Tìm hiểu bằng chứng kiểm toán và phương pháp thu thập bằng chứng kiểm toán trong kiểm toán báo cáo t

  • Số trang: 73 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 12 |
  • Lượt tải: 0
hoanggiang80

Đã đăng 24000 tài liệu

Mô tả:

Lêi nãi ®Çu KÓ tõ khi ViÖt Nam chuyÓn tõ nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung sang nÒn kinh tÕ thÞ trêng theo ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa th× ho¹t ®éng kiÓm to¸n ®· trë nªn tÊt yÕu vµ ph¸t triÓn nhanh chãng. Víi kiÓm to¸n ®éc lËp, c¸c c«ng ty kiÓm to¸n ViÖt Nam ®ang tõng bíc n©ng cao chÊt lîng ho¹t ®éng vµ phÊn ®Êu ngang tÇm kiÓm to¸n khu vùc vµ quèc tÕ. C«ng ty kiÓm to¸n ®éc lËp cung cÊp lo¹i h×nh dÞch vô chñ yÕu lµ kiÓm to¸n b¸o c¸o tµi chÝnh ®Ó ®a ra kÕt luËn vÒ tÝnh trung thùc cña th«ng tin trong c¸c b¶ng khai cïng tÝnh ph¸p lý cña biÓu mÉu chøa ®ùng c¸c th«ng tin ®ã. Ngoµi ra, c¸c chñ thÓ kiÓm to¸n cßn cã thÓ ®a ra nh÷ng ph¸n quyÕt hoÆc lêi khuyªn cho nhµ qu¶n lý b»ng th qu¶n lý. §Ó lµm ®îc ®iÒu nµy, c¸c kiÓm to¸n viªn ph¶i thu thËp vµ ®¸nh gi¸ c¸c b»ng chøng kiÓm to¸n, h×nh thµnh nªn kÕt luËn kiÓm to¸n. MÆt kh¸c, khi thu thËp b»ng chøng kiÓm to¸n ph¶i tÝnh ®Õn chi phÝ kiÓm to¸n, ph¶i vËn dông linh ho¹t c¸c ph¬ng ph¸p thu thËp b»ng chøng kiÓm to¸n phï hîp víi tõng lo¹i h×nh doanh nghiÖp. XuÊt ph¸t tõ nh÷ng lý do ®ã vµ qua t×m hiÓu thùc tiÔn ho¹t ®éng cña C«ng ty cæ phÇn KiÓm to¸n vµ T vÊn (A&C CO), em ®· quyÕt ®Þnh lùa chän ®Ò tµi: “T×m hiÓu b»ng chøng kiÓm to¸n vµ ph¬ng ph¸p thu thËp b»ng chøng kiÓm to¸n trong kiÓm to¸n B¸o c¸o tµi chÝnh t¹i C«ng ty cæ phÇn KiÓm to¸n vµ T vÊn”. Môc tiªu nghiªn cøu lµ c¸c vÊn ®Ò lý luËn liªn quan ®Õn thu thËp b»ng chøng kiÓm to¸n. §ång thêi t×m hiÓu thùc tr¹ng thu thËp b»ng chøng kiÓm to¸n t¹i A&C CO, tõ ®ã ®a ra mét sè nhËn xÐt vµ ý kiÕn nh»m hoµn thiÖn viÖc thu thËp b»ng chøng kiÓm to¸n. Néi dung nghiªn cøu cña ®Ò tµi gåm 3 ch¬ng: Ch¬ng I. C¬ së lý luËn cña thu thËp b»ng chøng kiÓm to¸n Ch¬ng II. Thùc tr¹ng thu thËp b»ng chøng kiÓm to¸n trong kiÓm to¸n B¸o c¸o tµi chÝnh t¹i C«ng ty cæ phÇn KiÓm to¸n vµ T vÊn Ch¬ng III. Ph¬ng híng vµ gi¶i ph¸p hoµn thiÖn viÖc thu thËp b»ng chøng kiÓm to¸n trong kiÓm to¸n B¸o c¸o tµi chÝnh t¹i C«ng ty cæ phÇn KiÓm to¸n vµ T vÊn 1 Bµi viÕt ®· sö dông ph¬ng ph¸p duy vËt biÖn chøng kÕt hîp víi quan s¸t thùc tiÔn, pháng vÊn, ph©n tÝch, hÖ thèng ho¸ vµ sö dông c¸c b¶ng biÓu ®Ó minh ho¹. Do giíi h¹n vÒ mÆt thêi gian vµ kinh nghiÖm nªn bµi viÕt kh«ng tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt vÒ nhiÒu mÆt. Em mong nhËn ®îc sù gãp ý cña thÇy c« vµ c¸c b¹n ®Ó bµi viÕt ®Çy ®ñ vµ s©u s¾c h¬n. Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n! Ch¬ng I. c¬ së lý luËn cña thu thËp b»ng chøng kiÓm to¸n 1.1. b»ng chøng kiÓm to¸n víi Ph¬ng ph¸p thu thËp 1.1.1. Kh¸i niÖm b»ng chøng kiÓm to¸n Theo Tõ ®iÓn TiÕng ViÖt, b»ng chøng lµ nh÷ng sù vËt dïng lµm b»ng ®Ó chøng tá sù viÖc ®ã lµ cã thËt(tr45) . Nh vËy, b»ng chøng ®ãng vai trß quan träng trong nhiÒu lÜnh vùc, ®Æc biÖt lµ trong lÜnh vùc ph¸p lý. Muèn quy kÕt téi danh cho mét tæ chøc hoÆc c¸ nh©n nµo ®ã th× ph¶i ®a ra ®îc c¸c b»ng chøng x¸c ®¸ng víi téi danh ®ã. Trong nhiÒu trêng hîp kh¸c nhau, b»ng chøng ®a ra ph¶i tho¶ m·n rÊt nhiÒu tiªu chÝ (trung thùc, kh¸ch quan, thuyÕt phôc,..) th× b»ng chøng míi gióp Ých ®îc cho c«ng viÖc cña chóng ta. Víi lÜnh vùc kiÓm to¸n, c¸c kiÓm to¸n viªn ph¶i dùa vµo c¸c b»ng chøng kiÓm to¸n thu thËp ®îc ®Ó ®a ra nh÷ng nhËn xÐt, ®¸nh gi¸ møc ®é trung thùc, hîp lý cña B¸o c¸o tµi chÝnh. Theo ChuÈn mùc KiÓm to¸n quèc tÕ 500.02, kiÓm 2 to¸n viªn cÇn ph¶i thu thËp ®ñ c¸c b»ng chøng kiÓm to¸n cã hiÖu lùc ®Ó cã c¨n cø hîp lý khi ®a ra kÕt luËn kiÓm to¸n. Do ®ã, b»ng chøng kiÓm to¸n lµ nh÷ng minh chøng cô thÓ cho kÕt luËn kiÓm to¸n: B»ng chøng lµ s¶n phÈm cña ho¹t ®éng kiÓm to¸n, lµ c¬ së ph¸p lý cho kÕt luËn kiÓm to¸n ®ång thêi b»ng chøng cßn lµ c¬ së t¹o niÒm tin cho nh÷ng ngêi quan t©m. Theo ChuÈn mùc KiÓm to¸n ViÖt Nam sè 500, b»ng chøng kiÓm to¸n lµ tÊt c¶ c¸c tµi liÖu th«ng tin mµ c¸c kiÓm to¸n viªn thu thËp ®îc liªn quan ®Õn cuéc kiÓm to¸n vµ dùa trªn c¸c th«ng tin nµy kiÓm to¸n viªn h×nh thµnh nªn ý kiÕn cña m×nh. Theo kh¸i niÖm nµy, b»ng chøng kiÓm to¸n bao gåm c¶ th«ng tin nh©n chøng vµ vËt chøng mµ kiÓm to¸n viªn thu thËp lµm c¬ së cho nhËn xÐt cña m×nh vÒ B¸o c¸o tµi chÝnh ®îc kiÓm to¸n. TÝnh ®a d¹ng cña b»ng chøng kiÓm to¸n ( tríc hÕt lµ d¹ng nh©n chøng vµ vËt chøng) sÏ ¶nh hëng kh¸c nhau ®Õn viÖc h×nh thµnh ý kiÕn kÕt luËn kiÓm to¸n, do ®ã kiÓm to¸n viªn cÇn cã nhËn thøc cô thÓ vÒ c¸c lo¹i b»ng chøng ®Ó cã thÓ ®¸nh gi¸ b»ng chøng mét c¸ch h÷u hiÖu khi thùc hµnh kiÓm to¸n. MÆt kh¸c, b»ng chøng kiÓm to¸n cã vai trß quan träng trong h×nh thµnh ý kiÕn kÕt luËn kiÓm to¸n, vËy nªn sù thµnh c«ng cña toµn bé cuéc kiÓm to¸n phô thuéc tríc hÕt vµo viÖc thu thËp vµ ®¸nh gi¸ b»ng chøng kiÓm to¸n. NÕu kiÓm to¸n viªn kh«ng thu thËp ®Çy ®ñ vµ ®¸nh gi¸ ®óng c¸c b»ng chøng thÝch hîp th× kiÓm to¸n viªn khã cã thÓ ®a ra nhËn ®Þnh x¸c ®¸ng vÒ ®èi tîng kiÓm to¸n. Nãi c¸ch kh¸c, kÕt luËn kiÓm to¸n khã cã thÓ ®óng víi thùc tr¹ng ®èi tîng ®îc kiÓm to¸n nÕu b»ng chøng thu ®îc qu¸ Ýt, kh«ng phï hîp hoÆc cã ®é tin cËy kh«ng cao. Nh÷ng ®èi tîng cô thÓ (kho¶n môc, bé phËn, nghiÖp vô,..) ®îc ®¸nh gi¸ lµ kh¶ n¨ng rñi ro cao th× b»ng chøng kiÓm to¸n ph¶i thu thËp cµng nhiÒu vµ ngîc l¹i. Trong kiÓm to¸n ph¶i xÐt tíi c¸c rñi ro sau:  Rñi ro tiÒm tµng-IR: Lµ rñi ro tiÒm Èn, vèn cã do kh¶ n¨ng tõng nghiÖp vô, tõng kho¶n môc trong b¸o c¸o tµi chÝnh chøa ®ùng sai sãt träng yÕu chøa ®ùng sai sãt träng yÕu khi tÝnh riªng rÏ hoÆc tÝnh gép, mÆc dï cã hay kh«ng cã hÖ thèng kiÓm so¸t néi bé.  Rñi ro kiÓm so¸t-CR: Lµ rñi ro s¶y ra sai sãt träng yÕu trong tõng nghiÖp vô, tõng kho¶n môc trong b¸o c¸o tµi chÝnh khi tÝnh riªng rÏ hoÆc tÝnh gép mµ hÖ thèng kÕ to¸n vµ hÖ thèng kiÓm so¸t néi bé kh«ng ng¨n ngõa hÕt hoÆc kh«ng ph¸t hiÖn vµ söa ch÷a kÞp thêi. 3  Rñi ro ph¸t hiÖn-DR: Lµ rñi ro x¶y ra sai sãt träng yÕu trong tõng nghiÖp vô, tõng kho¶n môc trong b¸o c¸o tµi chÝnh khi tÝnh riªng rÏ hoÆc tÝnh gép mµ trong qu¸ tr×nh kiÓm to¸n, kiÓm to¸n viªn vµ c«ng ty kiÓm to¸n kh«ng ph¸t hiÖn ®îc.  Rñi ro kiÓm to¸n-AR: Lµ rñi ro mµ kiÓm to¸n viªn vµ c«ng ty kiÓm to¸n ®a ra ý kiÕn nhËn xÐt kh«ng thÝch hîp khi b¸o c¸o tµi chÝnh ®· ®îc kiÓm to¸n cßn cã nh÷ng sai sãt träng yÕu. Rñi ro kiÓm to¸n bao gåm rñi ro tiÒm tµng, rñi ro kiÓm so¸t vµ rñi ro ph¸t hiÖn. §Ó ®¸nh gi¸ rñi ro tiÒm tµng , kiÓm to¸n viªn ph¶i thu thËp c¸c b»ng chøng kiÓm to¸n vÒ: Ngµnh nghÒ kinh doanh cña kh¸ch thÓ kiÓm to¸n; N¨ng lùc nh©n viªn cña kh¸ch thÓ kiÓm to¸n; ChÝnh s¸ch kinh tÕ, tµi chÝnh, kÕ to¸n cña ®¬n vÞ ®îc kiÓm to¸n, tõ ®ã kiÓm to¸n viªn hiÓu ®îc b¶n chÊt kinh doanh cña ®¬n vÞ vµ tÝnh chÊt phøc t¹p cña c¸c nghiÖp vô ®Ó ®a ra dù ®o¸n cña m×nh vÒ rñi ro tiÒm tµng. Víi rñi ro kiÓm so¸t, kiÓm to¸n viªn thùc hiÖn ®¸nh gi¸ ban ®Çu vÒ rñi ro kiÓm so¸t th«ng qua viÖc ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ cña hÖ thèng kÕ to¸n vµ hÖ thèng kiÓm so¸t néi bé cña ®¬n vÞ trong viÖc ng¨n ngõa hoÆc ph¸t hiÖn, söa ch÷a c¸c sai sãt träng yÕu. Do ®ã, trong giai ®o¹n nµy ph¶i thu thËp c¸c b»ng chøng kiÓm to¸n vÒ m«i trêng kiÓm so¸t, hÖ thèng kÕ to¸n vµ c¸c thñ tôc kiÓm so¸t, tÊt c¶ ®îc chi tiÕt nh sau:  B»ng chøng vÒ m«i trêng kiÓm so¸t B»ng chøng lo¹i nµy bao gåm: c¸c tµi liÖu vÒ chøc n¨ng nhiÖm vô cña Héi ®ång qu¶n trÞ, Ban Gi¸m ®èc vµ c¸c phßng ban chøc n¨ng; T duy qu¶n lý, phong c¸ch ®iÒu hµnh cña thµnh viªn Héi ®ång qu¶n trÞ vµ Ban Gi¸m ®èc; HÖ thèng kiÓm so¸t cña ban qu¶n lý, c¸c chÝnh s¸ch vµ thñ tôc liªn quan ®Õn nh©n sù vµ ph©n ®Þnh tr¸ch nhiÖm; C¸c chÝnh s¸ch chØ ®¹o cña Nhµ níc, cña cÊp trªn, cña c¬ quan chuyªn m«n ¶nh hëng ®Õn ®¬n vÞ .V.v..  B»ng chøng vÒ hÖ thèng kÕ to¸n C¸c tµi liÖu vÒ tæ chøc bé m¸y kÕ to¸n, tæ chøc c«ng viÖc kÕ to¸n; C¸c lo¹i nghiÖp vô kinh tÕ chñ yÕu, quy tr×nh kÕ to¸n c¸c nghiÖp vô kinh tÕ chñ yÕu .V.v..  B»ng chøng vÒ c¸c thñ tôc kiÓm so¸t chñ yÕu 4 C¸c tµi liÖu vÒ viÖc lËp, kiÓm tra vµ phª duyÖt c¸c sè liÖu, tµi liÖu liªn quan ®Õn ®¬n vÞ; Tµi liÖu vÒ ch¬ng tr×nh øng dông vµ m«i trêng tin häc; Tµi liÖu vÒ viÖc ®èi chiÕu sè liÖu gi÷a ®¬n vÞ víi bªn ngoµi .V.v.. Nh vËy, sau khi thu thËp ®îc mét sù hiÓu biÕt vÒ c¸ch thiÕt kÕ vµ sù vËn hµnh cña hÖ thèng kiÓm so¸t néi bé, kiÓm to¸n viªn sÏ ®a ra ®¸nh gi¸ ban ®Çu vÒ rñi ro kiÓm so¸t. Møc ®é rñi ro kiÓm so¸t ban ®Çu nµy sÏ ®îc chøng minh b»ng viÖc thùc hiÖn c¸c thö nghiÖm kiÓm so¸t ë giai ®o¹n hai cña cuéc kiÓm to¸n tríc khi kiÓm to¸n viªn ®a ra møc ®é rñi ro kiÓm so¸t thÝch hîp ®îc sö dông. Víi rñi ro ph¸t hiÖn, kiÓm to¸n viªn ph¶i cã tr¸ch nhiÖm thùc hiÖn c¸c thñ tôc thu thËp c¸c b»ng chøng kiÓm to¸n nh»m qu¶n lý vµ kiÓm so¸t ®èi víi rñi ro ph¸t hiÖn. Tõ m« h×nh rñi ro: AR = IR x CR x DR suy ra DR = AR/ IR x CR, kiÓm to¸n viªn dùa vµo ®¸nh gi¸ møc ®é rñi ro tiÒm tµng vµ rñi ro kiÓm so¸t ®Ó gi¶m rñi ro ph¸t hiÖn vµ rñi ro kiÓm to¸n xuèng møc cã thÓ chÊp nhËn ®îc. Rñi ro ph¸t hiÖn x¸c ®Þnh sè lîng b»ng chøng cã kÕ ho¹ch thu thËp vµ sè lîng b»ng chøng tØ lÖ nghÞch víi rñi ro ph¸t hiÖn. Quan hÖ gi÷a c¸c lo¹i rñi ro vµ sè lîng b»ng chøng kiÓm to¸n cÇn thu thËp ®îc kh¸i qu¸t qua B¶ng 1.1 díi ®©y: B¶ng 1.1. Quan hÖ gi÷a c¸c lo¹i rñi ro vµ sè lîng b»ng chøng cÇn thu thËp Trêng hîp AR IR CR DR Sè lîng b»ng chøng cÇn thu thËp 1 2 3 4 5 cao thÊp thÊp trung b×nh cao thÊp thÊp cao trung b×nh thÊp thÊp thÊp cao trung b×nh trung b×nh cao trung b×nh ThÊp trung b×nh trung b×nh thÊp trung b×nh cao trung b×nh trung b×nh Mèi quan hÖ gi÷a b»ng chøng kiÓm to¸n víi rñi ro kiÓm to¸n ®· phÇn nµo cho thÊy râ h¬n vÒ vai trß quan träng cña b»ng chøng trong viÖc ®¸nh gi¸ c¸c lo¹i rñi ro vµ c¸c ý kiÕn nhËn xÐt, ®¸nh gi¸ cña kiÓm to¸n viªn. Ngoµi ra, b»ng chøng kiÓm to¸n cã nhiÒu vai trß quan träng kh¸c bao gåm:  Thø nhÊt, b»ng chøng kiÓm to¸n lµ c¨n cø ®Ó kiÓm to¸n viªn ®a ra ý kiÕn.  Thø hai, b»ng chøng kiÓm to¸n lµ c¨n cø cña kiÓm to¸n viªn khi cã tranh chÊp kinh tÕ. KiÓm to¸n viªn ph¶i tiÕn hµnh thu thËp c¸c b»ng chøng liªn quan ®Õn kiÖn c¸o, nh÷ng tranh chÊp cã liªn quan tíi ®¬n vÞ ®îc kiÓm to¸n 5 vµ cã thÓ ¶nh hëng träng yÕu ®Õn B¸o c¸o tµi chÝnh. KiÓm to¸n viªn ph¶i xem xÐt tiÕn triÓn cña c¸c thñ tôc kiÖn c¸o cho ®Õn ngµy ký B¸o c¸o tµi chÝnh tõ ®ã lùa chän lo¹i ý kiÕn kiÓm to¸n thÝch hîp cho B¸o c¸o kiÓm to¸n.  Thø ba, b»ng chøng kiÓm to¸n lµ c¬ së ®Ó lËp B¸o c¸o kiÓm to¸n.  Thø t, b»ng chøng kiÓm to¸n lµ c¬ së ®Ó kiÓm tra so¸t xÐt chÊt lîng kiÓm to¸n vµ d÷ liÖu tin cËy cho c¸c kú kiÓm to¸n sau. 1.1.2. Ph©n lo¹i b»ng chøng kiÓm to¸n V× b»ng chøng kiÓm to¸n rÊt ®a d¹ng nªn trong thùc tÕ cã nhiÒu c¸ch ph©n lo¹i kh¸c nhau, ®Æc biÖt ph©n lo¹i b»ng chøng kiÓm to¸n theo ®é tin cËy gióp kiÓm to¸n viªn ®Þnh híng ®îc mèi quan t©m ®óng møc tíi tõng lo¹i b»ng chøng trong qu¸ tr×nh thu thËp vµ ®¸nh gi¸.  Ph©n lo¹i theo nguån gèc h×nh thµnh Theo nguån gèc h×nh thµnh, b»ng chøng kiÓm to¸n ®îc ph©n lo¹i theo ®é tin cËy t¨ng dÇn nh sau: - B»ng chøng do ®¬n vÞ ph¸t hµnh vµ lu©n chuyÓn trong néi bé: PhiÕu thu, phiÕu chi, phiÕu nhËp kho, phiÕu xuÊt kho,.. - B»ng chøng do ®¬n vÞ ph¸t hµnh vµ lu©n chuyÓn ra ngoµi ®¬n vÞ, sau ®ã quay trë vÒ ®¬n vÞ: C¸c hîp ®ång, uû nhiÖm chi ®· thanh to¸n,.. - B»ng chøng do bªn ngoµi lËp, lu t¹i ®¬n vÞ: Ho¸ ®¬n mua hµng, vÐ ®i tµu xe, sæ phô ng©n hµng, b¶ng sao kª ng©n hµng,.. - B»ng chøng do bªn ngoµi lËp vµ cung cÊp cho kiÓm to¸n viªn: V¨n b¶n x¸c nhËn nî cña nhµ cung cÊp, x¸c nhËn sè d tiÒn göi ng©n hµng,.. - B»ng chøng do c¸c kiÓm to¸n viªn tù khai th¸c vµ ®¸nh gi¸ th«ng qua kiÓm tra, quan s¸t vµ tÝnh to¸n l¹i. B»ng chøng lo¹i nµy ®îc ®¸nh gi¸ lµ cã ®é tin cËy cao nhÊt v× chóng do kiÓm to¸n viªn trùc tiÕp thu thËp.  Ph©n lo¹i b»ng chøng theo thñ tôc kiÓm to¸n Theo thñ tôc kiÓm to¸n, b»ng chøng kiÓm to¸n ®îc ph©n lo¹i theo ®é tin cËy t¨ng dÇn nh sau: - B»ng chøng pháng vÊn. - B»ng chøng x¸c nhËn (do bªn thø ba x¸c nhËn). 6 - B»ng chøng tÝnh to¸n. - B»ng chøng kiÓm tra (kiÓm tra vËt chÊt, kiÓm tra ®èi chiÕu tµi liÖu). - B»ng chøng quan s¸t. - B»ng chøng ph©n tÝch.  Ph©n lo¹i theo tÝnh thuyÕt phôc - B»ng chøng kh«ng thuyÕt phôc. - B»ng chøng thuyÕt phôc kh«ng hoµn toµn. - B»ng chøng thuyÕt phôc hoµn toµn.  Mét sè b»ng chøng kiÓm to¸n ®Æc biÖt Ngoµi mét sè kiÓu mÉu b»ng chøng kiÓm to¸n c¬ b¶n, trong mét sè trêng hîp ®Æc biÖt, ph¶i thu thËp thªm c¸c b»ng chøng kiÓm to¸n ®Æc biÖt. B»ng chøng thêng gÆp lo¹i nµy bao gåm: ý kiÕn cña c¸c chuyªn gia; Gi¶i tr×nh cña nhµ qu¶n lý; Tµi liÖu cña kiÓm to¸n viªn néi bé hoÆc cña kiÓm to¸n viªn kh¸c; B»ng chøng vÒ c¸c bªn h÷u quan. ý kiÕn cña c¸c chuyªn gia KiÓm to¸n viªn cã thÓ tham kh¶o ý kiÕn cña c¸c chuyªn gia vÒ c¸c vÊn ®Ò mµ kiÓm to¸n viªn kh«ng am hiÓu s©u s¾c, vÝ dô nh ®¸nh gi¸ gi¸ trÞ cña tµi s¶n quý hiÕm, c«ng tr×nh nghÖ thuËt, kho¸ng s¶n,.. Tuy nhiªn, cho dï kiÓm to¸n viªn sö dông ý kiÕn cña chuyªn gia lµm b»ng chøng kiÓm to¸n th× chuÈn mùc kiÓm to¸n vÉn ®ßi hái kiÓm to¸n viªn lµ ngêi chÞu tr¸ch nhiÖm sau cïng vÒ ý kiÕn nhËn xÐt ®èi víi B¸o c¸o tµi chÝnh ®îc kiÓm to¸n. Gi¶i tr×nh cña nhµ qu¶n lý Nh÷ng chuÈn mùc vµ nguyªn t¾c chØ ®¹o kiÓm to¸n quèc tÕ quy ®Þnh: “ KiÓm to¸n viªn ph¶i thu thËp ®îc c¸c b»ng chøng vÒ sù thõa nhËn tr¸ch nhiÖm cña c¸c nhµ qu¶n lý ®èi víi viÖc lËp c¸c B¸o c¸o tµi chÝnh thÝch hîp vµ c¸c nhµ qu¶n lý ®· phª chuÈn c¸c B¸o c¸o tµi chÝnh ®ã,.. B»ng c¸ch thu thËp c¸c v¨n b¶n gi¶i tr×nh cña nhµ qu¶n lý hoÆc c¸c b¸o c¸o tµi chÝnh ®· ®îc ký”( Nh÷ng chuÈn mùc vµ nguyªn t¾c chØ ®¹o kiÓm to¸n quèc tÕ, 1992, tr 208). Tuy nhiªn gi¶i tr×nh cña nhµ qu¶n lý kh«ng miÔn cho kiÓm to¸n viªn tr¸ch nhiÖm vÒ ý kiÕn kÕt luËn kiÓm to¸n ®a ra. “Gi¶i tr×nh cña c¸c nhµ qu¶n lý kh«ng thay thÕ cho c¸c b»ng chøng kiÓm to¸n kh¸c,.. Trong nh÷ng trêng hîp nhÊt ®Þnh, gi¶i tr×nh cña nhµ qu¶n lý 7 chØ cã thÓ lµ c¸c b»ng chøng kiÓm to¸n nÕu c¸c b»ng chøng nµy ®îc coi lµ hîp lý” (Nh÷ng chuÈn mùc vµ nguyªn t¾c chØ ®¹o kiÓm to¸n quèc tÕ, 1992, tr209). Tµi liÖu cña kiÓm to¸n viªn néi bé KiÓm to¸n viªn cã thÓ sö dông t liÖu kiÓm to¸n néi bé cña ®¬n vÞ ®îc kiÓm to¸n nh c¸c b»ng chøng kiÓm to¸n nÕu xÐt thÊy ®ñ ®é tin cËy. §iÒu nµy gióp gi¶m bít (nhng kh«ng thay thÕ) thñ tôc kiÓm to¸n vµ chi phÝ kiÓm to¸n. “ Chøc n¨ng kiÓm to¸n néi bé h÷u hiÖu vµ thÝch hîp sÏ gi¶m bít phÇn viÖc mµ kiÓm to¸n ®éc lËp ph¶i lµm nhng kh«ng thay thÕ ®îc c«ng viÖc cña kiÓm to¸n ®éc lËp” (Nh÷ng chuÈn mùc vµ nguyªn t¾c chØ ®¹o kiÓm to¸n quèc tÕ, 1992, tr 92). Tµi liÖu cña kiÓm to¸n viªn kh¸c Trêng hîp kh¸ch thÓ kiÓm to¸n ®îc kiÓm to¸n bëi c«ng ty kiÓm to¸n kh¸c trong c¸c n¨m tríc, kiÓm to¸n viªn cã thÓ sö dông t liÖu cña kiÓm to¸n ®éc lËp kh¸c. Tuy nhiªn kiÓm to¸n viªn ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm khi sö dông c¸c b»ng chøng nµy. B»ng chøng vÒ c¸c bªn h÷u quan KiÓm to¸n viªn cã thÓ sö dông b»ng chøng vÒ c¸c bªn h÷u quan ®Ó cã thÓ kÕt luËn vÒ c¸c vÊn ®Ò liªn quan trªn B¸o c¸o tµi chÝnh. C¸c bªn h÷u quan lµ nh÷ng ®èi tîng cã kh¶ n¨ng ®iÒu hµnh, kiÓm so¸t, cã ¶nh hëng ®¸ng kÓ ®Õn ®èi tîng ®îc kiÓm trong qu¸ tr×nh ra quyÕt ®Þnh ®iÒu hµnh hay quyÕt ®Þnh tµi chÝnh. ViÖc thu thËp b»ng chøng tõ c¸c bªn h÷u quan cña kh¸ch thÓ kiÓm to¸n rÊt quan träng. “NÕu kiÓm to¸n viªn kh«ng thÓ thu thËp ®îc c¸c b»ng chøng kiÓm to¸n ®Çy ®ñ, thÝch hîp vÒ c¸c bªn h÷u quan vµ c¸c nghiÖp vô víi c¸c bªn nµy, kiÓm to¸n viªn cÇn m« t¶ trong b¸o c¸o cña m×nh nh÷ng giíi h¹n vÒ ph¹m vi c«ng viÖc vµ ghi ý kiÕn chÊp nhËn tõng phÇn hoÆc ý kiÕn kh«ng chÊp nhËn nÕu thÊy phï hîp” (Nh÷ng chuÈn mùc vµ nguyªn t¾c chØ ®¹o kiÓm to¸n quèc tÕ, 1992, tr158). KiÓm to¸n viªn thu thËp b»ng chøng vÒ c¸c bªn h÷u quan qua vËn dông mét sè thñ tôc: - Xem xÐt l¹i c¸c th x¸c nhËn kho¶n ph¶i thu, kho¶n ph¶i tr¶ vµ c¸c x¸c nhËn cña ng©n hµng. ViÖc nµy gióp kiÓm to¸n viªn hiÓu tèt h¬n vÒ mèi quan hÖ b¶n chÊt gi÷a ®¬n vÞ c¸c bªn h÷u quan. - Xem xÐt l¹i c¸c nghiÖp vô ®Çu t, huy ®éng vèn quan träng cña ®¬n vÞ nh mua, b¸n cæ phÇn víi quy m« lín. 8 - X¸c minh c¸c nghiÖp vô bÊt thêng mµ kiÓm to¸n viªn cã nghi vÊn, gióp kiÓm to¸n viªn nhËn biÕt thªm ®îc bªn h÷u quan míi. - X¸c minh hay thu thËp th«ng tin qua ®iÒu tra, pháng vÊn, göi th x¸c nhËn tíi c¸c luËt s, ng©n hµng, c¬ quan thuÕ, h¶i quan,.. - X¸c minh kho¶n môc vµ tæng gi¸ trÞ c¸c nghiÖp vô víi c¸c bªn h÷u quan. 1.1.3. TÝnh chÊt cña b»ng chøng kiÓm to¸n Trong thùc tÕ kiÓm to¸n, b»ng chøng kiÓm to¸n cã ¶nh hëng trùc tiÕp ®Õn kÕt luËn kiÓm to¸n. Do ®ã vÊn ®Ò ®Æt ra lµ cÇn thu thËp ®îc nh÷ng b»ng chøng kiÓm to¸n thuyÕt phôc. TÝnh thuyÕt phôc cña b»ng chøng kiÓm to¸n ®îc quyÕt ®Þnh bëi hai tÝnh chÊt quan träng lµ tÝnh hiÖu lùc vµ tÝnh ®Çy ®ñ.  TÝnh hiÖu lùc HiÖu lùc lµ kh¸i niÖm dïng ®Ó chØ ®é tin cËy hay chÊt lîng cña b»ng chøng kiÓm to¸n. Nh÷ng yÕu tè ¶nh hëng ®Õn tÝnh hiÖu lùc bao gåm:  Thø nhÊt lµ lo¹i h×nh hay d¹ng cña b»ng chøng. B»ng chøng vËt chÊt vµ hiÓu biÕt cña kiÓm to¸n viªn vÒ c¸c lÜnh vùc kiÓm to¸n ®îc xem lµ cã ®é tin cËy cao h¬n b»ng chøng b»ng lêi. VÝ dô nh “ Biªn b¶n kiÓm kª” cã ®îc sau khi thùc hiÖn kiÓm kª hay quan s¸t kiÓm kª cã ®é tin cËy cao h¬n b»ng chøng thu ®îc qua pháng vÊn.  Thø hai lµ hÖ thèng kiÓm so¸t néi bé. B»ng chøng thu ®îc trong ®iÒu kiªn hÖ thèng kiÓm so¸t néi bé ho¹t ®éng tèt cã ®é tin cËy cao h¬n so víi b»ng chøng kiÓm to¸n thu ®îc trong ®iÒu kiÖn hÖ thèng nµy ho¹t ®éng kÐm hiÖu qu¶. Bëi v× trong m«i trêng kiÓm so¸t néi bé ho¹t ®éng tèt h¬n, kh¶ n¨ng tån t¹i sai pham mµ hÖ thèng kiÓm so¸t néi bé kh«ng ph¸t hiÖn ®îc sÏ thÊp h¬n.  Thø ba lµ nguån gèc thu thËp b»ng chøng kiÓm to¸n. B»ng chøng cã nguån gèc cµng ®éc lËp víi ®èi tîng kiÓm to¸n th× cµng cã hiÖu lùc(®é tin cËy cao). VÝ dô, b»ng chøng thu ®îc tõ c¸c nguån ®éc lËp bªn ngoµi ( nh B¶ng sao kª ng©n hµng, GiÊy b¸o sè d,..) cã ®é tin cËy cao h¬n b»ng chøng kiÓm to¸n cã ®îc do kh¸ch hµng cung cÊp(nh tµi liÖu kÕ to¸n, tµi liÖu thèng kª ban ®Çu,..) 9  Thø t lµ sù kÕt hîp c¸c b»ng chøng kiÓm to¸n. NÕu nhiÒu b»ng chøng cïng x¸c minh cho mét vÊn ®Ò th× sÏ cã gi¸ trÞ(®é tin cËy cao) h¬n so víi mét th«ng tin ®¬n lÎ.  TÝnh ®Çy ®ñ §Çy ®ñ lµ kh¸i niÖm chØ quy m« cÇn thiÕt cña b»ng chøng kiÓm to¸n ®Ó ®a ra ý kiÕn kÕt luËn cña cuéc kiÓm to¸n. §©y lµ mét vÊn ®Ò kh«ng cã thíc ®o chung, mµ ®ßi hái rÊt lín ë sù suy ®o¸n nghÒ nghiÖp cña kiÓm to¸n viªn. C¸c chuÈn mùc kiÓm to¸n thêng chÊp nhËn kiÓm to¸n viªn thu thËp b»ng chøng kiÓm to¸n ë møc ®é “cã tÝnh thuyÕt phôc” h¬n lµ “cã tÝnh chÊt ch¾c ch¾n”. TÝnh ®Çy ®ñ bao hµm sè lîng vµ chñng lo¹i b»ng chøng kiÓm to¸n cÇn thu thËp. TÝnh ®Çy ®ñ phô thuéc vµo sù ph¸n quyÕt chñ quan cña kiÓm to¸n viªn vµ sù ph¸n quyÕt ®ã tuú thuéc vµo tõng t×nh huèng cô thÓ. Nh÷ng yÕu tè ¶nh hëng ®Õn tÝnh ®Çy ®ñ cña b»ng chøng kiÓm to¸n bao gåm:  Thø nhÊt lµ tÝnh hiÖu lùc cña b»ng chøng. B»ng chøng cã ®é tin cËy cµng thÊp th× cµng cÇn thu thËp nhiÒu.  Thø hai lµ tÝnh träng yÕu. §èi tîng cô thÓ ®îc kiÓm to¸n cµng träng yÕu th× sè lîng b»ng chøng kiÓm to¸n cÇn thu thËp cµng nhiÒu. C¸c ®èi tîng ®îc xem lµ träng yÕu thêng lµ c¸c kho¶n môc cã gi¸ trÞ lín, bëi v× nÕu sai sãt x¶y ra ë nh÷ng ®èi tîng nµy cã thÓ sÏ ¶nh hëng träng yÕu tíi B¸o c¸o tµi chÝnh. - Thø ba lµ møc ®é rñi ro. Nh÷ng ®èi tîng cô thÓ (kho¶n môc, bé phËn, nghiÖp vô,..) ®îc ®¸nh gi¸ lµ kh¶ n¨ng rñi ro lín th× lîng b»ng chøng kiÓm to¸n ph¶i thu thËp cµng nhiÒu vµ ngîc l¹i. 1.1.4. QuyÕt ®Þnh vÒ b»ng chøng kiÓm to¸n KiÓm to¸n tµi chÝnh cã ®èi tîng lµ c¸c B¸o c¸o tµi chÝnh bao gåm rÊt nhiÒu c¸c th«ng tin tµi chÝnh tæng hîp. Víi ®èi tîng kiÓm to¸n réng nh vËy, chi phÝ cña viÖc kiÓm tra, thu thËp vµ ®¸nh gi¸ tÊt c¶ c¸c b»ng chøng sÏ trë nªn rÊt cao. Cô thÓ, kiÓm to¸n viªn kh«ng thÓ kiÓm tra tÊt c¶ c¸c phiÕu thu, phiÕu chi ®· thanh to¸n, c¸c ho¸ ®¬n cña bªn b¸n, c¸c ho¸ ®¬n b¸n hµng, chøng tõ vËn chuyÓn, ®¬n ®Æt hµng cña kh¸ch hµng, thÎ l¬ng thêi gian, c¸c lo¹i chøng tõ kh¸c vµ c¸c sæ s¸ch cã liªn quan. VÊn ®Ò ®Æt ra lµ ph¶i x¸c ®Þnh sè lîng b»ng chøng thÝch hîp cÇn thu thËp ®Ó cã thÓ ®¸nh gi¸ mét c¸ch toµn diÖn vÒ ®èi tîng kiÓm 10 to¸n. QuyÕt ®Þnh nµy cña kiÓm to¸n viªn vÒ thu thËp b»ng chøng kiÓm to¸n cã thÓ chia lµm 4 lo¹i nh sau:  QuyÕt ®Þnh vÒ thÓ thøc kiÓm to¸n cÇn ¸p dông ThÓ thøc kiÓm to¸n lµ nh÷ng híng dÉn chi tiÕt vÒ qu¸ tr×nh thu thËp mét lo¹i b»ng chøng kiÓm to¸n c¸ biÖt ph¶i thu thËp ë mét ®iÓm nµo ®ã trong mét cuéc kiÓm to¸n. Nh÷ng híng dÉn nµy thêng ®îc x¾p sÕp theo mét thø tù cô thÓ gióp kiÓm to¸n viªn sö dông trong suèt cuéc kiÓm to¸n.  QuyÕt ®Þnh vÒ quy m« mÉu cÇn chän ®èi víi mét thÓ thøc nhÊt ®Þnh Sau khi ®· chon ®îc thÓ thøc kiÓm to¸n, kiÓm to¸n viªn x¸c ®Þnh quy m« mÉu. Quy m« mÉu cã thÓ gåm mét vµi phÇn tö, hay tÊt c¶ c¸c phÇn tö trong tæng thÓ ®ang nghiªn cøu. VÝ dô trong thÓ thøc kiÓm to¸n phiÕu chi, gi¶ sö trong ph¹m vi thêi gian cña cuéc kiÓm to¸n (quý IV, n¨m 2003) cã 10.000 phiÕu chi th× kiÓm to¸n viªn cã thÓ chän quy m« mÉu lµ 600 phiÕu chi ®Ó kiÓm to¸n chi tiÕt. Quy m« mÉu chän theo thÓ thøc nµy thay ®æi gi÷a c¸c cuéc kiÓm to¸n.  QuyÕt ®Þnh vÒ nh÷ng kho¶n môc c¸ biÖt cÇn chän tõ tæng thÓ X¸c ®Þnh song quy m« mÉu chän cho tõng thÓ thøc kiÓm to¸n, kiÓm to¸n viªn cÇn x¸c ®Þnh nh÷ng phÇn tö c¸ biÖt ®Ó kiÓm tra cô thÓ. VÝ dô, sau khi chän 600 phiÕu chi tõ tæng thÓ 10.000 phiÕu chi ®Ó kiÓm to¸n chi tiÕt, kiÓm to¸n viªn cã thÓ chän ra c¸c phÇn tö cô thÓ theo c¸c c¸ch: (1) chän 200 phiÕu chi mét th¸ng; (2) chän 600 phiÕu chi cã gi¸ trÞ lín nhÊt; (3) chän phiÕu chi mét c¸ch ngÉu nhiªn; (4) chän theo ph¸n ®o¸n cña kiÓm to¸n viªn hay kÕt hîp c¸c c¸ch nãi trªn.  QuyÕt ®Þnh vÒ thêi gian hoµn thµnh c¸c thÓ thøc ViÖc x¸c ®Þnh thêi gian cña thÓ thøc kiÓm to¸n cã thÓ ngay tõ khi kú kÕ to¸n mµ B¸o c¸o tµi chÝnh ph¶n ¸nh cha kÕt thóc, hoÆc cã thÓ rÊt l©u sau khi kú kÕ to¸n ®ã kÕt thóc. Nhng th«ng thêng kh¸ch hµng muèn c«ng ty kiÓm to¸n hoµn thµnh kiÓm to¸n trong kho¶ng thêi gian kh«ng qu¸ mét quý kÓ tõ khi kÕt thóc niªn ®é kÕ to¸n. KÕt qu¶ cña c¸c quyÕt ®Þnh nµy ®Òu ®îc thÓ hiÖn trong ch¬ng tr×nh kiÓm to¸n, trong ®ã m« t¶ c¸c thÓ thøc kiÓm to¸n, quy m« mÉu c¸c kho¶n môc kh¸c biÖt ph¶i chän, thêi gian hoµn thµnh,.. cho tõng yÕu tè cÊu thµnh cña B¸o c¸o tµi chÝnh. 11 1.1.5. Ph¬ng ph¸p thu thËp b»ng chøng kiÓm to¸n §Ó thu thËp ®îc c¸c b»ng chøng kiÓm to¸n thÝch hîp vµ ®Çy ®ñ, c¸c kiÓm to¸n viªn thêng vËn dông c¸c ph¬ng ph¸p trong kiÓm to¸n tµi chÝnh bao gåm: kiÓm tra vËt chÊt; x¸c minh tµi liÖu; quan s¸t; lÊy x¸c nhËn; pháng vÊn; tÝnh to¸n; ph©n tÝch.  Ph¬ng ph¸p kiÓm tra vËt chÊt (kiÓm kª) Ph¬ng ph¸p kiÓm tra vËt chÊt lµ qu¸ tr×nh kiÓm kª t¹i chç hay tham gia kiÓm kª c¸c lo¹i tµi s¶n cña doanh nghiÖp. KiÓm tra vËt chÊt do vËy thêng ®îc ¸p dông ®èi víi tµi s¶n cã d¹ng vËt chÊt cô thÓ nh hµng tån kho, tµi s¶n cè ®Þnh, tiÒn mÆt, giÊy tê thanh to¸n cã gi¸ trÞ. Thêi gian kiÓm kª cã thÓ ®Þnh kú, ®ét xuÊt, hay thêng xuyªn vµ lo¹i h×nh kiÓm kª cã thÓ lµ kiÓm kª chän mÉu, kiÓm kª toµn diÖn,..tuú thuéc vµo tÝnh chÊt nghiÖp vô. NÕu cuéc kiÓm to¸n B¸o c¸o tµi chÝnh n¨m th× kiÓm kª tiÕn hµnh vµo thêi ®iÓm cuèi n¨m vµ kiÓm kª toµn diÖn. NÕu cuéc kiÓm to¸n nh»m môc ®Ých ®Æc biÖt nh gi¶i thÓ doanh nghiÖp, chia t¸ch, s¸t nhËp th× cã thÓ thùc hiÖn kiÓm kª ®ét xuÊt vµ theo ph¬ng thøc kiÓm kª ®iÓn h×nh. Th«ng thêng cuéc kiÓm kª gåm ba phÇn: ChuÈn bÞ kiÓm kª, thùc hiÖn kiÓm kª vµ kÕt thóc kiÓm kª. ChuÈn bÞ kiÓm kª Th«ng thêng kiÓm to¸n viªn tham gia kiÓm kª víi t c¸ch lµ ngêi quan s¸t. kiÓm to¸n viªn cÇn n¾m b¾t ®îc kÕ ho¹ch kiÓm kª, quy tr×nh kiÓm kª, ®Æc ®iÓm cña hÖ thèng kÕ to¸n vµ kiÓm so¸t néi bé cã ¶nh hëng ®Õn tµi s¶n kiÓm kª. Vµ mét yÕu tè quan träng trong giai ®o¹n nµy lµ sù cÇn thiÕt cã mÆt cña c¸c chuyªn gia ®¸nh gi¸ lo¹i tµi s¶n kiÓm kª. Thùc hiÖn kiÓm kª KiÓm to¸n viªn quan s¸t qu¸ tr×nh thùc hiÖn kiÓm kª cña kh¸ch hµng vÒ viÖc tu©n thñ ®óng c¸c quy ®Þnh ®· nªu trong giai ®o¹n chuÈn bÞ kiÓm kª. KiÓm kª ph¶i ®îc thùc hiÖn nh trong kÕ ho¹ch vµ ph¶i ®îc ghi chÐp tØ mØ vÒ tõng lo¹i ®èi tîng v× mçi ®èi tîng cã ®Æc tÝnh riªng ¶nh hëng ®Õn thao t¸c kiÓm kª, ph¬ng ph¸p kiÓm kª vµ viÖc ghi chÐp trong kiÓm kª. KÕt thóc kiÓm kª S¶n phÈm cuèi cïng cña giai ®o¹n kiÓm kª lµ Biªn b¶n kiÓm kª, trong ®ã cÇn chØ râ chªnh lÖch, nguyªn nh©n chªnh lÖch vµ biÖn ph¸p xö lý ®èi víi tõng trêng 12 hîp. Biªn b¶n kiÓm kª cÇn cã sù x¸c nhËn cña ba bªn lµ Thñ trëng ®¬n vÞ, ngêi thùc hiÖn kiÓm kª vµ ®¹i diÖn c«ng ty kiÓm to¸n. KiÓm to¸n viªn lu b¶n sao Biªn b¶n kiÓm kª ®Ó lµm b»ng chøng kiÓm to¸n vµ lµm c¨n cø lËp b¸o c¸o kiÓm kª. NÕu v× mét lý do nµo ®ã kiÓm to¸n viªn kh«ng cã mÆt t¹i thêi ®iÓm ®¬n vÞ tiÕn hµnh kiÓm kª th× kiÓm to¸n viªn sÏ tiÕn hµnh thùc hiÖn thñ tôc kiÓm to¸n bæ sung nh»m thu thËp b»ng chøng ®Çy ®ñ vµ thÝch hîp hoÆc ®a ra “ý kiÕn h¹n chÕ cña cuéc kiÓm to¸n”. VÝ dô vÒ “ý kiÕn h¹n chÕ cña cuéc kiÓm to¸n” : ...T¹i thêi ®iÓm 31/12/2003 chóng t«i cha ®îc chØ ®Þnh kiÓm to¸n, do ®ã ®· kh«ng tham gia ý kiÕn kiÓm kª tiÒn mÆt, hµng tån kho vµ tµi s¶n cè ®Þnh. V× vËy kh«ng thÓ kiÓm tra ®îc tÝnh ®óng ®¾n cña khèi lîng s¶n phÈm dë dang t¹i 31/12/2003 b»ng c¸c thñ tôc kiÓm to¸n kh¸c vµ kh«ng kh¼ng ®Þnh ®îc tÝnh ®óng ®¾n cña chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh dë dang t¹i 31/12/2003... ¦u ®iÓm cña ph¬ng ph¸p kiÓm kª lµ cung cÊp b»ng chøng cã ®é tin cËy cao v× kiÓm kª lµ qu¸ tr×nh x¸c minh sù hiÖn h÷u cña tµi s¶n, mang tÝnh kh¸ch quan. H¬n n÷a c¸ch thùc hiÖn ph¬ng ph¸p nµy ®¬n gi¶n, phï hîp víi chøc n¨ng x¸c minh cña kiÓm to¸n. Ph¬ng ph¸p kiÓm kª còng cã nh÷ng h¹n chÕ nhÊt ®Þnh nh:  §èi víi mét sè tµi s¶n cè ®Þnh nh ®Êt ®ai, nhµ xëng, m¸y mãc thiÕt bÞ,.. ph¬ng ph¸p kiÓm kª chØ cho biÕt sù hiÖn h÷u cña tµi s¶n, kh«ng cho biÕt quyÒn së h÷u cña ®¬n vÞ ®èi víi tµi s¶n ®ã; HoÆc tµi s¶n cã thÓ hiÖn h÷u nhng l¹i lµ tµi s¶n thuª ngoµi hay ®em thÕ chÊp,..  §èi víi hµng ho¸, nguyªn vËt liÖu tån kho, kiÓm tra vËt chÊt chØ cho biÕt sù tån t¹i thùc tÕ vÒ sè lîng, cßn chÊt lîng, t×nh tr¹ng kü thuËt, ph¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ ®óng hay sai th× cha thÓ hiÖn. KiÓm tra vËt chÊt ®èi víi vËt t do ®ã cÇn ®i kÌm víi b»ng chøng kh¸c ®Ó chøng minh quyÒn së h÷u vµ gi¸ trÞ cña tµi s¶n ®ã. B»ng chøng kiÓm to¸n thu ®îc tõ ph¬ng ph¸p kiÓm tra vËt chÊt gäi lµ kiÓu mÉu b»ng chøng vËt chÊt.  Ph¬ng ph¸p x¸c minh tµi liÖu X¸c minh tµi liÖu lµ qu¸ tr×nh xem xÐt, kiÓm tra, ®èi chiÕu c¸c chøng tõ sæ s¸ch cã liªn quan s½n cã trong ®¬n vÞ. Ph¬ng ph¸p ¸p dông víi ho¸ ®¬n b¸n hµng, phiÕu nhËp kho, xuÊt kho, ho¸ ®¬n vËn t¶i, sæ kÕ to¸n,.. Ph¬ng ph¸p ®îc tiÕn hµnh theo hai c¸ch: 13 Thø nhÊt, tõ mét kÕt luËn cã tríc, kiÓm to¸n viªn thu thËp tµi liÖu lµm c¬ së cho kÕt luËt. VÝ dô: kiÓm to¸n viªn kiÓm tra c¸c tµi liÖu, hå s¬ ph¸p lý vÒ quyÒn së h÷u tµi s¶n. Thø hai, kiÓm tra c¸c tµi liÖu cña mét nghiÖp vô tõ khi ph¸t sinh ®Õn khi vµo sæ s¸ch. Qu¸ tr×nh nµy tiÕn hµnh theo hai híng:  Tõ chøng tõ gèc lªn sæ s¸ch khi muèn chøng minh nghiÖp vô ®· ®îc ghi sæ ®Çy ®ñ.  Tõ sæ s¸ch kiÓm tra ngîc vÒ chøng tõ gèc khi muèn thu thËp b»ng chøng vÒ tÝnh cã thËt cña mäi nghiÖp vô ®îc ghi sæ. Ph¬ng ph¸p x¸c minh tµi liÖu t¬ng ®èi thuËn tiÖn do tµi liÖu thêng lµ cã s½n, chi phÝ thu thËp b»ng chøng còng thÊp h¬n c¸c ph¬ng ph¸p kh¸c. Tuy nhiªn, ph¬ng ph¸p nµy còng cã nh÷ng h¹n chÕ nhÊt ®Þnh:  §é tin cËy cña tµi liÖu phô thuéc vµo nguån gèc cña b»ng chøng, phô thuéc vµo sù ®éc lËp cña tµi liÖu so víi ®¬n vÞ ®îc kiÓm to¸n.  C¸c tµi liÖu cung cÊp cã thÓ ®· bÞ söa ch÷a, gi¶ m¹o lµm mÊt tÝnh kh¸ch quan nªn cÇn cã sù kiÓm tra b»ng c¸c ph¬ng ph¸p kh¸c. Khi sö dông ph¬ng ph¸p x¸c minh tµi liÖu, kiÓm to¸n viªn cÇn ph©n biÖt qu¸ tr×nh kiÓm tra vËt chÊt vÒ tµi s¶n nh tiÒn mÆt, tr¸i phiÕu cã gi¸,.. víi qu¸ tr×nh kiÓm tra c¸c chøng tõ nh phiÕu chi ®· thanh to¸n vµ chøng tõ b¸n hµng,.. NÕu tµi liÖu ®îc kiÓm to¸n lµ mét ho¸ ®¬n mua hµng, kh«ng cã gi¸ trÞ thanh to¸n nh tiÒn th× ®ã lµ mét tµi liÖu chøng minh(tµi liÖu chøng minh lµ b»ng chøng thu thËp ®îc tõ ph¬ng ph¸p x¸c minh tµi liÖu). §èi víi tr¸i phiÕu, khi cha ®îc ký th× vÉn lµ mét chøng tõ nhng sau khi ký tr¸i phiÕu lµ tµi s¶n vµ sau khi thanh to¸n, tr¸i phiÕu trë thµnh chøng tõ. Nh vËy, ph¬ng ph¸p kiÓm tra vËt chÊt ¸p dông ®èi víi tr¸i phiÕu khi tr¸i phiÕu lµ tµi s¶n, ph¬ng ph¸p x¸c minh tµi liÖu ¸p dông víi tr¸i phiÕu khi tr¸i phiÕu lµ chøng tõ.  Ph¬ng ph¸p quan s¸t Quan s¸t lµ ph¬ng ph¸p thu thËp b»ng chøng kiÓm to¸n th«ng qua qu¸ tr×nh kiÓm to¸n viªn trùc tiÕp quan s¸t, ®¸nh gi¸ mét thùc tr¹ng hay ho¹t ®éng cña ®¬n vÞ ®îc kiÓm to¸n. VÝ dô, kiÓm to¸n viªn tiÕn hµnh quan s¸t n¬i s¶n xuÊt cña doanh nghiÖp nh nhµ xëng, kho b·i, sù vËn hµnh cña m¸y mãc thiÕt bÞ .V.v.. Tõ ®ã ®¸nh gi¸ vÒ thùc tÕ ho¹t ®éng cña ®¬n vÞ. Ph¬ng ph¸p nµy rÊt h÷u Ých trong nhiÒu phÇn hµnh cña cuéc kiÓm to¸n, b»ng chøng kiÓm to¸n ®îc ®¸nh gi¸ lµ ®¸ng tin cËy. Tuy nhiªn, b»ng chøng kiÓm to¸n thu ®îc cha thÓ hiÖn tÝnh ®Çy ®ñ nªn cÇn ®i kÌm víi ph¬ng ph¸p kh¸c. Ph¬ng 14 ph¸p nµy chØ cung cÊp b»ng chøng vÒ c«ng viÖc ë thêi ®iÓm quan s¸t, kh«ng ch¾c ch¾n ®óng víi c¸c thêi ®iÓm kh¸c. B»ng chøng thu ®îc tõ ph¬ng ph¸p nµy gäi lµ kiÓu mÉu quan s¸t.  Ph¬ng ph¸p x¸c nhËn X¸c nhËn lµ qu¸ tr×nh thu thËp th«ng tin do bªn thø ba ®éc lËp cung cÊp ®Ó x¸c minh tÝnh chÝnh x¸c cña th«ng tin mµ kiÓm to¸n viªn nghi vÊn. §èi tîng cña ph¬ng ph¸p x¸c nhËn chñ yÕu lµ c¸c kho¶n ph¶i thu, kho¶n ph¶i tr¶, tiÒn göi ng©n hµng, tµi s¶n ký göi, ký quü, thÕ chÊp. C¸c ®èi tîng ®îc kh¸i qu¸t qua B¶ng 1.2. B¶ng sè 1.2. C¸c lo¹i th«ng tin cÇn ph¶i x¸c nhËn Th«ng tin Tµi s¶n N¬i x¸c nhËn TiÒn göi ng©n hµng Kho¶n ph¶i thu Ng©n hµng Kh¸ch nî PhiÕu nî ph¶i thu Ngêi lËp phiÕu Hµng tån kho göi trong C«ng ty lu kho C«ng ty lu kho Gi¸ trÞ b»ng tiÒn cña b¶o hiÓm nh©n thä C«ng ty b¶o hiÓm C«ng nî Kho¶n ph¶i tr¶ PhiÕu nî ph¶i tr¶ Chñ nî Ngêi cho vay Tr¶ tríc cña kh¸ch hµng Kh¸ch hµng CÇm cè ph¶i tr¶ Ngêi nhËn cÇm cè Tr¸i phiÕu ph¶i tr¶ Ngêi gi÷ tr¸i phiÕu Vèn chñ së h÷u Ngêi gi÷ sæ ®¨ng ký vµ ®¹i lý chuyÓn nhîng Cæ ®«ng Cæ phÇn ®ang lu hµnh C¸c lo¹i th«ng tin kh¸c Lo¹i b¶o hiÓm Nî ngoµi ý muèn C«ng ty b¶o hiÓm LuËt s cña C«ng ty, ng©n hµng Hîp ®ång tr¸i kho¸n Ngêi gi÷ tr¸i kho¸n VËt ký quü cho chñ nî Chñ nî (Nguån: B¶ng 6-2, Alvin arens vµ James K.Loebbecke, Auditing, NXB Thèng kª, 1995, trang 133) 15 Sau khi ®· cã ký duyÖt cña cña ®¹i diÖn ®¬n vÞ ®îc kiÓm to¸n, th x¸c nhËn cã thÓ ®îc kiÓm to¸n viªn göi trùc tiÕp ®Õn ngêi thø ba ®Ó nhê x¸c nhËn th«ng tin theo yªu cÇu vµ sau ®ã ®îc göi trë l¹i theo ®Þa chØ cña kiÓm to¸n viªn. Th«ng thêng, ®¬n vÞ ®îc kiÓm to¸n cã thÓ göi th nhê x¸c nhËn ®Õn ngêi thø ba theo yªu cÇu cña kiÓm to¸n viªn nhng th tr¶ lêi vÉn ph¶i göi trùc tiÕp vÒ ®Þa chØ cña kiÓm to¸n viªn vµ kiÓm to¸n viªn ph¶i kiÓm so¸t ®îc toµn bé viÖc göi vµ nhËn c¸c x¸c nhËn. Quy tr×nh nh»m ®¶m b¶o tÝnh ®éc lËp cña ph¬ng ph¸p x¸c nhËn ®èi víi ®¬n vÞ ®îc kiÓm to¸n. Ph¬ng ph¸p nµy thêng ®îc ¸p dông trong tÊt c¶ c¸c cuéc kiÓm to¸n. ¦u ®iÓm cña ph¬ng ph¸p x¸c nhËn lµ b»ng chøng thu ®îc cã ®é tin cËy cao nÕu kiÓm to¸n viªn thùc hiÖn ®óng quy tr×nh vµ ®¶m b¶o c¸c yªu cÇu sau: - Th«ng tin cÇn ph¶i ®îc x¸c nhËn theo yªu cÇu cña kiÓm to¸n viªn. - Sù x¸c nhËn ph¶i ®îc thùc hiÖn b»ng v¨n b¶n. - Sù ®éc lËp cña ngêi x¸c nhËn th«ng tin. - KiÓm to¸n viªn ph¶i kiÓm so¸t ®îc toµn bé qu¸ tr×nh thu thËp thu x¸c nhËn. Tuy nhiªn ph¬ng ph¸p nµy cã h¹n chÕ lµ chi phÝ thùc hiÖn kh¸ lín, ph¹m vi ¸p dông t¬ng ®èi giíi h¹n nhÊt lµ khi ®¬n vÞ ®îc kiÓm to¸n cã quy m« lín, quan hÖ réng, ®a quèc gia,.. H¬n n÷a, kiÓm to¸n viªn còng cÇn quan t©m tíi kh¶ n¨ng c¸c x¸c nhËn cña bªn thø ba ®· qua sù giµn xÕp tríc cña ®èi tîng ®îc kiÓm to¸n. Ph¬ng ph¸p lÊy x¸c nhËn cã thÓ thùc hiÖn theo hai h×nh thøc, h×nh thøc göi th x¸c nhËn phñ ®Þnh vµ th x¸c nhËn d¹ng kh¼ng ®Þnh. Theo h×nh thøc thø nhÊt, kiÓm to¸n viªn yªu cÇu ngêi x¸c nhËn göi th ph¶n håi nÕu cã sai kh¸c gi÷a thùc tÕ víi th«ng tin kiÓm to¸n nhê x¸c nhËn. Theo h×nh thøc thø hai, kiÓm to¸n viªn yªu cÇu ngêi x¸c nhËn göi th ph¶n håi cho tÊt c¶ c¸c th x¸c nhËn dï thùc tÕ cã trïng khíp víi th«ng tin mµ kiÓm to¸n viªn quan t©m. H×nh thøc thø hai do ®ã ®¶m b¶o tin cËy cao h¬n cho ph¬ng ph¸p x¸c nhËn, nhng chi phÝ còng cao h¬n. VËy nªn, tuú møc ®é hÖ träng cña th«ng tin mµ kiÓm to¸n viªn quan t©m ®Ó lùa chän h×nh thøc göi th x¸c nhËn phï hîp.  Ph¬ng ph¸p pháng vÊn Ph¬ng ph¸p pháng vÊn lµ qu¸ tr×nh kiÓm to¸n viªn thu thËp th«ng tin b»ng v¨n b¶n hay lêi nãi qua viÖc thÈm vÊn nh÷ng ngêi hiÓu biÕt vÒ vÊn ®Ò kiÓm to¸n 16 viªn qua t©m. VÝ dô, thÈm vÊn kh¸ch hµng vÒ nh÷ng quy ®Þnh kiÓm so¸t néi bé hoÆc hái nh©n viªn vÒ sù ho¹t ®éng cña c¸c quy chÕ nµy. Qu¸ tr×nh thu thËp b»ng chøng qua pháng vÊn thêng bao gåm ba giai ®o¹n: Giai ®o¹n lËp kÕ ho¹ch pháng vÊn KiÓm to¸n viªn ph¶i x¸c ®Þnh ®îc môc ®Ých, ®èi tîng, thêi gian, ®Þa ®iÓm, néi dung cÇn pháng vÊn .V.v.. Néi dung pháng vÊn cã thÓ cô thÓ ho¸ thµnh nh÷ng träng ®iÓm cÇn pháng vÊn. Giai ®o¹n thùc hiÖn pháng vÊn KiÓm to¸n viªn giíi thiÖu lý do cuéc pháng vÊn, trao ®æi vÒ nh÷ng träng ®iÓm ®· x¸c ®Þnh. Khi pháng vÊn cã thÓ dïng hai lo¹i c©u hái c¬ b¶n lµ c©u hái “®ãng” hoÆc c©u hái “më”. C©u hái “më” gióp kiÓm to¸n viªn thu ®îc c©u tr¶ lêi chi tiÕt vµ ®Çy ®ñ. Lo¹i c©u hái nµy ®îc sö dông khi kiÓm to¸n viªn muèn thu thËp thªm th«ng tin víi viÖc sö dông c¸c côm tõ “thÕ nµo?”, “c¸i g×?”, “t¹i sao?”. C©u hái “®ãng” giíi h¹n c©u tr¶ lêi cña ngêi ®îc pháng vÊn, ®îc sö dông khi kiÓm to¸n viªn muèn x¸c nhËn mét vÊn ®Ò ®· nghe hay ®· biÕt. Lo¹i c©u hái nµy thêng dïng c¸c côm tõ “cã hay kh«ng?”. Giai ®o¹n kÕt thóc pháng vÊn KiÓm to¸n viªn ®a ra kÕt luËn trªn c¬ së th«ng tin ®· thu thËp ®îc. KiÓm to¸n viªn còng cÇn lu ý tÝnh kh¸ch quan vµ sù hiÓu biÕt cña ngêi ®îc pháng vÊn ®Ó cã thÓ kÕt luËn x¸c ®¸ng vÒ b»ng chøng thu thËp. ¦u ®iÓm cña ph¬ng ph¸p nµy lµ gióp kiÓm to¸n viªn thu thËp ®îc nh÷ng b»ng chøng cha cã nh»m thu thËp nh÷ng th«ng tin ph¶n håi ®Ó cñng cè luËn cø cña kiÓm to¸n viªn. Tuy nhiªn nhîc ®iÓm cña ph¬ng ph¸p nµy lµ ®é tin cËy cña b»ng chøng kh«ng cao do ®èi tîng ®îc pháng vÊn chñ yÕu lµ ngêi trong ®¬n vÞ ®îc kiÓm to¸n nªn thiÕu tÝnh kh¸ch quan. ChÊt lîng cña b»ng chøng còng phô thuéc vµo tr×nh ®é vµ sù hiÓu biÕt cña ngêi ®îc hái. B»ng chøng kiÓm to¸n thu ®îc khi ¸p dông ph¬ng ph¸p nµy gäi lµ kiÓu mÉu pháng vÊn vµ thêng dïng ®Ó cñng cè cho c¸c b»ng chøng kh¸c.  Ph¬ng ph¸p tÝnh to¸n Ph¬ng ph¸p tÝnh to¸n lµ qu¸ tr×nh kiÓm to¸n viªn kiÓm tra chÝnh x¸c vÒ mÆt sè häc cña viÖc tÝnh to¸n vµ ghi sæ. VÝ dô, ®èi víi kiÓm tra viÖc tÝnh to¸n, kiÓm to¸n viªn xem xÐt tÝnh chÝnh x¸c b»ng tÝnh l¹i c¸c ho¸ ®¬n, phiÕu nhËp, xuÊt 17 kho; sè liÖu hµng tån kho; tÝnh l¹i chi phÝ khÊu hao; gi¸ thµnh; c¸c kho¶n dù phßng; thuÕ; sè tæng céng trªn sæ chi tiÕt vµ sæ c¸i .V.v.. §èi víi kiÓm tra tÝnh chÝnh x¸c cña viÖc ghi sæ, kiÓm to¸n viªn ®èi chiÕu c¸c chøng tõ cã liªn quan ®Ó xem cïng mét th«ng tin ®îc ph¶n ¸nh trªn c¸c chøng tõ kh¸c nhau, ë nh÷ng n¬i kh¸c nhau. Ph¬ng ph¸p nµy chØ quan t©m ®Õn tÝnh chÝnh x¸c thuÇn tuý vÒ mÆt sè häc mµ kh«ng chó ý ®Õn sù phï hîp cña c¸c ph¬ng ph¸p tÝnh ®îc sö dông. Do ®ã ph¬ng ph¸p tÝnh to¸n thêng sö dông kÌm theo c¸c ph¬ng ph¸p kh¸c nh kiÓm tra tµi liÖu, kiÓm tra vËt chÊt, ph©n tÝch .V.v.. ¦u ®iÓm cña ph¬ng ph¸p nµy lµ cung cÊp b»ng chøng cã ®é tin cËy cao, xÐt vÒ xÐt vÒ mÆt sè häc. Tuy nhiªn, nhîc ®iÓm cña ph¬ng ph¸p nµy lµ c¸c phÐp tÝnh vµ ph©n bæ ®«i khi kh¸ phøc t¹p, tèn thêi gian ®Æc biÖt khi ®¬n vÞ ®îc kiÓm to¸n cã quy m« lín, lo¹i h×nh kinh doanh ®a d¹ng. Trong trêng hîp ®ã ®Ó thùc hiÖn ph¬ng ph¸p nµy, kiÓm to¸n viªn cÇn ®îc trang bÞ m¸y tÝnh c¸ nh©n nhiÒu sè, m¸y tÝnh x¸ch tay,.. B»ng chøng kiÓm to¸n thu ®îc khi ¸p dông ph¬ng ph¸p tÝnh to¸n gäi lµ kiÓu mÉu chÝnh x¸c sè häc.  Ph¬ng ph¸p ph©n tÝch Ph¬ng ph¸p ph©n tÝch lµ qu¸ tr×nh so s¸nh, ®èi chiÕu, ®¸nh gi¸ c¸c mèi quan hÖ ®Ó x¸c ®Þnh tÝnh hîp lý cña c¸c sè d trªn tµi kho¶n. C¸c mèi quan hÖ bao gåm quan hÖ gi÷a c¸c th«ng tin tµi chÝnh víi nhau vµ quan hÖ gi÷a c¸c th«ng tin tµi chÝnh víi c¸c th«ng tin phi tµi chÝnh. Do vËy, ph¬ng ph¸p ph©n tÝch gåm ba néi dung: Dù ®o¸n; so s¸nh; ®¸nh gi¸. Trong ®ã: - Dù ®o¸n lµ viÖc íc ®o¸n vÒ sè d tµi kho¶n, gi¸ trÞ tØ suÊt hoÆc xu híng.V.v.. - So s¸nh lµ viÖc ®èi chiÕu íc ®o¸n trªn víi sè b¸o c¸o. - §¸nh gi¸ lµ viÖc sö dông c¸c ph¬ng ph¸p chuyªn m«n vµ c¸c ph¬ng ph¸p kh¸c (pháng vÊn, quan s¸t) ®Ó ph©n tÝch vµ kÕt luËn vÒ c¸c chªnh lÖch khi so s¸nh. Ph¬ng ph¸p ph©n tÝch ®îc sö dông ®Ó thu thËp b»ng chøng kiÓm to¸n cã hiÖu lùc gåm ba lo¹i: kiÓm tra tÝnh hîp lý, ph©n tÝch xu híng vµ ph©n tÝch tØ suÊt. 18 KiÓm tra tÝnh hîp lý KiÓm tra tÝnh hîp lý thêng bao gåm nh÷ng so s¸nh c¬ b¶n nh: so s¸nh gi÷a sè liÖu thùc tÕ vµ sè liÖu kÕ ho¹ch, dù to¸n,..Tõ kÕ qu¶ so s¸nh, viÖc ®iÒu tra nh÷ng sai kh¸c lín gi÷a sè thùc tÕ vµ sè kÕ ho¹ch sÏ gióp kiÓm to¸n viªn ph¸t hiÖn nh÷ng sai sãt trong B¸o c¸o tµi chÝnh hoÆc nh÷ng biÕn ®éng lín trong t×nh h×nh s¶n xuÊt kinh doanh cña ®¬n vÞ. So s¸nh gi÷a c¸c chØ tiªu cña ®¬n vÞ víi c¸c chØ tiªu b×nh qu©n trong nghµnh. Nghiªn cøu mèi quan hÖ gi÷a c¸c th«ng tin tµi chÝnh vµ th«ng tin phi tµi chÝnh. So s¸nh sè liÖu cña ®¬n vÞ ®îc kiÓm to¸n vµ kÕt qu¶ dù kiÕn cña kiÓm to¸n viªn. Ph©n tÝch xu híng Ph©n tÝch xu híng lµ sù ph©n tÝch nh÷ng thay ®æi theo thêi gian cña sè d tµi kho¶n hay nghiÖp vô. Ph©n tÝch xu híng thêng ®îc kiÓm to¸n viªn sö dông qua so s¸nh th«ng tin tµi chÝnh kú nµy víi kú tríc hay so s¸nh gi÷a c¸c th¸ng trong kú hoÆc so s¸nh sè d (sè ph¸t sinh) cña c¸c tµi kho¶n cÇn xem xÐt gi÷a c¸c kú nh»m ph¸t hiÖn nh÷ng biÕn ®éng bÊt thêng ®Ó tËp trung kiÓm tra xem xÐt. Ph©n tÝch tØ suÊt 19 Ph©n tÝch tØ suÊt lµ c¸ch thøc so s¸nh nh÷ng sè d tµi kho¶n hoÆc nh÷ng lo¹i h×nh nghiÖp vô. Ph©n tÝch tû suÊt còng gióp so s¸nh tÝnh hîp lý vÒ t×nh h×nh tµi chÝnh cña mét C«ng ty nµo ®ã víi c«ng ty kh¸c trong cïng tËp ®oµn hay víi nghµnh ®ã. Th«ng thêng khi ph©n tÝch tû suÊt còng ph¶i xem xÐt xu híng cña tû suÊt ®ã. Trong ba lo¹i h×nh ph©n tÝch nªu trªn, kiÓm tra tÝnh hîp lý kÕt hîp c¸c d÷ liÖu ho¹t ®éng, d÷ liÖu tµi chÝnh vµ ®îc lËp ra ®Ó kiÓm tra sù t¬ng øng gi÷a hai lo¹i d÷ liÖu nµy. Do ®ã møc ®é chÝnh x¸c hay tÝnh tin cËy cña b»ng chøng thu thËp ®îc khi kiÓm tra tÝnh hîp lý ®îc xem lµ cao nhÊt. Ph©n tÝch tû suÊt dùa trªn mèi quan hÖ gi÷a c¸c b¸o c¸o kh¸c nhau cã mèi liªn quan nªn viÖc ph©n tÝch c¸c tû suÊt còng cã thÓ cung cÊp th«ng tin cã gi¸ trÞ. Ph©n tÝch xu híng ®îc xem lµ cung cÊp d÷ liÖu cã ®é tin cËy thÊp h¬n v× ph¬ng ph¸p nµy dïng nhiÒu vµo viÖc xem xÐt d÷ liÖu n¨m tríc. Tuy nhiªn, nÕu cã c¶ sù ph©n tÝch lïi th× c¸c b»ng chøng tËp hîp ®îc trë nªn cã ý nghÜa h¬n. Mèi quan hÖ gi÷a c¸c thñ tôc ph©n tÝch vµ ®é tin cËy cña b»ng chøng ®îc kh¸i qu¸t qua B¶ng 1.3. B¶ng 1.3. Quan hÖ gi÷a ph¬ng ph¸p ph©n tÝch vµ ®é tin cËy cña b»ng chøng thu thËp ®îc C¸c lo¹i h×nh ph©n tÝch §é tin cËy kÕt qu¶ DÔ sö dông Ph©n tÝch xu híng Ph©n tÝch tû suÊt hh KiÓm tra tÝnh hîp lý Khi sö dông ph¬ng ph¸p ph©n tÝch ®Ó thu thËp b»ng chøng kiÓm to¸n, kiÓm to¸n viªn cÇn gi¶i quyÕt bèn vÊn ®Ò: Thø nhÊt, chän lo¹i h×nh ph©n tÝch phï hîp. Nh×n chung c¸c lo¹i h×nh ph©n tÝch ¸p dông hiÖu qu¶ ®èi víi c¸c tµi kho¶n trong B¸o c¸o kÕt qu¶ kinh doanh vµ c¸c lo¹i nghiÖp vô liªn quan h¬n lµ ®èi víi c¸c tµi kho¶n trong B¶ng c©n ®èi kÕ to¸n. C¸c tµi kho¶n trong B¸o c¸o kÕt qu¶ kinh doanh dÔ dù ®o¸n h¬n, trong khi ®ã tµi kho¶n trong B¶ng c©n ®èi kÕ to¸n thêng kÕt hîp nhiÒu lo¹i h×nh nghiÖp vô phøc t¹p. Khi sö dông lo¹i h×nh ph©n tÝch, kiÓm to¸n viªn cã thÓ tham kh¶o híng dÉn chung ë B¶ng 1.4. 20
- Xem thêm -