. Ðồng chí là bài thơ ca ngợi một tình cảm mới, quan hệ mới giữa người và người trong cách mạng và kháng chiến. "Ðồng chí" trong ngôn ngữ sinh hoạt chính trị và ñời thường ñã thành tiếng xưng hô quen thuộc, khi lý tưởng cách mạng ñoàn kết, gắn bó mọi người ñã bắt rễ sâu vào ñời sống. Nhưng mấy ai ñã cảm nhận ñược nội dung tình cảm phong phú mới mẻ chứa ñựng trong hai tiếng ấy? Ðể làm hiện lên nội dung mới lạ trong những từ ngữ quen thuộc, nhà thơ phải dùng phép "lạ hóa". Không phải ngẫu nhiên mà bài thơ bắt ñầu từ những cái khác biệt và xa lạ. Ðây là lời của những người ñồng chí tự thấy cái mới lạ của mình: Quê hương anh nước mặn ñồng chua Làng tôi nghèo ñất cày lên sỏi ñá Anh với tôi hai người xa la Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau. Mỗi người một quê, ñất ñai canh tác khác nhau, tập quán, phong tục hẳn là cũng khác. Miền biển nước mặn, ñất phèn. Vùng ñồi trung du ñất ít hơn sỏi ñá. Những con người tự nhận là xa lạ, cách nhau cả một phương trời và chẳng hẹn hò quen nhau. ấy thế mà có một sức mạnh vô song, vô hình biến họ thành ñôi tri kỷ: Súng bên súng ñầu gác bên ñầu Ðêm rét chung chăn thành ñôi tri kỷ. Ðó là cuộc sống và chiến ñấu chung ñã làm thay ñổi tất cả. Hai dòng thơ chỉ có một chữ "chung": "Ðêm rét chung chăn", nhưng cái chung ñã bao trùm tất cả. "Súng bên súng" là chung chiến ñấu, "ñầu sát bên ñầu" thì chung rất nhiều: không chỉ là gần nhau về không gian mà còn chung nhau ý nghĩ, lý tưởng. "Ðêm rét chung chăn" là một hình ảnh thật cảm ñộng và ñầy ắp kỷ niệm. Những người từng kháng chiến ở Việt Bắc hẳn không ai quên cái rét Việt Bắc và của vùng rừng núi nói chung. Hồi ấy nhà thơ Tố Hữu từng viết: "Rét Thái Nguyên rét về Yên Thế, Gió qua rừng Ðèo Khế gió sang". Cũng không ai quên ñược cuộc sống chung gắn bó mọi người: "Bát cơm sẻ nữa, chăn sui ñắp cùng". Ðắp chăn chung trở thành biểu tượng của tình thân hữu, ấm cúng, ruột thịt. Những cái chung ấy ñã biến những con người xa lạ "thành ñôi tri kỷ" Hai chữ "Ðồng chí" ñứng riêng thành một dòng thơ là ñiều rất có ý nghĩa. Nhà thơ hoàn toàn có thể viết thế này: "Ðêm rét chung chăn thành ñôi ñồng chí". "Ðồng chí" và "tri kỷ" ñều cùng một vần bằng, vần trắc, hai chữ hoàn toàn có thể thay thế nhau mà không làm sai vận luật, mà bài thơ có thể rút ngắn ñược một dòng. Nhưng nếu viết như thế thì hỏng. Ðêm rét chung chăn có nghĩa hai chữ "Ðồng chí" rộng lớn vô cùng. "Tri kỷ" là biết mình và suy rộng ra là biết về nhau. "Ðồng chí" thì không phải chỉ biết nhau, mà còn phải biết ñược cái chung rộng lớn gắn bó con người trên mọi mặt. Hai chữ "Ðồng chí" ñứng thành một dòng thơ ñầy sức nặng suy nghĩ. Nó nâng cao ý thơ ñoạn trước và mở ra ý thơ các ñoạn sau. "Ðồng chí" là cái có thể cảm nhận mà không dễ nói hết. Phần hai bài thơ nói ñến tình cảm chung của những người ñồng chí. Những câu thơ chia http://ebook.here.vn – Thư viện Sách Tham Khảo 11 thành "anh, tôi", nhưng giữa họ ñều là chung cả. Ðoạn hai của bài thơ ñược mở ñầu bằng những dòng tâm sự nhớ nhà. Bây giờ họ chia sẻ với nhau những tình cảm quê hương và gia ñình. Ðối với các chàng trai áo nâu ra trận lần ñầu nhớ nhà là nỗi niềm thường trực: Ruộng nương anh gửi bạn thân cày Gian nhà không mặc kệ gió lung lay. Ðối với người nông dân, làm ruộng là quan trọng nhất, những việc ấy ñành nhờ bạn thân làm hộ. Gian nhà tổ ấm cũng ñành chịu hy sinh: "mặc kệ gió lung lay". Câu thơ ngang tàng, ñượm chất lãng mạn như muốn nâng ñỡ con người vượt lên cái bất ñắc dĩ của hoàn cảnh. Thẻ hỏi ai có thể "mặc kệ" ñể cho gió làm xiêu ñổ nhà mình? Ðó là một thoáng tếu nhộn làm se lòng người. Hai dòng thơ ñầy ắp nỗi nhớ, mặc dù tới dòng thứ ba thì chữ "nhớ" mới xuất hiện" Giếng nước gốc ña nhớ người ra lính Người lính trong thơ Chính Hữu ñã rất nhớ nhà, nhớ quê nhưng họ thương nhất vẫn là người ở nhà nhớ họ, dõi theo tn tức của họ, những người ở nơi nguy hiểm. Hình ảnh "giếng nước" là nơi dân làng gặp gỡ sáng sáng, chiều chiều. "Gốc ña" là nơi dân làng nghỉ ngơi những khi trưa nắng. Những lúc ấy họ sẽ hỏi thăm những người trai ra trận. Nhưng "giếng nước, gốc ña" cũng là nơi hò hẹn, tình tự lứa ñôi: "Trăm năm dầu lỗi hẹn hò, Cây ña bến cũa con ñò khác ñưa". Biết bao là nhớ nhung. Nhưng người lính không nói là mình nhớ, chỉ nói ai khác nhớ. Ðó cũng là cảnh mình tự vượt lên mình, những dòng thơ nén tình riêng vì sự nghiệp chung, bằng những lời ý nhị, không một chút ồn ào. Bảy dòng cuối của ñoạn thơ dành nói riêng về nỗi gian khổ. Cái gian khỏ của bộ ñội trong buổi ñầu kháng chiến ñã ñược nói ñến rất nhiều. Thôi Hữu trong bài “Lên Cấm Sơn” có những câu thật cảm ñộng về những người lính. “ Cuộc ñời gió bụi pha xương máu Ðợt rét bao lần xé thịt da Khuôn mặt ñã lên màu tật bệnh Ðâu còn tươi nữa những ngày hoa! Lòng tôi xao xuyến tình thương xót Muốn viết bài thơ thấm lệ nhoà Tặng những anh tôi từng rỏ máu Ðem thân xơ xác giữ sơn hà” Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh Sốt run người vầng trán ướt mồ hôi. Trong kháng chiến, ở chiến khu, bệnh sốt rét cơn là phổ biến nhất. Hai câu thơ nêu ñủ các triệu chứng của bệnh sốt rét cơn. Những ai nhiễm bệnh, thoạt ñầu cảm thấy ớn lạnh, sau ñó liền cảm thấy lạnh tới lúc người run cầm cập, ñắp bao nhiêu chăn cũng không hết rét, trong khi ñó thì thân nhiệt lại lên cao tới 40, 41 ñộ người vã cả mồ hôi, vã vì nóng và vì yếu. Phải trải qua bệnh này thì mới hiểu hết cái thật của câu thơ. Sau cơn sốt ñó là da xanh, da vàng, viêm gan, viêm lá lách… Ngoài khổ về bệnh tật là khổ về trang bị. Những ngày ñầu kháng chiến, chưa có ñủ áo quần ñồng phục phát cho bộ ñội. Người lính mang theo áo quần ở nhà ñi chiến ñấu, khi http://ebook.here.vn – Thư viện Sách Tham Khảo 12 rách thì và víu, có người còn không có kim chỉ ñể vá, lấy dây mà buộc túm chỗ rách lại, người ta gọi ñùa là "Vệ túm", ở ñây "anh rách, anh vá" thông cảm nhau. Áo anh rách vai Quần tôi có vài mảnh vá Miệng cười buốt giá Chân không giày Thương nhau tay nắm lấy bàn tay. "Miệng cười buốt giá" hẳn là cười trong buốt giá, vì áo quần không chống ñược rét, mà cũng là nụ cười vượt lên trên buốt giá, mặc dù trời lạnh hẳn nụ cười cũng khó mà tươi. Cũng có thể là nụ cười coi thường gian khổ. Nhà thơ không viết "nụ cười buốt giá" mà viết "Miệng cười buốt giá" hẳn là vì từ "nụ cười" quá trừu tượng, vả lại, nụ cười ở ñây không buốt giá, mà nhà thơ thì muốn nói một cách cụ thể ñến cái miệng với ñôi môi nhợt nhạt ấy. "Chân không giày" cũng là một thực tế phổ biến, và cái nổi lên là tình thương yêu ñồng ñội: "Thương nhau tay nắm lấy bàn tay", một hình ảnh hết sức ấm áp. Chỉ có năm dòng thơ, tác giả ñã vẽ lên chân dung "anh bộ ñội Cụ Hồ" buổi ñầu kháng chiến, nghèo khổ, thiếu thốn nhưng tình ñồng chí sưởi ấm lòng họ. Nếu ñoạn một nói về sự hình thành ñồng chí, ñoạn hai nói về tình cảm hiện ñại, thì ñoạn ba nói về hành ñộng chiến ñấu của họ: Ðêm nay rừng hoang sương muối Ðứng cạnh bên nhau chờ giặc tới Ðầu súng trăng treo. Từ nhận thức chung, tình cảm chung, bài thơ kết vào hành ñộng. Thời gian, không gian trở nên cụ thể, công việc cũng cụ thể, nhưng không vì thế mà sự việc thay thế chất thơ. Câu kết bài thơ là một hình ảnh nổi tiếng cô ñọng, giàu ý vị: ñầu súng trăng treo. Một hình ảnh bất ngờ. "Súng" và "trăng" là hai vật cách xa nhau trong không gian, lại chẳng có gì chung ñể liên tưởng. Hình ảnh này chỉ có thể là phát hiện của người lính, súng lăm lăm trong tay chờ giặc, và bất ngờ thấy mặt trăng treo lửng lơ trên ñầu súng. Người không cầm súng không thể cảm thấy ñược. Rừng hoang sương muối là rất buốt, những người lính rách rưới ñứng cạnh bên nhau và trăng như cũng ñứng chung với người. Trăng là biểu trưng của trong sáng và mộng mơ. "Ðầu súng" chiến ñấu của người ñồng chí có thêm mặt trăng ñã mở ra biết bao liên tưởng phong phú. Ðồng thời câu thơ bốn tiếng như cũng nén lại, dồn vào bên trong, tạo thành cái kết không lời. Ðoạn một và hai toàn những lời tâm sự. Ðoạn cuối lại là bức tranh cổ ñiển, hàm súc. Ðồng chí là bài thơ rất tiêu biểu cho phong cách cô ñọng, kiệm lời của nhà thơ Chính Hữu. --------------------------------------------ðề 4. Có ý kiến cho rằng một trong những thành tựu quan trọng của Thơ Mới (1932 1945) là ñã cải biến câu thơ ñiệu ngâm cổ ñiển thành câu thơ ñiệu nói hiện ñại. Bằng hiểu biết của mình em hãy làm sáng tỏ ý kiến trên. http://ebook.here.vn – Thư viện Sách Tham Khảo 13 “Có ý kiến cho rằng một trong những thành tựu quan trọng của Thơ Mới (1932 1945) là ñã cải biến câu thơ ñiệu ngâm cổ ñiển thành câu thơ ñiệu nói hiện ñại”. Nhận ñịnh này ñúng. Nhưng, cần phải thêm hai chữ: “bước ñầu”. Thơ Mới chỉ bước ñầu làm cuộc vượt mình khỏi ñiệu ngâm, mà chưa thoát ñược bao nhiêu. ðây ñó ñã có những cú vuột ra ngoài, nhưng về căn bản, Thơ Mới vẫn nằm dài dài trong vòng ôm ve vuốt của ñiệu ngâm. Cách mạng tháng Tám bùng nổ, câu thơ hiện ñại dấn thân vào một thực tại mới, những bức xúc cách tân trong lòng nó cồn cào hẳn lên. Nhưng chỉ bắt ñầu từ kháng chiến chống Pháp trở ñi, thơ hiện ñại mới dứt khoát cự tuyệt với sự vấn vít của ñiệu ca ngâm dai dẳng hàng ngàn năm ấy. Câu thơ hiện ñại bấy giờ mới trút bỏ hẳn lốt y phục tha thướt của ñiệu ngâm một cách cương quyết và tự chủ ñể trở thành ñiệu nói thực thụ. Chế Lan Viên, một thi sĩ thành tựu với cả hai thời ñại thơ, có lẽ ñã là người phát ngôn tự giác nhất về ñiều này, khi ñối lập: “Xưa tôi hát và bây giờ tôi tập nói / Chỉ nói thôi mới nói hết ñược ñời” (Trích Sổ tay thơ). Như vậy, Thơ Mới vẫn còn là “hát” (ngâm) chỉ sang thơ thời sau mới thực là “nói”. Ghi công cho những bước bứt phá táo bạo mà thành ñạt phải kể ñến Trần Mai Ninh, Nguyễn ðình Thi, Hồng Nguyên, Hữu Loan, Trần Dần, Lê ðạt, Hoàng Trung Thông v.v… và không thể không kể ñến Chính Hữu với ðồng chí. Từ Ngày về ñến ðồng chí, có người ñã xem ñó là cuộc tự ñính chính của tác giả trong nhận thức về hiện thực. Cũng có thể hình dung một cách khác: ñó là cuộc “thau chua rửa phèn” trong thi cảm và thoát xác trong ngôn ngữ thi ca. Cái ñẹp chinh phu ñã tháo lui trước cái ñẹp vệ quốc. Thi ảnh mỹ miều mà mòn phai xơ sáo của “áo hào hoa” và “hài vạn dặm” ñã nhường chỗ cho thi ảnh mộc mà thực của “áo rách vai”, “quần vài mảnh vá”, “chân không giày”. Câu thơ ñiệu ngâm (hát) óng chuốt lượt là ñã nhường lời cho câu thơ ñiệu nói thô ráp mà tươi rói, vẫn hăng vị ñời mà súc tích dư ba. Hẳn vì ðồng chí có phẩm chất của một ñại biểu, mà giới nghiên cứu thẩm bình vây quanh thi phẩm khá ñông. ðã có nhiều khai thác thú vị từ không ít bình diện của nó. Là người ñến sau, bận tâm của tôi về ðồng chí ở lần này chỉ nhằm vào cấu trúc và ngôn ngữ. Cấu trúc của một thi phẩm phụ thuộc rất nhiều vào ý tưởng chủ ñạo của nó. Mà ý tưởng chủ ñạo bao giờ cũng triển khai thành mạch suy cảm trong toàn bài. Một câu hỏi ñặt ra: mạch suy cảm trong bài ðồng chí bắt ñầu từ ñâu? Hỏi thế cứ như lẩn thẩn. Thì từ ñầu chứ còn từ ñâu nữa? Không hẳn. Hình như không phải từ ñầu. Mà từ cuối. Chính thức là từ cái “ñêm nay”” Khẳng ñịnh thế có gì phi lý chăng? Không. Bao giờ thơ trữ tình cũng hiện tại hoá quá khứ. ðiều này ñã thành quy luật. Tâm tư dù thuộc về quá khứ thì vẫn cứ phải ñược trình bày như là hiện tại, như ñương diễn ra. Mà hiện tại trong thi phẩm chỉ có một “ñêm nay”. ấy là lúc hai người lính ñang “ñứng cạnh bên nhau chờ giặc tới”. Chỉ lát nữa, chiến sự sẽ nổ ra. Giữa họ, biết ai còn ai mất. Tình huống ấy thường xui khiến con người nhớ lại những kỷ niệm tình nghĩa, những gì ñã khiến họ gắn bó với nhau. Thế là hồi ức ñưa họ ngược trở về với quá khứ xa, khi quan hệ bắt ñầu... rồi quá khứ gần, khi họ ñã nên tình nên nghĩa... Và cứ thế, theo ñường dây của kỷ niệm, hồi ức lại ñưa họ về hiện tại, về lại “ñêm nay”, cho họ tin cậy, cho họ thanh thản trước giây phút ñối mặt với kẻ thù. Mạch tâm tư ñã nảy sinh như thế. Thi phẩm cũng thành hình như thế. Nói cách http://ebook.here.vn – Thư viện Sách Tham Khảo 14 khác, bằng cuộc tâm tình của ñôi bạn lính bên chiến hào, bài thơ ñã tìm ñược một hình hài phù hợp ñể tự ñịnh dạng cho mình.: ðêm nay rừng hoang sương muối Mạch tâm tư ấy ñã chuyển tải ý tưởng chủ ñạo nào? Ý tưởng về tình ñồng chí. Dường như, Chính Hữu muốn thể hiện những suy cảm của mình về mối tình cao ñẹp này. ðó là những khám phá sâu sắc về tình ñồng chí giữa những người vệ quốc - một quan hệ vừa mới ñược cuộc kháng chiến khai sinh. Có phải cứ gọi nhau bằng hai tiếng “ñồng chí” là hiển nhiên có tình ñồng chí không? Hình như không. Phải trải bao tháng ngày, phải biết bao kỷ niệm, quan hệ mới thắm dần lên từng bước, rồi ñến một ngày kia, tất cả mới kết tinh thành tình ñồng chí. Chính Hữu ñã khéo léo cài ñặt mạch luận lý (ñúc kết về quan hệ) vào mạch tâm tình (bộc bạch về tình cảm). Sự ñan quyện nhuần nhuyễn và tinh vi của hai mạch này ñã làm nên cấu trúc của bài thơ. Nhìn kĩ, hai mạch ấy vừa hoà vào nhau vừa dắt díu nhau ñi suốt mạch thơ bởi cùng nương theo một chữ ñồng. Nói vui, thi phẩm ñã tạc một chữ ñồng ñến... xương. Thoạt tiên, là ñồng cảnh; quan hệ còn là xa lạ: Quê hương anh nước mặn ñồng chua Làng tôi nghèo ñất cày lên sỏi ñá Những câu thơ ấy nói cùng ta rằng họ ñều xuất thân nông dân, ñều là con ñẻ của những miền quê nghèo khó, và quan trọng hơn, họ ñều ở những góc biển chân trời. Nếu không có cuộc chiến tranh này, họ sẽ vĩnh viễn là những người xa lạ, mỗi người sẽ sống riêng một số phận, người này không biết có người kia ở trên ñời. Cuộc kháng chiến là cuộc hội ngộ lớn. Nó biến những người xa lạ thành thân quen. Vào lính, họ thành người ñồng ngũ: Anh với tôi ñôi người xa lạ Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau Nhưng ñồng ngũ ñã là ñồng chí chưa? Chưa. Thân quen thôi chưa ñủ thành ñồng chí. Rồi cùng với thời gian, ñời sống quân ngũ cứ làm họ xích lại gần hơn : Súng bên súng ñầu sát bên ñầu ðêm rét chung chăn thành ñôi tri kỷ ðồng chí Nhiệm vụ làm họ gần kề - hai chữ “bên” và “sát” ñã xoá bỏ hẳn ñi cái khoảng cách vời vợi của những phương trời. Nhưng ñồng nhiệm cũng chưa là ñồng chí. Quân sự chỉ xoá ñược khoảng cách không gian, tâm sự mới xoá ñược khoảng cách tình cảm. Từ lẻ loi góc bể chân trời, họ ñã tụ về rủ rỉ dưới một tấm chăn. Từ ñồng ngũ ñã thành ñồng cảm. Từ thân quen giờ họ thành tri kỷ. Bấy giờ, tình ñồng chí mới thực sự kết tinh. Từ “bên” bật lên như một tiếng reo, một vỡ lẽ bất ngờ, một chiêm nghiệm chín chắn. Câu thơ ñột ngột ngắn lại như một kết tủa. Tình ñồng chí khác nào một tinh thể lấp lánh, sau bao kỷ niệm và thời gian. ” qua “sát” ñến “chung” là cả một hành trình, quan hệ ñồng ñội cứ ñượm lên, cứ thắm dần mà thành tình ñồng chí. Hai tiếng “ðồng chí Vậy là, theo chân chữ “ñồng”, hai mạch luận lý và cảm xúc ñã chập vào nhau, một chiều qui nạp : ðồng cảnh -> ñồng ngũ -> ñồng cảm -> ñồng chí Xa lạ -> quen nhau -> tri kỷ http://ebook.here.vn – Thư viện Sách Tham Khảo 15 Ở phần sau, chúng ta còn thấy những chữ ñồng - cùng khác ñã vun ñắp cho tình ñồng chí của họ. Cùng một nỗi bận lòng như nhau về hậu phương: Ruộng nương anh gửi bạn thân cày / Gian nhà không mặc kệ gió lung lay / Giếng nước gốc ña nhớ người ra lính. Cùng sẻ chia những nỗi cơ hàn: Tôi với anh biết từng cơn ớn lạnh / Sốt run người vầng trán ướt mồ hôi. Và ñồng cam cộng khổ: Áo anh rách vai / Quần tôi có vài mảnh vá / Miệng cười buốt giá / Chân không giày. Cuối cùng, như quy nạp của mọi quy nạp, thi sĩ chỉ ra cái lõi của tình ñồng chí chính là tình thương: Thương nhau tay nắm lấy bàn tay Tình thương là vị muối của tình người, là chất keo của mối gắn bó, là cội rễ của ñức hy sinh. Thương nhau, con người có thể thuỷ chung với nhau. Thương nhau, con người có thể che chở nhau, hy sinh cho nhau. ðó là kết tinh sâu nặng nhất của quan hệ người với người. Không phải ngẫu nhiên, khi nhận thấy tình ñồng chí của mình có cốt lõi là tình thương, họ không trầm mình trong hồi ức nữa, mà lập tức về ngay hiện tại. Bởi thế là ñủ, tình ñồng chí giữa mình và người bạn cùng chiến hào, ñây ñã thực sự là ñiểm tựa tin cậy rồi, nó hoàn toàn có thể giúp họ ñối mặt với sự hà khắc của thiên nhiên và sự hiểm nguy của chiến sự: ðêm nay rừng hoang sương muối ðứng cạnh bên nhau chờ giặc tới ðầu súng trăng treo. Tin cậy cho họ thanh thản. Thanh thản khiến họ ñón nhận ñược vẻ ñẹp của vầng trăng lơ lửng treo trên ñầu mũi súng. Khoảnh khắc ấy, người chiến sĩ bỗng thành thi sĩ. Như vậy, theo những mảng lớn của thi phẩm, có thể thấy một ý tưởng trọn vẹn: tình ñồng chí ñược nảy nở trong kháng chiến, ñược vun ñắp trong gian lao, và thành ñiểm tựa tin cậy khi ñối mặt với nguy hiểm, bởi tình thương chính là cốt lõi của mối tình ấy. Tứ thơ là một khám phá, tình thơ là một tâm sự, mạch thơ là một hồi ức. Tất cả ñã hoá thân vào nhau, nhất thể hoá trong một kiến trúc ngôn từ. Làm nên kiến trúc ấy, phải kể cả thành công về chất liệu ngôn từ của ðồng chí. Có thể có những cách cảm nhận và ñịnh danh khác nhau về ñặc sắc ngôn ngữ của thi phẩm này. Chẳng hạn, một ngôn ngữ giản dị. Một ngôn ngữ bám sát ñời sống. Một ngôn ngữ khoẻ khoắn chắc nịch. Một ngôn ngữ rất gần với lời thường của người lính v.v… ðó ñều là những vẻ ñẹp thực sự. Tôi muốn nói ñến một khía cạnh khác thuộc về cách tổ chức ngôn ngữ hết sức ăn nhập với ý tưởng toàn bài: tính cặp ñôi. Bài thơ viết về tình ñồng chí, nhân vật trung tâm là một cặp ñồng chí, thì còn ñặc tính nào ăn ý cho bằng tính cặp ñôi? Lớp từ diễn tả ý niệm cặp ñôi chiếm vị thế ưu tiên. Cặp ñại từ: anh - tôi luôn ñược dùng sóng ñôi, rồi các hình ảnh, các vế câu thường song hành, song ñôi ñể gợi ý niệm về sự bình ñẳng gắn bó: quê hương anh - làng tôi, anh với tôi, tôi với anh, áo anh - quần tôi... Lớp từ diễn tả sự mật thiết, gắn kết của tình bằng hữu, tình ñồng ñội, tình tri kỷ: ñôi, bên, sát, chung, nắm... Có những trường hợp mật ñộ ñôi như thế rất dày, nhưng vẫn rất tự nhiên, nhuần nhuyễn : Súng / bên súng // ñầu / sát bên ñầu Ta có thể thấy hai vế lớn của câu ñi thành cặp ñôi, ñã ñành, mà ngay trong từng vế lớn ấy, các vế nhỏ cũng cặp kè từng ñôi gắn bó với nhau! http://ebook.here.vn – Thư viện Sách Tham Khảo 16 Từ “ñôi” ở ñây thật ý nhị, súc tích: ñôi người xa lạ, ñôi tri kỷ. Chẳng phải thế sao? Về số lượng, nó vẫn chỉ hai ñối tượng, hai con người, như từ “hai”. Tuy nhiên, “hai” là trung tính, hai ñối tượng ñược nói ñến không nhất thiết phải chặt chẽ, mà thường nghiêng về ngẫu nhiên, rời rạc. Còn “ñôi” vừa mang ý niệm số lượng, vừa bao hàm ý niệm quan hệ. Hai ñối tượng phải có mối gắn bó khăng khít, hữu cơ, không thể tách rời thì mới là “ñôi”. Trong ñó, từng ñối tượng lẻ chỉ ñược là mình khi ñi thành ñôi, xé lẻ ra, nó không còn thực là mình nữa. Ví như: “ñôi mắt”, “ñôi tay”, “ñôi gò má”, “ñôi gò bồng ñảo”, “ñôi ñũa”, “ñôi hoa tai” v.v… Ta hiểu vì sao, Chính Hữu không dùng “hai” khi họ là “tri kỷ”, ñã ñành, mà ngay khi họ hãy còn là người “xa lạ”, cũng không dùng “hai”, cứ nhất thiết phải “ñôi”. Dường như trong cảm nhận ñầy tin yêu về con người và cuộc sống, thì trong những cá thể ấy, dù lúc ñương còn xa lạ ñối với nhau, thì từng người ñã sẵn mang tâm nguyện ñược gắn kết, nghĩa là sẵn mang những cái mầm ñể sau này thành “ñôi” rồi vậy. Nhưng ñáng nói hơn cả vẫn là cách dùng thành ngữ và tổ chức ngôn từ theo phong cách thành ngữ. Tính chất ñiệu nói của lời thơ trong thi phẩm (qua giọng của những chàng trai làng ra lính) ñã nhờ cậy rất nhiều vào ñiều này. Cụ thể là thành ngữ bốn tiếng. Thành ngữ bốn tiếng là một tổ hợp chặt chẽ gồm hai vế. Mỗi vế một ñối tượng. Chúng thường thuộc về một trong hai kiểu quan hệ: tương ñồng -“Mặt hoa da phấn”, “Gừng cay muối mặn”, “Một nắng hai sương”v.v…, hoặc tương phản - “Ông chẳng bà chuộc”, “Trống ngược kèn xuôi", “Bồ còn thóc hết”v.v… Trong một bài thơ không dài, Chính Hữu ñã dùng khá nhiều thành ngữ và cụm từ theo lối thành ngữ: Nước mặn ñồng chua, Giếng nước gốc ña, Rừng hoang sương muối, ðầu súng trăng treo… Trong bài thơ, ta ñã thấy hệ thống sự vật thường ñi thành cặp ñôi khá phổ biến: anh - tôi, súng bên súng, ñầu bên ñầu, áo - quần, tay nắm bàn tay… Thì những cặp hình ảnh trong các cụm thành ngữ trên ñây lại bổ sung thêm vào ñội ngũ ñông ñảo những cặp ñôi ấy, khiến cho tính cặp ñôi nổi hẳn lên như một phong cách ngôn ngữ ñặc thù của thi phẩm. ðiều thú vị là, nhìn kĩ còn thấy, sự vật trong các thành ngữ này không chỉ luôn gắn với nhau thành cặp thành ñôi. Mà quan hệ của chúng cũng nghiêng về mối tương ñồng. Cho nên chúng gợi ñược rất nhiều về mối tương thân tương ái của những người ñồng chí. Ta không khỏi ngỡ ngàng về sự ý nhị khi thi sĩ dùng thành ngữ Giếng nước gốc ña. Cặp hình ảnh này vừa là biểu tượng của tình quê hương, vừa là biểu tượng của tình ñôi lứa. Những người lính ra trận, không chỉ quê hương trông ñợi mà người yêu cũng trông mong. Dùng thành ngữ ấy, tâm lý của những người nông dân mặc áo lính hiện lên thật tế nhị. Họ thường ngại ngần, ngượng ngập khi phải nói ñến chuyện tình yêu của mình, dù ñang trò chuyện với bạn thân ñi nữa. Vì thế, với thành ngữ giếng nước gốc ña, họ ñã tránh ñược cái pha “chết người” ấy - tình yêu ñôi lứa của họ ñã nép sau tình quê hương một cách an toàn! Tuy nhiên, ñặc sắc hơn cả, vẫn là câu kết hoàn toàn viết theo lề lối thành ngữ: ðầu súng trăng treo Câu thơ cũng gồm hai vế với hai hình ảnh. Ngoài sự chặt chẽ vốn có mà phong cách thành ngữ ñem lại cho cụm từ này, tự nó cũng còn là một kiến trúc với một trật tự không thể ñảo ngược, xét cả về hình ảnh lẫn âm thanh. Trước hết là trật tự hình ảnh. Một thành ngữ bốn tiếng, ñôi khi hai vế có thể hoán ñổi khá linh hoạt mà không ảnh hưởng lắm ñến nghĩa của nó. Ví như Rồng bay phượng múa ñảo thành Phượng múa rồng bay. http://ebook.here.vn – Thư viện Sách Tham Khảo 17 Xem ra ở ñây, chỉ có thể là ðầu súng trăng treo, súng trước trăng sau, mà không thể ngược lại. Vì sao ư? Là câu kết, nó ñem lại cho mạch vận ñộng của bài thơ một bất ngờ: toàn bài hầu như không có chi tiết sự vật nào thuộc về ánh sáng, khiến người ñọc có cảm giác ñang ñi trong cõi âm u của dòng hồi ức về quá khứ của người lính, thì ñến ñây, ánh sáng ñột hiện với vầng trăng treo. Vầng trăng càng ở vị trí chót cùng của bài thơ thì ý nghĩa càng giàu, bất ngờ càng lớn. Vầng trăng vừa là kết tinh sáng ñẹp nhất của tình ñồng chí, vừa toả sáng lên toàn bài, tô ñiểm cho thế giới của tình ñồng chí ấy. Nếu cuối cùng là hình ảnh “ñầu súng” thì sao ? Thì … gay nhỉ ? Song song với nó là trật tự âm thanh. Trong thành ngữ bốn tiếng, bao giờ cũng có sự ñắp ñổi về âm thanh giữa hai vế. Vế này bằng thì vế kia trắc. Và cũng thường hoán vị ñược cho nhau. Trường hợp câu kết này, thì khác. Xem chừng, trật tự ấy là tối ưu. Nhất thiết phải là ðầu súng trăng treo, trắc trước bằng sau. Bởi vì, có như vậy, bài thơ mới kết thúc bằng thanh bằng. Thanh bằng êm nhẹ, gợi ñược cảm giác nhẹ nhàng, êm ả. Nó mở ra một không gian ñêm trăng thoáng sáng toả lan. Quan trọng hơn, nó gợi ñược sự thanh thản trong tâm hồn những người lính mà niềm tin cậy vào tình ñồng chí sâu nặng và cao cả vừa ñem ñến cho họ. Thử hình dung nếu nó kết thúc bằng thanh trắc? Các cảm giác này sẽ lập tức tiêu tan. Quan hệ hướng ngoại giữa câu kết với chỉnh thể như vậy ñã là ñáng kể. Nhưng sẽ còn ñáng nói hơn chút nữa, khi xem xét cấu trúc nội tại của nó từ trật tự biểu tượng. ðọc câu kết, từ góc ñộ biểu tượng, có thể thấy những cặp tương ứng với các lớp nghĩa tượng trưng: ñầu súng - trăng treo, chiến tranh - hoà bình, hiện tại - tương lai, hiện thực - lãng mạn, thực tại - mơ ước... Một trật tự trước sau như thế, liệu có thể ñảo ngược ñược không? Và, ðồng chí có thể thành một kiến trúc ngôn từ hoàn hảo không, nếu thi phẩm không ñược xây cất bằng một vật liệu như vậy? Hoá ra, giữa cấu trúc và vật liệu cũng có mối quan hệ... ñồng chí! -----------------------------------ðề5. Em hãy phân tích bài thơ “Beáp löûa ” của Bằng Việt. Trong cuộc ñời, ai cũng có riêng cho mình những kỉ niệm của một thời ấu thơ hồn nhiên, trong sáng. Những kỉ niệm ấy là những ñiều thiêng liêng, thân thiết nhất, nó có sức mạnh phi thường nâng ñỡ con người suốt hành trình dài và rộng của cuộc ñời. Bằng Việt cũng có riêng ông một kỉ niệm, ñó chính là những tháng năm sống bên bà, cùng bà nhóm lên cái bếp lửa thân thương. Không chỉ thế, ñiều in ñậm trong tâm trí của Bằng Việt còn là tình cảm sâu ñậm của hai bà cháu. Chúng ta có thể cảm nhận ñiều ñó qua bài thơ “Bếp lửa” của ông. Trong cuộc ñời, ai cũng có riêng cho mình những kỉ niệm của một thời ấu thơ hồn nhiên, trong sáng. Những kỉ niệm ấy là những ñiều thiêng liêng, thân thiết nhất, nó có sức mạnh phi thường nâng ñỡ con người suốt hành trình dài và rộng của cuộc ñời. Bằng Việt cũng có riêng ông một kỉ niệm, ñó chính là những tháng năm sống bên bà, cùng bà http://ebook.here.vn – Thư viện Sách Tham Khảo 18 nhóm lên cái bếp lửa thân thương. Không chỉ thế, ñiều in ñậm trong tâm trí của Bằng Việt còn là tình cảm sâu ñậm của hai bà cháu. Chúng ta có thể cảm nhận ñiều ñó qua bài thơ “Bếp lửa” của ông. Bằng Việt thuộc thế hệ nhà thơ trương thành trong kháng chiến chống Mĩ. Bài thơ “ Bếp lưả” ñược ông sáng tác năm 1963 lúc 19 tuổi và ñang ñi du học ở Liên Xô. Bài thơ ñã gợi lại những kỉ niệm ñầy xúc ñộng về người bà và tình bà cháu, ñồng thời thể hiện lòng kính yêu, trân trọng và biết ơn của người cháu với bà, với gia ñình, quê hương, ñất nước. Tình cảm và những kỉ niệm về bà ñược khơi gợi từ hình ảnh bếp lửa. Ở nơi ñất khách quê người, bắt gặp hình ảnh bếp lửa, tác giả chợt nhớ về người bà: “ Một bếp lửa chờn vờn sương sớm Một bếp lửa ấp iu nồng ñượm Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.” Hình ảnh “chờn vờn” gợi lên những mảnh kí ức hiện về trong tác giả một cách chập chờn như khói bếp. Bếp lửa ñược thắp lên, nó hắt ánh sáng lên mọi vật và toả sáng tâm hồn ñứa cháu thơ ngây. Bếp lửa ñược thắp lên ñó cũng là bếp lửa của cuộc ñời bà ñã trải qua “ biết mấy nắng mưa”. Từ ñó, hình ảnh người bà hiện lên. Dù ñã cách xa nữa vòng trái ñất nhưng dường như Bằng Việt vẫn cảm nhận ñược sự vỗ về, yêu thương, chăm chút từ ñôi tay kiên nhẫn và khéo léo của bà. Trong cái khoảnh khắc ấy, trong lòng nhà thơ lại trào dâng một tình yêu thương bà vô hạn. Tình cảm bà cháu thiêng liêng ấy cứ như một dòng sông với con thuyền nhỏ chở ñầy ắp những kỉ niệm mà suốt cuộc ñời này chắc người cháu không bao giờ quên ñược và cung chính t? ñó, sức ấm và ánh sáng của tình bà cháu cũng như của bếp lửa lan toả toàn bài thơ. Khổ thơ tiếp theo là dòng hồi tưởng cùa tác giả về những kỉ niệm của những năm tháng sống bên cạnh bà. Lời thơ giản dị như lời kể, như những câu văn xuôi, như thủ thỉ, tâm tình, tác giả như ñang kể lại cho người ñọc nghe về câu chuyện cổ tích tuổi thơ mình. Nếu như trong câu chuyện cồ tích của những bạn cùng lứa khác có bá tiên, có phép màu thí trong câu chuyện của băng Việt có bà và bếp lửa. Trong những năm ñói khổ, người bà ñã gắn bó bên tác giả, chính bà là người xua tan bớt ñi cái không khí ghê rợn của nạn ñói 1945 trong tâm trí ñứa cháu. Cháu lúc nào cũng ñược bà chở che, bà dẫu có ñói cũng ñể cháu thiếu bữa ăn nào, bà ñi mót từng củ khoai, ñào từng củ sắn ñểâ cháu ăn cho khỏi ñói: “Lên bốn tuổi cháu ñã quen mùi khói Năm ấy là năm ñói mòn ñói mỏi Bố ñi ñánh xe khô rạc ngựa gầy Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu Nghĩ lại ñến giờ sống mũi còn cay!” Chính “mùi khói” ñã xua ñi cái mùi tử khí trên khắp các ngõ ngách. Cũng chính cái mùi khói ấy ñã quện lại và bám lấy tâm hồn ñứa trẻ. Dù cho tháng năm có trôi qua, những kí ức ấy cũng sẽ ñể lại ít nhiều ấn tượng trong lòng ñứa cháu ñể rồi khi nghĩ lại lại thấy “sống mũi còn cay”. Là mùi khói làm cay mắt người người cháu hay chính là tấm lòng của người bà làm ñứa cháu không cầm ñược nước mắt? http://ebook.here.vn – Thư viện Sách Tham Khảo 19 “ Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm bếp Tu hú kêu trên những cách ñồng xa Khi tu hú kêu bà còn nhớ không bà Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế!” “Cháu cùng bà nhóm lửa”, nhóm lên ngọn lửa củasự sống và của tìng yêu bà cháy bỏng của một cậu bé hồn nhiên, trong trắng như một trang giấy.Chính hình ảnh bếp lửa quê hương, bếp lửa của tình bà cháu ñó ñã gợi nên một liên tưởng khác, một hồi ức khác trong tâm trí thi sĩ thuở nhỏ. ðó là tiếng chim tu hú kêu. Tiếng tu hú kêu như giục giã lúa mau chín, người nông dân mau thoát khỏi cái ñói, và dường như ñó cũng là một chiếc ñồng hồ của ñứa cháu ñể nhắc bà rằng: “Bà ơi, ñến giờ bà kể chuyện cho cháu nghe rồi ñấy!”. Từ “tu hú” ñược ñiệp lại ba lấn làm cho âm ñiệu cấu thơ thêm bồi hồi tha thiết, làm cho người ñọc cảm thấy như tiếng tu hú ñang từ xa vọng về trong tiềm thức của tác giả.Tiếng “tu hú” lúc mơ hà, lúc văng vẳng từ nững cánh ñồng xa lâng lâng lòng người cháu xa xứ. Tiiếng chim tu hú khắc khoải làm cho dòng kỉ niệm của ñứa cháu trải dài hơ, rộng hơn trong cái không gian xa thẳng của nỗi nhớ thương. Nếu như trong những năm ñói kém của nạn ñói 1945, bà là người gắn bó với tác giả nhất, yêu thương tác giả nhất thì trong tám năm ròng của cuộc kháng chiến chống Mĩ, tình cảm bà cháu ấy lại càng sâu ñậm: “Mẹ cùng cha bận công tác không về Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học. Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc Tu hú ơi! Chẳng ñến ở cùng bà Kêu chi hoài trên những cách ñồng xa” Trong tám năm ấy, ñất nước có chiến tranh, hai bà cháu phải rời làng ñi tản cư, bố mẹ phải ñi công tác, cháu vì thế phải ở cùng bà trong quãng thời gian ấy, nhưng dường như ñối với ñứa cháu như thế lại là một niềm hạnh phúc vô bờ.? cùng bà, ngày nào cháu cũng cùng bà nhóm bếp. Và trong cái khói bếp chập chờn, mờ mờ ảo ảo ấy, người bà như một bà tiên hiện ra trong câu truyện cổ huyền ảo của cháu. Nếu như ñối với mỗi chúng ta, cha sẽ là cánh chim ñể nâng ước mơ của con vào một khung trời mới, mẹ sẽ là cành hoa tươi thắm nhất ñể con cài lên ngực áo thì ñoiá với Bằng Việt, người bà vừa là cha, vừalà mẹ, vừa là cách chim, là một cành hoa của riêng ông. Cho nên, tình bà cháu là vô cùng thiêng liêng và quý giá ñối với ông. Trong những tháng năm sống bên cạnh bà, bà không chỉ chăm lo cho cháu từng miếng ăn, giấc ngủ mà còn là người thầy ñầu tiên của cháu. Bà dạy cho cháu những chữ cái, những phép tính ñầu tiên. Không chỉ thế, bà còn dạy cháu những bài học quý giá về cách sống, ñạo làm người. Nững bài học ñó sẽ là hành trang mang theo suốt quãng ñời còn lại của cháu. Người bà và tình cảm mà bà dành cho cháu ñã thất sự một chỗ dựa vững chắc về cả vật chất lẫn tinh thần cho ñứa cháu be ùbỏng. Cho nên khi bây giờ nghĩ về bà, nhà thơ càng thương bà hơn vì cháu ñã ñi rồi, bà sẽ ở với ai, ai sẽ người cùng bà nhóm lửa, ai sẽ cùng bà chia sẻ những câu chuyện những ngày ở Huế,... Thi sĩ bổng tự hỏi lòng mình: “Tu hú ơi, chẳng ñến ở cùng bà?”. Một lời than thở thể hiện nỗi nhớ mong bà sâu sắc của ñứa cháu nơi xứ ngươi. Chỉ http://ebook.here.vn – Thư viện Sách Tham Khảo 20
- Xem thêm -