Thực trạng cung cấp và sử dụng dịch vụ khám chữa bệnh ở trạm y tế xã tại huyện tiên du, tỉnh bắc ninh

  • Số trang: 99 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 22 |
  • Lượt tải: 0
nhattuvisu

Đã đăng 26946 tài liệu

Mô tả:

0 1 Lêi c¶m ¬n Hoµn thµnh luËn v¨n nµy, t«i ®· nhËn ®îc sù gióp ®ì tËn t×nh cña c¸c thÇy gi¸o, c« gi¸o, c¸c anh chÞ vµ c¸c b¹n ®ång nghiÖp. T«i xin tr©n träng c¶m ¬n: Ban Gi¸m hiÖu, c¸c thÇy c« gi¸o, vµ c¸c bé m«n, phßng ban Trêng §¹i häc Y tÕ C«ng céng ®· gióp ®ì cho t«i trong qu¸ tr×nh häc tËp vµ hoµn thµnh luËn v¨n. T«i xin ®îc bµy tá lßng kÝnh träng vµ biÕt ¬n s©u s¾c tíi TS. NguyÔn Hoµng Long, ngêi ®· tËn t×nh híng dÉn, chØ b¶o vµ cung cÊp nh÷ng kiÕn thøc khoa häc cho t«i trong suèt qu¸ tr×nh thùc hiÖn luËn v¨n. T«i còng xin tr©n träng c¶m ¬n:  Ban gi¸m ®èc c¬ quan Trung t©m y tÕ dù phßng B¾c Ninh ®· lu«n ®éng viªn, khuyÕn khÝch vµ t¹o ®iÒu kiÖn cho t«i hoµn thµnh luËn v¨n.  Ban Gi¸m ®èc Trung t©m Y tÕ huyÖn Tiªn Du, c¸c c¸n bé y tÕ t¹i 16 x ·, ®· t¹o ®iÒu kiÖn vµ gióp t«i trong qu¸ tr×nh häc tËp vµ thu thËp sè liÖu t¹i thùc ®Þa.  C¸c anh chÞ em vµ b¹n bÌ ®ång nghiÖp ®· gióp ®ì vµ ñng hé t«i trong suèt qu¸ tr×nh häc tËp. Cuèi cïng t«i xin göi lßng biÕt ¬n s©u nÆng tíi toµn thÓ gia ®×nh, nh÷ng ngêi yªu quý cña t«i ®· lu«n ®éng viªn, chia sÎ víi t«i vÒ tinh thÇn, thêi gian vµ c«ng søc ®Ó cã thÓ vît qua mäi khã kh¨n, trë ng¹i trong qu¸ tr×nh häc tËp vµ hoµn thµnh luËn v¨n. Hµ néi, th¸ng 8 n¨m 2005 Bs. §inh Mai V©n Danh môc c¸c ch÷ viÕt t¾t BHYT bq CBYT CS & bVSKnd B¶o hiÓm y tÕ B×nh qu©n C¸n bé y tÕ Ch¨m sãc vµ b¶o vÖ søc khoÎ nh©n d©n 2 cssk Ch¨m sãc søc khoÎ csskb® dvyt Hg§ H§BT kcb KHHG§ PK§KKV RHM TMH TTB DC Ttyt tyt TyTX TW Ubnd YTCSUnited Nations Children, s Fund- Quü nhi ®«ng Liªn hîp quèc UNICEF WHO Ch¨m sãc søc khoÎ ban ®Çu DÞch vô y tÕ Hé gia ®×nh Héi ®ång Bé trëng Kh¸m ch÷a bÖnh KÕ ho¹ch hãa gia ®×nh Phßng kh¸m ®a khoa khu vùc R¨ng hµm mÆt Tai mòi häng Trang thiÕt bÞ dông cô Trung t©m y tÕ Tr¹m y tÕ Tr¹m y tÕ x· Trung ¬ng Uû ban nh©n d©n Y tÕ c¬ së Tæ chøc y tÕ ThÕ giíi Danh môc c¸c b¶ng B¶ng 1: C¬ së h¹ tÇng, TTB cña tr¹m y tÕ:..................................................34 B¶ng 2: Nguån nh©n lùc y tÕ x·:..................................................................35 B¶ng 3: T×nh h×nh thu, chi kinh phÝ cña tr¹m y tÕ n¨m 2004........................36 B¶ng 4: T×nh h×nh thuèc t¹i TYT ..................................................................38 B¶ng 5: Ho¹t ®éng kh¸m ch÷a bÖnh............................................................39 B¶ng 6: Mèi liªn quan gi÷a kho¶ng c¸ch vµ sè lît kh¸m cña tr¹m:............40 B¶ng 7: Mèi liªn quan gi÷a x· chuÈn y tÕ Quèc gia vµ sè lît kh¸m cña tr¹m: .....................................................................................................................40 B¶ng 8: Mèi liªn quan gi÷a c¸c x· cã kh¸m BHYT vµ sè lît kh¸m cña tr¹m: .....................................................................................................................40 B¶ng 9: Mèi liªn quan gi÷a TTB víi c«ng t¸c KCB:.....................................41 B¶ng 10: Mèi liªn quan gi÷a cung cÊp thuèc thiÕt yÕu víi c«ng t¸c KCB:...41 3 B¶ng 11:Mèi liªn quan gi÷a t×nh tr¹ng nhµ tr¹m vµ sè lît kh¸m cña tr¹m:. .42 B¶ng 12:Mèi liªn quan gi÷a sè b¸c sü t ë x· vµ sè lît kh¸m cña tr¹m:.......42 B¶ng 13: T×nh h×nh èm ®au trong 4 tuÇn tríc ®iÒu tra..................................43 B¶ng 14: T×nh h×nh èm ®au trong 4 tuÇn qua theo nhãm tuæi......................43 B¶ng 15: Tû lÖ m¾c c¸c chøng/bÖnh cña ngêi èm trong 4 tríc ®iÒu tra................45 B¶ng 16: Ph©n bè c¸ch xö trÝ ban ®Çu cña ngêi èm trong 4 tuÇn qua.........45 B¶ng 17: Ph©n bè n¬i mua thuèc cña ngêi èm:...........................................47 B¶ng 18: NhËn xÐt vÒ tr×nh ®é chuyªn m«n c¸n bé y tÕ n¬i ®Õn KCB.........47 B¶ng 19: NhËn xÐt vÒ th¸i ®é phôc vô n¬i ®Õn kh¸m ch÷a bÖnh.................48 B¶ng 20: NhËn xÐt vÒ trang thiÕt bÞ n¬i ®Õn kh¸m ch÷a bÖnh.....................48 B¶ng 21: NhËn xÐt vÒ møc s½n cã thuèc n¬i ®Õn KCB..............................................46 B¶ng 22: NhËn xÐt vÒ thêi gian chê ®îi KCB...............................................50 B¶ng 23: NhËn xÐt vÒ gi¸ c¶ dÞch vô KCB...................................................50 B¶ng 24: Mèi liªn quan gi÷a tuæi vµ sö dông dÞch vô KCB t¹i TYT..............51 B¶ng 25: Mèi liªn quan gi÷a giíi vµ sö dông dÞch vô KCB t¹i TYT..............51 B¶ng 26: Mèi liªn quan gi÷a nghÒ nghiÖp sö dông dÞch vô KCB t¹i TYT.....52 B¶ng 27: Mèi liªn quan gi÷a tr×nh ®é häc vÊn vµ sö dông dÞch vô KCB t¹i TYT...............................................................................................................52 B¶ng 28: Mèi liªn quan gi÷a thu nhËp vµ sö dông dÞch vô KCB t¹i TYT......53 B¶ng 29: Mèi liªn quan gi÷a BHYT vµ sö dông dÞch vô KCB t¹i TYT..........53 B¶ng 30: Mèi liªn quan gi÷a kho¶ng c¸ch vµ sö dông dÞch vô KCB t¹i TYT. .....................................................................................................................53 Danh môc c¸c biÓu ®å BiÓu ®å 1: Nh©n lùc y tÕ x· vµ y tÕ t.......................................................................37 BiÓu ®å 2: Ph©n bè thu cña TYT x·..........................................................................39 BiÓu ®å 3: Ph©n bè chi cña TYT x·..........................................................................39 BiÓu ®å 4: Ph©n bè ngêi èm theo nhãm 4 tuæi...........................................................46 BiÓu ®å 5: Ph©n bè c¸c chøng/bÖnh cña ngêi èm....................................................47 BiÓu ®å 6: Ph©n bè c¸ch xö trÝ ban ®Çu cu¶ ngêi èm..............................................48 BiÓu ®å 7: Ph©n bè sö dông c¸ch ®iÒu trÞ..................................................................48 BiÓu ®å 8: Ph©n bè n¬i mua thuèc cña ngêi èm......................................................49 BiÓu ®å 9: NhËn xÐt vÒ chuyªn m«n n¬i ®Õn KCB....................................................50 BiÓu ®å 10: NhËn xÐt vÒ TTBDC.............................................................................51 BiÓu ®å 11: NhËn xÐt vÒ thuèc..................................................................................51 BiÓu ®å 12: NhËn xÐt vÒ thêi gian chê KCB.............................................................52 BiÓu ®å 13: NhËn xÐt vÒ gi¸ dÞch vô.........................................................................53 BiÓu ®å 14: Ph©n bè lý do t¹i sao sö dông dÞch vô KCB t¹i TYT x· (%).................56 BiÓu ®å 15: Ph©n bè lý do t¹i sao kh«ng sö dông dÞch vô KCB t¹i TYT x· (%)......56 Môc lôc Lêi c¶m ¬n......................................................................................................1 Danh môc c¸c ch÷ viÕt t¾t..............................................................................2 Danh môc c¸c b¶ng.......................................................................................3 Danh môc c¸c biÓu ®å...................................................................................3 5 Môc lôc...........................................................................................................5 Tãm t¾t nghiªn cøu........................................................................................6 I. §Æt vÊn ®Ò...................................................................................................7 II. Môc tiªu nghiªn cøu:..................................................................................9 ch¬ng I: Tæng quan......................................................................................10 1.1. Kh¸i niÖm vÒ cung cÊp dÞch vô y tÕ:......................................................10 1.2. Y tÕ tuyÕn x·:.........................................................................................11 1.3 Mét sè kh¸i niÖm chung vÒ tiÕp cËn vµ sö dông dÞch vô y tÕ:................14 ch¬ng II. §èi tîng vµ ph¬ng ph¸p nghiªn cøu:.............................................27 1. §èi tîng nghiªn cøu:................................................................................27 2. §Þa ®iÓm vµ thêi gian nghiªn cøu:............................................................27 3. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu:..........................................................................27 4. Kü thuËt thu thËp sè liÖu:..........................................................................29 5. Mét sè ®Þnh nghÜa vµ biÕn sè, chØ sè nghiªn cøu:....................................30 5.1 Mét sè ®Þnh nghÜa...................................................................................30 5.2 C¸c biÕn sè vµ chØ sè nghiªn cøu..........................................................31 6. Xö lý sè liÖu:.............................................................................................31 7. Khã kh¨n, h¹n chÕ cña ®Ò tµi vµ c¸ch kh¾c phôc:...................................31 8. §¹o ®øc nghiªn cøu:................................................................................32 Ch¬ng Iii: kÕt qu¶ nghiªn cøu.......................................................................33 3.1 Th«ng tin chung vÒ kinh tÕ, x· héi:........................................................33 3.2 C¸c nguån lùc y tÕ:................................................................................33 3.3 Mét sè yÕu tè liªn quan ®Õn ho¹t ®éng KCB t¹i tr¹m:..........................40 3.4 Th«ng tin chung vÒ hé gia ®×nh:............................................................43 3.5 Thùc tr¹ng m¾c bÖnh vµ sö dông dÞch vô KCB:.....................................43 3.6 C¸c yÕu tè liªn quan ®Õn t×nh h×nh sö dông dÞch vô KCB t¹i TYT:........51 3.7 KÕt qu¶ nghiªn cøu ®Þnh tÝnh:.................................................................55 Ch¬ng iV: bµn luËn.......................................................................................61 Ch¬ng V: kÕt luËn.........................................................................................62 ch¬ng vi; khuyÕn nghÞ..................................................................................79 tµi liÖu tham kh¶o........................................................................................80 Phô lôc:........................................................................................................86 Tãm t¾t nghiªn cøu Nghiªn cøu: "Thùc tr¹ng cung cÊp vµ sö dông dÞch vô kh¸m ch÷a bÖnh ë tr¹m y tÕ x· t¹i huyÖn Tiªn Du, tØnh B¾c Ninh n¨m 2005. ” Víi nh÷ng môc tiªu cô thÓ sau:  M« t¶ thùc tr¹ng cung cÊp vµ sö dông dÞch vô kh¸m ch÷a bÖnh ë tr¹m y tÕ x·, huyÖn Tiªn Du, tØnh B¾c Ninh n¨m 2005.  M« t¶ mét sè yÕu tè liªn quan ®Õn cung cÊp vµ sö dông dÞch vô kh¸m ch÷a bÖnh t¹i tr¹m y tÕ x·, huyÖn Tiªn Du, tØnh B¾c Ninh n¨m 2005. 6  §Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p ®Ó t¨ng cêng cung cÊp vµ sö dông dÞch vô kh¸m ch÷a bÖnh t¹i tr¹m y tÕ x· trong t×nh h×nh míi. §Ó ®¹t ®îc nh÷ng môc tiªu trªn chóng t«i thiÕt kÕ mét nghiªn cøu m« t¶ c¾t ngang cã ph©n tÝch, kÕt hîp nghiªn cøu ®Þnh lîng vµ ®Þnh tÝnh. §èi tîng nghiªn cøu lµ 16 TYT x·, c¸n bé TYT, c¸n bé TTYT huyÖn, l·nh ®¹o UBND x·, hé gia ®×nh . Thu thËp sè liÖu qua ®iÒu tra ®Þnh lîng t¹i 16 TYT vµ ®iÒu tra 300 hé gia ®×nh, ®iÒu tra ®Þnh tÝnh qua c¸c cuéc pháng vÊn s©u vµ th¶o luËn nhãm. Xö lý sè liÖu b»ng phÇn mÒm Epi-Infor, dïng test χ2 ®Ó so s¸nh. KÕt qu¶ nghiªn cøu cho thÊy nh×n chung c¸c TYT x· ë huyÖn Tiªn Du ®· ®¶m b¶o ®îc vÒ cung cÊp c¸c DVKCB, nh nh©n lùc, TTB, thuèc thiÕt yÕu, c¬ së nhµ tr¹m víi 68% c¸c nhµ tr¹m theo tiªu chuÈn cña Bé Y tÕ, c¸c TYT ®Òu cã B¸c sü vµ NHS hoÆc YSSN, sè giêng bÖnh TB lµ 5,7, l¬ng, BHXH cña CBYT ®îc cung cÊp,...Qua nghiªn cøu cho thÊy mét sè yÕu tè ¶nh hëng ®Õn viÖc cung cÊp DVKCB nh: X· ®¹t chuÈn y tÕ Quèc gia vÒ y tÕ x·; x· cã kh¸m BHYT; TTB, thuèc vµ c«ng t¸c KCB; x· cã nhiÒu B¸c sü t hµnh nghÒ... Tuy nhiªn qua nghiªn cøu cho thÊy mÆc dï ®îc ®Çu t vÒ CBYT, TTB.. nh vËy nhng qua ®iÒu tra hé gia ®×nh th× nh÷ng ngêi èm ®îc hái chØ cã 20,7% ®Õn TYT khi èm ®au. Vµ t×m thÊy mét sè yÕu tè ¶nh hëng ®Õn sö dông DVKCB t¹i TYT nh kh«ng tin tëng chuyªn m«n 62%, bÖnh nhÑ 48,1%...cã BHYT.. I. §Æt vÊn ®Ò Sù tiÕp cËn dÞch vô y tÕ vµ quyÒn cña mäi ngêi ®îc ch¨m sãc y tÕ lµ mét môc tiªu cÇn ®¹t ®îc cña mét chÝnh s¸ch y tÕ quèc gia. Kh¸m ch÷a bÖnh lµ mét trong nh÷ng nhiÖm vô träng t©m cña y tÕ c¬ së vµ lµ mét trong nh÷ng tiªu chÝ ®Ó ®¸nh gi¸ chuÈn quèc gia vÒ y tÕ x·. Tõ khi ®æi míi cho ®Õn nay, cïng víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ, x· héi, hÖ thèng y tÕ ViÖt Nam cã nhiÒu thay ®æi. Mét trong nh÷ng thay ®æi ®ã lµ ngêi d©n ph¶i chi tr¶ phÝ dÞch vô y tÕ theo hai h×nh thøc trùc tiÕp vµ BHYT. Bªn c¹nh ®ã hÖ thèng y tÕ t nh©n ®îc phÐp ho¹t ®éng c¹nh tranh c¸c c¬ së y tÕ nhµ níc. Ngêi bÖnh cã quyÒn tù do lùa chän n¬i kh¸m ch÷a bÖnh, hä cã thÓ 7 lùa chän c¬ së y tÕ nµo m×nh thÝch nh ®Õn th¼ng bÖnh viÖn tuyÕn trung ¬ng ®Ó kh¸m ch÷a bÖnh mµ kh«ng cÇn sù giíi thiÖu cña tuyÕn díi. §iÒu nµy dÉn ®Õn hËu qu¶ xÊu cho c¶ ngêi cung cÊp vµ ngêi sö dông dÞch vô kh¸m ch÷a bÖnh. DÉn ®Õn qu¸ t¶i lîng bÖnh nh©n ë tuyÕn trªn, sù l¹m dông sö dông thuèc, sù ®Çu t cho y tÕ c¬ së kh«ng thÝch ®¸ng, hiÖu qu¶ sö dông dÞch vô y tÕ ë tuyÕn c¬ së gi¶m sót. ph¶i ch¨ng chÝnh s¸ch thu mét phÇn viÖn phÝ ®· ¶nh hëng nhÊt ®Þnh ®Õn kh¶ n¨ng tiÕp cËn vµ sö dông dÞch vô y tÕ x·, hay do nhu cÇu kh¸m ch÷a bÖnh cña ngêi d©n ngµy cµng cao ? §Ó ®¸p øng víi nh÷ng thay ®æi trªn nhiÒu chÝnh s¸ch y tÕ ra ®êi nh»m ®¸p øng nhu cÇu ch¨m sãc søc khoÎ cña nh©n d©n ngµy cµng cao. §ã lµ NghÞ quyÕt Trung ¬ng IV kho¸ VII vÒ nhiÖm vô cÊp b¸ch trong ch¨m sãc søc khoÎ nh©n d©n cña Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng. ChØ thÞ 06-CTTW vÒ cñng cè vµ hoµn thiÖn m¹ng líi y tÕ c¬ së cña Ban ChÊp hµnh Trung ¬ng §¶ng [3]. Bé Y tÕ ®· ban hµnh QuyÕt ®Þnh sè 370/2002/Q§-BYT vÒ chuÈn quèc gia vÒ y tÕ x· giai ®o¹n 2001- 2010. §Æc biÖt lµ NghÞ quyÕt sè 46NQ/TW, ngµy 23/02/2005 cña Bé chÝnh trÞ vÒ c«ng t¸c b¶o vÖ, ch¨m sãc vµ n©ng cao søc khoÎ nh©n d©n trong t×nh h×nh míi. Tiªn Du lµ mét huyÖn ®ång b»ng cña tØnh B¾c Ninh víi diÖn tÝch 108 km2, n»m kÒ ngay thÞ x· B¾c Ninh vµ c¸ch thñ ®« Hµ Néi kho¶ng trªn 20 km, d©n sè kho¶ng 13 v¹n ngêi, d©n trÝ cao nhng kh«ng ®ång ®Òu, cã 15 x· vµ 1 thÞ trÊn, ngµnh nghÒ chñ yÕu lµ n«ng nghiÖp vµ cã mét sè nghÒ phô nh nghÒ lµm bón, giÊy, nu«i t»m, nghÒ méc vµ bu«n b¸n nhá… Trung t©m y tÕ huyÖn cã quy m« bÖnh viÖn 60 giêng, mét phßng kh¸m ®a khoa khu vùc, 1 ®éi y tÕ dù phßng, 1 ®éi b¶o vÖ bµ mÑ trÎ em. Nh©n lùc gåm 170 ng êi trong ®ã cã 20 b¸c sÜ. §Õn hÕt n¨m 2004, huyÖn ®· cã 8/16 tr¹m y tÕ ®¹t chuÈn quèc gia, 100% tr¹m y tÕ cã b¸c sü vµ n÷ hé sinh hoÆc y sü s¶n nhi, kh¸m BHYT ®îc triÓn khai t¹i c¸c TYT x· [41]. Cïng víi c¶ níc vµ thùc hiÖn chñ tr¬ng cña tØnh, huyÖn ®· thùc hiÖn vÒ x· héi ho¸ sù nghiÖp ch¨m sãc søc khoÎ nh©n d©n lµ tr¸ch nhiÖm cña mçi c¸ nh©n, gia ®×nh, céng ®ång, c¸c cÊp uû §¶ng, chÝnh quyÒn, c¸c ngµnh, c¸c ®oµn thÓ vµ c¸c tæ chøc x· héi. M¹ng líi y tÕ x· kh«ng ngõng ®îc cñng cè c¶ vÒ c¬ së còng nh trang thiÕt bÞ, thuèc thiÕt yÕu, l¬ng vµ chÕ ®é b¶o hiÓm cho c¸n bé y tÕ, còng nh chñ tr¬ng ®a b¸c sü vÒ x· trong nh÷ng n¨m qua ®îc chó träng rÊt nhiÒu. Tuy nhiªn, qua sè liÖu lu tr÷ cho thÊy sè ngêi ®Õn kh¸m ch÷a bÖnh t¹i mét sè tr¹m y tÕ cßn thÊp 0,3 lÇn/ngêi/n¨m (chuÈn 8 y tÕ quèc gia lµ 0,6 lÇn) [41]. Trong khi ®ã viÖc kh¸m ch÷a bÖnh ë tuyÕn trªn th× qu¸ t¶i, nh÷ng bÖnh th«ng thêng chØ cÇn ®iÒu trÞ ë tuyÕn x· lµ khái th× l¹i ph¶i lªn tËn bÖnh viÖn huyÖn, tØnh , ngîc l¹i nh÷ng trêng hîp cÇn ph¶i cã híng dÉn cña y b¸c sü th× l¹i tù mua thuèc ®iÒu trÞ C©u hái ®Æt ra lµ liÖu cñng cè tr¹m y tÕ x· ®· thùc sù cã hiÖu qu¶ cha?, cã nh÷ng gi¶i ph¸p nµo kh¸c? Cïng víi ®ã trong t×nh h×nh hiÖn nay víi nÒn kinh tÕ ngµy cµng ph¸t triÓn, nhu cÇu kh¸m ch÷a bÖnh cña ngêi d©n ngµy cµng cao, víi viÖc triÓn khai kh¸m ch÷a bÖnh b»ng BHYT cho ngêi nghÌo t¹i TYT x· [41] vµ víi sù c¹nh tranh cña y tÕ t nh©n, liÖu sù ®Çu t, cung cÊp dÞch vô y tÕ cho tr¹m y tÕ x· ®· phï hîp cha? Sù ®Çu t ®ã theo chøc n¨ng nhiÖm vô cña TYT x·, hay theo nhu cÇu KCB cña ngêi d©n, hay theo kh¶ n¨ng ho¹t ®éng cña tõng tr¹m. C©u hái ®Æt ra lµ sù cung cÊp c¸c dÞch vô y tÕ nh vËy ®· ®¸p øng ®îc nhu cÇu KCB cña ngêi d©n cha? HiÖn t¹i ë Tiªn Du cha cã ®Ò tµi nµo t×m hiÓu vÒ vÊn ®Ò nµy. §Ó tr¶ lêi cho c¸c c©u hái trªn chóng t«i thùc hiÖn ®Ò tµi: “Thùc tr¹ng cung cÊp vµ sö dông dÞch vô kh¸m ch÷a bÖnh ë tr¹m y tÕ x· t¹i huyÖn Tiªn Du, tØnh B¾c Ninh n¨m 2005.” II. Môc tiªu nghiªn cøu: 1. Môc tiªu chung: M« t¶ thùc tr¹ng cung cÊp vµ sö dông dÞch vô kh¸m ch÷a bÖnh cña tr¹m y tÕ x·, m« t¶ c¸c yÕu tè liªn quan vµ ®Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p t¨ng cêng sö dông dÞch vô kh¸m ch÷a bÖnh ë tr¹m y tÕ x· trong t×nh h×nh míi t¹i huyÖn Tiªn Du, tØnh B¾c Ninh n¨m 2005. 2. Môc tiªu cô thÓ: 2.1 M« t¶ thùc tr¹ng cung cÊp vµ sö dông dÞch vô kh¸m ch÷a bÖnh ë tr¹m y tÕ x·, huyÖn Tiªn Du, tØnh B¾c Ninh n¨m 2005. 2.2 M« t¶ mét sè yÕu tè liªn quan ®Õn cung cÊp vµ sö dông dÞch vô kh¸m ch÷a bÖnh t¹i tr¹m y tÕ x·, huyÖn Tiªn Du, tØnh B¾c Ninh n¨m 2005. 2.3 §Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p ®Ó t¨ng cêng cung cÊp vµ sö dông dÞch vô kh¸m ch÷a bÖnh t¹i tr¹m y tÕ x· trong t×nh h×nh míi. 9 10 ch¬ng I: tæng quan 1.1. Kh¸i niÖm vÒ cung cÊp dÞch vô y tÕ: Kh¶ n¨ng cung cÊp DVYT cña TYT c¬ së gåm: nh©n lùc, CSVC, TTB, thuèc thiÕt yÕu còng nh nguån tµi chÝnh cña c¬ së [9]. 1.1.1. Nh©n lùc y tÕ: * Nh©n lùc y tÕ: lµ mét trong nh÷ng nh©n tè quyÕt ®Þnh chÊt lîng c¸c ho¹t ®éng trong tÊt c¶ c¸c c¬ së cña ngµnh y tÕ. ViÖc thùc hiÖn c¸c DV CSSK c¬ b¶n phô thuéc vµo nguån nh©n lùc y tÕ. Trong t×nh h×nh ph¸t triÓn KT-XH ë níc ta hiÖn nay, do thay ®æi c¬ chÕ kinh tÕ nªn t¸c ®éng rÊt nhiÒu ®Õn nhu cÇu CBYT vÒ chÊt lîng vµ sè lîng, ®Ó cã thÓ ®¸p øng ®îc nhu cÇu CSSK cho nh©n d©n hiÖn t¹i còng nh trong t¬ng lai. Theo quyÕt ®Þnh sè 58 TTg cña Thñ tíng ChÝnh phñ vÒ y tÕ c¬ së [17], biªn chÕ c¸n bé cña TYT c¬ së tïy theo sè d©n vµ ®Þa bµn ho¹t ®éng, mét tr¹m y tÕ c¬ së ®îc bè trÝ tõ 3 ®Õn 6 c¸n bé, trong ®ã 1 ®Õn 2 b¸c sü. 1.1.2. Tµi s¶n, vËt t thiÕt bÞ y tÕ: * Tµi s¶n ( nhµ tr¹m, vËt t, trang thiÕt bÞ) ®ãng vai trß rÊt quan träng trong c«ng t¸c KCB cho nh©n d©n. TTB y tÕ lµ nh÷ng ph¬ng tiÖn kü thuËt gióp cho ngêi thÇy thuèc n©ng cao chÊt lîng trong c«ng t¸c chÈn ®o¸n, ch÷a bÖnh, phßng bÖnh, ®µo t¹o c¸n bé vµ nghiªn cøu khoa häc. Ph©n lo¹i tµi s¶n theo thêi gian sö dông:   Lo¹i tµi s¶n cè ®Þnh vµ vËt t, TTB l©u háng: nhµ cöa, giêng tñ, bµn ghÕ, èng nghe, panh, kÐo....( Sö dông trong thêi gian 1 n¨m trë lªn). Lo¹i vËt t tiªu hao: b«ng b¨ng, cån g¹c.... Ph©n lo¹i theo th«ng dông:   VËt t -TTB th«ng dông: bµn ghÕ, giêng tñ, Êm chÐn, phÝch ®ùng níc, ®ång hå treo têng...... VËt t -TTB chuyªn dông: nåi hÊp, panh, kÐo, èng nghe, dông cô tiÓu phÉu, èng hót ®iÒu hßa kinh nguyÖt.... 1.1.3. Tµi chÝnh: * Tµi chÝnh: lµ mét yÕu tè rÊt quan träng trong c¸c nguån lùc y tÕ. Tµi chÝnh ®¶m b¶o cho c¸c c¬ së y tÕ thùc hiÖn nhiÖm vô CSSK cho nh©n d©n, c¸c nguån kinh phÝ cña TYT bao gåm: 11  Kinh phÝ do trªn cÊp  Kinh phÝ do x· cÊp: thêng b»ng kho¶ng 10% ng©n s¸ch x·  Quü y tÕ x·  TiÒn thu tõ c¸c DVYT C¸c nguån thu kh¸c: tiÒn do c¸c ch¬ng tr×nh, dù ¸n hç trî, tiÒn quyªn gãp, tõ thiÖn...  1.1.4. Thuèc: * Thuèc thiÕt yÕu: Bé y tÕ ®· x©y dùng vµ ban hµnh Danh môc thuèc thiÕt yÕu ( cø 3-5 n¨m mét lÇn) dùa trªn tiªu chuÈn phï hîp víi m« h×nh bÖnh tËt, t×nh h×nh KT-XH còng nh c¸c tiÕn bé vÒ c«ng nghÖ trong ®iÒu trÞ cña ViÖt Nam. C¸c lo¹i thuèc trong danh môc thuèc thiÕt yÕu ph¶i cã hiÖu qu¶ cao, ®¶m b¶o tÝnh an toµn, dÔ sö dông vµ phï hîp víi yªu cÇu ®iÒu trÞ ë tõng tuyÕn [12]. Bé y tÕ ®· x©y dùng vµ ban hµnh Danh môc thuèc thiÕt yÕu lÇn thø ba vµo ngµy 28/11/1995. Danh môc thuèc nµy x©y dùng cho 3 møc ®é ch¨m sãc søc kháe kh¸c nhau dùa trªn t×nh tr¹ng cã ngêi cã tr×nh ®é chuyªn m«n cao nhÊt ë n¬i ®ã.  Møc 1: Nh÷ng n¬i cã b¸c sü: 255 lo¹i  Møc 2: ë nh÷ng n¬i chØ cã y sü: 197 lo¹i  Møc 3: Nh÷ng n¬i kh«ng cã c¶ y sü, b¸c sü: 83 lo¹i. 1.2. Y tÕ tuyÕn x· : 1.2.1. T×nh h×nh nh©n lùc tr¹m y tÕ x·. §iÒu tra ë 61 tØnh (gåm 9.181 x·) n¨m 1996 b×nh qu©n mçi tr¹m y tÕ cã kho¶ng 4 c¸n bé, nh©n viªn [7]. N¨m 2000, 51% sè TYTX ®· cã b¸c sü [17]. PhÊn ®Êu 2010, 80% TYTX cã b¸c sü [18]. Thùc hiÖn môc tiªu chiÕn lîc vÒ b¸c sü x· ngoµi c¸c líp chÝnh qui , Bé y tÕ chñ tr¬ng më c¸c líp chuyªn tu ®Ó chuyÓn y sü trung häc, y sü cao ®¼ng hiÖn ®ang lµm viÖc ë x· thµnh b¸c sü x· [11]. N¨m 2000: 87,9% TYTX cã NHS hoÆc YSSN trung häc vµ c¬ së. Bé y tÕ chñ tr¬ng ®Õn 2005, 100% TYTX cã NHS trong ®ã 60% lµ NHS trung häc vµ ®Õn 2010, 80% lµ NHS trung häc [18]. * KÕt qu¶ nghiªn cøu t¹i 32 tr¹m y tÕ phêng thuéc thµnh phè Hµ Néi n¨m 2002 [26]. 12 §a sè c¸c tr¹m y tÕ phêng ®îc ®iÒu tra cã sè c¸n bé tõ 5-6 ngêi, trung b×nh cña 32 tr¹m lµ 5,3 CBYT/tr¹m. 17 TYT phêng cã 5 CBYT chiÕm tû lÖ cao nhÊt (53,1%), chØ cã 4 TYT phêng (12,5%) cã 4 c¸n bé, cßn l¹i cã 6 ®Õn 7 c¸n bé. VÒ mÆt chÊt lîng c¸n bé, nhiÒu tr¹m y tÕ cã ®Ò nghÞ bæ tóc, ®µo t¹o l¹i ®Ó n©ng cao tr×nh ®é chuyªn m«n nãi chung, n¨ng lùc kh¸m ch÷a bÖnh nãi riªng (9/32=28,1%). C¸c tr¹m y tÕ phêng ë Hµ Néi hÇu nh kh«ng ®îc biªn chÕ dîc t¸, chØ cã 3,1% sè tr¹m cã. Chøc n¨ng dîc t¸ cã thÓ kh«ng biªn chÕ riªng mµ ®îc kiªm nhiÖm do mét c¸n bé y tÕ kh¸c.     ThiÕu nh©n lùc, thiÕu kinh nghiÖm KCB theo chÕ ®é BHYT. ChÝnh s¸ch ®·i ngé cha tho¶ ®¸ng ®èi víi c¸n bé y tÕ KCB t¹i tr¹m y tÕ c¬ së [6]. C¸n bé y tÕ t¹i tr¹m y tÕ, nhiÒu x· cßn thiÕu c¶ vÒ sè lîng vµ chÊt lîng. Cha cã chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch vÒ vËt chÊt, tinh thÇn mét c¸ch phï hîp ®èi víi c¸n bé lµm c«ng t¸c y tÕ c¬ së [5]. 1.2.2. C¬ së vËt chÊt, trang thiÕt bÞ. C¬ së vËt chÊt trang thiÕt bÞ cña TYTX ®· ®îc chÝnh quyÒn dÞa ph¬ng quan t©m x©y dùng. Tuy nhiªn, do kinh phÝ cã h¹n nªn vÉn cßn rÊt nhiÒu tr¹m y tÕ x· cã trô së lµ nhµ x©y dùng cÊp 4 (chiÕm 90%), diÖn tÝch sö dông cßn rÊt h¹n chÕ (cã n¬i chØ cã 3 phßng). C¸c trang thiÕt bÞ y tÕ t¹i tr¹m y tÕ ®· ®îc ®Çu t tõ nguån kinh phÝ cña c¸c ch¬ng tr×nh quèc gia hoÆc do kinh phÝ ®Þa ph¬ng. Mçi tr¹m ®Òu cã: Bµn s¶n khoa, dông cô kh¸m bÖnh th«ng thêng (èng nghe, huyÕt ¸p), nåi hÊp, bé tiÓu phÉu. Mét sè tr¹m y tÕ liªn x· cßn ®îc trang bÞ dông cô lµm xÐt nghiÖm m¸u, níc tiÓu..., mét sè x· ®îc c¬ quan BHYT trang bÞ mét sè thiÕt bÞ y tÕ chuyªn dông thiÕt yÕu tõ quü ph¸t triÓn sù nghiÖp nhng cßn rÊt h¹n chÕ. Tuy nhiªn, cã mét thùc tr¹ng lµ nhiÒu y dông cô kh«ng ®îc dïng ®Õn do thiÕu c¸n bé ®ñ tr×nh ®é sö dông [6] . * KÕt qu¶ nghiªn cøu t¹i 32 tr¹m y tÕ phêng thuéc thµnh phè Hµ Néi n¨m 2002 [26], cho thÊy:  Trang thiÕt bÞ y tÕ cña tr¹m y tÕ phêng rÊt thiÕu thèn vµ xuèng cÊp nghiªm träng. 13    Dông cô kh¸m ch÷a bÖnh chung chØ cã trung b×nh 22,2/53 kho¶n môc quy ®Þnh (thiÕu gÇn 60% kho¶n môc theo quy ®Þnh), thiÕu dông cô chuyªn dïng quy ®Þnh cho c¸c tr¹m cã b¸c sÜ c«ng t¸c, thiÕu c¸ng tay, dông cô chuyªn khoa (chØ cã trung b×nh 0,6/11 kho¶n theo quy ®Þnh), trang thiÕt bÞ tiÖt khuÈn (hiÖn cã 31,4% theo quy ®Þnh) vµ c¸c thiÕt bÞ kh¸c thiÕu rÊt nhiÒu [26]. NhiÒu tr¹m y tÕ c¬ së vËt chÊt, trang thiÕt bÞ cßn thiÕu thèn [5], [6]. HÇu hÕt c¸c tr¹m y tÕ x· kh«ng cã c¸c ph¬ng tiÖn xÐt nghiÖm cËn l©m sµng [5] vµ hÇu hÕt c¸c TYTX néi thµnh kh«ng thùc hiÖn KCB cho c¸c ®èi tîng BHYT. 1.2.3. Ho¹t ®éng cña TYTX, phêng vµ viÖc sö dông DVYT cña ngêi d©n: * Chøc n¨ng nhiÖn vô cña TYTX, phêng: TYTX, phêng lµ ®¬n vÞ ®Çu tiªn tiÕp xóc víi nh©n d©n, n»m trong hÖ thèng y tÕ nhµ níc, phèi hîp c¸c ngµnh, c¸c ®oµn thÓ trong x·, phêng tham gia vµo c¸c ho¹t ®éng ch¨m sãc vµ b¶o vÖ SKND, cã nhiÖm vô thùc hiÖn c¸c dÞch vô CSSKB§ cho nh©n d©n trªn ®Þa bµn. Do ®ã TYTX, phêng cã vÞ trÝ chiÕn lîc quan träng, v× ®©y lµ ®¬n vÞ gÇn d©n nhÊt, ph¸t hiÖn nh÷ng vÊn ®Ò søc kháe sím nhÊt, cã thÓ gi¶i quyÕt t¹i chç 80% søc kháe cña ®Þa ph¬ng. §©y còng lµ n¬i thÓ hiÖn sù c«ng b»ng trong CSSK râ nhÊt, n¬i trùc tiÕp thùc hiÖn nh÷ng chñ tr¬ng chÝnh s¸ch cña §¶ng vµ Nhµ níc vÒ y tÕ vµ lµ bé phËn quan träng nhÊt cña ngµnh y tÕ tham gia æn ®Þnh chÝnh trÞ- x· héi [11]. TYTX, phêng cã 11 nhiÖm vô. Liªn quan ®Õn c«ng t¸c KCB cã mét sè nhiÖm vô sau: Tæ chøc søc kháe vµ qu¶n lý søc kháe cho c¸c ®èi tîng trong khu vùc m×nh phô tr¸ch; Tæ chøc s¬ cøu ban ®Çu, KCB th«ng thêng cho nh©n d©n t¹i TYT vµ më réng dÇn viÖc qu¶n lý søc kháe t¹i hé gia ®×nh; Tham mu cho chÝnh quyÒn x·, phêng, thÞ trÊn vµ gi¸m ®èc TTYT huyÖn chØ ®¹o néi dung CSSKB§.....”[15] TÝnh ®Õn 2000 c¶ níc cã 10.511 x·, phêng, thÞ trÊn. HiÖn t¹i cã 10.424 x· cã TYT, chiÕm tû lÖ 99,17%, chØ cã 86 x· cha cã TYT chiÕm 0,83%[16] * Thùc tr¹ng cña viÖc sö dông vµ cung cÊp DVYT t¹i TYTX, phêng: 14 T¹i cuéc ®iÒu tra møc sèng d©n c 1998 cho thÊy t×nh tr¹ng mua thuèc rÊt phæ biÕn ®èi víi tÊt c¶ c¸c nhãm thu nhËp, dÞch vô t¹i quÇy thuèc chiÕm xÊp xØ 2/3 sè lÇn sö dông dÞch vô, [39],[59]. Xu híng sö dông c¸c DVYT cã phÇn gi¶m sót trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y. Lý do ngêi d©n Ýt ®Õn TYT lµ do thiÕu tin tëng vµo tr×nh ®é chuyªn m«n cña c¸n bé y tÕ t¹i tr¹m. Bªn c¹nh ®ã c¸c yÕu tè vÒ gÇn nhµ tiÖn lîi vÒ thêi gian, thuèc, th¸i ®é CBYT, gi¸ c¶, giÇu nghÌo còng lµ nh÷ng yÕu tè ¶nh hëng tíi viÖc lùa chän sö dông DVYT cña ngêi d©n [1]. 1.3 M«t sè kh¸i niÖm chung vÒ tiÕp cËn vµ sö dông dÞch vô y tÕ: 1.3.1 kh¸i niÖm vÒ tiÕp cËn dÞch vô y tÕ: TiÕp cËn dÞch vô y tÕ lµ kh¶ n¨ng mµ ngêi sö dông y tÕ khi cÇn cã thÓ ®Õn sö dông DVYT t¹i n¬i cung cÊp [47],[[53]. Kh¶ n¨ng tiÕp cËn DVYT tuú thuéc vµo 4 nhãm yÕu tè chÝnh:  Nhãm c¸c yÕu tè vÒ kho¶ng c¸ch tõ n¬i ë ®Õn c¬ së y tÕ: Nhãm nµy bao gåm kho¶ng c¸ch ®êng ®i, chÊt lîng ®êng x¸, ph¬ng tiÖn giao th«ng th«ng thêng vµ c¸c biÕn ®éng thêi tiÕt theo mïa. Tæng hîp l¹i cã thÓ ®o b»ng thêi gian,... (km/m) ®i b»ng ph¬ng tiÖn th«ng thêng tõ nhµ ®Õn c¬ së y tÕ (cµng xa, cµng tèn thêi gian ®Ó ®Õn ®îc c¬ së y tÕ, cµng khã tíi ®ã th× sù tiÕp cËn vÒ kho¶ng c¸ch cµng thÊp).  Nhãm c¸c yÕu tè vÒ kinh tÕ: Th«ng thêng cµng nghÌo cµng bÞ h¹n chÕ ®Õn víi c¬ së y tÕ. Møc nghÌo còng cã thÓ tuyÖt ®èi vµ còng cã thÓ t¬ng ®èi víi møc chi phÝ cho toµn bé ®ît èm ph¶i ®Õn c¬ së y tÕ ®Ó kh¸m, ch÷a bÖnh. Sù chªnh lÖch vÒ thu nhËp dÉn ®Õn sö dông DVYT gi÷a ngêi giµu vµ ngêi nghÌo ë thµnh thÞ còng nh ë n«ng th«n kh«ng gièng nhau. Hé gia ®×nh cã thu nhËp cao, ngêi ta sÏ dÔ dµng quyÕt ®Þnh ®i KCB kÓ c¶ n¬i xa nhÊt, nhng cã chÊt lîng nhÊt, ngîc l¹i nh÷ng ngêi nghÌo thêng cã xu híng tù ch÷a ë nhµ hoÆc ®Õn thµy thuèc gÇn nhµ ®Ó gi¶m bít chi phÝ hoÆc h¹n chÕ ®Õn c¬ së y tÕ cã chÊt lîng cao, thu phÝ cao...[46],[48]. §èi víi c¸c níc ®ang ph¸t triÓn th× yÕu tè kinh tÕ cã quyÕt ®Þnh rÊt quan träng tíi kh¶ n¨ng tiÕp cËn DVYT cña ngêi d©n.  Nhãm c¸c yÕu tè vÒ DVYT: Trong nhãm nµy ®Ò cËp ®Õn tÝnh thuËn tiÖn vÒ giê giÊc, thêi gian më cña, tÝnh thêng trùc, tÝnh s½n sµng cña c¸c DVYT mµ ngêi d©n cÇn, ®¹o ®øc 15 th¸i ®é ngêi cung øng dÞch vô vµ chÊt lîng c¸c dÞch vô theo yªu cÇu cña ngêi d©n [45].  Nhãm c¸c yÕu tè v¨n ho¸: §ã lµ c¸c tËp qu¸n vÒ ch÷a bÖnh, nh coi träng ch÷a bÖnh cho nam h¬n n÷, coi träng trÎ em h¬n ngêi giµ, ng¹i ®Õn thÇy thuèc nam giíi, ng¹i ph¶i thæ lé bÖnh tËt cña m×nh... C¸c yÕu tè vÒ tr×nh ®é hiÓu biÕt, v¨n ho¸ cña ngêi èm vµ chñ hé còng ¶nh hëng tíi qu¸ tr×nh quyÕt ®Þnh tíi sù tiÕp cËn DVYT [46]. 1.3.2 Quan hÖ gi÷a tiÕp cËn vµ sö dông DVYT víi c¸c yÕu tè ¶nh hëng: TiÕp cËn vµ sö dông DVYT lµ hai vÊn ®Ò cã quan hÖ víi nhau, vÝ dô nh kho¶ng c¸ch ng¾n (gÇn nhµ,...) gi÷a ngêi cã nhu cÇu sö dông dÞch vô y tÕ vµ n¬i kh¸m ch÷a bÖnh thÓ hÞªn tÝnh tiÕp cËn cao, cßn viÖc ®Õn hay kh«ng ®Õn ®ã KCB th× cßn phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè nh: gi¸ c¶, tÝnh s½n cã, tÝnh liªn tôc chän läc vµ sù hiÓu biÕt vÒ dÞch vô [45].  VÒ kho¶ng c¸ch: §èi víi y tÕ x·, nÕu tÝnh kho¶ng c¸ch b»ng Km, nãi nªn kh¶ n¨ng tiÕp cËn dÞch vô. Tuy nhiªn nÕu cïng mét céng ®ång, kho¶ng c¸ch nh nhau th× nhµ giµu tiÕp cËn ®îc dÔ h¬n (do cã ph¬ng tiÖn ®i l¹i dÔ dµng h¬n...) cßn nhµ nghÌo kh«ng oÆc khã tiÕp cËn ®îc (do ph¶i ®i bé, ®¹p xe, mÊt thêi gian h¬n...) [43].  VÒ kinh tÕ: Kinh tÕ HG§ ®îc ®o lêng, ®¸nh gi¸ qua pháng vÊn chñ hé vÒ thu nhËp (c¸c kho¶n), tÝnh theo thu nhËp b×nh qu©n ®Çu ngêi / th¸ng tÝnh b»ng ®ång. v× thÕ khi nghiªn cøu kinh tÕ HG§ ë n«ng th«n thêng sö dông c¸ch tÝnh thu nhËp ®Ó ph©n lo¹i giµu nghÌo [31]. C¸ch thø hai lµ tÝnh møc chi tiªu cña gia ®×nh trong mét th¸ng ®Ó ph©n lo¹i kinh tÕ HG§. Nhîc ®iÓm lín nhÊt cho tíi nay lµ kh«ng cã møc chÝnh thøc ph©n lo¹i giµu nghÌo qua chi tiªu ë ViÖt Nam. nhîc ®iÓm thø hai lµ c¸c chi tiªu cã thÓ rÊt kh¸c nhau gi÷a c¸c th¸ng trong n¨m. Dï c¸ch tÝnh qua thu nhËp hay chi tiªu ®Òu cã thÓ dÉn tíi sai sè, v× vËy ng©n hµng thÕ giíi gÇn ®©y ®Ò xuÊt c¸ch ph©n lo¹i t×nh tr¹ng kinh tÕ cña 16 mét céng ®ång dùa theo møc thu nhËp b×nh qu©n ®Çu ngêi cña tõng thµnh phÇn cÊu thµnh céng ®ång ®ã. Mçi nhãm gåm 20% sè hé trong diÖn ®iÒu tra ®îc chia ®Òu. Møc giµu, trung b×nh hay nghÌo ®îc ®èi chiÕu víi nhau trong cïng mét céng ®ång sÏ cho phÐp nhËn ®Þnh ¶nh hëng cña ®iÒu kiÖn kinh tÕ ( nhãm giµu nhÊt vµ nhãm nghÌo nhÊt) tíi kh¶ n¨ng chi tr¶, nguyÖn väng chi tr¶ cña ngêi d©n khi ®i KCB. Qua ®ã biÕt ®îc tiÕp cËn cña hä víi c¬ së y tÕ [58][52].  VÒ yÕu tè DVYT: Thêng kh«ng ®îc ®o lêng b»ng c¸c biÕn ®Þnh lîng nh trªn mµ b»ng c¸c biÕn ®Þnh tÝnh, thÓ hiÖn nguyÖn väng, ý kiÕn cña ngêi d©n ®èi víi c¬ së y tÕ [19].  C¸c yÕu tè vÒ v¨n ho¸: Cã thÓ dïng tr×nh ®é v¨n ho¸ (häc hÕt cÊp nµo hay häc hÐt líp mÊy) ®Ó lµm biÕn sè ®Þnh lîng. C¸c yÕu tè kh¸c ®îc thÓ hiÖn qua c¸c biÕn ®Þnh tÝnh. Tãm l¹i: §Ó ®o lêng c¸ch tiÕp cËn cÇn rÊt cÈn thËn, nhÊt lµ c¸c ®o lêng tÝnh to¸n. Tiªu chuÈn nhËn ®Þnh kh¸c nhau sÏ dÉn ®Õn suy luËn kh¸c nhau. ViÖc dïng c¸c biÕn sè vÒ ®Þnh lîng cã phÇn thuyÕt phôc h¬n song còng dÔ bÞ ®¸nh gi¸ thÊp h¬n hoÆc cao h¬n thùc tÕ. ViÖc ¸p dông c¸c kü thuËt nghiªn cøu ®Þnh tÝnh mét c¸ch nghiªm ngÆt sÏ cho chóng ta nh÷ng kÕt qu¶ chÝnh x¸c h¬n [45]. N¨m 1968 Anderson vµ Rosentock ®· ®a ra m« h×nh sö dông DVYT ë Mü vµ c¸c yÕu tè ¶nh hëng ®Õn viÖc lùa chän DVYT nh sau [53][50]: 17 Nhãm yÕu tè c¬ b¶n Nhãm yÕu tè kh¶ n¨ng YÕu tè ®Æc trng cña G§ CÊu tróc x· héi Nguån lùc cña G§ Nguån lùc céng ®ång NhucÇu KCB Sö dông DVYT T×nh tr¹ng søc khoÎ b¶n th©n T×nh tr¹ng søc khoÎ do ngêi cung cÊp DVYT ®¸nh gi¸ Lßng tin vµo y tÕ S¬ ®å 1: M« h×nh sö dông DVYT Nh vËy m« h×nh cã ba nhãm yÕu tè ¶nh hëng tíi viÖc sö dông c¸c DVYT cña ngêi d©n. Theo c¸c t¸c gi¶ nhËn xÐt th× khi t¸ch riªng tõng yÕu tè kh«ng thÊy ¶nh hëng râ rÖt. Nhng khi t¸c ®éng tæng hîp cña c¶ ba yÕu tè th× l¹i cã ¶nh hëng. N¨m 1981, Fiedler ®· söa l¹i m« h×nh nµy. Cho ®Õn nay hai m« h×nh cña Anderson vµ Rosentock vÉn thêng ®îc sö dông ®Ó thiÕt kÕ nghiªn cøu vÒ sö dông DVYT [46][49]. 1.3.3 Nh÷ng híng nh»m t¨ng cêng kh¶ n¨ng tiÕp cËn sö dông dÞch vô y tÕ x· : Tríc hÕt cÇn ph©n tÝch nh÷ng nguyªn nh©n nµo dÉn tíi sù tiÕp cËn dÞch vô y tÕ thÊp tríc khi muèn n©ng cao kh¶ n¨ng tiÕp cËn céng ®ång, mét ®Þa ph¬ng. ViÖc ph©n tÝch tõng nhãm c¸c yÕu tè riªng lÎ vµ sau ®ã tæng lîng c¸c yÕu tè sÏ cho phÐp nh×n nhËn nguyªn nh©n hîp lý h¬n. Khi nghiªn cøu tiÕp cËn híng vÒ c¸c gi¶i ph¸p trong t¬ng lai còng ph¶i cã nh÷ng cø liÖu ®Ó dù ®o¸n sù tiÕp cËn, sö dông dÞch vô KCB sÏ thay ®æi theo híng nµo. Tríc ®©y khi ®ång thêi x¶y ra t×nh tr¹ng ngêi d©n Ýt ®Õn tr¹m y tÕ x· ®Ó KCB cïng víi t×nh tr¹ng xuèng cÊp cña tr¹m y tÕ c¬ së (v× trang thiÕt bÞ KCB, thuèc thiÕu, tæ chøc láng lÎo...) th× nhiÒu ngêi cho r»ng cÇn ph¶i cñng cè TYTX th× ngêi d©n míi ®Õn. Trong thùc tÕ viÖc n©ng cÊp, x©y dùng TYTX, cung cÊp dông cô thuèc thiÕt yÕu, l¬ng thêng xuyªn cho CBYT vµ ®µo t¹o 18 CBYT vÒ chuyªn m«n, vÒ qu¶n lý ®· dîc chó träng rÊt nhiÒu. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, vèn ®Çu t cho c¸c tr¹m y tÕ x· ®· t¨ng, nhÊt lµ sau khi cã NghÞ ®Þnh 58 cña ChÝnh phñ (1995) ban hµnh, ho¹t ®éng cña y tÕ x· ®· ®i vµo nÒ nÕp râ rÖt. Tuy nhiªn khi ®èi chiÕu víi sè ngêi ®Õn KCB, mua thuèc vµ c¸c dÞch vô y tÕ kh¸c th× thÊy kh«ng t¬ng xøng víi møc ®Çu t. Tríc ®©y, mçi ngµy cã 2-3 ngêi d©n ®Õn KCB t¹i tr¹m/ngµy th× nay t¨ng lªn 4-5 ngêi bÖnh/tr¹m/ngµy vµ tû lÖ ngêi d©n ®Õn tr¹m vÉn cßn rÊt thÊp 0,3% [14]. C©u hái ®Æt ra lµ: liÖu gi¶i ph¸p cñng cè TYTX ®· thùc sù cã hiÖu qu¶ hay cha ? cã nh÷ng gi¶i ph¸p nµo hiÖu qu¶ h¬n? Nh×n l¹i c¸ch ®Ò cËp nµy trong c¬ chÕ thÞ trêng, chóng ta cã thÓ thÊy ngay nh÷ng yÕu ®iÓm cña nã. Sù c¹nh tranh cña y tÕ x· víi y tÕ t nh©n lµ mét sù thËt tÊt yÕu, v× vËy nÕu TYTX kh«ng cung øng dÞch vô mµ céng ®ång yªu cÇu vÒ c¶ chÊt lîng , tiÖn nghi vµ tÝnh s½n sµng th× ngêi d©n vÉn kh«ng ®Õn ®ã. Nh vËy, tÊt yÕu ph¶i cñng cè y tÕ c¬ së sao cho c¬ së nµy ®¸p øng ®îc yªu cÇu cña céng ®ång. ViÖc xem xÐt toµn diÖn trong xu thÕ ph¸t triÓn cña céng ®ång vÒ c¸c yÕu tè gióp t¨ng cêng kh¶ n¨ng tiÕp cËn còng nh h¹n chÕ c¸c yÕu tè c¶n trë tiÕp cËn gióp cho ngêi qu¶n lý y tÕ ®Þa ph¬ng t×m ®îc c¸c gi¶i ph¸p cã hiÖu qu¶ nhÊt vµ ®îc céng ®ång chÊp nhËn. §©y còng lµ c¸ch ®Ò cËp dùa trªn cÊu tróc hÖ thèng vµ ®éng th¸i ph¸t triÓn [28]. 1.3.4 T¸c ®éng cña ®æi míi kinh tÕ ë ViÖt Nam ®Õn sö dông dÞch vô kh¸m ch÷a bÖnh: Tõ sau ®¹i héi VI cña §¶ng n¨m 1986, ®Êt níc ta chuyÓn sang giai ®o¹n míi, ®æi míi s©u s¾c toµn diÖn trªn mäi mÆt kinh tÕ - x· héi. Nh÷ng chÝnh s¸ch míi cña §¶ng vµ nhµ níc ®· ®a ®Êt níc ta ra khái khñng ho¶ng kinh tÕ vµ æn ®Þnh chÝnh trÞ, ®ång thêi ®É t¸c ®éng s©u s¾c ®Õn ho¹t ®éng y tÕ [10][43] Nh÷ng chÝnh s¸ch ®ã ngµy cµng t¹o ®iÒu kiÖn cho ngµnh y tÕ ph¸t triÓn theo híng cña d©n, do d©n vµ v× d©n, ®¶m b¶o c«ng b»ng trong ch¨m sãc søc khoÎ nãi chung vµ nhÊt lµ trong KCB nãi riªng [10][43]. Bªn c¹nh ®ã xuÊt hiÖn nhiÒu mèi t¸c ®éng qua l¹i gi÷a ®æi míi y tÕ vµ ®æi míi kinh tÕ. C¸c t¸c ®éng nµy b¾t ®Çu tõ nh÷ng thµnh tùu vµ khã kh¨n mµ chóng ta mµ chóng ta ®· ®¹t ®îc trong lÜnh vùc kinh tÕ. Tèc ®é ph¸t triÓn kinh tÕ tÝnh theo thu nhËp ngêi d©n t¨ng trung b×nh 5% hµng n¨m, gi¸ trÞ ®ång tiÒn ViÖt Nam ®îc æn ®Þnh, kim ng¹ch xuÊt khÈu ®· t¨ng dÇn tõng bíc. ViÖc khñng ho¶ng 19 vÒ l¬ng thùc, thùc phÈm dÇn dÇn ®îc æn ®Þnh vµ t¨ng dÇn 8,3 % hµng n¨m. S¶n xuÊt ph¸t triÓn, thu nhËp/ ngêi d©n t¨ng cã t¸c dông tèt ®Õn søc khoÎ. Ngêi n«ng d©n cã kh¶ n¨ng trang tr¶i c¸c kho¶n chi tiªu hµng ngµy, chi tiªu cho ch¨m sãc søc khoÎ. Tuy nhiªn, c«ng cuéc ®æi míi còng t¹o nªn mét sù ph©n ho¸ rÊt s©u s¾c trong x· héi, nh÷ng ngêi cã ®iÒu kiÖn vÒ c«ng cô s¶n xuÊt, vÒ kinh tÕ, vÒ ®Êt ®ai th× ngµy cµng trë nªn giµu cã, cßn nh÷ng ngêi kh«ng cã ®iÒu kiÖn thuËn lîi th× trë nªn nghÌo ®i vµ gÆp nhiÒu khã kh¨n trong cuéc sèng. Sù chuyÓn ®æi vÒ kinh tÕ vµ c¸c yÕu tè x· héi trong giai ®o¹n qu¸ ®é ®· t¸c ®éng rÊt m¹nh mÏ ®Õn sù chuyÓn ®æi vÒ søc khoÎ. Sù ph¸t triÓn kinh tÕ kÐo theo lµ t×nh tr¹ng « nhiÔm m«i trêng vµ vµ t×nh h×nh bÖnh tËt thay ®æi. Nhu cÇu kh¸m ch÷a bÖnh t¨ng lªn, trong khi chóng ta ®ang cè g¾ng khèng chÕ c¸c bÖnh nhiÔm trïng, gi¶m tû lÖ suy dinh dìng vµ gi¶m thiÓu c¸c yÕu tè nguy c¬ cho bµ mÑ vµ trÎ em th× chóng ta l¹i ph¶i kh¾c phôc vµ gi¶i quyÕt c¸c bÖnh m¹n tÝnh cña x· héi ph¸t triÓn nh tiÓu ®êng, tim m¹ch, ung th... ®ång thêi víi viÖc gi¶i quyÕt lèi sèng kh«ng lµnh m¹nh, vÊn ®Ò ngêi cã tuæi vµ c¸c vÊn ®Ò « nhiÔm m«i trêng do x· héi ph¸t triÓn [10]. N¨m 1980, HiÕn ph¸p níc Céng hoµ x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam quy ®Þnh mäi ngêi d©n ®îc kh¸m ch÷a bÖnh kh«ng ph¶i tr¶ tiÒn. C¸c ho¹t ®éng cña ngµnh y tÕ lµ dùa vµo ng©n s¸ch nhµ níc vµ mét sè nguån viÖn trî tõ níc ngoµi. Tuy nhiªn ng©n s¸ch nhµ níc ®Çu t cho ngµnh y tÕ lóc ®ã chØ ®ñ chi l¬ng cho c¸n bé y tÕ, chi phÝ hµnh chÝnh, duy tu, söa ch÷a nhá nªn c¸c c¬ së y tÕ ngµy cµng bÞ xuèng cÊp c¶ vÒ c¬ së h¹ tÇng vµ trang thiÕt bÞ y tÕ. Ngêi bÖnh ph¶i tù lo mua ngoµi phÇn lín thuèc vµ vËt t kü thuËt y tÕ ®Ó ch÷a bÖnh theo chØ ®Þnh cña thµy thuèc. Nhu cÇu kh¸m ch÷a bÖnh cña nh©n d©n ngµy cµng cao, ®ßi hái ph¶i n©ng cao chÊt lîng phôc vô c¶ vÒ tinh thÇn th¸i ®é phôc vô vµ trang thiÕt bÞ hiÖn ®¹i. ChÝnh v× ®Ó kh¾c phôc t×nh tr¹ng khã kh¨n vÒ tµi chÝnh, cho nªn LuËt BVSKND ra ®êi n¨m 1989 vµ ®îc HiÕn ph¸p n¨m 1992 kh¼ng ®Þnh tr¸ch nhiÖm cña ngêi bÖnh khi ®i KCB lµ ph¶i chi tr¶ mét phÇn viÖn phÝ. §Ó thÓ chÕ ho¸ ®iÒu luËt ®ã, ngµy 24/4/1999, ChÝnh phñ ®· ra NghÞ ®Þnh sè 45/ CP cho phÐp ngµnh y tÕ thu mét phÇn viÖn phÝ ®Ó c¶i thiÖn ®iÒu kiÖn phôc vô bÖnh nh©n. Bªn c¹nh ®ã NghÞ ®Þnh sè 299/H§BT (ngµy 15/8/1992) vÒ thùc hiÖn BHYT trªn ph¹m vi c¶ níc theo hai h×nh thøc b¾t buéc vµ tù nguyÖn còng ®· hç trî rÊt nhiÒu kinh phÝ cho c¸c ho¹t ®éng y tÕ. §èi víi ViÖt Nam, mét níc cã møc chi ng©n s¸ch b×nh
- Xem thêm -