Tài liệu bồi dưỡng học sinh giỏi văn lớp 6,7,8,9

  • Số trang: 126 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 26 |
  • Lượt tải: 0
hoanggiang80

Đã đăng 24000 tài liệu

Mô tả:

phßng gi¸o dôc - ®µo t¹o Nam ĐÀN Lêi më ®Çu Để giúp các thầy giáo, cô giáo có thêm tài liệu tham khảo trong quá trình phát hiện và bồi dưỡng nguồn học sinh giỏi môn Ngữ văn cấp THCS , chúng tôi biên soạn tập Đề cương Bồi dưỡng học sinh giỏi môn Ngữ văn lớp 6, 7, 8 ,9. Trân trọng gửi tới các thầy các cô. 1 Môn Ngữ văn có nhiều phân môn, kiến thức rộng, kĩ năng ngày một cao theo từng khối lớp. Một học sinh có năng khiếu Văn cần được rèn luyện toàn diện về kiến thức, về kĩ năng mới trở thành học sinh giỏi Văn được. Môn Văn là môn học của tâm hồn. Mặc dù đã rất cố gắng trong quá trình biên soạn nhưng vì kinh nghiệm, thời gian và khả năng có hạn nên chắc chắn còn nhiều thiếu sót. Chúng tôi mong nhận được sự góp ý của các thầy giáo, cô giáo để nội dung tài liệu được phong phú và đạt hiệu quả cao hơn. Tµi liÖu tham kh¶o båi dìng HSG ng÷ v¨n 7 a/dù th¶o néi dung : Thêi gian thùc hiÖn 1 th¸ng : Tõ 04 buæi ®Õn 06 buæi. Thêi gian thùc hiÖn chuyªn ®Ò Th¸ng 9 Tªn chuyªn ®Ò ChuÈn bÞ ( Giíi thiÖu mét sè tµi liÖu tham kh¶o) §Ó thùc hiÖn chuyªn ®Ò nµy, ngoµi viÖc nghiªn cøu kÜ s¸ch gi¸o khoa vµ s¸ch gi¸o viªn Ng÷ v¨n 7, Chuyªn ®Ò gi¸o viªn nªn t×m 1 ®äc mét sè tµi liÖu sau : - D¹y häc tËp lµm v¨n ë THCS – NguyÔn TrÝ . - Gióp c¸c em v¨n viÕt tèt c¸c d¹ng biÓu c¶m bµi TËp lµm v¨n 7 – Huúnh ThÞ Thu Ba. - C¸c d¹ng bµi TËp lµm v¨n vµ c¶m thô v¨n líp 7 – Cao BÝch Xu©n. - T¸c phÈm cña mét sè t¸c gi¶ : Th¹ch Lam, B¨ng 2 Mét sè kiÕn thøc träng t©m 1. T×m hiÓu chung vÒ v¨n biÓu c¶m : + Kh¸i niÖm v¨n biÓu c¶m. + §Æc ®iÓm, yªu cÇu cña v¨n biÓu c¶m : C¶m xóc ph¶i ch©n thËt, s©u s¾c, phong phó. 2. Ph¬ng ph¸p lµm bµi v¨n biÓu c¶m : + RÌn kÜ n¨ng x¸c ®Þnh yªu cÇu cña ®Ò. + RÌn kÜ n¨ng t×m ý : Thêng tËp trung tr¶ lêi cho c¸c c©u hái : .T×nh c¶m, c¶m xóc, Ên tîng, suy nghÜ s©u s¾c nhÊt cña em vÒ ®èi tîng lµ g× ? .Nh÷ng ®Æc ®iÓm, tÝnh chÊt g× cña ®èi tîng t¸c ®éng nhiÒu nhÊt tíi c¶m xóc, suy nghÜ cña em ? .§èi tîng lµm em nghÜ ®Õn, liªn tëng ®Õn nh÷ng g× ? .Em cã kØ niÖm g¾n bã s©u s¾c g× víi ®èi tîng ? .§èi tîng cã ý nghÜa nh S¬n, NguyÔn Träng T¹o, Vò B»ng… - C¸c bµi TLV biÓu c¶m ®¨ng trªn b¸o V¨n häc tuæi trÎ th¸ng 10, 12 n¨m 2004, th¸ng 1, 5, 11 n¨m 2005, th¸ng 7, 10 n¨m 2006, th¸ng 6 n¨m 2007…. Th¸ng 10 Th¸ng 11 thÕ nµo trong ®êi sèng cña em ? + RÌn kÜ n¨ng lËp ý : Mét sè c¸ch lËp ý thêng gÆp : .Liªn hÖ hiÖn t¹i víi t¬ng lai. .Håi tëng qu¸ khø vµ suy nghÜ vÒ hiÖn t¹i. .Tëng tîng, liªn tëng, suy tëng. . Quan s¸t, suy ngÉm. + RÌn kÜ n¨ng x©y dùng bè côc: 3 phÇn vµ nhiÖm vô cô thÓ cña tõng phÇn. + RÌn kÜ n¨ng dïng tõ, ®Æt c©u c¸ch diÔn ý ( BiÓu c¶m gi¸n tiÕp : dïng biÖn ph¸p tu tõ Èn dô hoÆc tîng trng ®Ó göi g¾m t×nh c¶m, t tëng. BiÓu c¶m trùc tiÕp : dïng ®éng tõ chØ c¶m xøc ®Ó diÔn t¶, dïng tõ cã tÝnh biÓu c¶m, ®Æc biÖt lµ tõ l¸y, dïng c¸c tõ c¶m th¸n, c¸c c©u c¶m th¸n, dïng c©u hái tu tõ...)vµ kÜ n¨ng sö dông kÕt hîp c¸c ph¬ng thøc biÓu ®¹t miªu t¶, tù sù… 3. Giíi thiÖu mét sè ®o¹n v¨n, bµi v¨n biÓu c¶m. 4. LuyÖn tËp cñng cè. Nh ®· giíi thiÖu 1. BiÓu c¶m vÒ sù vËt, con ngêi : ë trªn. + Kh¸i niÖm vÒ kiÓu bµi. + Ph¬ng ph¸p lµm bµi. + RÌn mét sè ®Ò luyÖn tËp : Chuyªn ®Ò BiÓu c¶m vÒ ngêi th©n, thÇy c«, b¹n 2 bÌ, vÒ loµi c©y em yªu, vÒ mét c¶nh ®Ñp, vÒ mãn quµ, kØ niÖm tuæi th¬…. + Giíi thiÖu mét sè bµi v¨n hay. c¸c 2 BiÓu c¶m vÒ th¸c phÈm v¨n d¹ng bµi häc : ( th¬, v¨n ) biÓu c¶m + Kh¸i niÖm vÒ kiÓu bµi. + Ph¬ng ph¸p lµm bµi. + RÌn mét sè ®Ò luyÖn tËp : …. + Giíi thiÖu mét sè bµi v¨n hay. 3. LuyÖn tËp chung vÒ v¨n biÓu c¶m. - V¨n häc d©n 1. Kh¸i niÖm ca dao : gian – Nhµ xuÊt 2. Néi dung : Giíi thiÖu mét sè néi dung chÝnh b¶n gi¸o dôc. - B×nh gi¶ng ca nh : : Ca dao vÒ t×nh c¶m gia ®×nh dao – Tr¬ng TiÕn Ca dao vÒ t×nh yªu quª h¬ng, Tùu. - B×nh gi¶ng ®Êt níc. Ca dao than th©n. 3 v¨n häc 7… Chuyªn ®Ò 3: Ca dao 4 Ca dao ch©m biÕm. 3. NghÖ thuËt : Những đặc trưng cơ bản của thi pháp ca dao VN a. Nhân vật trữ tình - Người sáng tác, người diễn xướng nhận vật trữ tình là một. - Chủ thể trữ tình đặc trong mối quan hệ với đối tượng trữ tình. - Nhân vật trữ tình trong cuộc sống lao động, trong sinh hoạt, trong quan hệ với thiên nhiên, gia đình, làng xóm, nước non….bộc lộ, giải bày qua lời ca, tiếng nói của mình. b.Kết cấu - Kết cấu đối đáp - Kết cấu tầng bậc. - Kết cấu vòng tròn (đồng dao). - Kể chuyện, liệt kê (hát ru, lời tâm tình của anh lính thú, người đi ở) - Kết cấu đối ngẫu. - Kết cấu đối lập…. c. Thể thơ - Thể thơ lục bát. - Thể thơ song thất lục bát(nhịp ở câu song thất là ¾ khác thất ngôn Trung Quốc nhịp 4/3). - Thể vãn (mỗi câu có từ 2- 3 đến 4- 5 tiếng).Biến đổi số chữ, về dấu ngắt nhịp, gieo vần. d.Ngôn ngữ - Giản dị, rất sinh động, ít dùng điển tích, điển cố, lời nói bình dân mang màu sắc địa phương. - Rất nhiều bài đạt trình độ cao trau chuốt, chắt lọc, mượt mà, hàm súc, tinh tế trong ngôn ngữ. - Ngôn ngữ biểu hiện. - Vận dụng các thủ pháp so sánh, ẩn dụ, hoán dụ, ngoa dụ…. - Nhiều hình tương ca dao mang giá trị thẩm mĩ, biểu trưng. e. Thời gian và không gian nghệ thuật * Thời gian nghệ thuật - Thời gian hiện tại, thời gian diễn xướng “bây giờ, hôm nay”. - Thời gian quá khứ gần “chiều, sáng, đêm, ngày xuân, ngày hè” (ước lệ, công thức).  Thời gian vật lí. * Không gian nghệ thuật Không gian gần gũi, bình dị quen thuộc với con người:Dòng sông, con thuyền, cái cầu, bờ ao, cây đa, mái đình, ngôi chùa, cánh đồng, con đường, trong nhà, ngoài sân, bên khung cửi…  Không gian vật lý, không gian trần thế, đời thường,bình dị. * Mối quan hệ thời gian và không gian. - Quan hệ chặt chẽ. - Gắn với nhân vật trữ tình: bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ của mình. g.Một số biểu tượng trong ca dao + Cây trúc, cây mai: tượng trưng đôi bạn trẻ, tình duyên. + Hoa nhài:(hoa lài) là loài hoa đẹp, quý bởi hương thơm.Tượng trưng thuỷ chung, tình nghĩa, cái đẹp cái duyên bên. + Con bống, con cò:(người thiếu nữ, thiếu phụ; hình ảnh cả trai, lẫn gái.Diễn đạt nỗi cực khổ vất vả. 4. LuyÖn ®Ò vÒ ca dao : + BiÓu c¶m vÒ mét bµi ca dao. + BiÓu c¶m vÒ nh©n vËt tr÷ t×nh trong ca dao. + BiÓu c¶m vÒ mét chïm ca dao cïng chñ ®Ò… Th¸ng 12 ( 2 tuÇn ®Çu ) Th¸ng - TiÕng ViÖt lÝ Chuyªn ®Ò thó. 4 - Trß ch¬i ng«n «n tËp ng÷. tiÕng - Vui häc tiÕng viÖt ViÖt THCS. - Tõ vµ cÊu t¹o tõ cña tiÕng ViÖt. - Tõ xÐt vÒ mÆt nguån gèc. - NghÜa cña tõ. - Tõ lo¹i tiÕng ViÖt. - C¸c biÖn ph¸p tu tõ. - Mét sè lçi viÕt c©u, dïng tõ th- LuyÖn tËp viÕt êng gÆp ... bµi v¨n c¶m thô. GV nghiªn cøu l¹i s¸ch Ng÷ v¨n 6 tËp 1,2. - B×nh gi¶ng 1. T×m hiÓu chung vÒ c¶m thô 5 12 ( 2 tuÇn cuèi + 1 tuÇn ®Çu cña th¸ng 1) Chuyªn ®Ò 5: c¶m Thô v¨n häc Ng÷ v¨n 7. - C¸c d¹ng bµi TËp lµm v¨n vµ c¶m thô v¨n líp 7 – Cao BÝch Xu©n. - LuyÖn tËp vÒ c¶m thô v¨n häc – TrÇn M¹nh Hëng. - Em tËp b×nh v¨n ( tËp 1, 2, 3 ). - RÌn kÜ n¨ng c¶m thô th¬ v¨n cho häc sinh líp 7 – Nhãm t¸c gi¶ : NguyÔn Träng Hoµn, Giang Kh¾c B×nh, Ph¹m TuÊn anh. - Th¬ víi lêi b×nh – Vò QuÇn Ph¬ng. - Båi dìng v¨n n¨ng khiÕu 7… 6 v¨n häc : - ThÕ nµo lµ c¶m thô v¨n häc ? - Yªu cÇu rÌn luyÖn vÒ c¶m thô v¨n häc. 2. LuyÖn tËp : A, LuyÖn tËp viÕt ®o¹n v¨n c¶m thô : + Bµi tËp t×m hiÓu t¸c dông cña c¸ch dïng tõ, ®Æt c©u sinh ®éng. + Bµi tËp ph¸t hiÖn nh÷ng h×nh ¶nh, chi tiÕt cã gi¸ trÞ gîi t¶. + Bµi tËp t×m hiÓu vÒ vÎ ®Ñp cña mét sè biÖn ph¸p tu tõ. B, LuyÖn tËp viÕt bµi v¨n c¶m thô vÒ : + Ca dao : - Ph¶i x¸c ®Þnh ®îc ca dao chÝnh lµ nh÷ng lêi nãi t©m t×nh, lµ nh÷ng bµi ca b¾t nguån tõ t×nh c¶m trong mèi quan hÖ cña nh÷ng ngêi trong cuéc sèng hµng ngµy : t×nh c¶m víi cha mÑ , t×nh yªu nam n÷ , t×nh c¶m vî chång , t×nh c¶m b¹n bÌ ... hiÓu ®îc ®iÒu ®ã sÏ gióp ngêi ®äc vµ häc sinh ý thøc s©u s¾c h¬n vÒ t×nh c¶m th«ng thêng hµng ngµy . - HiÓu ®îc t¸c phÈm ca dao tr÷ t×nh thêng tËp trung vµo nh÷ng ®iÒu s©u kÝn tinh vi vµ tÕ nhÞ cña con ngêi nªn kh«ng ph¶i lóc nµo ca dao còng gi·i bÇy trùc tiÕp mµ ph¶i t×m ®êng ®Õn sù xa x«i , nãi vßng , hµm Èn ®a nghÜa . ChÝnh ®iÒu Êy ®ßi hái ngêi c¶m thô ph¶i n¾m ®îc nh÷ng biÖn ph¸p nghÖ thuËt mµ ca dao tr÷ t×nh thêng sö dông nh : Èn dô, so s¸nh vÝ von . - Ph¶i hiÓu râ hai líp néi dung hiÖn thùc - c¶m xóc suy t ®îc thÓ hiÖn trong mçi bµi ca dao. + Th¬ tr÷ t×nh trung ®¹i vµ hiÖn ®¹i, th¬ §êng : - N¾m v÷ng hoµn c¶nh s¸ng t¸c , cuéc ®êi vµ sù nghiÖp cña tõng t¸c gi¶ . Bëi v× cã nh÷ng t¸c phÈm : “Tr÷ t×nh thÕ sù ”, ®ã lµ nh÷ng t¸c phÈm nghi l¹i nh÷ng xóc ®éng, nh÷ng c¶m nghÜ vÒ cuéc ®êi, vÒ thÕ th¸i nh©n t×nh. ChÝnh th¬ “ tr÷ t×nh thÕ sù ” gîi cho ngêi ®äc ®i s©u suy nghÜ vÒ thùc tr¹ng x· héi. C¶ hai t¸c gi¶ NguyÔn Tr·i - NguyÔn KhuyÕn ®Òu s¸ng t¸c rÊt nhiÒu t¸c phÈm khi c¸o quan vÒ quª ë Èn . Ph¶i ch¨ng tõ nh÷ng t¸c phÈm cña NguyÔn Tr·i , NguyÔn KhuyÕn th× ngêi ®äc hiÓu ®îc suy t vÒ cuéc ®êi cña hai t¸c gi¶ ®ã . - HiÓu râ ng«n ng÷ th¬ tr÷ t×nh giµu h×nh ¶nh : H×nh ¶nh trong th¬ kh«ng chØ lµ h×nh ¶nh cña ®êi sèng hiÖn thùc mµ cßn giµu mµu s¾c tëng tîng bëi khi c¶m xóc m·nh liÖt th× trÝ tëng tîng cã kh¶ n¨ng bay xa ngoµi “ v¹n dÆm ” Lu HiÖp . - HiÓu râ ng«n ng÷ th¬ tr÷ t×nh giµu nh¹c tÝnh . Bëi th¬ ph¶n ¸nh cuéc sèng qua nh÷ng rung ®éng cña t×nh c¶m . ThÕ giíi néi t©m cña nhµ th¬ kh«ng chØ biÓu hiÖn b»ng tõ ng÷ mµ b»ng c¶ ©m thanh nhiÞp ®iÖu cña tõ ng÷ Êy . Nh¹c tÝnh trong th¬ thÓ hiÖn ë sù c©n ®èi t¬ng xøng hµi hoµ gi÷a c¸c dßng th¬ . - §Æc ®iÓm næi bËt cña th¬ tr÷ t×nh lµ rÊt hµm xóc ®iÒu ®ã ®ßi hái ngêi c¶m thô ph¶i t×m hiÓu tõ líp ng÷ nghÜa , líp h×nh ¶nh , líp ©m thanh, nhÞp ®iÖu ®Ó t×m hiÓu nghÜa ®en, nghÜa bãng. - N¾m râ c¸c gi¸ trÞ nghÖ thuËt mµ th¬ tr÷ t×nh sö dông . §ã lµ c¸c phÐp tu tõ Èn dô, nh©n ho¸, so s¸nh, vÝ von . C¸ch thÓ hiÖn t×nh c¶m thêng ®îc th«ng qua c¸c c¸ch miªu t¶ : “ C¶nh ngô tÜnh ” . Ai còng biÕt , mäi c¶m xóc t©m tr¹ng suy nghÜ cña con ngêi ®Òu lµ c¶m xóc vÒ c¸i g× ? T©m tr¹ng hiÖn thùc nµo - Suy nghÜ vÒ vÊn ®Ò ®ã . Do vËy c¸c sù kiÖn ®êi sèng ®îc thÓ hiÖn mét c¸ch gi¸n tiÕp . Nhng còng cã bµi th¬ tr÷ t×nh trùc tiÕp miªu t¶ bøc tranh phong c¶nh lµm nhµ th¬ xóc ®éng. - Th¬ tr÷ t×nh cã nÐt kh¸c biÖt h¼n víi lêi th¬ tù sù . Ngêi c¶m nhËn th¬ tr÷ t×nh ph¶i hiÓu râ ng«n ng÷ th¬ tr÷ t×nh thêng lµ lêi ®¸nh gi¸ trùc tiÕp chñ thÓ ®èi víi cuéc ®êi. + Tïy bót… - HiÓu râ tuú bót lµ thÓ lo¹i v¨n xu«i phãng 7 kho¸ng.Nhµ v¨n theo ngän bót mµ suy tëng, trÇn thuËt nhng thùc chÊt lµ th¶ m×nh theo dßng liªn tëng, c¶m xóc mµ t¶ ngêi kÓ viÖc. VÝ dô: Trong “ Th¬ng nhí mêi hai ” Vò B»ng, nhµ v¨n ®· ®i s©u theo dßng håi øc víi nh÷ng kû niÖm ®Çy ¾p th©n th¬ng vÒ mêi hai mïa trong n¨m. Mçi th¸ng lµ mét kû niÖm s©u ®Ëm. “ Th¸ng giªng ” víi c¶m xóc vÒ nh÷ng ngµy tÕt víi “ Giã lµnh l¹nh - ma riªu riªu - víi tiÕng trèng chÌo tõ xa v¨ngr l¹i ”.TÊt c¶ nh muèn “ Ngêi ta trÎ l¹i - tim ®Ëp nhanh h¬n - ngùc trµn trÒ nhùa sèng ”... ChÝnh thÓ lo¹i tuú bót gióp chóng ta hiÓu ®îc nh©n c¸ch, chñ thÓ giµu cã vÒ t©m t×nhcña nhµ v¨n. * Trong t¸c phÈm tr÷ t×nh, t×nh c¶m c¶m xóc cã khi ®îc biÓu hiÖn mét c¸ch trùc tiÕp song th«ng thêng nã ®îc biÓu hiÖn mét c¸ch gi¸n tiÕp. Khi c¶m nhËn, thëng thøc t¸c phÈm tr÷ t×nh kh«ng ®îc tho¸t li v¨n b¶n. Ph¶i ®äc thËt kü v¨n b¶n ( ®äc t×m hiÓu - ®äc c¶m thô ...) §Æc biÖt kh«ng thªr dõng l¹i ë bÒ mÆt ng«n tõ mµ ph¶i ®i t×m hiÓu ý nghÜa hµm Èn - t×m hiÓu gi¸ trÞ nghÖ thuËt vµ néi dung cña t¸c phÈm. Th¸ng 1 ( tuÇn 2 + 3) V¨n häc d©n 1. Kh¸i niÖm tôc ng÷. gian ( tËp 2 – 2. §Æc trng c¬ b¶n cña tôc NXB Gi¸o dôc ). ng÷ :VÒ néi dung ( bao qu¸t mét ph¹m vi ph¶n ¸nh réng lín nhÊt c¶ vÒ tù nhiªn, x· héi, con ngêi), vÒ h×nh thøc ( tÝnh ®a nghÜa, tÝnh hµm sóc ng¾n gän ), vÒ chøc n¨ng ( tÝnh Chuyªn ®Ò øng dông thùc hµnh ), vÒ diÔn x6 : tôc íng… 3. Néi dung cña tôc ng÷ : ng÷ - Tôc ng÷ vÒ thiªn nhiªn, lao ®éng s¶n xuÊt. - Tôc ng÷ vÒ con ngêi, x· héi… 4. LuyÖn ®Ò vÒ tôc ng÷ . Th¸ng 2 ( tuÇn 4 - Lµm v¨n - 1. Kh¸i niÖm v¨n nghÞ luËn. 2. §Æc ®iÓm vµ yªu cÇu cña v¨n §×nh Cao, Lª A. - Gióp c¸c em nghÞ luËn : 8 cña th¸ng 1 vµ tuÇn 1 + 2 cña th¸ng 2) - Gi¶i quyÕt mét c¸ch thuyÕt viÕt tèt c¸c d¹ng bµi TËp lµm v¨n 7 phôc vÊn ®Ò nµo ®ã. - LËp luËn chÆt chÏ, hîp lÝ, – Huúnh ThÞ Thu toµn diÖn, thuyÕt phôc. Ba. - Dïng tõ, ®Æt c©u chÝnh x¸c, - Muèn viÕt bµi v¨n hay – Nhãm ng«n ng÷ trong s¸ng. tg NguyÔn §¨ng 3. RÌn kÜ n¨ng nghÞ luËn : a. KÜ n¨ng ph©n tÝch ®Ò : M¹nh, §ç Ngäc Thèng, Lu §øc TÇm quan träng cña viÖc ph©n tÝch Chuyªn ®Ò H¹nh. ®Ò, t×m hiÓu kÕt cÊu cña mét ®Ò v¨n, 7 - KÜ n¨ng lµm c¸c thao t¸c ph©n tÝch ®Ò. b. KÜ n¨ng x©y dùng luËn bµi v¨n nghÞ luËn ®iÓm : – NguyÔn Quèc TÇm quan träng cña luËn Siªu… v¨n ®iÓm. T×m ®äc nghÞ Yªu cÇu cña luËn ®iÓm. nh÷ng bµi nghiªn luËn Sè lîng vµ vÞ trÝ cña luËn cøu cña c¸c t¸c gi¶ ®iÓm. cã uy tÝn nh : Chu NghÖ thuËt nªu luËn ®iÓm. V¨n S¬n, V¨n Ph¬ng ph¸p lµm s¸ng tá Gi¸... luËn ®iÓm trung t©m. c. KÜ n¨ng t×m luËn cø :: TÇm quan träng cña luËn cø. C¸c lo¹i luËn cø thêng dïng. Tiªu chuÈn lùa chän luËn cø. Nguyªn t¾c vËn dông luËn cø. Quan hÖ gi÷a luËn cø sù thùc vµ luËn cø lÝ luËn. C¸ch thu thËp luËn cø. d. Ph¬ng ph¸p lËp luËn : LËp luËn theo quan hÖ diÔn dÞch. LËp luËn theo quan hÖ quy n¹p. LËp luËn theo quan hÖ tæng – ph©n – hîp. C¸c c¸ch lËp luËn kh¸c : LËp luËn theo kiÓu mãc xÝch, lËp luËn so s¸nh, lËp luËn nh©n qu¶, lËp luËn b»ng c¸ch nªu c©u hái, tr¶ lêi, råi ph¶n b¸c… 1. PhÐp lËp luËn chøng minh : Th¸ng a. ThÕ nµo lµ phÐp lËp luËn 2 chøng minh ? ( tuÇn 3 b. Ph¬ng ph¸p sö dông lÝ +4 cña lÏ, dÉn chøng trong lËp luËn chøng th¸ng 2) minh : + X¸c ®Þnh vÊn ®Ò Chuyªn ®Ò chøng minh. 8 + Yªu cÇu cña dÉn chøng. + Ph©n tÝch vµ tr×nh bµy dÉn chøng. 9 v¨n c. LËp dµn ý trong lËp luËn chøng minh. d. Dùng ®o¹n trong lËp luËn chøng minh. e. LuyÖn tËp viÕt bµi v¨n nghÞ luËn chøng minh. 2. PhÐp lËp luËn gi¶i thÝch : Néi dung chÝnh nh phÐp lËp luËn gi¶i thÝch. - HÖ thèng mét sè kiÕn thøc ®· häc. - LuyÖn ®Ò tæng hîp. nghÞ luËn TiÕp theo Th¸ng 3 Nh÷ng néi dung dù th¶o díi ®©y dùa trªn c¬ së ch¬ng tr×nh, s¸ch gi¸o khoa, s¸ch gi¸o viªn m«n Ng÷ v¨n líp 7 vµ môc tiªu cña viÖc båi dìng häc sinh giái m«n Ng÷ v¨n líp 7. Nh÷ng néi dung dù th¶o díi ®©y gi¸o viªn cÇn linh ho¹t trong qu¸ tr×nh ¸p dông ®Ó phï hîp víi t×nh h×nh thùc tÕ vµ ®Æc biÖt lµ thùc hiÖn cã hiÖu qu¶ cho c«ng t¸c båi dìng häc sinh giái. Trong qu¸ tr×nh biªn so¹n tµi liÖu, cã thÓ cßn nhiªï khiÕm khuyÕt, rÊt mong ®îc sù ®ãng gãp cña ®ång nghiÖp ®Ó tµi liÖu ngµy cµng hoµn thiÖn. b/ Mét sè ®Ò bµi minh ho¹: Gi¸o viªn cÇn biªn so¹n l¹i theo c¸c kiÓu bµi (biÓu c¶m, nghÞ luËn) vµ cã thÓ sö dông ®Ó ra ®Ò kiÓm tra cuèi mçi chuyªn ®Ò ( v¨n biÓu c¶m, chuyªn ®Ò ca dao, tôc ng÷...). §Ò sè 1: Loµi c©y mµ em yªu. §Ò sè 2: Bãng d¸ng cña mét ngêi th©n yªu. §Ò sè 3: C¶m nghÜ cña em vÒ mét bµi ca dao mµ em yªu thÝch. §Ò sè 4: C¶m nhËn cña em vÒ hai ®o¹n th¬ ®îc trÝch trong bµi “Th göi mÑ” cña Hen-rÝch Hai-n¬. §Ò sè 5: “ NÕu truyÖn cæ tÝch chiÕu räi mét ¸nh s¸ng hi väng vµo mét cuéc sèng kh¸c, kh¸c h¼n cuéc ®êi hµng ngµy tÎ nh¹t, kh« c»n th× ca dao d©n ca t×m thi høng ngay ë c¸i cuéc ®êi hµng ngµy ®ã…” B»ng nh÷ng hiÓu biÕt cña em vÒ ca dao, h·y lµm s¸ng tá nhËn ®Þnh trªn. §Ò sè 6: 10 Mét ngêi ViÖt Nam ®i du lÞch nhiÒu n¬i, khi trë vÒ nhµ, b¹n bÌ, ngêi th©n ®Õn hái n¬i nµo ®Ñp nhÊt, anh ta tr¶ lêi: “Kh«ng n¬i nµo ®Ñp b»ng quª h¬ng”. Em hiÓu nh thÕ nµo vÒ ý kiÕn trªn? B»ng nh÷ng bµi ca dao viÕt vÒ quª h¬ng, h·y tr×nh bµy nh÷ng c¶m nhËn cña riªng m×nh ®èi víi t×nh yªu quª nhµ Èn chøa trong lßng mçi con ngêi ViÖt Nam. §Ò sè 7: Bµn vÒ vai trß vµ vÞ trÝ cña nhµ v¨n trong x· héi, cã ngêi cho r»ng: “Nhµ v¨n lµ kÜ s t©m hån”. Em h·y gi¶i thÝch ý kiÕn trªn. B»ng viÖc c¶m nhËn mét sè v¨n b¶n nghÖ thuËt chän läc trong ch¬ng tr×nh Ng÷ v¨n 7, em h·y lµm râ thiªn chøc vµ sø mÖnh cao c¶ cña nhµ v¨n trong viÖc båi ®¾p t©m hån con ngêi. §Ò sè 8: Nhµ phª b×nh v¨n häc Hoµi Thanh cã viÕt: “V¨n ch¬ng sÏ lµ h×nh dung cña sù sèng mu«n h×nh v¹n tr¹ng. Ch¼ng nh÷ng thÕ, v¨n ch¬ng cßn s¸ng t¹o ra sù sèng”. (Theo Ng÷ v¨n 7, tËp hai) H·y gi¶i thÝch vµ chøng minh ý kiÕn trªn. §Ò sè 9: “Gi¶n dÞ trong ®êi sèng, trong quan hÖ víi mäi ngêi, trong t¸c phong, Hå Chñ tÞch còng rÊt gi¶n dÞ trong lêi nãi vµ bµi viÕt” (Theo Ng÷ v¨n 7, tËp hai) B»ng mét sè dÉn chøng trong bµi “Tinh thÇn yªu nøoc cña nh©n d©n ta” (Hå ChÝ Minh), h·y chøng minh r»ng c¸ch viÕt cña B¸c Hå rÊt gi¶n dÞ. §Ò sè 10: Trong truyÖn ng¾n “Sèng chÕt mÆc bay”, t¸c gi¶ Ph¹m Duy Tèn ®· khÐo lÐo kÕt hîp phÐp t¬ng ph¶n vµ phÐp t¨ng cÊp ®Ó béc lé tÝnh c¸ch nh©n vËt, v¹ch trÇn b¶n chÊt “lßng lang d¹ thó” cña tªn quan phñ tríc sinh m¹ng cña ngêi d©n. Em h·y gi¶i thÝch vµ chøng minh ý kiÕn trªn. §Ò sè 11: C©u 1 : Tr×nh bµy c¶m nhËn cña em vÒ v¨n b¶n sau ; Con cß mµ ®i ¨n ®ªm §Ëu ph¶i cµnh mÒm lén cæ xuèng ao ¤ng ¬i «ng vít t«i nao T«i cã lßng nµo «ng h·y x¸o m¨ng Cã x¸o th× x¸o níc níc trong §õng x¸o níc níc ®ôc ®au lßng cß con C©u 2 : 11 Tinh yªu quª h¬ng h¬ng ®Êt níc níc lµ m¹ch nguån xuyªn suèt trong v¨n häc ViÖt Nam. H·y ph¸t biÓu c¶m nghÜ cña em vÒ nh÷ng biÓu hiÖn cña t×nh yªu Êy trong v¨n th¬ tr÷ t×nh hiÖn ®¹i ViÖt Nam. §Ò sè 12 C©u 1: ( 6 ®iÓm) Trong bµi th¬ “ Nhí con s«ng quª h¬ng” nhµ th¬ TÕ Hanh cã viÕt: “ Quª h¬ng t«i cã con s«ng xanh biÕc. Níc gong trong soi tãc nh÷ng hµng tre T©m hån t«i lµ mét buæi tra hÌ To¶ n¾ng xuèng dßng s«ng lÊp lo¸ng.” Em h·y ph©n tÝch c¸i hay, c¸i ®Ñp mµ em c¶m nhËn ®îc tõ bèn c©u th¬. C©u 2: ( 14 ®iÓm C¶m nhËn cña em vÒ bµi th¬ “TiÕng gµ tra” cña nhµ th¬ Xu©n Quúnh. §Ò sè 13 §Ò thi häc sinh giái M«n :Ng÷ V¨n 7 C©u 1 : (4®) §äc ®o¹n v¨n sau : “ Sµi Gßn vÉn trÎ .T«i th× ®¬ng giµ.Ba tr¨m n¨m so víi n¨m ngµn tuæi cña §Êt Níc th× c¸i ®« thÞ nµy cßn xu©n ch¸n .Sµi Gßn cø trÎ hoµi nh mét c©y t¬ ®¬ng ®é nân nµ , trªn ®µ thay da ®æi thÞt , miÔn lµ c d©n ngµy nay vµ c¶ ngµy mai biÕt c¸ch tíi tiªu ch¨m bãn , tr©n träng , gi÷ g×n c¸i ®« thÞ ngäc ngµ. T«i yªu Sµi Gßn da diÕt …T«i yªu trong n¾ng sím , mét thø n¾ng ngät ngµo vµo buæi chiÒu léng giã nhí th¬ng, díi nh÷ng c©y ma nhiÖt ®íi bÊt ngê .T«i yªu thêi tiÕt tr¸i chøng víi trêi ®ang ui ui buån b· bçng trong v¾t l¹i nh thuû tinh , t«i yªu c¶ ®ªm khuya tha thít tiÕng ån.T«i yªu phè phêng n¸o ®éng, dËp d×u n¸o ®éng , dËp d×u xe cé vµo nh÷ng giê cao ®iÓm. Yªu c¶ c¸i tÜnh lÆng cña buæi sím tinh s¬ng víi lµn kh«ng khÝ m¸t dÞu , thanh s¹ch trªn mét sè ®êng cßn nhiÒu c©y xanh che chë.” ( “Sµi Gßn t«i yªu” - Lª Minh H¬ng) a) T¸c gi¶ giíi thiÖu Sµi Gßn b»ng c¸ch nµo ? C¸i hay cña c¸ch giíi thiÖu Êy? b) Ngêi viÕt ®· béc lé t×nh yªu cña m×nh víi Sµi Gßn nh thÕ nµo ? C¸ch béc lé cã g× ®Æc biÖt? C©u 2 : (6 ®) Nhµ v¨n ngêi §øc Hen –rich Hai- n¬ cã viÕt ®o¹n th¬ trong bµi “Th göi mÑ” nh sau : “Con th¬ng sèng ngÈng cao ®Çu , mÑ ¹ TÝnh t×nh con h¬i ngang bíng , kiªu k× NÕu cã vÞ chóa nµo nh×n con vµo m¾t Con ch¼ng bao giê cói mÆt tríc uy nghi Nhng mÑ ¬i, con xin thó thËt Tr¸i tim con dï kiªu h·nh thÕ nµo §øng tríc mÑ dÞu dµng , ch©n thËt Con thÊy m×nh bÐ nhá lµm sao .” ( TÕ Hanh dÞch) a) Nªu ý chÝnh cña tõng khæ th¬? Hai ý chÝnh Êy cã quan hÖ víi nhau nh thÕ nµo? b) Hai khæ th¬ trªn nèi liÒn nhau thµnh mét v¨n b¶n. H·y ph©n tÝch sù liªn kÕt chÆt chÏ cña v¨n b¶n ? c) Ph¸t biÓu c¶m nghÜ vÒ hai khæ th¬ trªn b»ng mét ®o¹n v¨n ng¾n. C©u 3 : (10 ®). Cã mét ®äan th¬ rÊt hay , rÊt xóc ®éng viÕt vÒ B¸c Hå kÝnh yªu nh sau : “ §Êt níc ®Ñp v« cïng . Nhng B¸c ph¶i ra ®i. Cho t«i lµm sèng díi con tµu ®a tiÔn B¸c Khi bê b·i dÇn lui lµng xãm khuÊt 12 Bèn phÝa nh×n kh«ng bãng mét hµng tre … §ªm xa níc ®Çu tiªn , ai nì ngñ Sãng díi ch©n tµu ®©u ph¶i sãng quª h¬ng Trêi tõ ®©y ch¼ng xanh mµu xø së Xa níc råi ,cµng hiÓu níc ®au th¬ng…” (“Ngêi ®i t×m h×nh cña níc” – ChÕ Lan Viªn) a) §o¹n th¬ ®· viÕt vÒ sù kiÖn nµo trong cuéc ®êi ho¹t ®éng cña B¸c Hå kÝnh yªu? Lóc ®ã B¸c cã tªn lµ g× ? b) Ph©n tÝch hiÖu qu¶ cña dÊu chÊm c©u gi÷a c©u th¬ thø nhÊt vµ tõ “ nhng”. c) ViÕt ®o¹n v¨n biÓu c¶m ( 12 -15 c©u) vÒ ®äan th¬ trªn. §Ò sè 14 §Ò thi chän häc sinh giái líp 7 M«n: Ng÷ v¨n. ( Thêi gian lµm bµi: 120 phót ) C©u1 ( 2 ®iÓm ): §äc ®o¹n th¬ sau: “ Trªn ®êng hµnh qu©n xa Dõng ch©n bªn xãm nhá TiÕng gµ ai nh¶y æ “Côc...côc t¸c côc ta” Nghe xao ®éng n¾ng tra Nghe bµn ch©n ®ì mái Nghe gäi vÒ tuæi th¬.” ( TiÕng gµ tra, Xu©n Quúnh ) 1. BiÖn ph¸p tu tõ nµo ®îc sö dông ®Ó diÔn t¶ t©m tr¹ng anh lÝnh trÎ trªn ®êng hµnh qu©n ra trËn? A. Nh©n ho¸ vµ so s¸nh. B. So s¸nh vµ ®iÖp ng÷. C. §iÖp ng÷ vµ Èn dô. D. §iÖp ng÷ vµ nh©n ho¸. 2. Cã sù chuyÓn ®æi c¶m gi¸c nh thÕ nµo trong ba c©u th¬ cã tõ “nghe”? A. ThÝnh gi¸c  xóc gi¸c. B. ThÝnh gi¸c  khøu gi¸c. B. ThÝnh gi¸c  c¶m gi¸c C. ThÝnh gi¸c  vÞ gi¸c. 3. NhËn xÐt vÒ cÊu t¹o cña c©u “ Nghe gäi vÒ tuæi th¬”? A. Lµ c©u ®¬n b×nh thêng. B. Lµ c©u ®Æc biÖt. C. Lµ c©u rót gän. C. C¶ A,B,C sai. 4. Trong bµi th¬, côm tõ “TiÕng gµ tra” ®îc xuÊt hiÖn mÊy lÇn? A. Hai. B. Bèn. C. S¸u. D. T¸m. C©u 2 ( 2 ®iÓm ): 13 “ Nhng chí hiÓu lÇm r»ng B¸c sèng kh¾c khæ theo lèi nhµ tu hµnh, thanh tao theo kiÓu nhµ hiÒn triÕt Èn dËt. B¸c Hå sèng ®êi sèng gi¶n dÞ, thanh b¹ch nh vËy, bëi v× Ngêi sèng s«i næi, phong phó ®êi sèng vµ cuéc ®Êu tranh gian khæ vµ ¸c liÖt cña quÇn chóng nh©n d©n. §êi sèng vËt chÊt gi¶n dÞ cµng hoµ hîp ®êi sèng t©m hån phong phó, víi nh÷ng t tëng, t×nh c¶m, nh÷ng gi¸ trÞ tinh thÇn cao ®Ñp nhÊt. §ã lµ ®êi sèng thùc sù v¨n minh mµ B¸c Hå nªu g¬ng s¸ng trong thÕ giíi ngµy nay.” ( §øc tÝnh gi¶n dÞ cña B¸c Hå, Ph¹m V¨n §ång ) T¸c gi¶ ®· göi ®Õn chóng ta ®iÒu g× qua ®o¹n v¨n trªn? Suy nghÜ cña em vÒ lêi göi Êy? C©u 4 ( 6 ®iÓm ): “§äc mét c©u th¬ nghÜa lµ ta gÆp gì t©m hån con ngêi” ( Ana t«n Prance. ) C©u nãi trªn cña nhµ v¨n Ph¸p gióp em c¶m nhËn ®îc nh÷ng g× khi häc hai bµi th¬ C¶nh khuya vµ R»m th¸ng giªng cña Hå ChÝ Minh. UBND huyÖn B×nh Giang Phßng GD vµ §T híng dÉn chÊm ®Ò thi hsg huyÖn líp 7 m«n: ng÷ v¨n. C©u1 ( 2 ®iÓm ): Mçi c©u tr¶ lêi ®óng ®îc 0,5 ®iÓm. 1. C 2. B 3. C 4. B. C©u2 ( 2 ®iÓm ): Mçi ý tr¶ lêi ®óng cho 1 ®iÓm: - Lêi göi cña t¸c gi¶ : Qua viÖc kh¼ng ®Þnh sù hoµ hîp gi÷a ®êi sèng vËt chÊt gi¶n dÞ vµ ®êi sèng tinh thÇn phong phó trong con ngêi B¸c Hå, t¸c gi¶ cßn muèn nãi vÒ ý nghÜa ®Ých thùc cña ®êi sèng con ngêi: Kh«ng ph¶i lµ sù tho¶ m·n cµng nhiÒu vÒ vËt chÊt, mµ lµ ®êi sèng tinh thÇn, t tëng , t×nh c¶m phong phó, thËm chÝ lµ v« tËn. Cuéc sèng nh thÕ, theo t¸c gi¶ lµ cuéc sèng thùc sù v¨n minh mµ B¸c Hå ®· nªu g¬ng s¸ng trong thêi ®¹i ngµy nay. - Suy nghÜ cña em : HS cÇn nªu ®îc suy nghÜ vÒ ý nghÜa thùc sù cña ®êi sèng con ngêi, vÒ mèi quan hÖ gi÷a nhu cÇu vËt chÊt vµ ®êi sèng tinh thÇn. NÕu ch¹y theo hëng thô vËt chÊt sÏ cã thÓ dÉn ®Õn sù nghÌo nµn, quÌ quÆt vÒ tinh thÇn, t×nh c¶m... C©u3 ( 6 ®iÓm ): 14 1. Yªu cÇu chung: - Trªn c¬ së hiÓu ®óng hai bµi th¬ tr÷ t×nh cña Hå ChÝ Minh ®Ó lµm s¸ng tá yªu cÇu cña ®Ò bµi, biÕt c¸ch lµm bµi v¨n nghÞ luËn v¨n häc. 2. Yªu cÇu cô thÓ: HS cã thÓ tr×nh bµy, s¾p xÕp theo nhiÒu c¸ch, c¶m thô ®«i chç kh¸c nhau nhng cÇn ®¹t ®îc c¸c ý sau: - T©m hån yªu thiªn nhiªn, g¾n bã chan hoµ víi thiªn nhiªn: + ViÕt nhiÒu vÒ thiªn nhiªn ( §Æc biÖt lµ tr¨ng.) + Cã nhiÒu rung ®éng, sù say mª tríc vÎ ®Ñp cña thiªn nhiªn ViÖt B¾c. + Chan hoµ, mËt thiÕt víi thiªn nhiªn, c¶nh vËt. - T×nh yªu thiªn nhiªn lu«n g¾n liÒn víi t×nh yªu níc s©u nÆng. + ChÊt nghÖ sÜ vµ t©m tr¹ng ngêi chiÕn sÜ lu«n thèng nhÊt trong con ngêi cña B¸c. 3. Tiªu chuÈn cho ®iÓm: - §iÓm 6: §¸p øng yªu cÇu nªu trªn, diÔn ®¹t m¹ch l¹c, tr×nh bµy khoa häc. Cã nh÷ng c¶m nhËn vµ ph¸t hiÖn míi mÎ, tinh tÕ. - §iÓm 4: §¸p øng phÇn lín c¸c yªu cÇu trªn. Cã thÓ cßn mét vµi sai sãt nhá vÒ diÔn ®¹t, tr×nh bµy. - §iÓm 2: Cha thËt hiÓu ®Ò, bµi lµm cßn m¾c nhiÒu lçi diÔn ®¹t. §Ò sè 15 Tõ m«tj bµi cao dao than th©n ®· häc trong ch¬ng ch¬ng tr×nh Ng÷ v¨n 7 tËp 1, h·y ph¸t biÓu c¶m nghÜ cña em vÒ th©n phËn ngêi ngêi phô n÷ trong x· héi xa. xa. §Ò sè 16 Nªu c¶m nghÜ s©u s¾c nhÊt cña em vÒ mét truyÖn ng¾n ®· häc trong ch¬ng ch ¬ng tr×nh Ng÷ v¨n 7. 15 c/ giíi thiÖu Mét sè s¸ng kiÕn kinh nghiÖm vµ tµi liÖu su tÇm : giíi thiÖu bµi v¨n biÓu c¶m vÒ ngêi th©n Trong cuộc sống hàng ngày, có biết bao nhiêu người đáng để chúng ta thương yêu và dành nhiều tình cảm. Nhưng đã bao giờ bạn nghĩ rằng, người thân yêu nhất của bạn là ai chưa? Với mọi người câu trả lời ấy có thể là ông bà, là mẹ, là anh chị hoặc cũng có thể là bạn bè chẳng hạn. Còn riêng tôi, hình ảnh người bố sẽ mãi mãi là ngọn lửa thiêng liêng, sưởi ấm tâm hồn tôi mãi tận sau này. Bố tôi không may mắn như những người đàn ông khác. Trong suốt cuộc đời bố có lẽ không bao giờ được sống trong sự sung sướng, vui vẻ. Bốn mươi tuổi khi chưa đi được nửa chặng đời người, bố đã phải sống chung với bao nhiêu bệnh tật: Đầu tiên đó chỉ là những cơn đau dạ dày, rồi tiếp đến lại xuất hiện thêm nhiều biến chứng. Trước đây, khi còn khỏe mạnh, bao giờ bố cũng rất phong độ. Thế nhưng bây giờ, vẻ đẹp ấy dường như đã dần đổi thay: Thay vì những cánh tay cuồn cuộn bắp, giờ đây chỉ còn là một dáng người gầy gầy, teo teo. Đôi mắt sâu dưới hàng lông mày rậm, hai gò má cao cao lại dần nổi lên trên khuôn mặt sạm đen vì sương gió. Tuy vậy, bệnh tật không thể làm mất đi tính cách bên trong của bố, bố luôn là một người đầy nghị lực, giàu tự tin và hết lòng thương yêu gia đình. Gia đình tôi không khá giả, mọi chi tiêu trong gia đình đều phụ thuộc vào đồng tiền bố mẹ kiếm được hàng ngày. Dù bệnh tật, ốm đau nhưng bố chưa bao giờ chịu đầu hàng số mệnh. Bố cố gắng vượt lên những cơn đau quằn quại để làm yên lòng mọi người trong gia đình, cố gắng kiếm tiền bằng sức lao động của mình từ nghề xe lai. Hàng ngày, bố phải đi làm từ khi sáng sớm cho tới lúc mặt trời đã ngã bóng từ lâu. Mái tóc bố đã dần bạc đi trong sương sớm. Công việc ấy rất dễ dàng với những người bình thường nhưng với bố nó rất khó khăn và gian khổ. Bây giờ có những lúc phải chở khách đi đường xa, đường sốc thì những cơn đau dạ dạy của bố lại tái phát. Và cả những ngày thời tiết thay đổi, có những trưa hè nắng to nhiệt độ tới 3848 độ C, hay những ngày mưa ngâu rả rích cả tháng 7, tháng 8, rồi cả những tối mùa đông lạnh giá, bố vẫn cố gắng đứng dưới những bóng cây kia mong khách qua đường. Tôi luôn tự hào và hãnh diện với mọi người khi có được một người bố giàu đức hy sinh, chịu thương, chịu khó như vậy. Nhưng có phải đâu như vậy là xong. Mỗi ngày bố đứng như vậy thì khi trở về những cơn đau quằn quại lại hành hạ bố. Nhìn khuôn mặt bố nhăn nhó lại, những cơn 16 đau vật vã mà bố phải chịu đựng, tôi chỉ biết òa lên mà khóc. Nhìn thấy bố như vậy, lòng tôi như quặn đau hơn gấp trăm ngàn lần. Bố ơi, giá như con có thể mang những cơn đau đó vào mình thay cho bố, giá như con có thể giúp bố kiếm tiền thì hay biết mấy? Nếu làm được gì cho bố vào lúc này để bố được vui hơn, con sẽ làm tất cả, bố hãy nói cho con được không? Những lúc ấy, tôi chỉ biết ôm bố, xoa dầu cho bố, tôi chỉ muốn với bố đừng đi làm nữa, tôi có thể nghỉ học, như vậy sẽ tiết kiệm được chi tiêu cho gia đình, tôi có thể kiếm được tiền và chữa bệnh cho bố. Nhưng nếu nhắc đến điều đó chắc chắn là bố sẽ buồn và thất vọng ở tôi nhiều lắm. Bố luôn nói rằng bố sẽ luôn chiến đấu. Chiến đấu cho tới những chút sức lực cuối cùng để có thể nuôi chúng tôi ăn học thành người. Bố rất quan tâm đến việc học của chúng tôi. Ngày xưa bố học rất giỏi nhưng nhà nghèo bố phải nghỉ học. Vào mỗi tối, khi còn cố gắng đi lại được, bố luôn bày dạy cho mấy chị em học bài. Trong những bữa cơm bố thường nhắc chúng tôi cách sống, cách làm người sao cho phải đạo. Tôi phục bố lắm, bố thuộc hàng mấy nghìn câu Kiều, hàng trăm câu châm ngôn, danh ngôn nổi tiếng… Chính vì vậy, tôi luôn cố gắng tự giác học tập. Tôi sẽ làm một bác sĩ và sẽ chữa bệnh cho bố, sẽ kiếm tiền để phụng dưỡng bố và đi tiếp những bước đường dở dang trong tuổi trẻ của bố. Tôi luôn biết ơn bố rất nhiều, bố đã dành cho tôi một con đường sáng ngời, bởi đó là con đường của học vấn, chứ không phải là con đường đen tối của tiền bạc. Tôi sẽ luôn lấy những lời bố dạy để sống, lấy bố là gương sáng để noi theo. Và tôi khâm phục không chỉ bởi bố là một người giỏi giang, là một người cao cả, đứng đắn, lòng kiên trì chịu khó mà còn bởi cách sống lạc quan, vô tư của bố. Mặc dù những thời gian rảnh rỗi của bố còn lại rất ít nhưng bố vẫn trồng và chăm sóc khu vườn trước nhà để cho nó bao giờ cũng xanh tươi. Những giỏ phong lan có bao giờ bố quên cho uống nước vào mỗi buổi sáng; những cây thiết ngọc lan có bao giờ mang trên mình một cái lá héo nào? Những cây hoa lan, hoa nhài có bao giờ không tỏa hương thơm ngát đâu? Bởi đằng sau nó luôn có một bàn tay ấm áp chở che, chăm sóc, không những yêu hoa mà bố còn rất thích nuôi động vật. Tuy nhà tôi bao giờ cũng có hai chú chó con và một chú mèo và có lúc bố còn mang về những chiếc lồng chim đẹp nữa. Và hơn thế, trong suốt hơn năm năm trời chung sống với bệnh tật, tôi chưa bao giờ nghe bố nhắc đến cái chết, nhưng điều đó 17 không đồng nghĩa với việc trốn tránh sự thật, bố luôn đối mặt với “tử thần”, bố luôn dành thời gian để có thể làm được tất cả mọi việc khi chưa quá muộn. Nhưng cuộc đời bố bao giờ cũng đầy đau khổ, khi mà cả gia đình đã dần khá lên, khi các chị tôi đã có thể kiếm tiền, thì bố lại bỏ chị em tôi, bỏ mẹ, bỏ gia đình này để ra đi về thế giới bên kia. Bố đi về một nơi rất xa mà không bao giờ được gặp lại. Giờ đây khi tôi vấp ngã, tôi sẽ phải tự đứng dậy và đi tiếp bằng đôi chân của mình, bởi bố đi xa, sẽ không còn ai nâng đỡ, che chở, động viên tôi nữa. Bố có biết chăng nơi đây con cô đơn buồn tủi một mình không? Tại sao nỡ bỏ con ở lại mà đi hả bố? Nhưng con cũng cảm ơn bố, bố đã cho con thêm một bài học nữa, đó chính là trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta hãy trân trọng những gì đang có, hãy yêu thương những người xung quanh mình hơn, và đặc biệt hãy quan tâm, chăm sóc cho bố của mình, tha thứ cho bố, khi bố nóng giận và nỡ mắng mình bởi bố luôn là người yêu thương nhất của chúng ta. Bố ra đi, đi đến một thế giới khác, ở nơi đó bố sẽ không còn bệnh tật, sẽ thoát khỏi cuộc sống thương đau này. Và bố hãy yên tâm, con sẽ luôn nhớ những lời dạy của bố, sẽ luôn thương yêu, kính trọng biết ơn bố, sẽ sống theo gương sáng mà bố đã rọi đường cho con đi. Hình ảnh của bố sẽ luôn ấp ủ trong lòng con. Những kỷ niệm, những tình cảm bố dành cho con, con sẽ ôm ấp, trân trọng, nó như chính linh hồn của mình. biÓu c¶m vÒ loµi c©y em yªu Trong cõi trần, có những loài cây nở hoa đẹp và buồn như những huyền thọai, như những triết nhân. Người ta khó vui được khi nhìn thấy một giàn hoa ty-gôn đỏ như màu máu vẳng về những câu thơ của TTKH. Nhìn hoa sen, lòng người chợt nhận ra lẽ vô thường thanh sạch của kiếp người. Ai đã từng có một đêm thức với hoa quỳnh, hẳn khó cầm được tấc lòng trước hình ảnh cái đẹp quá đỗi mong manh, mau chóng tàn phai. Người xưa một lần qua núi, thấy hoa lau nở trắng bạt ngàn, đã thảng thốt buông một câu hỏi buồn trong gió: Sao vừa nở ra đã vội bạc đầu thế hở lau ơi?... Và có một lòai cây chỉ nở hoa lúc cuối đời, nở xong là chết; nở như biết mình đã đến và sẽ ra đi trong cuộc đời; nở như những giây phút dọn mình để giã từ thế giới; nở tưng bừng như điệp khúc một giai điệu tráng ca. Loài đó là TRE. Tôi nghĩ đã là người Việt Nam, dù ở đâu và làm gì, ai cũng mang trong mình một bóng tre của quê hương, xứ sở. Sau lũy tre làng, đó là nơi hội ngộ buồn vui của cả một cộng đồng người, của hàng bao thế hệ. Không biết tự bao giờ, tre đã tham dự vào 18 cuộc sống con người như một thành tố không thể thiếu được. Chuyện cổ tích ngày xửa ngày xưa đã có cây tre trăm đốt. Và dẫu bây giờ nông thôn đã công nghiệp hóa, tre vẫn không thể thiếu được đối với người. Đó là cái đòn gánh có thể đàn hồi làm nhẹ vai cô thôn nữ gánh nước từ bến sông, gánh hàng ra chợ. Đó là mười sáu vành nón lá của mẹ tảo tần qua nắng qua mưa nuôi ta khôn lớn, của em dấu nụ cười e ấp mối tình đầu. Đó là giàn bí, giàn bầu nặng lòng câu ca” bầu ơi thương lấy bí cùng” mà cha ngồi hóng mát mỗi chiều. Đó là sợi lạc buộc chiếc bánh chưng xanh luôn gợi nhắc truyền thuyết Lang Liêu...Tre thủy chung một mối tình vĩnh cửu với người dân Việt. Tre lặng lẽ hiến dâng cho đời và hy sinh tất cả. Trong hành trình dâng hiến của mình, tre dâng tặng con người âm thanh từ máu thịt của nó. Tre tạo nên tiếng sáo Trương Chi làm điêu đứng người con gái cành vàng lá ngọc. Tre tạo nên cây đàn bầu khiến cả thế giới phải nghiêng mình trước ngón độc huyền của một dân tộc, mà dân tộc ấy lại đa tình làm sao: Đàn bầu ai gảy nấy nghe, làm thân con gái chớ nghe đàn bầu! Trên non ngàn Tây Nguyên, hồn tre nứa nhập vào đàn t’rưng, nhập vào đàn klông put, đàn chim đing, đàn đinh pah, và cả ching kram (chiêng tre) nữa...tạo nên âm sắc núi rừng Việt Nam độc đáo, không nơi nào có được. Và trong những ngày hội tưng bừng trên đỉnh non ngàn này, không thể thiếu những ché rượu cần mà những chiếc cần như những chiếc cầu của tình bạn, tình yêu, của men nồng cuộc sống... Từ măng non, tre vươn thẳng làm bạn với người, làm ngọn roi dạy dỗ con người, giúp con người bao điều trong cuộc sống, để rồi một buổi sáng kia, tre nở một chùm hoa và chết. Rất hiếm khi được nhìn thấy hoa tre nở. Cho đến nay, tôi cũng chỉ thấy hoa tre nở hai lần. Lần thứ nhất vào năm tám mươi lăm thế kỷ hai mươi. Năm đó, vào một buổi sáng mùa hè, rặng tre la ngà dọc bờ sông Bồ trước làng tôi đột nhiên bừng nở. Cả một rặng tre bung nở từng chùm hoa vàng xuộm màu thổ hoàng. Cái màu đất bình dị nổi lên nhờ màu xanh của lá, bình dị đến nao lòng. Cả lũ học trò chúng tôi hồi đó chiều nào cũng rủ nhau nhìn ra sông vì nghe nói tre nở hoa xong là chết. Nhiều đứa, trong đó có tôi, cố cãi lại lời tiên tri ấy, đến mức phải chia phe thách nhau. Nhưng ngày qua ngày, cả rặng tre từ màu xanh dần chuyển sang ngà. Cho đến một chiều nọ, không tin nổi vào mắt mình khi rặng tre cứ nhạt thếch hẳn đi, chúng tôi chạy ra xem thì thân tre đã khô lại. Trên cao kia, những chùm hoa tre khô cong rủ xuống như một bàn tay tiễn biệt. Bất giác cả bọn cứng lưỡi không nói nên được câu nào, cũng không thấy mấy đứa thắng cuộc yêu sách một điều gì. Trong làng có chú Tin đã ngoài bốn mươi vẫn còn độc thân chưa vợ. Chú xin làng chặt một cây tre về làm đàn bầu. Đêm đêm, tiếng đàn của chú nỉ non vang vọng khắp làng. Chẳng bao lâu sau thì có người chịu cùng chú kết tóc se tơ. Người già nói, tre nở hoa cả rặng như vậy là có điềm lành. Quả nhiên sau đó ít lâu thì không khí công cuộc đổi mới cũng tràn về nông thôn, đời sống của người nông dân có đỡ cực nhọc hơn. Nhưng cũng sau khi rặng tre la ngà ấy chết, làng không còn một cây tre la ngà nào nữa. Bấy giờ cả làng mới thấy do tre la ngà nhiều gai nên ít người trồng. Sau này tôi lang thang khá nhiều nơi, chú tâm tìm gặp một bóng dáng tre la ngà, ấy vậy đến giờ vẫn chưa một lần thấy 19 lại. Lần thứ hai tôi nhìn thấy hoa tre nở chỉ mới cách đây vài năm, vài tháng sau cơn đại hồng thủy tháng 11 năm 1999. Ấy là một hôm giá rét đầu năm 2000, qua khỏi cầu TâyThành bỗng thấy một bụi tre nhỏ bên sông nở hoa trong mưa. Cũng những chùm hoa tre vàng nhạt như màu đất, vươn giữa trời xanh bất chấp mưa gió phủ phàng, rét buốt, bản lĩnh vô cùng. Bây giờ nghiệm lại, thấy loài tùng bách như người quân tử ẩn dật, tre lại như người quân tử dấn thân. Từ khi sinh ra, tre đã sống và trả nghĩa cho đất cho người, đến khi hoa tre nở lần đầu tiên, cũng là lúc tre từ giã sự góp mặt của mình trên trái đất. Đó là một cách đi vào cõi chết rất đẹp: cả tre và hoa đều chết đứng như phơi gan ruột cùng trời đất chứ không chịu rủ xuống, lụi tàn như bao loài hoa khác. Cái chết ấy không hề làm cho người ta thấy một chút bi ai nào, ngược lại, nó tạc dáng hình giữa trời đất mênh mông, giữa muôn vàn hoa lá như một triết nhân đã ngộ ra chân lý về lẽ sống chết của con người. Tµi liÖu tham kh¶o båi dìng HSG m«n ng÷ v¨n 8 ***** 20
- Xem thêm -