Thử nghiệm tác dụng tăng cường miễn dịch in vitro của các chế phẩm cây Trinh nữ hoàng cung

  • Số trang: 75 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 97 |
  • Lượt tải: 0
tailieuonline

Đã đăng 27670 tài liệu

Mô tả:

ĐẠIHỌC HỌCQUỐC QUỐC GIA GIA HÀ HÀ NỘI ĐẠI NỘI TRƢỜNG ĐẠI ĐẠI HỌC HỌC KHOA KHOA HỌC HỌC TỰ TỰ NHIÊN NHIÊN TRƯỜNG KHOA SƯ PHẠM ---------------- -------------------- Phạm Huy Cƣờng KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP THỬ NGHIỆM TÁC DỤNG TĂNG CƢỜNG MIỄN DỊCH IN VITRO CỦA CÁC CHẾ PHẨM CÂY TRINH NỮ HOÀNG CUNG Đề tài: LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC Giáo viên hƣớng dẫn : Sinh viên thực hiện : Lớp : Hµ néi - 2009 Hà Nội - 2012 0 ĐẠIHỌC HỌCQUỐC QUỐC GIA GIA HÀ HÀ NỘI ĐẠI NỘI TRƢỜNG ĐẠI ĐẠI HỌC HỌC KHOA KHOA HỌC HỌC TỰ TỰ NHIÊN NHIÊN TRƯỜNG KHOA SƯ PHẠM ---------------- -------------------- Phạm Huy Cƣờng THỬ NGHIỆM TÁC DỤNG TĂNG CƢỜNG MIỄN DỊCH IN VITRO CỦA CÁC CHẾ PHẨM CÂY TRINH NỮ HOÀNG CUNG KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP Đề tài: Chuyên ngành : Sinh học thực nghiệm Mã số : 60 42 30 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC Giáo viên hƣớng dẫn : Sinh viên thực hiện : Lớp NGƢỜI : HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN VĂN ĐÔ Hµ néi - 2009 Hà Nội - 2012 1 LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới cán bộ hướng dẫn khoa học TS. Nguyễn Văn Đô - Phó chủ nhiệm bộ môn Miễn dịch - Sinh lý bệnh, Trường Đại học Y Hà Nội người thầy đã tận tình chỉ bảo dẫn dắt tôi trong nghiên cứu khoa học, cùng tôi giải quyết nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện luận văn, đóng góp những ý kiến quý báu cũng như tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành luận văn này. Tôi xin bày tỏ lòng quý trọng và biết ơn sâu sắc tới GS. TSKH. Phan Thị Phi Phi người thầy đã tận tình chỉ bảo đóng góp những ý kiến quý báu và tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới TS. Nguyễn Thị Ngọc Trâm – Giám đốc Công ty TNHH Thiên Dược, tỉnh Bình Dương đã tạo mọi điều kiện thuận lợi về tình cảm cũng như kinh phí để tôi hoàn thành luận văn này. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành sâu sắc tới PGS. TS Phạm Đăng Khoa – Chủ nhiệm bộ môn, PGS. TS Nguyễn Thanh Thúy – Phó chủ nhiệm bộ môn, cùng toàn thể cán bộ, nhân viên Bộ môn Miễn dịch – Sinh lý bệnh, Trường Đại học Y Hà Nội, đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi học tập và nghiên cứu. Đồng thời, tôi xin gửi lời cảm ơn tới toàn thể cán bộ, nhân viên khoa Xạ 3 Bệnh viện K Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành luận văn này. Nhân dịp này, cho tôi được gửi lời cám ơn tới các thầy cô Khoa Sinh học, Trường Đại học Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc Gia Hà Nội. Các thầy cô đã cho tôi những kiến thức hết sức mới mẻ và cần thiết để tôi thấy thêm tự tin, bước tiếp trên con đường nghiên cứu khoa học. Và trên hết, tôi muốn gửi tới lời cảm ơn chân thành nhất đến những người thân trong gia đình và bạn bè luôn ở bên động viên, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập và làm việc. Chân thành cảm ơn! Hà Nội, Ngày 12 tháng 12 năm 2012 Học viên Phạm Huy Cƣờng 2 NHỮNG TỪ VIẾT TẮT ADN : Acid Deoxyribonucleic AIDS : Acquired Immunodeficiency Syndrome ARN : Acid Ribonucleic B2M : Beta 2 microglobulin CD : Cluster of Differenciation cDNA : Complementary Deoxyribonucleic DDT : D-dopacchrome tautomerase dNTP : Deoxyribonucleotid Triphotphat EBV : Epstein Barr Virus ELISA : Enzyme – Linker Immunosorbent Assay HIV : Human Immunodeficiency Virus HLA : Human Leucocyte Antigen HPLC : High Perfomance Liquid chromatography IL-2 : Interleukin – 2 IL-2R : Interleukin – 2 Receptor KN : Kháng nguyên KT : Kháng thể LGL : Larger gramilar lymphocyte MHC : Major Histocompatibility Complex NK : Natural Killer PCR : Polymerase Chain Reaction SCF : Stem cell factor SGMD : Suy giảm miễn dịch TNFα : Tumor Necrosis Factor alpha TNHC : Trinh nữ hoàng cung UTCTC : Ung thƣ cổ tử cung UTDD : Ung thƣ dạ dày UTVMH : Ung thƣ vòm mũi họng 3 MỤC LỤC MỞ ĐẦU ................................................................................................................ 0 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU ...................................................................... 2 1.1. Cây Trinh nữ hoàng cung .................................................................................... 2 1.1.1. Phân biệt cây TNHC với các cây náng khác ............................................ 3 1.1.2. Thành phần hóa học của cây Crinum latifolium L. . ................................ 5 1.1.3. Tình hình nghiên cứu cây TNHC ở Việt Nam . ...................................... 7 1.2. Vai trò của hệ thống đáp ứng miễn dịch trong ung thƣ .................................... 8 1.2.1. Đại cƣơng đáp ứng miễn dịch chống ung thƣ .......................................... 8 1.2.2. Suy giảm miễn dịch ................................................................................ 8 1.2.3. Ung thƣ vòm mũi họng ........................................................................ 11 1.2.4. Nguyên nhân ung thƣ vòm .................................................................... 11 1.3. Tình hình nghiên cứu về thuốc điều trị suy giảm miễn dịch ........................... 13 1.3.1. Vai trò của các cytokin ......................................................................... 14 1.3.2. Một số cytokin liên quan đáp ứng miễn dịch chống ung thƣ ................. 17 1.3.3. Levamisole - thuốc điều trị suy giảm miễn dịch ................................... 24 1.3.4. Tác dụng hỗ trợ điều trị ung thƣ của TNHC .......................................... 25 Chƣơng 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ........................... 28 2.1. Thời gian và địa điểm nghiên cứu .................................................................... 28 2.2. Đối tƣợng nghiên cứu ........................................................................................ 28 2.2.1. Bệnh nhân ............................................................................................ 28 2.2.2. Ngƣời bình thƣờng ............................................................................... 29 2.2.3. Vật liệu nghiên cứu ............................................................................... 29 2.3. Phƣơng pháp nghiên cứu ................................................................................... 30 2.3.1. Nuôi cấy tế bào lympho ........................................................................ 30 2.3.2. Đếm số lƣợng bạch cầu và dòng bạch cầu lympho ................................ 31 2.3.3. Chiết tách ARN từ tế bào nuôi cấy........................................................ 31 2.3.4. Tổng hợp cADN ................................................................................... 33 4 2.3.5. Kỹ thuật RT-PCR ................................................................................. 33 2.3.6. Sơ đồ nghiên cứu .................................................................................. 39 2.3.7. Kỹ thuật ELISA định lƣợng IL-2 và TNFα trong dịch nuôi cấy tế bào lympho .. 39 Chƣơng 3: KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN ................................................................ 41 3.1. Kiểm tra chất lƣợng ARN chiết tách đƣợc ....................................................... 41 3.2. Phản ứng RT-PCR đơn mồi của gen B2M, IL-2 và TNFα ............................. 42 3.3. Phản ứng RT-PCR đa mồi của gen B2M với IL-2/TNFα ............................... 44 3.4. Sự biểu lộ IL-2 ở mức độ mARN của lympho bào máu ngoại vi nuôi cấy in vitro với thuốc thử. ............................................................................................ 45 3.5. Sự biểu lộ mARN của TNFα ở lympho bào nuôi cấy in vitro với thuốc thử. 48 3.6. So sánh biểu lộ protein của gen IL-2 ở dịch nuôi cấy lympho bào đƣợc xác định bởi ELISA ................................................................................................. 51 3.7. So sánh biểu lộ protein của gen TNFα ở dịch nuôi cấy với các thuốc thử..... 56 3.8. Đánh giá tác dụng tăng cƣờng miễn dịch của Crilin T so với nhóm chứng dƣơng Levamisol. .............................................................................................. 58 KẾT LUẬN ........................................................................................................... 60 KIẾN NGHỊ .......................................................................................................... 61 TÀI LIỆU THAM THAM KHẢO ......................................................................... 62 5 DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1. So sánh cây TNHC và cây Lan huệ ....................................................... 4 Bảng 1.2. Các hỗn hợp alkaloid của cây TNHC ................................................... 6 Bảng 2.1. Thành phần dung dịch PBS ................................................................. 30 Bảng 2.2. Thành phần phản ứng PCR đơn mồi .................................................... 35 Bảng 2.3. Thành phần phản ứng PCR đa mồi ...................................................... 36 Bảng 2.4. Tƣơng quan giữa nồng độ gel agarose và kích thƣớc đoạn ADN cần phân tách ............................................................................................. 37 6 DANH MỤC HÌNH Cây trinh nữ hoàng cung ....................................................................... 2 Những cây khác cùng họ với Crinum ..................................................... 3 Cấu trúc hóa học của một số Alkaloid ................................................... 5 RT-PCR đơn mồi xác định biểu lộ các gen B2M, IL-2 và TNFα ở các tế bào dòng chuẩn .................................................................................... 44 Hình 3.2. Hình ảnh PCR đa mồi của cặp gen nội chuẩn. ..................................... 45 Hình 3.3. Hình ảnh điện di sản phẩm RT-PCR của IL-2 ở lympho ngƣời bình thƣờng nuôi cấy. ................................................................................. 46 Hình 3.4. Hình ảnh điện di sản phẩm RT-PCR của IL-2 ở lympho nuôi cấy của bệnh nhân ung thƣ vòm mũi họng. ...................................................... 47 Hình 3.5. Hình ảnh điện di sản phẩm RT-PCR của TNFα ở lympho ngƣời bình thƣờng nuôi cấy. ................................................................................. 49 Hình 3.6. Hình ảnh điện di sản phẩm RT-PCR của TNFα ở lympho bệnh nhân ung thƣ vòm mũi họng nuôi cấy. ............................................................... 50 Hình 3.7. So sánh sự biểu lộ IL-2 của Levamisol với chứng âm ở bệnh nhân ..... 51 Hình 3.8. So sánh nồng độ IL-2 chứng dƣơng và 0,25mg Crilin T ở tế bào bệnh nhân in vitro ........................................................................................ 52 Hình 3.9. So sánh nồng độ IL-2 chứng dƣơng và 0,5mg Crilin T ở dịch nuôi cấy in vitro tế bào lympho từ bệnh nhân ........................................................ 52 Hình 3.10. So sánh nồng độ IL-2 với liều Crilin T 0,25mg và 0,5mg ở tế bào lympho in vitro ................................................................................... 53 Hình 3.11. So sánh sự biểu lộ IL-2 của lympho đƣợc kích thích bởi Levamisol với chứng âm ở ngƣời thƣờng . .................................................................. 54 Hình 3.12. So sánh nồng độ IL-2 chứng dƣơng và 0,25mg Crilin T ở dịch nuôi cấy ngƣời thƣờng in vitro .......................................................................... 54 Hình 3.13. So sánh nồng độ IL-2 chứng dƣơng và 0,5mg Crilin T ở dịch nuôi cấy ngƣời thƣờng in vitro .......................................................................... 55 Hình 3.14. So sánh nồng độ IL-2 với liều Crilin T 0,25mg và 0,5mg ở tế bào ngƣời bình thƣờng in vitro ............................................................................ 55 Hình 3.15. So sánh nồng độ IL-2 ở tế bào bệnh nhân ung thƣ vòm mũi họng và ngƣời bình thƣờng in vitro ................................................................... 56 Hình 3.16. So sánh nồng độ TNFα ở liều Crilin T 0,25mg và 0,5mg ở tế bào lympho in vitro ................................................................................................ 57 Hình 3.17. So sánh nồng độ TNFα với liều Crilin T 0,25mg và 0,5mg ở tế bào ngƣời bình thƣờng in vitro .................................................................. 57 Hình 3.18. So sánh sự biểu lộ TNFα ở hai mức độ mARN và Protein ở tế bào lympho của cùng một ngƣời bình thƣờng ............................................. 58 Hình 1.1. Hình 1.2. Hình 1.3. Hình 3.1. 7 MỞ ĐẦU Trinh nữ hoàng cung (THNC) là một loại cây thuốc đƣợc sử dụng là thuốc cổ truyền ở nhiều nƣớc nhiệt đới và cận nhiệt đới trên toàn thế giới [12]. Hiện nay, ngƣời ta đã phát hiện đến 130 loài khác nhau, phân bố ở các nƣớc nhiệt đới và hơn 150 alkaloid trong loài cây này đã đƣợc chiết tách [17], [18]. TNHC (Crinium latifolium (L.) đã đƣợc dùng nhƣ loại thuốc y học cổ truyền để điều trị các bệnh Viêm khớp dạng thấp, ung thƣ, lao, viêm do vi khuẩn sinh mủ…Ở Trung quốc và Việt nam, thuốc sắc trong nƣớc nóng của loài này vẫn dùng để điều trị nhờ hoạt tính chống virut và chống ung thƣ, đặc biệt là ung thƣ tuyến tiền liệt cho đến ngày nay [41]. Một số nghiên cứu đã và đang chiết xuất từ lá cây TNHC, chính xác với tên mới là Trinh nữ Crila [16] và thử nghiệm in vitro và in vivo [8], [39], [40]. Trên các tế bào đơn nhân máu ngoại vi đƣợc nuôi cấy và trên chuột thực nghiệm cho thấy các chất chiết hoạt hóa tế bào lympho T nuôi cấy và cả ở chuột Balb/c. Nhiều hoạt chất có tác dụng chống phân bào, ức chế phát triển tế bào ung thƣ đồng thời phục hồi chức năng miễn dịch. Viên nang Crila biệt dƣợc của Nguyễn Thị Ngọc Trâm, chiết từ lá cây Trinh nữ Crila đƣợc sản xuất từ các alkaloid có hoạt tính sinh học. Thuốc này đã đƣợc đăng ký sản xuất, sử dụng rộng rãi ở Việt Nam và một số nƣớc ngoài để điều trị phì đại lành tính tuyến tiền liệt và u xơ tử cung. Ngoài ra, viên Crila còn đƣợc nghiên cứu sử dụng để điều trị thực nghiệm các tế bào dòng ung thƣ vú, tử cung, dạ dày, phổi, tuyến tiền liệt và trên một số bệnh nhân ung thƣ tự nguyện [17], [30]. Các phân đoạn đã chứng minh là có tác dụng tăng cƣờng miễn dịch và chống ung thƣ mạnh nhất (gồm các alkaloid và flavonoid) cũng đã đƣợc chiết và làm thành viên nén có tên là Crilin T. Các đặc tính hóa, lý và tác dụng độc tính cấp, bán cấp…của thuốc đã đƣợc đánh giá. Chúng tôi tiến hành nghiên cứu tác dụng tăng cƣờng miễn dịch in vitro trên mô hình bệnh nhân ung thƣ đã có suy giảm miễn dịch, bằng cách nuôi cấy tế bào máu ngoại vi của bệnh nhân ung thƣ vòm mũi họng giai đoạn muộn và thử các nồng độ thuốc khác nhau và theo dõi đáp ứng miễn dịch chống ung thƣ bởi các dấu ấn biểu lộ IL-2, TNFα ở mức độ ARN và protein bằng phƣơng pháp RT-PCR và ELISA một cách tƣơng ứng. Đề tài này nhằm mục đích: 1. Xác định biểu lộ của IL-2 và TNF-α ở mức độ mARN và protein của tế bào lympho nuôi cấy in vitro của bệnh nhân ung thƣ vòm mũi họng giai đoạn muộn và ngƣời bình thƣờng về lâm sàng với hai liều thuốc khác nhau. 2. Đánh giá tác dụng tăng cƣờng miễn dịch của Crilin T so với Levamisol 1 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1. Cây Trinh nữ hoàng cung Cây Trinh nữ hoàng cung (TNHC) còn đƣợc gọi là Náng lá rộng, Tỏi lá rộng, Tây nam văn châu lan, Thập bát học sĩ - Crinum latifolium L., thuộc họ Náng Amaryllidaceae [18], [50]. TNHC là một loài có thân nhƣ củ hành tây to, đƣờng kính 10-15 mm, bẹ lá úp vào nhau thành một thân giả dài khoảng 10-15 cm, có chiều lá mỏng kéo dài từ 80100 cm, rộng 3-8 cm, hai bên mép lá lƣợn sóng. Gân lá song song mặt trên lá lõm thành rãnh, mặt dƣới lá có một có một sống lá nổi rất rõ, đầu bẹ lá nơi sát đất có màu đỏ tím. Hoa mọc thành tán gồm 6-18 hoa, trên một cán dài 30-60 cm. Cánh hoa màu trắng có điểm màu tím đỏ [14], [41]. Cây TNHC có nhiều nƣớc Đông Nam Á và Nhật bản, gồm Việt Nam, Ấn Độ, Nhật Bản, Thái Lan, Malaysia, Philippin, Campuchia, Lào [25], [31], [50]. Ở Việt Nam cây mọc hoang ven suối trong rừng và cây thƣờng phát triển mạnh ở các vùng có khí hậu nóng khô từ Đà Nẵng đến tận mũi Cà Mau, đặc biệt là ở một số nơi thuộc tỉnh Đồng Nai và Bà Rịa - Vũng Tàu [9], [14], [18]. Hình 1.1. Cây trinh nữ hoàng cung (Crinum latifolium L.) 2 1.1.1. Phân biệt cây TNHC với các cây náng khác Trong tự nhiên, có nhiều cây giống nhau về hình thái, đặc điểm thực vật…trong một họ nhất định. Do đó, để phân biệt cây TNHC có tác dụng sinh học, tránh nhầm lẫn với các cây náng khác giống với cây TNHC có ở Việt Nam, Nguyễn Thị Ngọc Trâm không chỉ dựa vào hình thái thực vật mà còn phân tích đặc tính di truyền (ADN) đặc trƣng của cây TNHC có ở Việt Nam. Theo Nguyễn Thị Ngọc Trâm, có 6 loại cây náng khác giống với cây TNHC (Hình 1.1) mà tác giả đã chọn làm thuốc viên nang Crila và Crilin T. Cây này đã đƣợc gọi với tên chi riêng là “Trinh nữ Crila” và đƣợc trồng thành nhiều điền trang ở Bình Dƣơng [16]. Về hình dáng, TNHC có hình dáng bên ngoài rất giống với cây náng hoa trắng, cây huệ biển... Thậm chí, TNHC còn có hình dáng bên ngoài rất giống với một loại cây có tác dụng làm giảm khả năng sinh sản. Sự nhầm lẫn nhiều khi rất tai hại, nó không những không giúp cho điều trị mà có thể ảnh hƣởng xấu đến sức khỏe. Hình 1.2. Những cây khác cùng họ với Crinum Một đặc điểm của lá TNHC khác với các cây náng hoa trắng và náng hoa đỏ là mép lá xoăn hình lƣợn sóng, trong khi 2 cây cùng họ cao hơn, lá to và dài hơn. Hoa gồm 1 cán dài 40-60 cm, to cỡ ngón tay cái, hoa tựa nhƣ hoa loa kèn to, có màu trắng và màu hồng phấn từ cuống hoa trở lên độ ¼ hoa rất đẹp, nhƣng nhiều khi 3 cuống không mang nổi hoa mà bị đổ, nhất là trồng ở đất tốt, không đủ nắng. TNHC cũng nhƣ các cây thuộc họ thuỷ tiên có hoa thơm, náng hoa trắng có hoa thơm hơn. Để có thể phân biệt cây TNHC với cây Lan huệ cùng chi Crinum, phải dựa trên sự khác nhau về hình thái thực vật. Sự khác nhau về hình thái giữa hai cây này trình bày trong bảng sau: Bảng 1.1. So sánh cây TNHC và cây Lan huệ Lan huệ TNHC - Hoa ít thơm - Hoa rất thơm - Cánh hoa mảnh, rộng, màu phớt hồng. - Cánh hoa hẹp, màu trắng xanh. - Nụ hoa chƣa nở phồng to, ngắn. - Nụ hoa lúc chƣa nở thon dài hơn. - Số hoa thƣờng là 6 trên một tán hoa, - Trên một tán hoa thƣờng có 12 hoa có khi là 9, 10, 12. - Chỉ nhụy hoa màu trắng. - Chỉ nhụy hoa màu đỏ tía. - Cuống hoa tròn, đế tán hoa hơi cong, - Cuống hoa dài hơn TNHC (10-12 cm), dài khoảng 7cm, đế hoa và cuống hoa đế hoa và cuống hoa màu đỏ tía. màu xanh. - Khi hoa nở hết, các cánh hoa vẫn xếp sát nhau giữ hình ống. - Lá có màu xanh nhạt hơi vàng - Khi hoa nở hết, các cánh hoa tách rời nhau ra, uốn cong xuống. - Lá có màu xanh đậm hơn, lá dầy hơn lá TNHC. - Thân thƣờng ngắn, có màu đỏ tía. - Thân cao hơn, thƣờng có màu xanh, đôi khi cũng có màu đỏ tía. 4 1.1.2. Thành phần hóa học của cây Crinum latifolium L. Các nhà khoa học Ấn Độ, Nhật Bản và Việt Nam đã nghiên cứu thành phần hóa học của cây náng có tên khoa học Crinum latifolium L. [25], [26], [32], [39], [51].  Thành phần alkaloid của cây Crinum latifolium L. + Crinum latifolium L. Ấn Độ: 11-O-Acetylambelline, 11-O-Acetyl-1,2-epoxyambelline, Ambeline, Crinafolidine, Crinafoline, (-) 2-Epilycorine, 2Epipancrassidine, 1,2--epoxyambelline, Hippadine (Pratorine, Alkalois N3), Latindine, Latisodine, Latisoline (Latisodine-O--D-glucopyranosyl), (-) Lycorine, (-) Lycorine-1-0--glucoside, Pratorimine, Pratorinine, Pratosine, Pseudolycorine1-0--D-glucpside [25], [27]. + Crinum latifolium L. Nhật Bản: 3-O-Acetylhamayne, (-) Acetyllycorine, Cherylline (S), (+) Crinamine, (-) Crinine (Vittatine, Crinidine), Hamayne (Bulbispermine, Demethylcrinamine), Hipeastrine, Latifine (S), Undulatine [31]. Hình 1.3. Cấu trúc hóa học của một số Alkaloid [39] 5 Powelline, + Cây TNHC Việt Nam với tên mới là Trinh nữ Crila (Crinum latifolium L.): 9Octadecenamideb, Dihydro-oxo-demethoxyhaemanthamine, Augustamine, Oxoassoanine, Crinane-3--ol, Buphannidrine, Powelline, Undulatine, Ambelline, 6hydroxybuphannidrine, 1,2-epoxyambelline, 6-hydroxycrinamidine, Epoxy-3,7dimethoxycrinane-11-one, Lycorin và Pratorin (Hippadin) và các flavonoid: 4’7dihydroxy-3-vinyloxyflavan, 4’7-dihydroxyflavan, kaemperol-3-O--glucopyranoside [9], [14],[17], [41].  Thành phần hóa học khác của cây Crinum latifolium L. + Crinum latifolium L. Nhật Bản có Glucan a và Glucan b. + Cây TNHC Việt Nam (Crinum latifolium L.) có 32 chất bay hơi và saponin, acid hữu cơ, amino acid, p-hydroxycinnamat dihydroxycinnamat ethyl, keampferol-3-4-di-O--D-glucopyranosit. Bảng 1.2. Các hỗn hợp alkaloid của cây TNHC [39] 6 metyl, 3,4’- 1.1.3. Tình hình nghiên cứu cây TNHC ở Việt Nam Viên nang Crila ra đời từ cụm công trình nghiên cứu về cây TNHC của Nguyễn Thị Ngọc Trâm và cộng sự trong và ngoài nƣớc [30], [40]. Viên nang Crila được sản xuất từ các alkaloid có hoạt tính sinh học được chiết xuất từ lá cây TNHC, điều trị u xơ tử cung và phì đại lành tính tuyến tiền liệt [40]. Viên nang Crila đã đƣợc Viện Kiểm nghiệm thuốc Trung ƣơng nghiên cứu nâng cấp tiêu chuẩn kiểm nghiệm định lƣợng hàm lƣợng alkaloid bằng phƣơng pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) [39]. “Nghiên cứu định tính, định lượng crinamidin trong dược liệu và viên nang TNHC bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao” [2],[14], [18], [41]. Viên thuốc Crila đƣợc sản xuất từ vùng trồng TNHC hay Trinh nữ Crila của Công ty Thiên Dƣợc, Bình Dƣơng, đạt tiêu chuẩn của GACP – WHO và nhà máy của Công ty TNHH Thiên Dƣợc đã đƣợc Cục quản lý dƣợc – Bộ Y tế cấp giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn GMP-WHO (Thực hành tốt nhà máy sản xuất thuốc), GLP (Thực hành tốt phòng kiểm nghiệm thuốc), GSP (Thực hành tốt bảo quản thuốc) [18]. Thuốc này đã đƣợc thử nghiệm lâm sàng tại các bệnh viện trung ƣơng và đã đƣợc hội đồng khoa học công nghệ - Bộ Y tế đánh giá với hiệu quả điều trị phì đại lành tính tuyến tiền liệt đạt 89,18%, đối với u xơ tử cung là 79,5% [15]. Thuốc Crila đƣợc ngƣời bệnh tin dùng vì hiệu quả điều trị cao, giá thành hợp lý, phù hợp với thu nhập của đa số bệnh nhân đặc biệt bệnh nhân nghèo. Từ khi sản phẩm ra đời cho đến nay chƣa thấy có ý kiến của ngƣời bệnh về tác dụng không mong muốn làm ảnh hƣởng đến sức khỏe hoặc chất lƣợng cuộc sống. Ngoài sản phẩm thuốc Crila, cụm công trình nghiên cứu về cây TNHC còn có thêm hai sản phẩm thực phẩm chức năng viên nang Crilin và Trà túi lọc TNHC. Sản phẩm Crila ra đời là kết quả nghiên cứu từ Nhiệm vụ hợp tác quốc tế về khoa học và công nghệ theo Nghị định thƣ giữa Việt Nam và Bungari đƣợc chiết từ hoa và lá cây TNHC Việt Nam. Crila đã đƣợc chứng minh tác dụng chống oxy hóa và tăng cƣờng chống khối u gián tiếp hay có tác dụng gây độc tế bào ung thƣ trực 7 tiếp trên các dòng ung thƣ phổi, ung thƣ vòm mũi họng, ung thƣ tuyến tiền liệt, gan, màng tim nghiên cứu in vitro và in vivo [19], [40]. Viên nén Crilin T (sản phẩm đang được nghiên cứu) được chọn từ hai thành phần chủ yếu là các alkaloid và flavonoid (chƣa công bố) 1.2. Vai trò của hệ thống đáp ứng miễn dịch trong ung thƣ 1.2.1. Đại cương đáp ứng miễn dịch chống ung thư Ung thƣ là bệnh ác tính đƣợc sinh ra từ các tế bào bình thƣờng bị biến đổi. Các tế bào ác tính phát triển vô hạn định và sẽ giết chết cơ thể chủ. Có nhiều bằng chứng cho thấy sự đáp ứng miễn dịch chống ung thƣ nhƣ: một số ít ung thƣ tự thoái triển, có rất nhiều lympho và đại thực bào thâm nhiễm khối u, thoái lui của di căn sau khi loại bỏ các khối u nguyên phát. Tỷ lệ mắc bệnh ung thƣ cao hơn sau ức chế miễn dịch, suy giảm miễn dịch (AIDS, trẻ sơ sinh, ngƣời già, bệnh nhân ghép tạng). Hệ miễn dịch tham gia bảo vệ cơ thể bằng hai cơ chế [5], [7]. - Cơ chế đề kháng tự nhiên của cơ thể (dịch thể hay tế bào) mà không cần mẫn cảm trƣớc với kháng nguyên (KN) ung thƣ. Đây là rào chắn đầu tiên của sự bảo vệ, chúng có tầm quan trọng đặc biệt chống lại sự xuất hiện của di căn thông qua vai trò của các tế bào đại thực bào, NK, bạch cầu ái toan… - Cơ chế cảm ứng một đáp ứng miễn dịch đặc hiệu với sự có mặt của kháng nguyên ung thƣ và sự tham gia của các tế bào miễn dịch nhƣ lympho T (Th, Ts, Tc), lympho B. Đây là một quá trình phức tạp, chúng hoạt động và điều hòa thông qua các cytokine tạo nên một loạt các tín hiệu hoạt hóa cần thiết để nhận biết và tiêu diệt các tế bào ung thƣ. 1.2.2. Suy giảm miễn dịch Suy giảm miễn dịch (SGMD) hay thiếu hụt miễn dịch cũng nhƣ mọi hệ thống, ngoài sự hoạt động bình thƣờng thì trong những trƣờng hợp nhất định do những nguyên nhân đã biết hay chƣa biết do những tổn thƣơng tiên phát hay thứ 8 phát của một cấu thành nào đó mà dẫn đến những rối loạn. Cho nên, hệ thống miễn dịch có thể hoạt động một cách quá mức gây nên tình trạng quá mẫn, hay hoạt động yếu không đạt yêu cầu gọi là thiểu mẫn, thiểu năng miễn dịch hay suy giảm miễn dịch (SGMD). Nhƣ vậy SGMD là tình trạng của cơ thể sống trong đó hệ thống miễn dịch hoạt động yếu, không đáp ứng đƣợc yêu cầu của cuộc sống đời thƣờng mà cụ thể là chống lại các vi sinh vật gây bệnh, dẫn tới hậu quả phổ biến nhất là cơ thể bị nhiễm trùng nặng, đƣa đến tử vong. Dƣới góc độ miễn dịch sinh lý bệnh thì SGMD có thể phân chia ra 2 nhóm lớn [10]. - SGMD bẩm sinh hay tiên phát mà nguyên nhân gây ra là do di truyền. - SGMD mắc phải hay thứ phát thƣờng là hậu quả của một quá trình bệnh lý khác ảnh hƣởng đến hoạt động của hệ thống miễn dịch. * Suy giảm miễn dịch tiên phát có thể gặp: - SGMD nguy kịch do thiếu hụt cả dòng tế bào lympho T và dòng tế bào lympho B thƣờng chết ở trẻ sơ sinh. SGMD do thiếu hụt lympho B (hội chứng Bruton). Đây là bệnh di truyền ở nam giới, trẻ em bị bệnh thƣờng phát hiện sau 6 tháng (trẻ không tự tạo kháng thể). Trƣờng hợp này điều trị phải tiêm globulin và sống trong môi trƣờng sạch. SGMD do thiếu hụt lympho T (hội chứng Digeorge). Đây là bệnh do rối loạn hình thành tuyến ức, tế bào lympho T giảm dẫn đến rối loạn quá trình miễn dịch qua trung gian tế bào và cả miễn dịch dịch thể. Trƣờng hợp này điều trị phải ghép tuyến ức. Ngoài ra, SGMD bẩm sinh còn có biểu hiện ở dòng tế bào thực bào và sản xuất bổ thể. * SGMD thứ phát (mắc phải): Là một trạng thái bệnh lý rất hay gặp không chỉ ở các nƣớc đang phát triển mà kể cả những nƣớc đã phát triển. Nó là hiện tƣợng hay thấy, thứ phát sau nhiều bệnh, nhất là các bệnh gây suy dinh dƣỡng, sau nhiễm độc một số thuốc gây ức chế miễn dịch, nhiễm trùng kéo dài hay tia xạ để điều trị ung thƣ, do nhiễm HIV hay do chính tế bào ung thƣ tiết ra các chất có hoạt tính ức chế miễn dịch. 9 - SGMD thứ phát do suy dinh dƣỡng: rất phổ biến ở các nƣớc kinh tế thấp thuộc diện nghèo nhƣ nƣớc ta. Do đó nên thiếu protein dẫn đến thiếu nguyên liệu để tổng hợp kháng thể, thiếu các yếu tố vi lƣợng đặc biệt là kẽm vì kẽm rất cần cho phát triển tuyến ức. - SGMD thứ phát do nhiễm khuẩn:Trong tất cả các trƣờng hợp nhiễm nếu kéo dài đều có thể gây ra tình trạng suy dinh dƣỡng ở các mức độ khác nhau. Một số loại virut nhƣ sởi bám trên bề mặt lympho T và B làm các tế bào này không nhận diện đƣợc kháng nguyên gây ức chế miễn dịch. Một số vi khuẩn nhƣ tụ cầu vàng (staphylocoscus aureus) sinh ra một protein A có tác dụng gây ra hiện tƣợng ngƣng tập các kháng thể dẫn đến bị các đại thực bào nuốt. Nhiễm khuẩn kinh diễn đặc biệt nhiễm nội tế bào nhƣ trong bệnh lao, bệnh phong thì bao giờ cũng gây SGMD tế bào. Nhiễm virut HIV và bệnh AIDS đã và đang là con bệnh của thế kỷ. Virus HIV tấn công vào tế bào lympho TCD4 và gây SGMD chung do vai trò kích thích miễn dịch của TCD4. - SGMD thứ phát do các bệnh ác tính nhƣ ung thƣ phát triển chiếm dinh dƣỡng trong cơ thể và cơ thể tiết rất nhiều các chất hòa tan gây SGMD nhƣ TNF (Tumor necrosis factor - yếu tố hoại tử u)… Các ung thƣ xảy ra ở hệ lympho càng gây SGMD do giảm chức năng dòng tế bào này. - SGMD thứ phát do dùng các thuốc ức chế miễn dịch kéo dài sau ghép tạng. Các thuốc chống ung thƣ…, làm giảm tăng sinh tế bào lympho T hay giảm tiếp nhận interleukin 2. - SGMD do tia xạ: tia xạ gây phá hủy các tế bào có thẩm quyền miễn dịch gây SGMD. - SGMD do một số bệnh khác nhƣ: bệnh suy thận kết hợp với suy dinh dƣỡng vừa do mất protein qua nƣớc tiểu vừa do nhiễm độc bởi các chất độc không thải ra ngoài đƣợc cũng thƣờng có SGMD. Thận hƣ nhiễm mỡ cũng gây SGMD. 10 - SGMD do chấn thƣơng thực thể hay tâm lý do có mối quan hệ thần kinh nội tiết với hệ miễn dịch. - SGMD do thầy thuốc: do sử dụng quá mức các phƣơng tiện điều trị nhƣ tia xạ, hóa chất điều trị ung thƣ… - SGMD do tuổi già: sự SGMD ở ngƣời già là quy luật và thay đổi tùy từng cá thế [11]. 1.2.3. Ung thư vòm mũi họng Ung thƣ vòm mũi họng (UTVMH) là bệnh đứng hàng đầu trong các ung thƣ khu vực tai mũi họng - đầu mặt cổ. UTVMH là bệnh mang đặc điểm vùng. Trên thế giới hình thành 3 khu vực địa lý, ở tỷ lệ mắc bệnh hoàn toàn khác nhau. Khu vực có nguy cơ cao nhất là phía Nam Trung Quốc và Đông Nam Á với tỷ lệ mắc từ 30 - 80/100.000 dân/năm. Khu vực có nguy cơ thấp bao gồm Châu Âu, Mỹ, với tỷ lệ mắc 0,7 - 1/100.000 dân/năm và đứng ở giữa là vùng có nguy cơ mắc trung bình nhƣng ngày càng có xu hƣớng tăng lên. Đó là vùng Bắc Phi, vùng biển Caribee với tỷ lệ 8 - 12/100.000 dân/năm. So sánh với các thống kê dịch tễ học ở các nƣớc Đông Nam Á, Việt Nam có tỷ lệ UTVMH cao trung bình, chiếm 4,9% các ung thƣ thƣờng gặp, sau Singapore (18,2%) và Philippin (6,3%) [3]. 1.2.4. Nguyên nhân ung thư vòm Nguyên nhân gây ra UTVMH cho tới nay chƣa xác định rõ ràng qua các tài liệu nghiên cứu của nhiều tác giả thấy bệnh này có mối quan hệ với các yếu tố sau: 1.2.2.1. Yếu tố di truyền Đã có nhiều trƣờng hợp ung thƣ vòm họng đƣợc phát hiện trong một gia đình đƣợc nhiều tác giả mô tả (Nevo 1971, Hồ 1972, Lannier 1993). Theo thống kê của Hiệp hội Quốc tế chống ung thƣ (UICC) 1993: 70% căn nguyên ung thƣ xuất hiện có liên quan tới yếu tố môi trƣờng, 30% căn nguyên nội sinh trong đó có yếu tố di truyền bẩm sinh. Tỷ lệ tăng cao của khàng nguyên HL-A2 ở vị trí thứ nhất và sự 11 thiếu hụt ở vị trí thứ 2 của kháng nguyên BW 46 (gọi là Sin 2) hình nhƣ tạo điều kiện thuận lợi cho sự xuất hiện ung thƣ vòm họng [4]. 1.2.2.2. Các yếu tố môi trường * Virus Từ năm 1980 Degranges và cs cho thấy bệnh này có mối quan hệ đặc biệt với virus Epstein - Barr (EBV). Ngƣời ta thấy tỷ lệ kháng thể virus Epstein - Barr và IgA/EA dƣơng tính đƣợc dùng nhƣ một test lâm sàng để sàng lọc phát hiện UTVMH. Ở Việt Nam theo Phan Thị Phi Phi và cộng sự cũng thấy tỷ lệ IgA/VCA dƣơng tính 96% trên những bệnh nhân UTVMH loại ung thƣ mô không biệt hóa [3], [7], [22], [29]. * Các yếu tố môi trường khác Kiểu dân Trung Quốc di tản sang Mỹ ít bị ung thƣ vòm họng hơn ở trong nƣớc, làm cho ngƣời ta nghĩ tới vai trò của yếu tố môi trƣờng có ảnh hƣởng đến căn bệnh này. Theo Ung thƣ học lâm sàng 1993, khí hậu nhiệt đới nóng ẩm là nguyên nhân gây ra viêm nhiễm mãn tính đƣờng hô hấp trên nhất là ở trẻ em. Ngƣời ta coi đó là biểu hiện ở viêm EBV mãn tính, dịch sốt rét toàn phát gây ra suy giảm miễn dịch có lẽ cũng có vai trò trong căn bệnh này. Tổn thƣơng chức năng tế bào lympho T kèm theo nhiễm EBV mạn tính là yếu tố nguy cơ cao đã đƣợc xác định [11]. 1.2.2.3. Thức ăn và cách chế biến Trong các thức ăn chế biến qua khâu lên men nhƣ rƣợu, bia, cà muối, dƣa muối, xì dầu, nƣớc mắm có chứa chất Nitrosamin, chất này có liên qua đến một số loại bệnh ung thƣ, trong đó có ung thƣ vòm họng. Ở Việt Nam theo Đặng Hanh Phức và cộng sự 1983 về điều tra tính chất Nitrosamin trong môi trƣờng thực phẩm và trong cơ thể con ngƣời đã thấy Nitrosamin có mối quan hệ với tỷ lệ mặc một số loại ung thƣ cao ở một số vùng trong đó có ung thƣ vòm họng. 12
- Xem thêm -