Tội nhận hối lộ trong luật hình sự

  • Số trang: 66 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 31 |
  • Lượt tải: 1
minhtuan

Đã đăng 15929 tài liệu

Mô tả:

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA LUẬT D E LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP KHÓA 31(2005-2009) Đề tài: TỘI NHẬN HỐI LỘ TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu Giảng viên hướng dẫn: TS. Phạm Văn Beo Bộ môn: Tư Pháp Sinh viên thực hiện: Lê Văn Giác MSSV: 5054737 Lớp: Luật Tư Pháp 1-K31 Cần Thơ 2008 NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN: ....................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................. /. NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN PHẢN BIỆN ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... Trung................................................................................................................... tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................... ................................................................................................................. /. MỤC LỤC W X LỜI NÓI ĐẦU ........................................................................................................... 1 1. Tình thế cấp thiết của đề tài ................................................................................. 1 2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài ............................................................................ 2 3. Phạm vi nghiên cứu của đề tài ............................................................................. 3 4. Phương pháp nghiên cứu đề tài ........................................................................... 3 5. Cơ cấu của đề tài ................................................................................................... 3 CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỘI NHẬN HỐI LỘ ................................ 4 1.1 Khái niệm chung tội phạm về chức vụ .............................................................. 4 1.2 Khái niệm về tội nhận hối lộ .............................................................................. 5 1.3 Đặc điểm, bản chất pháp lý của tội nhận hối lộ ............................................... 5 1.4 Nguyên nhân, điều kiện phạm tội nhận hối lộ.................................................. 6 1.4.1 Nguyên nhân khách quan của tội nhận hối lộ....................................... 6 1.4.2 Nguyên nhân chủ quan của tội nhận hối lộ ........................................... 7 1.5 Ý nghĩa của việc nghiên cứư tội nhận hối lộ..................................................... 8 Sơ lược lịch sử thành các@ quyTài địnhliệu về tội nhận hốivà lộ nghiên trong pháp luật Trung1.6tâm Họcvềliệu ĐHhình Cần Thơ học tập cứu hình sự Việt Nam....................................................................................................... 9 1.6.1 Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội nhận hối lộ trước Cách mạng tháng Tám ............................................................................................... 9 1.6.2 Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội nhận hối lộ sau Cách mạng tháng Tám ............................................................................................. 12 1.6.3 Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội nhận hối lộ trong Bộ luật hình sự năm 1985 .................................................................................... 13 1.6.4 Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội nhận hối lộ trong Bộ luật hình sự năm 1999 (Bộ luật hình sự Việt Nam hiện hành) ................... 14 CHƯƠNG 2: CÁC QUY ĐỊNH VỀ TỘI NHẬN HỐI LỘ TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM ........................................................................................................ 16 2.1 Các dấu hiệu cấu thành tội nhận hối lộ........................................................... 17 2.1.1 Dấu hiệu về mặt chủ thể của tội nhận hối lộ ....................................... 17 2.1.2 Dấu hiệu về mặt khách quan của tội nhận hối lộ................................ 20 2.1.2.1 Hành vi khách quan ...................................................................... 20 2.1.2.2 Dấu hiệu hậu quả nguy hiểm cho xã hội của tội nhận hối lộ..... 23 2.1.3 Dấu hiệu về mặt khách thể của tội nhận hối lộ ................................... 24 2.1.4 Dấu hiệu về mặt chủ quan của tội nhận hối lộ .................................... 25 2.2 Các trường hợp phạm tội cụ thể...................................................................... 25 2.2.1 Phạm tội nhận hối lộ thuộc khoản 1 Điều 279 .................................... 25 2.2.2 Phạm tội nhận hối lộ thuộc khoản 2 Điều 279 .................................... 27 2.2.3 Phạm tội nhận hối lộ thuộc khoản 3 Điều 279 .................................... 34 2.2.4 Phạm tội nhận hối lộ thuộc khoản 4 Điều 279 .................................... 35 2.2.5 Hình phạt bổ sung đối với người phạm tội nhận hối lộ...................... 38 2.3 So sánh tội nhận hối lộ với một số tội phạm về chức vụ khác trong Bộ luật hình sự Việt Nam hiện hành................................................................................... 39 2.3.1 Tội nhận hối lộ với tội tham ô tài sản................................................... 39 2.3.2 Tội nhận hối lộ với tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản ........................................................................................................................... 40 2.3.3 Tội nhận hối lộ với tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đến người khác để trục lợi..................................................................................... 40 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VỀ TỘI NHẬN HỐI LỘ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY .......................................................................................................................... 42 3.3 Tổng quan về tội nhận hối lộ trên thế giới...................................................... 42 3.2 Thực trạng của tội nhận hối lộ ở Việt Nam hiện nay..................................... 43 Những bấtliệu cập trong quá trình lý tội nhận lộ..................................... 47 Trung3.3tâm Học ĐH Cần Thơxử@ Tài liệuhốihọc tập và nghiên cứu 3.3.1 Những bất cập trong quá trình phát hiện và xử lý tội phạm............. 49 3.3.2 Những bất cập trong thực hiện cơ chế kinh tế .................................... 51 3.3.3 Những bất cập trong công tác tổ chức cán bộ..................................... 52 3.3.4 Những bất cập trong công tác thanh tra, giám sát ............................. 55 3.4 Giải pháp cho những bất cập trong công tác xử lý tội nhận hối lộ .............. 55 3.4.1 Giải pháp trong công tác phát hiện và xử lý tội phạm ....................... 55 3.4.2 Giải pháp trong thực hiện cơ chế kinh tế ............................................ 58 3.4.3 Giải pháp về mặt tổ chức cán bộ .......................................................... 59 3.4.4 Giải pháp về mặt thanh tra, giám sát .................................................. 60 KẾT LUẬN .............................................................................................................. 62 Luận Văn tốt nghiệp Tội nhận hối lộ trong luật hình sự Việt Nam LỜI MỞ ĐẦU 1. Tình thế cấp thiết của đề tài Hiện nay đất nước ta đang trong hoàn cảnh đổi mới, Đảng và Nhà nước ta đang từng bước đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, thực hiện dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn minh. Những cán bộ, đảng viên có chức vụ quyền hạn cần phải tu dưỡng rèn luyện phẩm chất, thấm nhuần lời dạy của Bác Hồ: “Cần kiệm, liêm chính, chí công vô tư”. Có làm được như thế thì nhiệm vụ đổi mới và phát triển nền kinh tế hàng hóa thị trường đang từng bước hội nhập vào nền kinh tế thế giới của một quốc gia mới có thể thực hiện được. Nếu những cán bộ, đảng viên có chức, có quyền hiện nay mà không có đầy đủ phẩm chất đạo đức của nhà cầm quyền thì những gì mà Đảng và Nhà nước đặt ra sẽ không thể thực hiện được, không những thế mà nó còn làm suy giảm lòng tin và sự tín nhiệm của người dân đối với Đảng và Nhà nước, đe dọa đến an ninh, ổn định chính trị - xã hội của một quốc gia. Trên thực tế hiện nay, một trong những vấn đề làm suy thoái về phẩm chất, đạo đức của những cán bộ, đảng viên có chức có quyền đó là nạn tham nhũng, hối lộ. Đó Trungcũng tâmchính Học Cần ítThơ học nghiên cứu là liệu đề tàiĐH mà không quốc@ giaTài trên liệu thế giới đặctập biệtvà quan tâm trong quá trình vận hành đất nước của mình. Tại Việt Nam, trong những năm qua nạn tham nhũng, hối lộ đã nổi lên như một vấn nạn trầm trọng và đang trở thành tâm điểm của công luận. Tham nhũng là hành vi của người có chức vụ quyền hạn, hối lộ, tham ô, hoặc cố ý làm trái pháp luật vì động cơ vụ lợi. Tham nhũng, hối lộ là một hiện tượng xã hội tiêu cực xuất hiện từ rất lâu. Hiện tượng này diễn ra ngày càng nghiêm trọng và phổ biến, tính chất phức tạp, thủ đoạn tin vi và có nguy cơ ngày càng lớn. Hậu quả của tham nhũng, hối lộ thể hiện ở số lượng tài sản của nhà nước bị chiếm đoạt, thất thoát, số đối tượng vi phạm pháp luật trong đó có nhiều cán bộ, công chức là lãnh đạo cấp cao cũng đã có hành vi tham nhũng, hối lộ chiếm đoạt tài sản của nhà nước. Đó là nhân tố ảnh hưởng đến nền kinh tế chính trị, gây mất đoàn kết nội bộ, làm suy giảm uy tín của Đảng và Nhà nước trước nhân dân, làm thoái hoá bản chất của một số cán bộ công chức. Vì vậy, khi nhận thức được tác hại và nguy cơ của tội tham nhũng, hối lộ nên ngay từ Đại hội Đảng lần thứ VII, Đảng ta đã xác định tham nhũng là một trong bốn nguy cơ đối với chế độ xã hội chủ nghĩa trên thế giới nói chung, và ở Việt Nam nói riêng. Nghị quyết hội nghị đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng ta đã đánh giá “Tình GVHD: TS Phạm Văn Beo Trang 1 SVTH: Lê Văn Giác Luận Văn tốt nghiệp Tội nhận hối lộ trong luật hình sự Việt Nam trạng tham nhũng, suy thoái về tư tưởng, chính trị, đạo đức, lối sống ở một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên là rất nghiêm trọng. Nạn tham nhũng kéo dài trong hệ thống chính trị và trong nhiều tổ chức kinh tế là một nguy cơ lớn đe dọa đến sự sống còn của chế độ ta”. Trong nhiều văn kiện Hội nghị của Đảng và Nhà nước ta cũng đã thể hiện quyết tâm cao trong cuộc đấu tranh với các hành vi tham nhũng, nhằm đẩy lùi, ngăn chặn, hạn chế đến mức thấp nhất các hậu quả xấu của nạn tham nhũng này. Một trong những hành vi tham nhũng gây hậu quả nguy hiểm cho xã hội là “Tội nhận hối lộ”, đây là trong những tội phạm tham nhũng gây thiệt hại lớn về tài sản của Nhà nước, tổ chức xã hội, làm thoái hóa bản chất của một bộ phận cán bộ, công chức, làm suy giảm uy tín của Đảng và Nhà nước đối với nhân dân. Với những hậu quả nghiêm trọng của nạn tham nhũng, hối lộ như vậy, nên Đảng và Nhà nước ta rất xem trọng công tác đấu tranh phòng chống tham nhũng, hối lộ. Để thực hiện được nhiệm vụ đó thì đòi hỏi phải có sự phối hợp giữa các cấp, các ngành trong nước và giữa các nước cần phải có sự hợp tác quốc tế để cùng nhau đẩy lùi tội tham nhũng, hối lộ. Trong những năm qua, kết quả là đã có nhiều vụ án lớn đã được đưa ra ánh sáng, như vụ: vụ án “con bạc triệu đô” Bùi Tiến Dũng và “tiêu cực lớn ở Ban quãn lý dự án PMU 18 Bộ Giao thông vận tải (GTVT), vụ án này khiến Bộ trưởng bộ GTVT Đào Đình Bình bị cảnh cáo và phải chức,Học và cònliệu có rất nhiều cá nhân liênTài quanliệu ở Bộhọc GTVT đã và bị xửnghiên lý; vụ việc cán Trungtừtâm ĐH Cần Thơcó@ tập cứu bộ lãnh đạo thị xã Đồ Sơn - Hải Phòng mang hàng chục mảnh đất có giá trị hàng tỷ đồng đi chia chác; vụ tiêu cực mua sắm thiết bị ở 38 Bưu điện tỉnh, thành phố trên toàn quốc, do trùm lừa đảo Nguyễn Lâm Thái cầm đầu, Thái đã hối lộ hơn 1 tỷ đồng cho giám đốc, phó giám đốc, trưởng phòng của chín bưu điện, đổi lại nhiều lãnh đạo bưu điện của 38 tỉnh thành đã ký hợp đồng mua bán thiết bị của bưu điện với các công ty của Nguyễn Lâm Thái gây thiệt hại cho Nhà nước 45 tỷ đồng;… 2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài Để hoàn thiện sự hiểu biết về pháp luật, cũng như để tìm hiểu kỷ về tội phạm “nhận hối lộ” trong phạm vi của đề tài “Tội nhận hối lộ trong luật hình sự Việt Nam”. Nay người viết sẽ trình bày những vấn đề sau: vấn đề về lý luận chung của tội nhận hối lộ, các dấu hiệu pháp lý, các trường hợp phạm tội cụ thể, so sánh tội nhận hối lộ với một số tội phạm tham nhũng khác, ngoài ra còn xin được trình bày về đặc điểm, tình hình của tội này ở Việt Nam hiện nay, cũng như các bất cập và biện pháp phòng chống tội nhận hối lộ này. Qua đó, ta có thể nâng cao được sự hiểu biết của mình về tội phạm này, để từ đó mới có thể góp phần đấu tranh phòng chống tội phạm, cũng như tuyên truyền cho mọi người xung quanh tham gia tích cực vào công tác đấu tranh phòng chống “tội tham nhũng” nói chung và “tội nhận hối lộ” nói riêng. GVHD: TS Phạm Văn Beo Trang 2 SVTH: Lê Văn Giác Luận Văn tốt nghiệp Tội nhận hối lộ trong luật hình sự Việt Nam 3. Phạm vi nghiên cứu của đề tài Đề tài “Tội nhận hối lộ” này được nghiên cứu trên cơ sở của Bộ luật hình sự Việt Nam hiện hành, tại Điều 279. Và những tài liệu trên phạm quy pháp luật của Việt Nam có liên quan đến tội tham nhũng, hối lộ. 4. Phương pháp nghiên cứu đề tài Do kết cấu của đề tài luận văn nên ngưòi viết dựa vào những phương pháp nghiên cứu như: phương pháp phân tích câu chữ trong luật viết, phương pháp liệt kê, phương pháp quy nạp, diễn dịch, phương pháp chứng minh và so sánh….Trong các phương pháp trên thì phương pháp phân tích câu chữ giữ vai trò quan trọng nhất trong tất cả các phương pháp. 5. Cơ cấu của đề tài Đề tài này gồm có ba phần: phần mở đầu, phần nội dung và phần kết luận. Trong phần nội dung gồm có ba chương: Chương 1: Lý luận chung về tội nhận hối lộ Chương 2: Các quy định về tội nhận hối lộ trong Bộ luật hình sự Việt Nam hiện hành Chương 3: Thực trạng về tội nhận hối lộ ở Việt Nam hiện nay dùliệu trongĐH quá trình có liệu sự cố học gắng của và sự hướng Trung tâmMặc Học Cầnnghiên Thơcứu @ đã Tài tậpbản vàthân, nghiên cứu dẫn nhiệt tình của giảng viên, nhưng do trình độ, khả năng nghiên cứu có hạn nên chắc chắn không thể tránh khỏi những thiếu sót và những khuyết điểm của luận văn. Rất mong nhận được ý kiến đóng góp của thầy cô và các bạn để đề tài được hoàn thiện hơn. Xin chân thành cảm ơn TS. Phạm Văn Beo đã hướng dẫn tận tình cho tôi hoàn thành luận văn này. Xin chân thành cảm ơn! Sinh viên thực hiện Lê Văn Giác GVHD: TS Phạm Văn Beo Trang 3 SVTH: Lê Văn Giác Luận Văn tốt nghiệp Tội nhận hối lộ trong luật hình sự Việt Nam CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỘI NHẬN HỐI LỘ 1.1 Khái niệm chung tội phạm về chức vụ Khái niệm tội phạm về chức vụ là một trong những vấn đề quan trọng của lý luận về tội phạm chức vụ, bởi nó là cơ sở xuất phát để nghiên cứu những vấn đề khác. Mặc khác, việc làm sáng tỏ khái niệm đó còn giúp cho các cơ quan bảo vệ pháp luật áp dụng đúng đắn những qui phạm pháp luật hình sự qui định các tội về chức vụ. Vì vậy việc nghiên cứu làm sáng tỏ khái niệm tội phạm chức vụ chẳng những có ý nghĩa lý luận mà còn có ý nghĩa thực tiễn quan trọng. Nghiên cứu những quy định của pháp luật hình sự các tội về tham nhũng cho thấy từ khi thành lập nước cho đến khi Bộ luật hình sự 1985 chính thức thông qua, thì khái niệm tội phạm về chức vụ chưa đựơc quy định cụ thể trong các văn bản pháp luật hình sự. Nghĩa là trong các văn bản pháp luật hình sự được ban hành trước đây chưa có một quy phạm nào quy định khái niệm tội phạm về chức vụ. Nhưng các hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn cụ thể để làm những việc sai trái đều bị xử lý bằng các biện pháp kỷ luật của Đảng, kỷ luật của Nhà nước hay bằng các biện pháp hành chính. Trong giai đoạn hiện nay quá trình phát triển xã hội đã làm nảy sinh nhu cầu tội Học phạm hóa hành vi viThơ phạm @ phápTài luậtliệu của người chức quyền hạn, nhu Trungphải tâm liệumột ĐH Cần học có tập vàvụnghiên cứu cầu pháp điểm hóa pháp luật hình sự và điều đó đặt ra yêu cầu khái quát hóa từng loại tội phạm căn cứ vào một cố dấu hiệu nhất định. Trên cơ sở đó, khái niệm tội phạm về chức vụ được hình thành từng bước và ngày càng hoàn chỉnh. Bộ luật hình sự 1999 quy định một cách khái quát về khái niệm tội phạm về chức vụ ở Điều 277. Đây là khái niệm khái quát được các dấu hiệu chung nhất đặc trưng cho một nhóm tội phạm cụ thể, căn cứ vào các dấu hiệu khách thể, chủ thể và các yếu tố lợi dụng chức vụ, quyền hạn. Theo Điều 277 Bộ luật hình sự 1999 quy định “các tội phạm về chức vụ là những hành vi xâm phạm hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức do người có chức vụ thực hiện trong khi thực hiện công vụ”. Việc quy định tội phạm về chức vụ là cần thiết và hoàn toàn phù hợp với yêu cầu khách quan trong đấu tranh phòng chống các tội phạm về chức vụ. Khái niệm này đánh dấu một bước phát triển mới của luật hình sự và khoa học luật hình sự nước ta. Nó có ý nghĩa lớn về mặt phương pháp luận, là cơ sở cho việc nghiên cứu những vấn đề khác (khách thể, chủ thể, các dấu hiệu khách quan, chủ quan) của tội phạm về chức vụ, những dấu hiệu đặc trưng cho loại tội phạm này. Đồng thời khái niệm này đã góp phần giải quyết được những vấn đề trong luật, giúp cho các cơ quan điều tra, truy tố, xét xử áp dụng các quy phạm pháp luật hình sự một GVHD: TS Phạm Văn Beo Trang 4 SVTH: Lê Văn Giác Luận Văn tốt nghiệp Tội nhận hối lộ trong luật hình sự Việt Nam cách đúng đắn, có cơ sở tránh sự nhằm lẫn tội phạm về chức vụ với các hành vi vi phạm pháp luật khác của người có chức vụ, quyền hạn. Như vậy, việc quy định khái niệm tội phạm về chức vụ ở Điều 277 Bộ luật hình sự có ý nghĩa lý luận và thực tiễn quan trọng 1.2 Khái niệm về tội nhận hối lộ Hiện nay, tham nhũng - hối lộ được xác định là căn bệnh mang tính phổ biến nhất của quyền lực. Nó xuất hiện trong tất cả cơ cấu của tổ chức quyền lực, đó là lợi dụng công quyền nhằm mục đích vụ lợi cá nhân hay cho những nhóm lợi ích cục bộ. Theo quy định tại Điều 279 Bộ luật hình sự Việt Nam hiện hành thì tội nhận hối lộ được định nghĩa như sau: “Nhận hối lộ là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn của mình, trực tiếp hoặc qua trung gian đã nhận tiền hoặc sẽ nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác dưới bất kỳ hình thức nào, để làm hoặc không làm một việc vì lợi ích hoặc theo yêu cầu của người đưa hối lộ.” Ở nước ta luôn coi hối lộ là một trong những “quốc nạn” cần phải chủ động phòng ngừa và kiên quyết trừng trị bằng nhiều biện pháp mạnh mẽ. Vì vậy đấu tranh chống lại nạn hối lộ là một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Đảng và Nhà nước ta quy định từ rất sớm. Cuộc đấu tranh chống lại tham nhũng, hối lộ là cuộc đấu tranh mọiHọc lĩnh vực, việc xử lý hành về liệu nhận hối lộ tập là mộtvà việc rất quan cứu trọng, Trungtrên tâm liệutrong ĐHđóCần Thơ @ vi Tài học nghiên góp phần ngăn chặn đẩy lùi và từng bước loại trừ nạn hối lộ ra khỏi đời sống xã hội, nhưng không thể ngày một ngày hai, chúng ta có thể loại trừ tệ nạn này được thì phải trãi qua một cuộc đấu tranh lâu dài, gay go và quyết liệt. 1.3 Đặc điểm, bản chất pháp lý của tội nhận hối lộ Về chủ thể: chủ thể của tội nhận hối lộ là chủ thể đặc biệt, là những người có chức vụ, quyền hạn trong bộ máy Nhà nước, tổ chức Đảng và trong các tổ chức kinh tế nhà nước. Chủ thể của tội nhận hối lộ được thể hiện do người có chức vụ, quyền hạn lợi dụng địa vị của mình để làm trái với nguyên tắc, trái với nội dung công việc được giao để nhận tiền, tài sản, hoặc lợi ích vật chất khác từ người đưa hối lộ, gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, của nhân dân và thiệt hại đến lợi ích chung của toàn xã hội. Về khách thể: tội nhận hối lộ xâm phạm đến hoạt động đúng đắn của cơ quan Nhà nước, làm cho cơ quan Nhà nước bị suy yếu, làm mất lòng tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Về chủ quan: tội nhận hối lộ được thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp, tức là người nhận hối lộ thấy trước được hậu quả của hành vi đó nhưng vẫn mong muốn và để mặc cho hậu quả đó xảy ra. GVHD: TS Phạm Văn Beo Trang 5 SVTH: Lê Văn Giác Luận Văn tốt nghiệp Tội nhận hối lộ trong luật hình sự Việt Nam Về khách quan: người nhận hối lộ lợi dụng chức vụ, quyền hạn mà mình có để làm một việc có lợi cho người đưa hối lộ và điều kiện để làm việc đó là sẽ nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác từ người đưa hối lộ. Tóm lại, nhận hối lộ là hành vi thu lợi bất chính cho bản thân, có sự thỏa thuận trước giữa người nhận hối lộ với người đưa hối lộ hoặc môi giới đưa hối lộ. Và thời điểm hoàn thành tội nhận hối lộ tính từ thời điểm người có chức vụ, quyền hạn đã thỏa thuận và đồng ý sẽ nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác. 1.4 Nguyên nhân, điều kiện của tội nhận hối lộ 1.4.1 Nguyên nhân khách quan của tội nhận hối lộ Nguyên nhân chủ quan là những nguyên nhân bên ngoài tác động đến người phạm tội, tạo điều hiện thuận lợi thúc đẩy những chủ thể này thực hiện hành vi phạm tội. Đó là những nguyên nhân và điều kiện kinh tế, xã hội, cơ chế quản lý của Nhà nước. Về kinh tế - Xã hội: Kinh tế bị mất cân đối, nghèo nàn lạc hậu, chưa thoát khỏi hậu quả chiến tranh tàn phá. Về xã hội còn nhiều vấn đề cần giải quyết như nạn thất nghiệp ngày càng tăng, sự phân hóa giàu và nghèo trong xã hội ngày càng sâu sắc, cơ sở hạ tầng lạc hậu, chưa có sự phát triển đồng bộ giữa các vùng, hiện tượng mất dân vi phạm kỷ cương, hộiliệu chủ nghĩa ngày và càngnghiên gia tăng…Bên Trungchủ, tâm Học trật liệutựĐH Cần pháp Thơchế @ xã Tài học tập cứu cạnh đó, chúng ta đang đứng trước một nền kinh tế xã hội còn thấp kém cùng nhiều nhược điểm, khuyết tật do xây sựng mô hình xã hội chủ nghĩa cũ. Ngày nay cơ chế quản lý xã hội kiểu cũ đã dần xóa bỏ nhưng cơ chế quản lý mới chưa được hình thành một cách đồng bộ. Với nền kinh tế như hiện nay, thị trường hàng hoá phát triển đa dạng và giá cả tăng vọt, hàng hoá tràn ngập trên thị trường và xã hội phát triển ngày càng cao thì nhu cầu ngày càng tăng. Nhưng chế độ đãi ngộ, mức lương cho cán bộ, công chức còn thấp gây ra những khó khăn về kinh tế cho các gia đình cán bộ, công chức… làm suy giảm mức sống vật chất và tinh thần. Sống trong cảnh thiếu thốn, khó khăn như thế, một bộ phận cán bộ Đảng viên đã sa sút tinh thần, dễ dàng phát sinh những tâm lý tiêu cực, chủ nghĩa cực đoan, sự tha hóa trong lối sống đạo đức, lòng tham ở mỗi người bắt đầu trỗi dậy, cùng vói sự buông lỏng trong việc quản lý, giáo dục, cùng với nhiều yếu tố khách quan khác tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện tội phạm. Về cơ chế quản lý cán bộ: Đa phần cán bộ ở nước ta chưa được đào tạo hoặc đã được đào tạo nhưng còn ở trình độ thấp, chúng ta chưa xây dựng kịp một đội ngũ cán bộ cho phù hợp với nhu cầu đổi mới. Cán bộ của ta vừa là những người của cơ chế tập trung quan liêu bao cấp, vừa lại thực hiện nhiệm vụ quản lý mới khó khăn nên chưa GVHD: TS Phạm Văn Beo Trang 6 SVTH: Lê Văn Giác Luận Văn tốt nghiệp Tội nhận hối lộ trong luật hình sự Việt Nam thoát khỏi những sai lầm và thiếu sót như xưa. Thêm vào đó là lề lối làm việc của một số cán bộ có thái độ quan liêu, hách dịch, cửa quyền bị tha hóa về bản chất, lối sống. Một số cán bộ có bằng cấp nhưng chỉ là hình thức chứ năng lực thật sự thì không có. Công tác đề bạt cán bộ còn mất phải cái nhìn chủ quan, phiến diện, chưa chính xác trong phương pháp đánh giá, lựa chọn cán bộ. Kết quả là những cán bộ không có năng lực, bất tài, vô dụng được bố trí vào những vị trí quan trọng, chỉ biết quan tâm đến lợi ích cá nhân, chà đạp lên lợi ích của người lao động. Chính những yếu kém này là một trong những nguyên nhân quan trọng làm phát sinh tội phạm tham nhũng, hối lộ. 1.4.2 Nguyên nhân chủ quan của tội nhận hối lộ Có thể thấy rằng, hành vi phạm tội không chỉ phụ thuộc vào các yếu tố khách quan bên ngoài mà còn phụ thuộc vào các yếu tố chủ quan bên trong của người phạm tội với tư cách là những yếu tố bên trong của nhẽng kết cấu phức tạp của tâm sinh lý, ý thức, hệ tư tưởng. Do vậy chúng ta cần xem xét nguyên nhân của hành vi nhận hối lộ trong một tổ hợp thống nhất biện chứng giữa chủ thể hành vi với nguyên nhân khách quan bên ngoài. Nguyên nhân về điều kiện kinh tế - xã hội và cơ chế quản lý là rất quan trọng, nhưng nguyên nhân xuất phát từ tâm sinh lý, ý thức, hệ tư tưởng của con người với tư cách chủ thể thực hiên tội phạm mới là nguyên nhân trực tiếp, nguyên có Học tính quyết hànhThơ vi. @ Tài liệu học tập và nghiên cứu Trungnhân tâm liệuđịnh ĐHđến Cần Không phải những người có chức vụ, quyền hạn khi có điều kiện họ đều có hành vi tham nhũng, hối lộ mà chỉ có một bộ phận cán bộ thực hiện hành vi phạm tội này. Nếu nói con người là một thực thể xã hội luôn bị tác động và bị phụ thuộc vào hoàn cảnh khách quan, nếu hiểu như vậy thì tại sao hàng nghìn cán bộ mặc dù chịu sự tác động của hoàn cảnh khách quan nhưng họ vẫn giữ được phẩm chất cao đẹp. Chỉ khi nào con người có ý thức sai về con đường thõa mãn nhu cầu mới có thể trở thành nguyên nhân trực tiếp thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Và nhận thức sai lầm chính là do lòng tham, khát vọng làm giàu không chính đáng. Tóm lại, nguyên nhân chủ quan và điều kiện khách quan luôn là điều kiện thúc đẩy phạm tội. Vì vậy để đấu tranh có hiệu quả với loại tội phạm này, đòi hỏi phải tiến hành với nhiều giải pháp và vấn đề trước mắt là cần phải khắc phục được những tình trạng là nguyên nhân dẫn đến việc phạm tội, sao cho chúng không còn tồn tại nữa. 1.5 Ý nghĩa của việc nghiên cứu tội nhận hối lộ Trong những năm qua, đất nước ta đã đạt được những thành tựu quan trọng trong công cuộc đổi mới, kinh tế - xã hội không ngừng phát triển, trật tự an nhinh xã hội được giữ vững, đời sống nhân dân ngày càng được nâng cao. Tuy nhiên, chúng ta vẫn đang đứng trước những nguy cơ và thách thức lớn. Tình hình tham nhũng nói GVHD: TS Phạm Văn Beo Trang 7 SVTH: Lê Văn Giác Luận Văn tốt nghiệp Tội nhận hối lộ trong luật hình sự Việt Nam chung và tội nhận hối lộ nói riêng diễn ra ngày một phức tạp ở nhiều lĩnh vực, các vụ án được phát hiện và đưa ra xử lý ngày càng tăng với tính chất nghiêm trọng, thể hiện số lượng tài sản của Nhà nước bị chiếm đoạt, thất thoát, số lượng vi phạm pháp luật ngày càng nhiều. Trong đó có nhiều cán bộ lãnh đạo đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn của mình để nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác bất hợp pháp để bao che cho kẻ phạm tội, làm thất thoát đến tài sản của Nhà nước, của tổ chức xã hội, xâm phạm đến hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức, làm mất uy tín của Đảng và Nhà nước đối với quần chúng nhân dân. Nếu trước đây các vụ án tham nhũng, hối lộ thường xảy ra với quy mô nhỏ thì trong tình hình hiện nay tội pham này xảy ra với quy mô lớn, mang tính tổ chức, có sự liên kết chặt chẽ. Thủ đoạn phạm tội tham nhũng, hối lộ rất đa dạng và tinh vi. Bọn tội phạm đều lợi dụng những sơ hở trong chính sách pháp luật để phạm tội, gây thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản của Nhà nước, ảnh hưởng đến cơ chế hoạt động đúng đắn của cơ quan Nhà nước. Nhận thức được sự nguy hiểm của tội nhận hối lộ Đảng, Nhà nước cùng toàn thể nhân dân có nhiều cố gắng trong việc phát hiện, đấu tranh phòng ngừa tội nhận hối lộ. Nhưng tình hình thực tế cho thấy việc xử lý các tội nhận hối lộ chưa được bao nhiêu, vẫn mang tính nhỏ lẽ, chưa thật sự là cuộc đấu tranh tương xứng với độ Học nguy hiểm phạmThơ này. Từ đó, nghiên cứu tội hối lộcứu nhằm Trungmức tâm liệu của ĐHtộiCần @thực Tàitếliệu học tập vànhận nghiên mục đích đưa ra những giải pháp phòng ngừa, đấu tranh có hiệu quả đối với loại tội phạm này, nhằm góp phần đẩy lùi và hạn chế đến mức thấp nhất các tội phạm về tham nhũng, hối lộ. 1.6 Sơ lược về lịch sử hình thành các quy định về tội nhận hối lộ trong pháp luật hình sự của Việt Nam 1.6.1 Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội nhận hối lộ trước cách mạng tháng Tám Tham nhũng, hối lộ là một hiện tượng xã hội xuất hiện từ rất sớm từ khi có sự phân chia giai cấp và hình thành Nhà nước, từ đó cho thấy tham nhũng, hối lộ cũng được giai cấp thống trị của Nhà nước Việt Nam trong lịch sử đấu tranh chống lại nó. Từ thế kỷ thứ I trước công nguyên đến thế kỷ thứ X sau công nguyên, đất nước ta chịu sự đô hộ của các triều đại phong kiến phương Bắc, vì vậy ở thời kỳ này pháp luật Trung Hoa đã được áp dụng ở Việt Nam, chủ yếu là bộ luật Hán và nhà Đường. Trong khoảng thời gian này các quan lại phong kiến phương Bắc đã có hành vi tham nhũng gây nên sự phẩn nộ trong dân chúng, làm dấy lên các cuộc khởi nghĩa. Để giải GVHD: TS Phạm Văn Beo Trang 8 SVTH: Lê Văn Giác Luận Văn tốt nghiệp Tội nhận hối lộ trong luật hình sự Việt Nam quyết hậu quả do tham nhũng gây nên, chính quyền đặt lệ phong hầu, cắt đất thưởng cho những người có công chấn áp phản nghịch. Để hạn chế sự tham nhũng của các quan lại và hạn chế sự nổi dậy của người dân thuộc địa. Nhà Hán đã ban hành sáu điều luật qui định cấm các quan lại không được làm một số việc, như dùng thế lực để chiếm ruộng đất, vơ vét của cải của dân, giết hại dân… Pháp luật hình sự Việt Nam thời kì nhà họ Khúc, họ Đinh và thời kì tiền Lê, khi này Nhà nước Đại Cồ Việt mang tính chất của một Nhà nước phong kiến, do Nhà nước ta trong thời kì này còn yếu và đang bị chiến tranh nên pháp luật hình sự trong thời kì này chưa được ban hành. Mãi đến thời nhà Lý lên nắm quyền trị nước thì Bộ Luật Hình Thư mới được ban hành. Đây là bộ luật thành văn đầu tiên của nước ta, trong bộ luật này có ghi nhận những hành vi tham nhũng của quan lại chức sắc phong kiến. Pháp luật nhà Trần từ thế kỷ XIII đến thế kỷ XV, trong những năm đầu nhà Trần sử dụng Bộ luật Hình Thư của nhà Lý để trị vì đất nước. Sau khi lên ngôi được 5 năm, đến năm 1230 Trần Thái Tông đã ban hành bộ luật mới với tên Quốc triều Hình luật, pháp luật nước ta trong thời kỳ này đã từng bước được hình thành và phát triển. Mặc dù, trong thời gian dài chịu sự đô hộ của phong kiến phương Bắc nhưng pháp luật Việt Nam vẫn giữ được nét riêng. hình sụ Cần Việt Nam Hồliệu từ cuối thếtập kỷ XIV, Hồ Quý Ly phế Trung tâm Pháp Họcluật liệu ĐH Thơthời@nhà Tài học và nghiên cứu truất vua Trần lập nên nhà Hồ, pháp luật hình sự nhà Hồ nghiêm khắc hơn pháp luật của thời kỳ trước rất nhiều, nhưng do triều đại nhà Hồ tồn tại trong khoảng thời gian ngắn chỉ được 7 năm (từ năm 1400 – 1407) nên chưa ban hành bộ luật hoàn chỉnh trong thời gian này. Sau các cuộc khởi nghĩa do nhà Trần lãnh đạo bị thất bại, Lê Lợi dưới sự giúp đỡ của Nguyễn Trãi đã lãnh đạo nhân dân giành chiến thắng. Sau khi lên ngôi (thế kỷ thứ XV), Lê Thái Tổ hạ lệnh “từ xưa đến nay, việc trị nước phải có pháp luật, không có pháp luật thì sẽ loạn”. Vì thế nhà Lê rất coi trọng việc xây dựng pháp luật. Vua Lê Thái Tông cho rằng xây dựng pháp luật được tiến hành thêm với mộ số quy tắc nhằm xét xử các vụ kiện cáo và một số qui định cấm nạn nhận hối lộ. Đáng chú ý, hoạt động pháp luật nói chung, lập pháp hình sự nói riêng của nhà Lê được tiến hành thành công nhất là dưới thời vua Lê Thánh Tông, cũng ở chính triều đại Lê Thánh Tông đã cho ra đời Quốc triều hình luật (còn gọi là Bộ luật Hồng Đức) năm 1483 và Hồng Đức Thiện Chính Thư là văn bản có chứa quy phạm pháp luật hình sự. Quốc Triều Hình luật đã quy định rất chặt chẽ về hành vi tham nhũng, hối lộ và các biện pháp chế tài rất nghiêm khắc tại Điều 137 Bộ luật Hồng Đức quy định các tội về chức vụ “Những kẻ đến cầu cạnh quan chư tư việc trái pháp luật và kẻ vì người khác mà đến cầu cạnh thay đều xử GVHD: TS Phạm Văn Beo Trang 9 SVTH: Lê Văn Giác Luận Văn tốt nghiệp Tội nhận hối lộ trong luật hình sự Việt Nam tội biểm hay phạm”. Tội nhận hối lộ được quy định tại điều 138 với khung hình phạt hết sức nghiêm khắc: “Quan ty làm trái pháp luật mà ăn hối lộ từ một quan đến chín quan thì xử tội biếm hay bãi chức, từ mười quan đến mười chín quan thì xử tội đồ hay lưu, từ hai mươi quan trở lên thì xử tội chém. Những bậc cung thần, quý thần, cùng những người có tài được dựa vào hạng biếm nghị mà ăn hối lộ từ một quan đến chín quan thì xử phạt tiền năm mươi quan, từ mười quan đến mười chín quan thì phạt sáu mươi quan đến một trăm quan, từ hai mươi quan trở lên thì xử tội đồ, những tiền ăn hối lộ xử phạt gấp đôi nộp vào kho”. Pháp luật hình sự nhà Lê là khá hoàn chỉnh, đã phản ánh được những đặc điểm của xã hội lúc bấy giờ. Trong công cuộc lập pháp thì Quốc triều Hình luật được xem là bộ luật quan trọng nhất và có giá trị lịch sử cao. Ở thế kỷ XVI, XVII và thế kỷ XVIII là các cuộc chiến tranh giữa Trịnh - Mạc, sau đó đến cuộc nội chiến Trịnh - Nguyễn. Kế tiếp đó quân Tây Sơn đã tiêu diệt ba tập đoàn Lê, Trịnh, Nguyễn trong nước và đánh thắng quân xam lược Xiêm, Thanh để thống nhất đất nước. Trong khoảng thời gian triều đại Tây Sơn trị vì đất nước, Quốc triều Hình luật được sử dụng như một bộ luật chính thống nhưng có sữa đổi trong một số lĩnh vực kinh tế, tài chính. Những hành vi tham nhũng, hối lộ được coi là tội phạm vẫn được xử lý theo điều luật được quy định trong Quốc Triều Hình Luật. Ánh đánh Sơnhọc lên ngôi khoảng thời Trung tâm Năm Học1802 liệuNguyễn ĐH Cần Thơbại@quân TàiTây liệu tậpvua vàtrong nghiên cứu gian này Nguyễn ánh rất quan tâm đến việc xây dựng pháp luật. Vua giao cho tiến quân Bắc Thành Tống trấn Nguyễn quan thành biên soạn Hoàng Việt Luật Lệ (gọi là bộ luật Gia Long) đến năm 1811 thì hoàn thành và có hiệu lực năm 1813. Để bảo đảm hoạt động bình thường của bộ máy nhà nước phong kiến, pháp luật hình sự thời nhà Nguyễn đã giành tới 9 Điều quy định về tội nhận của đúc lót như Điều 312 quan lại nhận của tiền, Điều 314 nhận của tiền sau khi xong việc. Đáng chú ý, pháp luật thời kỳ nhà Nguyễn đã cấm quan lại không được mua sắm ruộng, nhà tại địa phương nơi mình làm việc. Từ việc phân tích trên cho thấy pháp luật hình sự thời nhà Nguyễn mặt dù chịu ảnh hưởng của pháp luật hình sự phong kiến Trung Quốc rất nặng nề, nhưng cũng đã tiếp thu được giá trị lập pháp hình sự của thời kỳ nhà Lê và bên cạnh đó có những sáng tạo nhất định thể hiện kỹ thuật lập pháp hình sự ở trình độ cao so với các nước trong khu vực. Qua đó cho thấy, lịch sử Nhà nước Việt Nam thời phong kiến trên phương diện pháp luật thì vấn đề đấu tranh chống những hành vi tham nhũng, hối lộ đã được đặt ra như một yêu cầu để xây dựng bộ máy Nhà nước phong kiến. Tuy nhiên vấn đề này vẫn còn có một số hạn chế nhất định. Đây cũng là một đặc điểm của Nhà nước phong kiến của Nhà nước ta mà ở đó tồn tại chế độ người bốc lột người. GVHD: TS Phạm Văn Beo Trang 10 SVTH: Lê Văn Giác Luận Văn tốt nghiệp Tội nhận hối lộ trong luật hình sự Việt Nam Thời kỳ thực dân Pháp xâm lược năm 1858, Pháp thực hiện chính sách “chia để trị”, chia đất nước Việt Nam thành ba sứ với ba chế độ chính trị khác nhau. Nam kỳ là đất nước thuộc địa, không còn phụ thuộc triều đình Huế; Bắc kỳ là đất nước “nửa bảo hộ” đặt dưới quyền cai trị của viên thống sứ người Pháp; ở Nam kỳ triều đình bù nhìn vẫn được duy trì với danh hiệu “chính phủ Nam Triều”, nhưng quyền hành thực tế nằm trong tay viên khâm sứ người Pháp là chủ tịch Hội đồng bảo hộ Trung kỳ. Ở Nam Kỳ theo Điều 11 sắc luật ngày 25/7/1884 Bộ luật Gia Long được áp dụng đối với người phạm tội là người bản xứ, trong sắc lệnh ngày 16/3/1890 thực dân pháp quy định từ thời điểm này, các tòa án ở Nam kỳ phải áp dụng luật Hình sự của Pháp thay cho Bộ luật Gia Long, ngoại trừ trường hợp luật Hình sự của Pháp chưa dự liệu được. Ở Bắc Kỳ, nghị định ngày 02/12/1921 của toàn quân Đông Dương đã cho áp dụng luật hình An Nam. Còn ở Trung Kỳ, sắc lệnh số 43 ngày 31/7/1893 của Bảo Đại và Hoàng Việt luật được ban hành. Trong luật hình An Nam gồm 40 Chươmg với 233 Điều. Ở Chương XI quy định về những người chức dịch phạm tội, trong đó quy định tội nhận hối lộ tại Điều 71: “Những người chức dịch nhận những của lót hay nhận lời hứa của người ta, hay là lễ trình để làm những việc thuộc về chức phận mình phải làm, mà việc ấy chiếu lệ không tiền. liệu Hay làĐH đã nhận nhận mà liệu bỏ không mình nêncứu làm, Trungđược tâmlấyHọc Cầntiền, Thơ @lờiTài họclàm tậpphận vàsựnghiên xét ra quả có chứng cớ, phải phạt giam từ 1 đến 5 năm và phạt bạc từ 80 đồng đến 120 đồng, lại phải cấm quyền công dân” Như vậy, trong quá trình dựng nước và giữ nước, pháp luật của Nhà nước phong kiến Việt Nam quy định những hành vi tham nhũng, hối lộ với những hình phạt rất nghiêm khắc để trừng trị tội phạm này. Điều đó cho thấy tội tham nhũng, hối lộ là lội tội phạm rất nguy hiểm được Nhà nước Việt Nam trong lịch sử rất quan tâm. 1.6.2 Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội nhận hối lộ sau cách mạng tháng Tám Khi cách mạng tháng Tám thành công, chính quyền nhân dân cò non trẻ phải đối mặt với những khó khăn chồng chắc. Đất nước rơi vào tình trạng một nền kinh tế nghèo nàn, lạc hậu, lại bị Pháp - Nhật vơ vét xơ xác, hậu quả của chiến tranh và thiên tai đã tàn phá. Ở miền Bắc có khoảng 2000 quân Tưởng Giới Thạch mượn danh nghĩa quân đồng minh vào tước vũ khí quân Nhật, nhưng mục đích của Nhật là giúp đỡ bọn phản động Việt Nam đánh đổ chính quyền nhân dân để lập một chính phủ làm tay sai cho chúng. Ở miền Nam, quân đội Pháp được quân Anh hổ trợ xâm lược đánh chiếm Sài Gòn, rồi sau đó đánh mở rộng ra miền Bắc và Nam Trung Bộ. GVHD: TS Phạm Văn Beo Trang 11 SVTH: Lê Văn Giác Luận Văn tốt nghiệp Tội nhận hối lộ trong luật hình sự Việt Nam Trong tình hình đó, nhân dân ta phải thực hiện ba nhiệm vụ lớn, đó là: diệt giặc đói, diệt giặc dốt và diệt giặc ngoại xâm, và giữ vững chính quyền là nhiệm vụ hàng đầu của Đảng ta. Chính vì vậy ngay từ khi mới hình thành, pháp luật hình sự của chính quyền nhân dân đã tập trung thực hiện các nhiệm vụ đó. Sau ba ngày Hồ Chủ Tịch đọc bản tuyên ngôn độc lập lịch sử, khai sinh nước Việt Nam dân chủ cộng hòa Nhà nước ta đã ban hành nhiều sắc lệnh. Trong đó có sắc lệnh số 223-SL ngày 17/11/1946, sắc lệnh này được ban hành nhằm trừng trị các tội nhận hối lộ, đưa hối lộ, phù lạm hoặc biển thủ công quỹ. Tuy được xây dựng trong những năm đầu thành lập đất nước nhưng trong sắc lệnh này đã quy định hết sức tiến bộ về kỹ thuật lập pháp hình sự ở nước ta lúc bấy giờ. Trong sắc lệnh số 223/SL ngày 17/11/1946 quy định hướng dẫn các Tòa án trừng trị một số một số tội phạm liên quan đến tài sản, sắc lệnh số 267/SL ngày 15/6/1956 quy định về việc trừng trị âm mưu hoạt động phá hoại làm thiệt hại đến tài sản của Nhà nước, của hợp tác xã và của nhân dân, làm cản trở việc thực hiện chính sách, kế hoạch xây dựng kinh tế và văn hóa. Pháp lệnh của Ủy ban thường vụ Quốc hội ngày 21/10/1970 quy định về việc trừng trị các tội phạm xâm phạm tài sản xã hội chủ nghĩa và tài sản công dân bằng việc lợi dụng chức vụ, quyền hạn của những ngưòi có vụ.Học Nhìn liệu chung,ĐH những văn Thơ bản này ý nghĩa quantập trọngvà trong việc đấucứu tranh Trungchức tâm Cần @cóTài liệurấthọc nghiên phòng chống tội phạm nói chung, tội tham nhũng nói riêng. Sau ngày miền Nam giải phóng, năm 1976 sắc lệnh số 03 được Chính phủ cách mạng lâm thời Miền Nam Việt Nam ban hành ngày 15/3/1976, sắc lệnh này quy định thêm tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn và quy định tội nhận và đưa hối lộ. Đến năm 1979 trong bối cảnh Mỹ và các nước thù địch khác ra sức bao vây, cấm vận, chúng ta phải đối phó với hai cuộc chiến tranh quy mô lớn ở biên giới phía Tây Nam và phía Bắc. Ngoài ra, đất nước ta còn phải đương đầu với những khó khăn khác về kinh tế và đời sống, tình hình tiêu cực nhất là tội hối lộ vẫn diễn biến hết sức phức tạp. Trước tình hình đó, Nghị quyết hội nghị lần 06 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa IV đã đề ra chủ trương “Kiên quyết đấu tranh những mặt tiêu cực trong hoạt động kinh tế và xã hội nhất là tệ nạn ăn cắp, hối lộ ức hiếp quần chúng”, thể chế hóa nghi quyết của Đảng và trên cơ sở Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1980 ngày 20/5/1981, Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành pháp lệnh trừng trị tội hối lộ. Pháp lệnh này ra đời đã thay thế các văn bản trước đó về tội hối lộ, lần đầu tiên trong pháp lệnh tội đưa hối lộ và môi giới hối lộ được quy định tại điều luật một cách độc lập. Sự ra đời của pháp lệnh là một sự kiện pháp lý quan trọng, góp phần giữ vững và tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, động viên mọi công dân tích cực đấu tranh GVHD: TS Phạm Văn Beo Trang 12 SVTH: Lê Văn Giác Luận Văn tốt nghiệp Tội nhận hối lộ trong luật hình sự Việt Nam chống tội hối lộ và các hiện tượng tiêu cực xã hội. Pháp lệnh thể hiện tinh thần đấu tranh rất mạnh mẽ và triệt để đối với tội nhận hối lộ, trừng trị tội nhận hối lộ dưới nhiều hình thức, đồng thời thể hiện rõ chính sách phân hóa cao trong xử lý. Cũng trong pháp lệnh này, tại Điều 9 quy định một trường hợp đặc biệt: “Người nào bị ép buộc đưa hối lộ, nếu chủ động khai báo trước khi bị phát giác, thì đựoc coi là không có tội”. Chính sự phân hoá cao độ đối với những đối tượng thực hiện hành vi nhận hối lộ, đưa hối lộ, môi giới hối lộ có ý nghĩa rất quan trọng nhằm khuyến khích việc phát hiện tội hối lộ để đấu tranh có hiệu quả đối với loại tội phạm thường rất khó phát hiện này. 1.6.3 Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội nhận hối lộ trong bộ luật hình sự 1985 Nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng đã giành được những thành tựu rất quan trọng trong một số lĩnh vực, cải tiến đựoc một phần cơ cấu của nền kinh tế xã hội, tạo ra những cơ sở đầu tiên cho sụ phát triển mới. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đó chúng ta đã gặp không ít những khó khăn và khuyết điểm, như chủ quan duy ý chí, duy trì quá lâu mô hình kinh tế quan liêu, bao cấp nên không thực hiện được mục tiêu đã đề ra là ổn định tình hình kinh tế xã hội và đời sống nhân dân, pháp chế xã hội chủ nghĩa chậm tăng cường, pháp luật kỷ cương bị buông lỏng. Mặc khác, các văn bản quy phạm luậtHọc hình liệu sự hiện không thể @ hiệnTài toànliệu diện,học đầy đủ hình sự của Trungpháp tâm ĐHhành Cần Thơ tậpchính và sách nghiên cứu Đảng và Nhà nước ta. Chính vì vậy việc ban hành Bộ luật Hình sự trong thời kỳ này là một vấn đề có tính tất yếu khách quan và cấp thiết, có ý nghĩa góp phần thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược là xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ tổ quốc Việt Nam dân chủ cộng hòa. Vì vậy, để thực hiện để thực hiện được các nhiệm vụ đó, ngày 27/6/1985 tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa VII đã thông qua Bộ luật Hình sự và đã có hiệu lực ngày 01/01/1986. Bộ luật Hình sự năm 1985 là bước tiến quan trọng trong lịch sử lập pháp hình sự ở nước ta. Có thể nói, Bộ luật hình sự năm 1985 đã kế thừa và phát triển những thành tựu của luật hình sự Việt Nam nhất là từ sau cách mạng tháng Tám. Đây là Bộ luật hình sự đầu tiên của Nhà nước ta, bộ luật này bao gồm 2 phần: phần chung và phần các tội phạm, tổng cộng có 20 Chương với 280 Điều, trong đó quy định các tội về tham nhũng một cách tương đối và đầy đủ tạo điều kiện cho việc xử lý tội phạm tham nhũng trong thời gian qua. Riêng trong Bộ luật hình sự năm 1985, thì tội nhận hối lộ được quy định tại Điều 226 và được sửa đổi, bổ sung tới ba lần: lần thứ nhất vào ngày 12/8/1991, lần hai vào ngày 22/12/1992 và lần thứ ba vào ngày 10/5/1997. Mặc dù đã sau ba lần sửa đổi, bổ sung nhưng vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu của cuộc đấu tranh phòng chống loại GVHD: TS Phạm Văn Beo Trang 13 SVTH: Lê Văn Giác Luận Văn tốt nghiệp Tội nhận hối lộ trong luật hình sự Việt Nam tội phạm này trong tình hình hiện nay. Nhiều trường hợp nhận hối lộ rất nghiêm trọng thậm chí đặc biệt nghiêm trọng, nhưng do quan điểm khác nhau về đánh giá chứng cứ hoặc cách xác định các tình tiết của vụ án, về các dấu hiệu cấu thành tội nhận hối lộ, nên không truy cứu trách nhiệm hình sự, để lọt tội phạm. Vì vậy cần phải có sự sửa đổi, bổ sung hơn nữa để hoàn thiện hơn. 1.6.4 Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội nhận hối lộ trong bộ luật hình sự 1999 ( Bộ luật hình sự Việt Nam hiện hành) Trong những năm qua sự nghiệp đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo đã giành được những thành tựu quan trọng trên nhiều lĩnh vực. Đời sống chính trị, kinh tế, văn hoá xã hội của đất nước có nhiều khởi sắc, được nhân dân ta và bè bạn quốc tế đánh giá cao. Tuy nhiên trong quá trình chuyển đổi cơ chế, bên cạnh những mặt tích cực đạt được, mặc khác nền kinh tế thị trường cũng làm nảy sinh nhiều vấn đề tiêu cực, trong đó tình hình tội phạm diễn biến hết sức phức tạp. Trong tình hình đó mặc dù Bộ luật hình sự năm 1985 đã sữa đổi, bổ sung ba lần, nhưng còn nhiều điểm bất cập cần sửa đổi, bổ sung một cách toàn diện, nhằm đáp ứng nhu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm trong tình hình mới. Để đáp ứng yêu cầu đó, ngày 24/12/1999 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ Nam khóaĐH X tại kỳ họp thứ @ 6, đãTài thông quahọc Bộ luật năm 1999. Bộ Trungnghĩa tâmViệt Học liệu Cần Thơ liệu tậpHình và sự nghiên cứu luật Hình sự 1999 ra đời là kết quả của sự tổng kết thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm, Bộ luật hình sự này còn thể hiện toàn diện chính sách hình sự của Đảng và Nhà nước ta trong giai đoạn hiện nay, nó thực sự là công cụ sắc bén trong đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo vệ chế độ Xã hội chủ nghĩa, quyền làm chủ của nhân dân, bảo vệ quyền bình đẳng của các đòng bào người dân tộc, bảo vệ lợi ích của Nhà nước…góp phần vào công cuộc đổi mới của đất nước, nhất là trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xây dựng Nhà nước pgáp quyền của dân, do dân và vì dân dưới sự lãnh đạo của Đảng. Bộ luật hình sự năm 1999, đã quy định các tội phạm về tham nhũng một cách cụ thể và chặt chẽ hơn so với Bộ luật hình sự năm 1985. Các tội phạm về tham nhũng được quy định ở Mục A trong Chương XXI Bộ luật hình sự 1999, gồm 7 Điều, từ Điều 278 đến Điều 284, trong đố Tội nhận hối lộ được quy định tại Điều 279. Ngoài ra Đảng ta cũng rất quan tâm đặc biệt đến việc giả quyết vấn nạn tham nhũng, hối lộ. Vì thế, trong Văn kiện Đại hội IX của Đảng Cộng sản Việt Nam nêu rõ “Hiện nay, cán bộ Đảng viên và nhân dân ta hết sức quan tâm đến cuộc đấu tranh chống tham nhũng. Nạn tham nhũng diễn ra nghiêm trọng kéo dài gây bất bình trong nhân dân và là nguy cơ lớn đe dọa sự sống còn của chế độ ta. Phải tăng cường về tổ chức và cơ chế tiếp tục GVHD: TS Phạm Văn Beo Trang 14 SVTH: Lê Văn Giác Luận Văn tốt nghiệp Tội nhận hối lộ trong luật hình sự Việt Nam công cuộc đấu tranh chống tham nhũng trong bộ máy Nhà nước và toàn bộ hệ thống chính trị ở các cấp các ngành từ Trung ương đến cơ sở”. Không chỉ dừng lại ở đó, mà trong thời gian gần đây nhất, Quốc hội vừa thông qua luật Phòng chống tham nhũng ngày 29/11/2005 và đã có hiệu lực ngày 01/6/2006. Luật phòng chống tham nhũng này đã thay thế cho các văn bản quy phạm về phòng chống tham nhũng trước đây. Với sự ra đời của Luật phòng chống tham nhũng đã góp phần ngăn chặn có hiệu quả nạn tham nhũng, hối lộ. Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu GVHD: TS Phạm Văn Beo Trang 15 SVTH: Lê Văn Giác
- Xem thêm -