So sánh một số chỉ tiêu sinh lý máu của tôm hùm bông (panulirus ornatus) bị bệnh sữa với tôm hùm bông khỏe mạnh

  • Số trang: 36 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 28 |
  • Lượt tải: 0
nhattuvisu

Đã đăng 26946 tài liệu

Mô tả:

CL C L I C M N .................................................................................................... 1 L IM U .................................................................................................... 3 PH N 1: T NG QUAN TÀI LI U ................................................................... 5 1.1. Tình hình nghiên c u v sinh lý máu cá và giáp xác trên th gi i............. 5 1.2. Tình hình nghiên c u v máu giáp xác Vi t Nam. ................................12 1.3. Gi i thi u v b nh s a trên tôm hùm do Rickettsia..................................14 PH N 2: PH 2.1. NG PHÁP NGHIÊN C U ......................................................17 it ng, th i gian và 2.1.1 it a m nghiên c u. ..........................................17 ng nghiên c u: sinh lý máu c a tôm Hùm Bông (Panulirus ornatus). .....................................................................................................17 2.1.2. Th i gian nghiên c u. .......................................................................17 2.1.3. a m nghiên c u........................................................................18 2.2. S kh i n i dung nghiên c u ..............................................................18 2.3. Ph ng pháp nghiên c u.........................................................................18 2.3.1 Ph ng pháp thu m u tôm: Thu ch n l c 30 con tôm Hùm Bông nuôi t i khu v c Hòn M t – Nha Trang. .....................................................18 2.3.2. Ph 2.4. Ph ng pháp l y máu và b o qu n m u máu tôm. ............................19 ng pháp phân tích m u. ...................................................................20 2.4.1. Phân tích các ch tiêu h u hình. ........................................................20 2.4.2. Ph ng pháp xác nh các ch tiêu sinh hoá......................................21 2.5. Thu th p và x lý s li u: ........................................................................21 PH N 3: K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N...................................22 3.1. K t qu nghiên c u các ch tiêu h u hình. ...............................................22 3.1.1. Các d ng t bào máu c a tôm hùm Bông (P. ornatus) kho m nh và nh ng bi n i khi tôm b b nh..............................................................22 3.1.2. T ng s t bào máu...........................................................................28 3.1.3. Công th c t bào máu. ......................................................................28 3.2. K t qu nghiên c u huy t thanh. .............................................................29 3.3. K t qu nghiên c u m t s ch tiêu khác. ................................................29 3.3.1. Th i gian ông máu..........................................................................29 3.3.2. l ng máu. ....................................................................................30 K T LU N VÀ XU T Ý KI N ................................................................31 3.1. K t lu n...................................................................................................31 3.2 xu t ý ki n. .........................................................................................31 TÀI LI U THAM KH O .................................................................................32 DANH M C CÁC B NG B ng 1: S l ng t bào máu.............................................................................28 B ng 2: Th i gian ông máu..............................................................................30 B ng 3: l ng máu. ........................................................................................30 DANH M C CÁC HÌNH Hình 1: Tôm hùm Bông.....................................................................................17 Hình 2: S kh i n i dung nghiên c u............................................................18 Hình 3: Cách l y máu tôm. ................................................................................19 Hình 4: M u máu tôm hùm................................................................................19 Máu tôm kho g n nh trong su t (A), máu tôm b nh c nh s a (B) .............19 Hình 5: Hình d ng các t bào máu tôm kho khi soi t i (40X).........................22 Hình 6: Các t bào máu tôm kho nhu m b ng Giemsa (40X)...........................23 Hình 7: Các d ng t bào máu c a tôm kho d a vào s t n t i c a các h t trong bào t ng. ................................................................................................24 Hình 8: M u máu tôm hùm................................................................................25 Hình 9: M u máu tôm hùm b b nh s a nhu m Gram (X40). ............................25 Hình 10: M u máu tôm hùm b b nh s a nhu m Gram (X40). ..........................26 Hình 11: M u máu tôm hùm b b nh nhu m Bengal Rose và Giemsa................26 Hình 12: Các t bào máu c a tôm hùm b b nh s a............................................27 Hình 13: Công th c t bào máu c a tôm kho ....................................................28 Hình 14: Hàm l ng protein huy t thanh...........................................................29 1 KÝ HI U VÀ CÁC CH VI T T T TB: t bào THC (total haemocytes count): t ng s t bào máu TPP (total plasma protein): hàm l X : s trung bình : sai s chu n CV %: h s phân tán mL: mili lit L: lít g: gam ng protein huy t thanh. 2 IC M hoàn thành t t N tài nghiên c u khoa h c này, bên c nh s c g ng n l c c a b n thân, tôi ã nh n c r t nhi u s giúp c a nhi u t ch c và cá nhân. Tôi xin bày t lòng bi t n sâu s c t i: Tr ng i h c Nha Trang, khoa Nuôi tr ng thu s n, B môn C s sinh h c ngh cá, B môn B nh h c Thu S n ã t o m i trong su t th i gian th c hi n PGS. TS. u ki n v t ch t k thu t tài. Th Hoà, ng i ã tr c ti p h ng d n tôi r t nhi t tình, chu áo. Các th y cô ã d y d em trong su t th i gian h c t p t i tr c ki n th c hoàn thành ng em có tài. C m n các chú, các anh ch l ng nuôi tôm hùm t i khu v c Hòn M t – Nha Trang ã nhi t tình giúp trong quá trình thu th p m u. Các k thu t viên phòng Sinh hoá II – B nh vi n a khoa t nh Khánh Hoà ãt om i u ki n c s v t ch t và giúp v ki n th c cho em hoàn thành các xét nghi m m u máu tôm. Cu i cùng tôi xin g i l i c m n t i các anh ch , các b n ã giúp ng viên tôi trong su t th i gian th c hi n và tài. Tôi xin chân thành c m n! Nha Trang, tháng 11 n m 2008. 3 IM Ngh nuôi tôm hùm U Vi t Nam m i ch xu t hi n c g n 2 th p k nh ng ã nhanh chóng tr thành m t ngh quan tr ng mang l i thu nh p cao cho ng i nuôi. Vùng bi n Nam Trung B là n i có i u ki n thu n l i cho nuôi tôm hùm, c nuôi Bình u tiên t i Khánh Hoà vào n m 1990, sau lan r ng ra 4 t nh là nh, Phú Yên, Bình Thu n, và Ninh Thu n. Tính trên c 5 t nh, nn m 2007 ã có 41 vùng nuôi v i 52.696 l ng nuôi, t o h n 2000 t n s n ph m có giá tr trên 40 tri u ô-la M h ng n m trong nh ng n m g n ây [3]. Tôm hùm gai, Panulirus spp., là loài có giá tr kinh t cao. Theo Lê Anh Tu n (2006), Vi t Nam, gi ng Panulirus có 7 loài x p theo giá tr kinh t nh sau: tôm hùm bông P. ornatus (Fabricius, 1798), tôm hùm á P. homarus (Linnaeus, 1758), tôm hùm s i P. Stimsponi (Holthuis, 1963), tôm hùm P. longipes (Edwards, 1868), tôm hùm ma P. penicilatus (Olivier, 1791), tôm hùm sen P. versicolor (Latraille, 1804), tôm hùm bùn P. polyphagus (Herbst, 1793). T i các l ng nuôi Vi t Nam nuôi 4 loài là tôm hùm bông, tôm hùm á (còn g i là tôm hùm xanh), tôm hùm bùn (tôm hùm tre), và tôm hùm [3]. Trong ó tôm hùm bông (P. ornatus) là loài có giá tr kinh t cao và ph bi n, kích th c c th l n, có th t kh i l ng 9 kg , t c c nuôi sinh tr ng cao, trên 1kg sau 18 tháng nuôi v i giá bán 600.000 – 730.000 VN / kg. Ngoài ra tôm hùm xanh P. homarus c ng nh , giá bán th p. Còn tôm hùm c ng c nuôi r i rác, có kích c th và tôm hùm tre không ph i là it ng ph m ng nuôi i dân l a ch n mà do l n vào gi ng trong quá trình khai thác t nhiên. V n c coi là ngh mang l i l i nhu n cao song c ng không kém ph n r i ro, m t trong nh ng m i e do chính là d ch b nh. Theo th ng kê tôm hùm có 12 b nh và tri u ch ng th mang, thân, long c trên ng g p, nguy hi m nh t là các b nh: en u, m m v …[3].Tuy nhiên m i ch xác nh c tác nhân c a 2 trong t ng s 12 b nh là en mang do n m Fusarium spp., và b nh thân do vi khu n Vibrio alginolyticus, Vibrio sp., ây chính là tr ng i l n nh t trong công tác phòng, tr b nh. Cu i n m 2006 xu t hi n thêm m t b nh l c 4 g i là “b nh s a”, phát sinh u tiên t i m t s l ng nuôi thu c 2 t nh Phú Yên và Khánh Hoà, sau lan r ng ra c 5 t nh mi n Trung Nam B . 2007 ã gây thi t h i hàng t ng cho ng i nuôi. Tác nhân n cu i n m c xác nh là m t loài vi khu n gi ng v i Rickettsia, ký sinh n i bào. Tôm b b nh có tri u ch ng d nh n bi t nh t là các t ph n b ng tôm chuy n sang màu tr ng d ch ti t c a c th bao g m c máu b ngày sau khi b c nh s a, tôm y u và ch t sau 8 – 20 n. hoàn thành ch ng trình ào t o Thu s n, cs hi n So sánh m t s tài c, i h c chuyên ngành B nh h c ng ý c a khoa NTTS, b môn B nh h c Thu s n, em th c ch tiêu sinh lý máu c a tôm hùm Bông (Panulirus ornatus) b b nh s a v i tôm hùm Bông kho m nh . Trong th i gian th c hi n tài em ã nh n c r t nhi u s giúp c a các t ch c, các th y cô và các b n, tuy nhiên do ki n th c còn h n ch nên không tránh kh i nh ng sai sót. Em mong b n tài c s góp ý cua các th y cô và các c hoàn thi n h n. M c tiêu c a tài. Do nh ng hi u bi t v sinh lý máu c a giáp xác nói chung và c a tôm hùm nói riêng k t qu c a Vi t Nam còn r t h n ch , h u nh ch a c c p n nên tài nh m góp ph n làm phong phú thêm hi u bi t v sinh lý máu giáp xác. Ngoài ra tài còn ti n hành so sánh m t s ch tiêu huy t h c gi a tôm hùm kho m nh và tôm b b nh s a. Nh ng bi n th góp ph n xây d ng ph i v máu ghi nh n ng pháp ch n oán b nh s a có hi u qu . c có 5 PH N 1: T NG QUAN TÀI LI U 1.1. Tình hình nghiên c u v sinh lý máu cá và giáp xác trên th gi i. Máu là th d ch l u thông trong huy t qu n, có vai trò quan tr ng th ng v t nói chung và giáp xác nói riêng. Máu là môi tr ng s ng c a các t bào, các mô trong c th , là c u n i gi a c th v i môi tr thông qua quá trình trao i khí. Oxy iv i ng bên ngoài c l y vào qua mang theo máu i t i các t bào trong c th , t i ây do chênh l ch v áp su t riêng ph n gi a oxy, khí cacbonic trong máu v i môi tr bào l y oxy t máu và ng ng t bào s di n ra quá trình trao c l i, máu nh n v khí cacbonic do các t bào th i ra. Quá trình này di n ra liên l c và không ng ng ngh , ng oxy c n thi t cho ho t th m t l ng s ng c a c th m b o cung c p hi n khác trong ch c n ng liên l c gi a c th và môi tr trình trao c. M t bi u ng c a máu là v n ng trong ng tiêu hoá do c th h p th t môi tr i kh p c th , cung c p cho t ng t bào, y ng th i th i lo i ra kh i c ng l n khí cacbonic, tránh cho c th không b nhi m chuy n các ch t dinh d i khí: các t ng ng th i nh n v các ch t th i c a quá i ch t t các t bào và c quan bài ti t th i ra ngoài. M t ch c n ng n a c a máu, vô cùng quan tr ng và không th không nh c n ó chính là b o v c th . Ch c n ng này liên quan n các t bào máu và nh ng ch t có kh n ng mi n d ch t n t i trong huy t thanh nh kháng th , lectin… ây là v n h t s c ph c t p và gây nhi u tranh cãi, còn c n nhi u h n n a nh ng nghiên c u v l nh v c này làm rõ h n vai trò mi n d ch c a máu. Ngoài ra máu còn nhi u ch c n ng quan tr ng khác i u hoà thân nhi t, ph i h p các ho t do tuy n n i ti t i v i c th nh : ng c a c th thông qua các hoocmon vào… Nghiên c u v máu c a giáp xác c ng nh c a cá là k th a nh ng thành t u trong nghiên c u huy t h c nh ng hi u bi t v máu ng i và ng v t có vú. So v i giáp xác thì cá có ph n rõ ràng và phong phú h n. Máu cá g m hai thành ph n chính là huy t t ng và huy t c u (t bào máu). Có th phân chia t bào máu cá thành 3 nhóm c b n là h ng c u, b ch c u và ti u c u. Khác v i 6 ng v t có vú, h ng c u c a cá có nhân và ph ng hai m t. Còn b ch c u là các t bào hoàn ch nh v c u trúc nh ng là nhóm không thu n nh t. C n c vào s có hay không các h t trong bào t ng có th phân bi t thành b ch c u có h t và b ch c u không h t, d a vào hình d ng thì có b ch c u n nhân và b ch c u a nhân, còn xét v m t ngu n g c thì có b ch c u dòng lympho và b ch c u dòng tu . Nhóm th 3 là các ti u c u, th c ch t ti u c u không ph i là t bào mà ch là m t kh i bào t g c t tu x ng nh t ra t bào t ng c a t bào nhân kh ng l có ngu n ng. Thành ph n vô hình c a máu cá là huy t t c và ch t khô, n c chi m t i 80%, còn l i là ch t khô g m protein, glucose, lipid, và m t s ch t khác. S l ng có s thay ng h p thành t ng các t bào máu c ng nh thành ph n huy t i tu theo tr ng thái sinh lý c a cá [21]. S khác nhau c b n nh t gi a máu c a các loài giáp xác v i máu cá và ng v t có x cao ng s ng nói chung là máu giáp xác ch a t nm c ti n hoá có th phân bi t thành các d ng t bào h ng c u, b ch c u và ti u c u. Do ó ngay c trong cách phân lo i các d ng t bào máu c ng không có s th ng nh t gi a các nghiên c u. Có th d n ch ng ra m t vài ví d nh sau: Soderhall và Smith (1983) phân lo i c loài cua bi n Carcinus maenas 3 d ng t bào máu là t bào không h t (hyaline cell), t bào bán h t (semigranular cell), và t bào có h t (granular cell); còn Sting và các c ng s (1989) g i tên các d ng t bào máu c a tôm he Nh t B n Penaeus japonicus là t bào h t l n (large granular haemocyte), t bào h t nh (small granular haemocyte) và t bào ch a bi t hoá (undifferentiated haemocyte); nghiên c u trên loài tôm Hùm Châu M Homarus americanus, theo Cronick và Stewart (1973) có 3 d ng t bào máu là các t bào không b t màu (prohyalocyte), các t bào có h t a bazo (eosinophylic granulocyte) và các t bào có h t a axit (Chromophylic granulocyte)…[20] Karin van de Braak (1996) l i phân lo i t bào máu c a tôm Sú (Penaeus monodon) theo hai cách. Cách th nh t là d a vào hình d ng và tính ch t b t màu c a các t bào máu khi nhu m b ng Giemsa, qua kính hi n vi quang h c phóng i 1000X ã phát hi n ra 5 lo i hình d ng t bào máu: - Type 1: các t bào hình tròn ho c hình oval, nhân có hình tròn, hình oval ho c hình móng ng a b t màu xanh v i thu c nhu m còn t bào ch t có màu . 7 - Type 2: là các t bào kéo dài hai u, nhân hình oval ho c hình móng ng a b t màu xanh, t bào ch t không màu ho c màu nh t. - Type 3: các t bào hình tròn ho c oval, nhân màu xanh hình tròn, oval, hay hình móng ng a, t bào ch t không màu ho c nh t. - Type 4: t bào có nhân không rõ ràng, ph n trung tâm t bào có màu xanh, bên trong là các h t b t màu . - Type 5: t bào tròn và r t nh , nhân tròn ho c hình oval có màu xanh m, t bào ch t không màu. Cách th hai là d a vào s t n t i c a các h t trong bào t ng thì có 3 nhóm t bào là: hyaline cell, semigranular cell, và granular cell. Các t bào này c quan sát th y qua kính hi n vi nt . Khi so sánh gi a hai cách phân chia này, ng i ta th y th c ra các t bào type 1 là các t bào có h t, tye 2 và 3 là các t bào h t nh , type 5 là t bào không h t, còn type 4 có th là nh ng t bào có h t nh ng không có nhân [20]. Nh n xét rút ra t các nghiên c u trên là tuy cách g i tên các t bào máu c a t ng tác gi là khác nhau nh ng u d a trên s có hay không có m t c a các h t trong t bào ch t. Do ó các nghiên c u g n ây h u h t i theo quan m c a Bauchau (1981), t c là phân chia các t bào máu giáp xác thành 3 nhóm là t bào không h t (hyaline cell), nhóm t bào h t nh (semigranular cell, small granular cell) hay còn g i là t bào bán h t, và nhóm th 3 là các t bào h t l n (large granular cell) [12]. - T bào không h t (hyaline cell): có kích th c t 6 – 13 µm, t l gi a nhân và t bào ch t l n, không có các h t nh trong bào t ng. óng vai trò tiên phát trong quá trình ông máu và có kh n ng th c bào m nh. - T bào h t nh (semigranular cell): dài 10 – 20 µm, t l nhân và t bào ch t t ng i l n, có các h t nh trong t bào ch t, là d ng trung gian gi a t bào không h t và t bào h t l n. Có kh n ng th c bào, óng gói và ông máu. - T bào h t l n (granular cell): kích th c dao µm, t l gi a nhân và t bào ch t th p, trong bào t ng trong kho ng 12 – 25 ng có r t nhi u h t nh . Các t bào này ch y u có vài trò trong quá trình ông máu, ho t hoá h th ng phenoloxydaza và óng gói [14]. 8 Thông th ng trong máu c a các loài giáp xác các t bào h t nh chi m m t t l l n so v i 2 d ng t bào còn l i. Nghiên c u c a Hijran Yavuzcan Yildiz và Hasan Huseyn Atar, 2002 trên cua n c ng t Potamon fluviatilis cho k t qu : t ng s t bào trung bình là 10,53 x 105 TB/, trong ó t bào h t nh chi m t l 54,25%, t bào không h t là 15% còn l i là t bào h t l n chi m 30,75% [16]. Các t bào này có ngu n g c t mô t o máu, nh ng quá trình hình thành và bi t hoá c a chúng thì ch a có nh ng hi u bi t rõ ràng. Có quan i m cho r ng c 3 d ng t bào trên u xu t phát t m t dòng t bào g c, tr i qua quá trình bi t hoá v i t bào không h t là d ng nguyên thu , các t bào h t nh là d ng trung gian và giai o n cu i cùng là các t bào h t l n. Tuy nhiên nhi u tác gi khác c n c vào các c m hình thái h c và mô hoá h c a ra nh ng d n ch ng v các dòng t bào khác nhau t n t i trong máu giáp xác. Stewart và Cronick (1987) mô t 2 d ng t bào không h t, 2 d ng t bào có h t, trong ó m t d ng là các t bào có h t a bazo, d ng còn l i là các t bào có h t a acid. Johnston (1973) báo cáo v 2 dòng t bào máu cua Carcinus meanas, g i là dòng t bào Alpha và dòng t bào beta. T bào alpha có nhân a bazo; còn dòng beta g m các t bào có nhân a acid, trong bào t có kích th c l n và c u trúc không ng còn có các h t nh , chúng i, tuy nhiên hi m khi t n t i nguyên v n trong các tiêu b n máu. Còn Hose và Martin (1989) khi tìm hi u v ch c n ng c a các dòng t bào máu ã nh n th y trong khi các t bào không h t có vai trò l n trong quá trình ông máu và dung gi i và h t l n l i liên quan t i hi n t c t vi khu n thì các t bào h t nh ng th c bào và óng gói. N u cho r ng chúng ch xu t phát t m t dòng t bào duy nh t thì c n ph i có nh ng lý gi i xác áng n cho nh ng m khác bi t v hình thái h c, và ch c n ng mi n d ch ã nêu trên [14]. Ngoài nh ng nghiên c u v phân lo i các d ng t bào máu, nhi u tác gi còn r t quan tâm n các ch tiêu khác c a máu nh t ng s t bào máu, công th c t bào máu, hàm l hàm l c a ph ng ng protein huy t thanh, n ng ammonia trong máu, ng…Tu theo loài, giai o n, tr ng thái sinh lý và ng pháp xác nh mà nh ng ch tiêu trên có s bi n chính xác i rõ ràng. Theo 9 Karin van de Braak (1996), t ng s t bào máu (THC) c a tôm Sú vào kho ng 33,2 – 78,6 tri u TB/mL máu, hàm l giá tr này tôm hùm Châu M là 8 – 21 tri u TB/mL máu, và 10 – 40 g/L protein (Stewart và c ng s , 1967), hàm l ng protein huy t thanh là 63,0 – 96,8 g/L, tôm he Nh t B n là 5,4 – 14,6 tri u TB/mL, ng protein (TPP) là 41,4 – 47,9 g/L ( Sting, 1989)…[21]. Khi so sánh các ch tiêu trên gi a hai tr ng thái kho m nh và m c b nh c a v t ch ng i ta th y c nh ng s bi n i có ý ngh a, do máu có vai trò quan tr ng trong áp ng mi n d ch c a giáp xác. Nghiên c u v h th ng mi n d ch c a giáp xác ã hi u bi t cb t u t nh ng n m 80 c a th k XIX, v i nh ng u tiên là v kh n ng th c bào và ph n Cantacuzene trong nh ng n m 1912 – 1934 b t d ch nh d ch th . Sau ó v n niên 60 c a th k XX m i u nghiên c u v này d n không c nghiên c u tr có x l i v i s c hi u nh n th p kh i x ng t c bi t là trên tôm hùm và c ng t b nhi m n m. H mi n d ch c a giáp xác còn th p, chúng ch a có áp ng mi n d ch áp ng mi n c quan tâm cho mãi Sinderman (1971) v các b nh trên giáp xác nuôi, tôm n ng viêm. Likewise và cá x m c ti n hoá ng và các ng v t ng s ng b c cao khác mà ch y u d a vào áp ng mi n d ch t nhiên. Tuy nhiên i m t ng ng c a giáp xác so v i các ph n ng b o v c th ng v t có x ng s ng là c th c hi n nh vào các t bào máu chuyên hoá và m t s ch t t n t i trong huy t thanh. Các t bào này c ng ti n hành ho t th c bào, phong to , và s n sinh các ch t di t khu n ng lo i b ho c vô hi u hoá các tác nhân gây b nh [14]. - Th c bào là ph n ng phòng v ph bi n nh t và r t quan tr ng các loài ng v t. bào h t nh t tc giáp xác ch c n ng này do các t bào không h t và các t m nhi m. C ng có quan bào có vai trò tiên phong trong ho t chính xác c a 2 k t ku n này m cho r ng t bào h t l n m i là các t ng th c bào (Hose & CTV, 1990). Tính n nay v n ch a c ki m ch ng. - Ph n ng ông máu c ng là m t ki u phòng v c a giáp xác tránh kh i s m t máu và l u thông c a các tác nhân gây b nh trong c th . T t c các d ng t bào máu u tham gia vào ph n ng ông máu nh vào kh n ng k t dính thành kh i t i các th ng t n trên thành m ch. Nh ng vai trò quan tr ng h n c 10 c xác nh là nh vào các t bào không h t do chúng có kh n ng v ra và gi i phóng s n ph m là catalaza coaglucogen – ây là các protein gây ông máu. S suy gi m kh n ng ông máu c a giáp xác h u nh ph thu c vào s suy gi m n ng protein ông máu trong huy t thanh và s l ng các t bào không h t. Có 3 ki u ông máu: + Type A: máu ông do s bám dính c a các t bào máu, nút l i các v t th ng trên thành m ch (15 – 20% do các t bào không h t, ã c ch ng minh trên loài thân m m Loxorhynchus grandis). + Type B: máu ông do s ng ng k t các t bào k t h p v i y u t ông t c a máu (v i s tham gia c a 20 -30% t bào không h t, nghiên c u trên tôm Hùm Châu M ). + Type C: máu ông r t nhanh do ch t gây ông máu ti t ra t các t bào (50 – 60% vai trò thu c v các t bào không h t, ch ng minh các loài Panulirus interruptus, Sicyonia ingentis). Ngoài s ph thu c vào các t bào không h t, ph n ng ông máu còn ch u tác ng c a nhi t . - S hình thành kh i u (nodule formation) và óng gói (encapsulation): quá trình này c u khi n b i các t bào h t nh và t bào h t l n. Ban u các t bào h t nh bao vây l y v t th l sau ó t bào h t l n ti t s c t melanin gi t ch t tác nhân. ng th i v i quá trình này là quá trình tiêu và phóng thích h t c a t bào có h t. - Lectins: lectin có trong máu c a các loài giáp xác, ây là các protein ho c glycoprotein có kh n ng nh n và g n k t lên các phân t carbohydrate trên b m t t bào vi khu n và n m. Lectin không có ho t tính xúc tác ho c phân gi i mà n gi n ch là làm b t ng hoá ho c ng ng k t vi sinh v t. Do ó nó có vai trò t ng t nh m t ch t opsonin. Có quan m cho r ng t bào không h t và có h t nh là n i s n sinh lectin. - Protein ho c peptid kháng khu n: b n chân t có kh n ng s n sinh các protein và peptid kháng khu n, ây là các ch t có ho t tính di t vi sinh v t v i ph kháng r ng. Tuy nhiên n nay v n còn r t hi m thông tin v s t n t i c a các peptid này trong máu giáp xác. 11 - H th ng phenol oxydase: m t d u hi u nh n bi t các b nh nhi m khu n giáp xác là s xu t hi n các m en trong l p bi u bì v i các tác nhân xâm nh p có màu nâu en. Nguyên nhân c a hi n t ng này là do s tích t melalin, s n ph m cu i cùng c a h th ng phenol oxydase. Nhân t ho t hoá h th ng này là các phân t lipopolisaccaride và 1,3 glucan có trên b m t các t bào vi khu n và n m. Huy t c u c a giáp xác có các th th k t h p v i LPS và 1,3 glucan, các t bào có ch c n ng này c xác nh là các t bào h t nh và t bào h t l n. sau khi k t h p, t bào b phá v gi i phóng các h t và prophenoloxydase (PrO PO) - chuy n hoá thành d ng ho t ng phenoloxydase khi ti p xúc v i LPS và 1,3 glucan. Men này xúc tác quá trình oxy hoá các h p ch t phenol thành quinine, các quinine s polymer hoá thành melanin. Trong quá trình hình thành melanin, các s n ph m oxy hoá trung gian có ho t tính cao và c i v i vi sinh v t [14]. Tuy c phân chia thành nhi u lo i ph n ng mi n d ch nh ng trong c th các c ch này ho t i m chung là ng m t cách hài hoà và t u liên quan ng tr l n nhau. Và có n ch c n ng c a các t bào máu và huy t ng.Do ó khi có tác nhân l xâm nh p vào c th hay môi tr u gây ra nh ng bi n c i trong máu. H u h t các tr máu gi m, công th c t bào b thay i, hàm l ng bi n ng h p là l ng ng t bào ng protein gi m… Tôm Sú nhi m Rickettsia toàn thân, c th có ph n ng b ng cách thay is l bào máu, quan sát th y nhi u th c bào b vi khu n này xâm nh p. Cua n ng t c ng t nuôi t i m t s t nh phía Nam Trung Qu c khi b b nh run chân do Rickettsia, trong máu có các khu n l c b t màu h ng v i thu c nhu m Giemsa, xu t hi n nhi u Rickettsia trong không bào c a các t bào máu [8]. Theo Jeffrey D. Shields, tôm hùm Panulirus argus giai o n Junenile b “b nh s a” bang Florida, Hoa K do m t loài virus l không có v envelop, không hình thành th n, c u trúc 20 m t, chúng ký sinh trong các t bào máu ho c l u hành t do trong máu. Loài virus này m c b nh có các tri u ch ng: máu c t tên là PaV1. Tôm hùm c nh s a và không ông, s l máu gi m, các t bào không h t và h t nh b bi n i [18]. ng t bào 12 G n ây nh t là vào n m 2007, có thông báo v s xu t hi n m t b nh l trên cua bi n (Carcinus meanas) nuôi vùng Swansea n c Anh, g i là b nh “cua s a”. Tác nhân gây ra b nh này là m t loài vi khu n thu c Alphaproteobacteria, không gi ng v i b t k loài Rickettsia nào ã t ng gây b nh trên giáp xác. Cua b b nh này máu chuy n sang màu tr ng nh s a, khó ông, t ng s t bào máu và hàm l giai o n c a b nh trong khi hàm l ng huy t thanh gi m có ý ngh a theo các ng ammonia và glucose l i t ng lên [15]. Riêng v i tôm hùm gai (Panuliridae) nh ng nghiên c u v máu còn ít c quan tâm ti n t ng n. H u h t các k t lu n u là c oán d a theo nh ng di n ng v i các loài giáp xác khác (Sting & CTV, 1989). C ng nh các loài giáp xác khác, tôm hùm có 3 nhóm t bào máu: t bào không h t, t bào h t l n, t bào h t nh . Các ph n ng mi n d ch c a tôm hùm c chia thành 3 c p : l p v kitin bên ngoài có tác d ng ng n c n s xâm nh p c a các tác nhân gây b nh, quá trình nh n bi t, b t gi và lo i tr v t l ra kh i c th , cu i cùng là ph c h i các t ng t n. Các ph n ng trên không mâu thu n, th i tr l n nhau mà b sung, ph i h p v i nhau thông qua 5 quá trình: th c bào, quá trình tiêu h t, ph n ng ông máu, bao vây và óng gói v t l . Các t bào máu tham gia vào c 5 ph n ng trên, s suy gi m h th ng mi n d ch c a tôm hùm liên quan ch t ch v i s suy gi m s l ng các t bào máu. K t qu c a nh ng nghiên c u trên cho th y vi c tìm hi u v huy t h c c a ng thu s n r t có kh n ng tr thành công c ch n oán b nh và qu n lý s c kho có hi u qu cho v t nuôi trong t ng lai. 1.2. Tình hình nghiên c u v máu giáp xác Vi t Nam. Là m t qu c gia có ngh nuôi tr ng thu s n khá phát tri n nên có r t nhi u nghiên c u v các sinh s n và dinh d it ng nuôi song t p trung vào c m sinh h c ng mà ch a chú tr ng t i sinh lý máu do ây là l nh v c chuyên sâu c n nhi u k thu t hi n ngu n t li u trong và ngoài n i. Nh ng nghiên c u còn c có Trong cu n: B nh h c th y s n ( m c s kh i, c c ng r t eo h p. Th Hoà ch biên), ph n mi n d ch h c giáp xác, trang 163 – 165 do Nguy n H u D ng d ch có nêu ra 3 d ng t bào máu c a giáp xác là b ch c u không h t, b ch c u h t l n và b ch c u h t nh 13 cùng v i ch c n ng c a chúng trong các ph n ng mi n d ch nh th c bào, óng gói và hình thành kh i u, ho t hoá h th ng phenoloxydaza…(d ch theo ch ng 4 c a tài li u “Fish Pathology” do Ronald J. Robert biên so n). Ti n s L u Th Dung ã tìm hi u khá chi ti t v m t s ch tiêu sinh lý máu c a cá Tr m c nh : các d ng t bào máu, công th c t bào, t ng s t bào, h s l ng máu, hàm l ng protein, lipoprotein…liên quan n ch dinh ng, phát d c và tình tr ng s c kho c a cá. Cá b b nh l loét do vi khu n Aeromonas hydrophila cho th y hình d ng và s l i, c th là s l ng h ng c u gi m i, trong khi s l t l ph n tr m các lo i b ch c u có s thay huy t thanh gi m t 2,33 g% khi ng các t bào máu u thay ng b ch c u l i t ng lên, i áng k . Hàm l cá kho xu ng còn 2,03 g% ng protein cá b b nh, trong l ng máu trung bình c a cá b nh l i l n h n so v i cá kho [6]. V máu giáp xác nói chung thì Vi t Nam ch a có công trình nghiên c u có quy mô l n, a ph n ch là nh ng nh n li u t n u, ch y u s d ng ngu n c ngoài. Nghiên c u v sinh lý máu c a tôm hùm c ng tr ng chung ó, n nay v n ch a có k t qu nào ng có giá tr kinh t cao và ngày càng c an nh ban trong tình c công b m c dù ây là c nuôi ph bi n i nhi u vùng bi n c ta. Liên quan n s bi n i sinh lý máu c a giáp xác, n m 2006 m ts l ng nuôi tôm Hùm thu c hai t nh Khánh Hoà và Phú Yên ã xu t hi n m t lo i b nh l v i nh ng d u hi u d nh n bi t nh máu tôm chuy n sang màu tr ng c nh s a, gan tu chuy n màu nh t nh t, có tr ã xác nh tác nhân là m t loài vi khu n d ng Rickettsia (RLB) có hình que cong [1]. B c u ã nh n c nh s a, khó ông, s l v n ng h p b ho i t . Hi n nay này không nh c m t s bi n ng t bào máu gi m rõ r t so v i tôm kho . Song c quan tâm nhi u và v n còn ang Có th th y các nghiên c u v sinh lý máu trên giáp xác do m c n i v máu nh máu có màu ng . ng v t thu s n, c ta còn r t h n ch trong khi nh ng yêu c u m i c bi t là c t ra phát tri n m nh c a ngh thu s n nh nghiên c u v lai t o gi ng, sinh s n nhân t o, v b nh d ch thì ngày càng tr nên c p thi t. Theo nhi u nhà nghiên c u n xu t c a c ngoài, hi u bi t v sinh lý máu c a v t nuôi s giúp 14 chúng ta có c công c ch n oán b nh hi u qu . Hi n nay d ch b nh x y ra ngày càng nhi u và có tính ch t nghiêm tr ng, do ó i sâu vào nghiên c u v máu c a ng v t thu s n s là h ng i m i cho ngành thu s n trong t ng lai. So v i máu cá thì nh ng nghiên c u v sinh lý máu giáp xác còn r t h n ch . n nay v n còn nhi u v n gây tranh cãi và c n c u t nghiên c u sâu h n. - Ngu n g c, quá trình bi t hoá và ch c n ng c a các t bào máu còn ch a có nh ng hi u bi t rõ ràng. - Các ph n ng mi n d ch liên quan t i các thành ph n c a máu ch a c gi i thích rõ ràng. - Vi c dùng các xét nghi m máu v t có vú ã i và ng c ng d ng r ng rãi và t ra r t có hi u qu . Khi hàm l ng protein t ng ho c gi m ch n oán b nh trên ng t bi n có th là d u hi u c a ch ng th n h …Trên ng v t thu s n, m c dù ã có nhi u ý ki n b nh thông qua xét nghi m máu, song ph xu t n kh n ng ch n oán n nay v n ch a xây d ng cm t ng pháp c th . 1.3. Gi i thi u v b nh s a trên tôm hùm do Rickettsia. Theo h th ng phân lo i c a Bergey thì Rickettsia có 2 gi ng: Rickettsia và Coxiela thu c h Rickettsiaceae, b Rickettsiales, và gi ng Chlamydia thu c b Chlamydiales, l p Microtatobioles. Rickettsia là nhóm vi sinh v t ký sinh n i bào b t bu c. Chúng có kích th c l n h n virus nh ng nh h n vi khu n v i nhi u hình d ng khác nhau: hình que ng n (0,3 – 0,6 µm), hình c u ( ng kính kho ng 0,3µ m), hình que dài (0,3 – 2 µm) ho c hình s i (dài không quá 5 µm). Rickettsia thu c lo i Gram âm, nh ng khác v i vi khu n aniline ki m thông th ch nó r t khó b t màu v i các thu c nhu m ng. Mu n quan sát Rickettsia ng Giemsa, Macchiavello…Quan sát d i ta ph i nhu m b ng i kính hi n vi i n t có th th y Rickettsia có thành t bào, màng nguyên sinh ch t, t bào ch t và th trung tâm hình s i. C th Rickettsia có kho ng 30% protein, ngoài ra có khá nhi u lipid trung tính, photpholipid và hydratcarbon. Hàm l ng ADN chi m 9% so v i tr ng l ng 15 khô c a t bào, l ng ARN thay i khá nhi u, th ng g p 2 – 3 l n so v i ADN. Rickettsia ch a Ribosome và m t s ch t khác c n thi t cho quá trình sinh t ng h p protein. Rickettsia gi ng v i virus là có kích th c nh bé và có i s ng ký sinh b t bu c. M t s phát tri n trong nguyên sinh ch t c a t bào v t ch , m t s phát tri n tronng nhân t bào ch , m t s l i ch phát tri n ch t giáp v i nhân t bào. Tuy nhiên chúng gi ng vi khu n vùng gi a t bào m: ã có c u trúc ti n t bào và ch a c AND và ARN trong c u trúc di truy n [8]. Nhà khoa h c M H.T. Ricketts, 1909 là ng máu ng i u tiên phát hi n ra trong i m c b nh s t phát ban có t n t i các sinh v t nh bé. Nh ng mãi t i m 1916, nhà khoa h c Rochalima m i công b khá y v tác nhân gây b nh s t phát ban và g i là Rickettsia. Chúng t n t i trong các loài chân chét, ve, mò…) và lây nhi m qua ng Rickettsia gây ra trên ng t (b i, gia súc. D u hi u chung c a b nh s t do i và gia súc là s t có chu k , li bì, phát ban, các ph n ng huy t thanh (ng ng k t v i khu n Proteus X 19), có th lan truy n thành d ch nguy hi m. n nay ã có m t s báo cáo v các b nh do Rickettsia gây ra trên ng v t thu s n ch y u trên các loài giáp xác. Do Rickettsia không phát tri n trên môi tr ng t ng h p, nuôi c y chúng c n các t ch c t bào s ng nên vi c nghiên c u b nh do Rickettsia gây ra trên n. c ng v t thu s n tr nên khó kh n m chung c a các b nh do Rickettsia gây ra trên giáp xác là vi khu n xâm nh p vào các t bào máu t o thành t ng ám l n, có th quan sát rõ ràng v i các tiêu b n nhu m Giemsa, Hematoxylin & Eosin, Pinketon. Khi v t nuôi b nhi m toàn thân có th th y các Rickettsia trong nhi u lo i mô c a c th . V t nuôi ph n ng b ng cách thay ng t bào máu, i u này ã c ch ng minh qua nghiên c u v b nh cua s a trên cua bi n Carcinus maenas Châu Âu, b nh do Rickettsia Rickettsia gây ra cho is l tôm he, b nh run chân cua n c ng t… Các b nh do n nay v n ch a có cách tr b nh có hi u qu . Cách t t nh t là cách ly các cá th , các àn ã b nhi m b nh ra kh i khu v c nuôi tránh lây lan m m b nh [8]. 16 Cu i n m 2006, u n m 2007, t i m t s l ng nuôi tôm hùm thu c hai t nh Phú Yên và Khánh Hoà xu t hi n m t lo i b nh l v i các d u hi u t nh sau: các t ph n b ng tôm chuy n sang màu tr ng c mô c, d ch ti t c a c th bao g m c máu có màu tr ng nh s a ho c h i h ng, mô c gan tu có màu nh t nh t, có th b ho i t . B nh lan r ng, c và nhão, n tháng 8 – 9 / 2008 ã tr thành d ch, lan ra kh p các l ng nuôi thu c 5 t nh mi n Trung Vi t Nam: Bình nh, Phú Yên, Khánh Hoà, Ninh Thu n, Bình Thu n, gây thi t h i l n cho các h nuôi [3]. c s ch th c a b Nông nghi p và phát tri n nông thôn, m t nhóm các nhà khoa h c thu c các trung tâm nghiên c u, các tr ng i h c ã ti n hành nghiên c u truy tìm nguyên nhân và cách phòng tr b nh s a. K t qu nghiên c u cho th y t n t i m t d ng vi khu n Gram âm, hình cong trong máu, trong d ch nghi n mang, mô c , và mô gan tu c a tôm b nhi m b nh. Vi khu n xâm nh p và t n t i trong t bào ch t c a các t bào máu, l u thông trong máu làm cho máu có màu tr ng c và r t khó ông, s l ng các t bào máu gi m h n so v i con kho . Qua kính hi n vi n t , phát hi n th y vi khu n hình cong, kích th c1 – 2 µm, b t màu Gram âm, l p v ngoài màu tr ng b c, không có tiên mao, không có lông. Vi khu n này không phát tri n nhân t o. Các c c khi nuôi c y trên môi tr ng m trên cho th y ây là m t loài vi khu n r t gi ng v i Rickettsia. Tuy v y d ng vi khu n này có t bào cong h n và vách t bào m ng n so v i các Rickettsia khác. Có th dùng m t s lo i kháng sinh Oxytetracyline, Enrofloxacine Floxacine, Streptomycine, tr b nh b ng cách tiêm vào c c a tôm b nh. Tuy v y khi tôm ã b b nh n ng thì t l ch a kh i là r t th p, có tr trong máu không h t hoàn toàn vi khu n hình cong, c ng có tr ng h p ng h p ki m tra l i không th y s có m t c a tác nhân gây b nh nh ng sau khi tiêm thu c có con h u nh không n nên sinh tr ng kém. Do ó dùng kháng sinh ch là bi n pháp kh c ph c t m th i, c n ph i có nghiên c u ti p theo phòng b nh có hi u qu h n [1]. a ra các bi n pháp 17 PH N 2: PH 2.1. i 2.1.1 ng, th i gian và i t NG PHÁP NGHIÊN C U a m nghiên c u. ng nghiên c u: sinh lý máu c a tôm Hùm Bông (Panulirus ornatus). Ngành chân kh p Arthropoda L p Malacostraca B Decapoda B ph Pleocyemata H Palinuridae Gi ng Panulirus Loài P. ornatus (Fabricius, 1798) - Kích c m u: 150 – 250g. -M u c thu t i các l ng nuôi thu c khu v c Hòn M t – Nha Trang. A B A B Hình 1: Tôm hùm Bông Tôm kho m nh (A) các t b ng trong, tôm b b nh s a các t b ng c (B) 2.1.2. Th i gian nghiên c u. tài b t u ti n hành th c nghi m t và k t thúc vào gi a tháng 10/2008. u tháng 5/2008, kéo dài 5 tháng
- Xem thêm -