Skkn môn hóa học thpt một số biện pháp giải bài tập tìm ctpt của chất

  • Số trang: 22 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 11 |
  • Lượt tải: 0
nganguyen

Đã đăng 34173 tài liệu

Mô tả:

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỀ TÀI: “MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIẢI BÀI TẬP TÌM CTPT CỦA CHẤT HÓA HỌC THPT” Mét sè ph−¬ng ph¸p gi¶i bµi tËp lËp c«ng thøc ph©n tö cña chÊt dùa vµo thµnh phÇn ®Þnh l−îng A. §Æt vÊn ®Ò: I. lý do chän ®Ò tμi Trong c«ng t¸c gi¶ng d¹y Ho¸ häc theo ph−¬ng ph¸p ®æi míi hiÖn nay, nhiÖm vô chÝnh cña gi¸o viªn lµ dÉn d¾t häc sinh tiÕp thu c¸c kiÕn thøc c¬ b¶n, rÌn luyÖn c¸c kü n¨ng, thao t¸c thùc hµnh thÝ nghiÖm, gióp häc sinh n¾m v÷ng ®−îc kiÕn thøc s¸ch gi¸o khoa. Song bªn c¹nh ®ã, mét nhiÖm vô kh«ng kÐm phÇn quan träng lµ ®µo t¹o vµ båi d−ìng nh©n tµi cho ®Êt n−íc. NhiÖm vô ®ã ®−îc cô thÓ ho¸ b»ng c¸c kú thi ĐH-CĐ , häc sinh giái c¸c cÊp hµng n¨m. CÊu tróc ®Ò thi häc sinh giái chñ yÕu lµ c©u hái vµ bµi tËp n©ng cao, nh»m chän ®óng ®èi t−îng häc sinh kh¸ giái, c¸c bµi tËp n©ng cao cã thÓ ph¸t triÓn ë nhiÒu d¹ng. Trong sè ®ã, mét d¹ng bµi tËp mµ ta th−êng xuyªn gÆp trong cÊu tróc ®Ò thi häc sinh giái lµ: “X¸c ®Þnh c«ng thøc ho¸ häc cña chÊt”. Trong c¸c ®Ò thi HSG nh÷ng n¨m gÇn ®©y th−êng cã d¹ng bµi tËp nµy. Víi nh÷ng lý do trªn, t«i thùc hiÖn ®Ò tμi: Mét sè ph−¬ng ph¸p gi¶i bμi tËp lËp c«ng thøc ph©n tö cña chÊt dùa vμo thμnh phÇn ®Þnh l−îng . Môc tiªu cña ®Ò tμi: - Qua qu¸ tr×nh nghiªn cøu ®· gióp t«i hoµn thiÖn h¬n vÒ c«ng t¸c gi¶ng d¹y, ®Æc biÖt lµ båi d−ìng häc sinh giái. -§èi víi häc sinh: Gióp c¸c em biÕt c¸ch ph©n chia ®Ò ra tõng d¹ng nhá vµ ®Þnh h−íng ®−îc ph−¬ng ph¸p gi¶i lo¹i bµi tËp “ X¸c ®Þnh C«ng thøc ho¸ häc cña chÊt” II. CƠ SỞ LÝ LUẬN Tr−íc t×nh h×nh chung hiÖn nay. ViÖc ¸p dông khoa häc kü thuËt vµo s¶n xuÊt vµ ®êi sèng ngµy nay cµng ph¸t triÓn m¹nh vµ më réng. Do ®ã viÖc c¶i thiÖn c¸c trang thiÕt bÞ, dông cô m¸y mãc. ViÖc ®−a c«ng nghÖ tiªn tiÕn vµo mäi lÜnh vùc nh»m ph¸t triÓn kinh tÕ, b¶o vÖ an ninh quèc phßng lµ rÊt cÇn thiÕt. §Ó ®¹t ®−îc môc tiªu ®ã th× mçi quèc gia ph¶i ®Þnh h−íng ®µo t¹o nh©n tµi tõ trong tr−êng häc theo c¸c chuyªn ngµnh kh¸c nhau. Chuyªn ngµnh ho¸ häc lµ mét trong nh÷ng chuyªn ngµnh cã nhiÒu øng dông trong thùc tiÔn cuéc sèng. Nã phôc vô cho nhiÒu chuyªn ngµnh kh¸c ph¸t triÓn. V× vËy mét viÖc rÊt cÇn thiÕt lµ ngay trong hÖ thèng tr−êng häc phæ th«ng nªn h×nh thµnh vµ ®µo t¹o khèi mòi nhän bé m«n ho¸ häc. XuÊt ph¸t tõ thùc tÕ ®ã , kÕt hîp víi yªu cÇu ®æi míi ph−¬ng ph¸p d¹y häc n©ng cao kiÕn thøc träng t©m cña c¸c m«n ë tr−êng trung häc phæ th«ng Sè 2 thµnh phè Lµo Cai. §ßi hái ng−êi gi¸o viªn ph¶i kh«ng ngõng c¶i tiÕn néi dung ,ph−¬ng ph¸p Đỗ Thị Hạnh – Trường THPT số 2 Lào Cai 1 Mét sè ph−¬ng ph¸p gi¶i bµi tËp lËp c«ng thøc ph©n tö cña chÊt dùa vµo thµnh phÇn ®Þnh l−îng gi¶ng d¹y cho phï hîp víi ®èi t−îng ,víi yªu cÇu cña nghµnh , cña phô huynh , vµ häc sinh cho nªn ,t«i ®· cè g¾ng tËp hîp nh÷ng néi dung lý thuyÕt vµ bµi tËp tiªu biÓu cho tõng ch−¬ng ,tõng bµi ,tõng chuyªn ®Ò , më réng vµ kh¾c s©u nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n . §Ó gióp c¸c em häc sinh nãi chung , häc sinh c¸c líp chọn nãi riªng cã thÓ n¾m ®−îc ph−¬ng ph¸p häc vµ gi¶i bµi tËp hãa häc . III. CƠ SỞ THỰC TIỄN Lµ gi¸o viªn c«ng t¸c vµ gi¶ng d¹y ë mét tr−êng trong thành phố cña tØnh t«i x¸c ®Þnh râ m×nh ph¶i ®¸p øng ®−îc nhiÖm vô träng t©m cña tr−êng lµ gióp häc sinh cã ®ñ kiÕn thøc tèi thiÓu vµ cÇn thiÕt ®Ó cã thÓ tham dù c¸c kú thi ®¹i häc, cao đẳng ,thi häc sinh giái víi hiÖu qu¶ cao. Mµ mét trong c¸c khã kh¨n ®ã lµ c¸c em häc sinh ch−a biÕt c¸ch gi¶i bµi tËp theo ph−¬ng ph¸p chØ quen lµm thÕ nµo ®Ó t×m ra ®¸p sè , ®iÒu ®ã rÊt phiÕn diÖn ,thiÕu hiÖu qu¶ , kh«ng ®¶m b¶o chÊt l−îng ,kh«ng ph¶i lµ c¸ch lµm viÖc khoa häc . Do ®ã , víi kinh nghiÖm mét sè n¨m gi¶ng d¹y ë tr−êng t«i ®· cã ®Þnh h−íng t×m rót kinh nghiÖm khi chän läc c¸c phÇn lý thuyÕt vµ bµi tËp liªn quan gióp häc sinh gi¶i quyÕt mét trong c¸c bÕ t¾c trªn ,®ã lµ luyÖn cho häc sinh biÕt c¸ch viÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng và biết cách khai thác đề bài , suy luận và logic các vấn đề . §©y lµ d¹ng bµi tËp khã lu«n lµm v−íng m¾c häc sinh, bëi vËy ®Ó c¸c em th¸o gì ®−îc v−íng m¾c nµy, trong qu¸ tr×nh d¹y båi d−ìng t«i ®· t×m hiÓu, nghiªn cøu ®−a ra ph−¬ng ph¸p gi¶i, c¸ch thøc khai th¸c suy luËn l« gÝc ®Ó lo¹i trõ c¸c tr−êng hîp vµ x¸c ®Þnh ®−îc tªn chÊt. Theo t«i, cã thÓ ph©n chia d¹ng nµy thµnh hai d¹ng bµi tËp nhá nh− sau: 1- X¸c ®Þnh chÊt dùa vµo thµnh phÇn ®Þnh tÝnh. 2- X¸c ®Þnh chÊt dùa vµo thµnh phÇn ®Þnh l−îng. ë ®©y t«i chØ xin tr×nh bµy cô thÓ d¹ng bµi tËp x¸c ®Þnh chÊt dùa vµo sù ph©n tÝch ®Þnh l−îng IV. Ph¹m vi thùc hiÖn: Dïng cho häc sinh líp 10, 11, 12 tuú thuéc vµo møc ®é khã dÔ cña tõng bµi . ¤n luyÖn cho häc sinh giái líp 10,11,12. V. Thêi gian thùc hiÖn ®Ò tμi : Đỗ Thị Hạnh – Trường THPT số 2 Lào Cai 2 Mét sè ph−¬ng ph¸p gi¶i bµi tËp lËp c«ng thøc ph©n tö cña chÊt dùa vµo thµnh phÇn ®Þnh l−îng Lång ghÐp trong c¸c giê bµi tËp, giê «n tËp ch−¬ng trong ph¹m vi cho phÐp thuéc ch−¬ng tr×nh ho¸ líp 10( lớp 10 chọn). ¤n luyÖn thi häc sinh giái líp 10 phæ th«ng. T«i ®· thùc hiÖn ®Ò tµi trong n¨m häc: 2010-2011 B . Néi dung s¸ng kiÕn kinh nghiÖm I. T×nh h×nh thùc tiÔn. Khi lµm c¸c bµi tËp, khi gi¶i ®Ò thi häc sinh giái c¸c em vÉn cßn nhiÒu v−íng m¾c. §Æc biÖt lµ khi gÆp bµi tËp d¹ng x¸c ®Þnh chÊt dùa vµo sù ph©n tÝch thµnh phÇn ®Þnh l−îng. Cô thÓ kh¶o s¸t vÒ chÊt l−îng lµm bµi d¹ng nµy khi ch−a ¸p dông ®Ò tµi nµy vµo gi¶ng d¹y nh− sau: 1.Møc ®é bμi c¬ b¶n C¸ch gi¶i khoa häc vμ ®óng kÕt qu¶ gi¶i kh«ng khoa häc nh−ng ®óng kÕt qu¶ Kh«ng gi¶i ®−îc vμ gi¶i sai Sè l−îng 7 15 28 TûlÖ % 14% 30% 56% C¸ch gi¶i khoa häc vμ ®óng kÕt qu¶ gi¶i kh«ng khoa häc nh−ng ®óng kÕt qu¶ Kh«ng gi¶i ®−îc vμ gi¶i sai Sè l−îng 1 8 41 TûlÖ % 2% 16% 82% 2.Møc ®é bμi n©ng cao ii. Nguyªn nh©n : Mét sè nguyªn nh©n c¬ b¶n lµ: - §©y lµ d¹ng bµi tËp khã kh«ng cã c¸ch gi¶i mÉu mùc. - Kh¶ n¨ng t− duy suy luËn l« gÝc cña häc sinh cßn ch−a cao, cã thãi quen suy nghÜ theo lèi mßn hay cø chê ®îi vµo sù gîi ý cña gi¸o viªn. - ViÖc n¾m kiÕn thøc c¬ b¶n cña häc sinh cßn ch−a ch¾c ch¾n. - Kü n¨ng gi¶i bµi tËp d¹ng nµy ch−a cao. Đỗ Thị Hạnh – Trường THPT số 2 Lào Cai 3 Mét sè ph−¬ng ph¸p gi¶i bµi tËp lËp c«ng thøc ph©n tö cña chÊt dùa vµo thµnh phÇn ®Þnh l−îng - §©y lµ d¹ng bµi tËp Ýt thÊy trong qu¸ tr×nh häc ë SGK nªn ®Òu míi víi gi¸o viªn vµ HS. III. Gi¶i ph¸p kh¾c phôc: Kü n¨ng ®−îc h×nh thµnh lµ do rÌn luyÖn, vËy rÌn luyÖn häc sinh ë d¹ng bµi tËp nµy lµ nh− thÕ nµo? Theo t«i nªn ph©n chia nhá d¹ng ®Ó häc sinh dÔ tiÕp cËn n¾m ®−îc c¸ch gi¶i cô thÓ. D¹ng nµy t«i chia lµm hai d¹ng nhá nh− sau: - Dùa vµo thµnh phÇn ®Þnh l−îng ®Ó x¸c ®Þnh c¸c chÊt trªn chuçi ph¶n øng ch÷ c¸i. - Ph©n tÝch ®Þnh l−îng, dùa vµo ph¶n øng hãa häc ®Ó x¸c ®Þnh mét (hoÆc vµi chÊt trong hçn hîp). ë mçi d¹ng ®Òu giíi thiÖu nh÷ng b−íc c¬ b¶n ®Ó häc sinh ®Þnh h−íng gi¶i. * Yªu cÇu: + N¾m v÷ng tÝnh chÊt lý ho¸ cña c¸c chÊt ®· häc + N¾m ch¾c c¸ch gi¶i bµi tËp c¬ b¶n + ChÞu khã t− duy l«gÝc - s¸ng t¹o khi gi¶i. VËn dông linh ho¹t nhiÒu ph−¬ng ph¸p. IV.Mét sè d¹ng bμi tËp c¬ b¶n 1- D¹ng 1:D¹ng bμi tËp dùa vμo thμnh phÇn ®Þnh l−îng ®Ó x¸c ®Þnh c¸c chÊt trªn chuçi ph¶n øng biÓu diÔn b»ng c¸c ch÷ c¸i. C¸ch gi¶i: - Dùa vµo d÷ kiÖn ®Ò cho, ( ®Æc biÖt l−u ý ®Õn tØ lÖ vÒ l−îng) ®Ó lËp ra s¬ ®å mèi quan hÖ gi÷a c¸c chÊt, tÝnh to¸n ®Þnh l−îng liªn quan. - Ph©n chia tr−êng hîp ( kÕt hîp víi ph©n tÝch ®Þnh tÝnh) ®Ó lo¹i trõ c¸c hîp chÊt cã liªn quan, t×m ra tªn c¸c chÊt. - ViÕt ph−¬ng tr×nh biÓu diÔn mèi quan hÖ c¸c chÊt. Bμi tËp 1: Khi nung nãng mét l−îng chÊt r¾n A t¹o ra 0,6 g chÊt r¾n B vµ khÝ C. S¶n phÈm B cña sù ph©n huû ®−îc mang hoµ tan hoµn toµn vµo n−íc t¹o ra dung dÞch chøa 0,96g chÊt G . S¶n phÈm khÝ C cho ®i qua dung dÞch chÊt D d− t¹o ra 2,76g chÊt E. Khi cho t−¬ng t¸c dung dÞch n−íc cña chÊt nµy víi chÊt G t¹o ra chÊt A vµ D . H·y cho biÕt c¸c chÊt A, B, C, D, G, E lµ nh÷ng chÊt nµo.ViÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng t−¬ng øng. H−íng dÉn: (ë ®©y t«i kh«ng gi¶i cô thÓ mμ chØ h−íng dÉn häc sinh t×m tßi lêi gi¶i) Đỗ Thị Hạnh – Trường THPT số 2 Lào Cai 4 Mét sè ph−¬ng ph¸p gi¶i bµi tËp lËp c«ng thøc ph©n tö cña chÊt dùa vµo thµnh phÇn ®Þnh l−îng - Gi¸o viªn h−íng dÉn cho häc sinh ph©n tÝch ®Ò, vÝ dô: NhiÖt ph©n chÊt A → B ( r¾n) + C ( khÝ), th× A thuéc lo¹i hîp chÊt nµo? (A ph¶i lμ muèi bÞ ph©n huû) H¬n n÷a B + H2O → d2 G, suy ra (B lµ oxit baz¬ vµ C lµ mét oxit axit) B lµ oxit cña nhãm kim lo¹i nµo ? ( B ph¶i lµ oxit cña kim lo¹i kiÒm hoÆc kiÒm thæ, v× c¸c baz¬ kh¸c kh«ng tan), d2 G thuéc lo¹i hîp chÊt nµo? (kiÒm) - LËp s¬ ®å ®Þnh l−îng: A to 0,6 g oxit baz¬ + oxit axit C +d2 D (d−) +H2O 0,96g d2 chÊt G 2,76 g d2 chÊt E (kiÒm) A +D - V× B cã 2 kh¶ n¨ng nªn ph©n chia tr−êng hîp. * Tr−êng hîp 1: + Ký hiÖu B lµ: B lµ oxit cña kim lo¹i kiÒm M2O + ViÕt ph−¬ng tr×nh: ( M2O + H2O = 2MOB ) (*) + Suy nghÜ g× vÒ l−îng cña B vµ G? (t×m ®−îc l−îng n−íc) + lËp tû lÖ sè mol theo l−îng n−íc ? (theo ph¶n øng (*)) 1 mol M2O → 1 mol H2O + Tõ sè mol, khèi l−îng B, t×m ra M? → n M 2O = n H 2O = M M 2O = * Tr−êng hîp 2: Ký hiÖu: 0,96 − 0,6 = 0,02mol 18 0,6 = 30 → M = 7 ⇒ Liti 0,02 B lµ oxit cña kiÒm thæ MO - Thùc hiÖn t−¬ng tù tr−êng hîp 1 → M = 14 (lo¹i) VËy A lµ muèi cña Li, nh−ng A tho· m·n nh÷ng muèi nµo? ( A cã thÓ lµ Li2CO3 hoÆc Li2SO3 , v× c¸c muèi cßn l¹i cña Li kh«ng ph©n huû) Suy ra c¸c chÊt B, C, G ? + Dung dÞch D t¸c dông ®−îc v¬Ý CO2 hoÆc (SO2) th× D lµ nh÷ng chÊt nµo? + XÐt c¸c tr−êng hîp cña D vµ cña C (B lµ Li2O cã n = 0,02mol , C lµ CO2 hoÆc SO2 cã n = 0,02 mol → nA = 0,02 mol D lµ kiÒm hoÆc muèi ( CO32-; SO32- tan) Gåm c¸c tr−êng hîp sau: Gäi M lµ nguyªn tè kim lo¹i trong dung dÞch D, cã ho¸ trÞ n Đỗ Thị Hạnh – Trường THPT số 2 Lào Cai 5 Mét sè ph−¬ng ph¸p gi¶i bµi tËp lËp c«ng thøc ph©n tö cña chÊt dùa vµo thµnh phÇn ®Þnh l−îng 1) M(OH)n + CO2 → 2) M(OH)n +SO2 → 3) M2(CO3)n + CO2 + H2O → 4) M2(SO3)n + SO2 + H2O → khi xÐt c¸c tr−êng hîp trªn, dùa vµo l−îng cña C vµ D Suy ra khèi l−îng mol cña kim lo¹i M. + VÝ dô xÐt tr−êng hîp 1. 2 M(OH)n + nCO2 → M2(CO3)n + nH2O Sè mol CO2 lµ 0,02 mol nM Suy ra 2 ( CO3 ) n = 0,02 (mol ) n M = m : n → 2M + 60n = Ta cã: n=1 M = 39 → Kali * 2,76 = 138 ⇒ M = 69 - 30n 0,02 n = 2,3 ®Òu lo¹i + C¸c tr−êng hîp cßn l¹i xÐt t−¬ng tù, kÕt qu¶ ®Òu kh«ng phï hîp suy ra D lµ KOH , E lµ K2CO3. + C¸c ph¶n øng x¶y ra lµ: Li2CO3 to Li2O + CO2 (1) Li2O + H2O → LiOH (2) CO2 + 2KOH → K2CO3 + H2O (3) K2CO3 + 2 LiOH → Li2CO3 + 2KOH (4) V× Li2CO3 Ýt tan h¬n K2CO3 nªn ph¶n øng (4) x¶y ra Bμi tËp 2: Ba nguyªn tè A, B, X thuéc cïng 1 nhãm c¸c nguyªn tè cña hÖ thèng tuÇn hoµn, tæng sè thø tù cña 2 nguyªn tè ®Çu vµ cuèi trong b¶ng hÖ thèng tuÇn hoµn lµ 76. Muèi cña axit Nitric ®−îc t¹o thµnh tõ c¸c nguyªn tè ®ã, th−êng sö dông ®Ó nhuém mµu löa cña ph¸o b«ng, ph¸o hoa thµnh mµu ®á vµ dung dÞch cña nã cã m«i tr−êng trung tÝnh. X¸c ®Þnh c¸c nguyªn tè A,B, X vµ vÞ trÝ cña nã trong b¶ng hÖ thèng tuÇn hoµn. H−íng dÉn: - Khi gi¶i häc sinh cÇn ph¶i chó ý ®Õn c¸c ®Æc tÝnh nh−: mµu löa, m«i tr−êng trung tÝnh, tæng sè thø tù trong b¶ng hÖ thèng tuÇn hoµn + Muèi ( - NO3) cña A, B, X cã m«i tr−êng trung tÝnh th× Đỗ Thị Hạnh – Trường THPT số 2 Lào Cai 6 Mét sè ph−¬ng ph¸p gi¶i bµi tËp lËp c«ng thøc ph©n tö cña chÊt dùa vµo thµnh phÇn ®Þnh l−îng A,B,X ph¶i thuéc lo¹i nµo? + V× gèc - NO3 lµ gèc axit m¹nh nªn A, B, X ph¶i lµ nh÷ng kim lo¹i m¹nh suy ra A, B, X chØ cã thÓ lµ kim lo¹i kiÒm hoÆc kim lo¹i kiÒm thæ - v× c¸c nhãm cßn l¹i kh«ng cã ®ñ 3 kim lo¹i ®Òu m¹nh. - Sè thø tù (STT) STT ( A) + STT(X) = 76 Suy ra ®iÒu g×? - Mµu ngän löa ®á, ®ã lµ hîp chÊt cña nguyªn tè nµo? + STT (A) + STT(X) = 76 suy ra STT cña c¸c kim lo¹i < 76 + Mµu löa ®á ®Ó nhuém ph¸o b«ng lµ Stronti(Sr) = 38 - Tõ ®ã sÏ x¶y ra c¸c cÆp nµo? ( L−u ý: STT A + STT X = 76) + trong nhãm II A chØ cã ( Ca) vµ (Ba) tho¶ m·n v× cã STT ( 20 + 56 = 76) VËy A lµ Ca, B lµ Sr, X lµ Ba 2- D¹ng 2: D¹ng bμi tËp x¸c ®Þnh c«ng thøc ph©n tö cña mét chÊt dùa vμo sù ph©n tÝch ®Þnh l−îng. C¸ch gi¶i: - B1: LËp c«ng thøc tæng qu¸t d¹ng AxByCz...... - B2: Dùa vµo c¸c d÷ kiÖn ( chñ yÕu ®Õn c¸c thµnh phÇn ®Þnh tÝnh cña ®Ò, biÖn luËn ®Ó x¸c ®Þnh d¹ng cña hîp chÊt cÇn t×m.) - B3: Dùa vµo thµnh phÇn ®Þnh l−îng, biÖn luËn, chia tr−êng hîp ®Ó lo¹i trõ c¸c hîp chÊt cã liªn quan. - B4: Dùa vµo tû lÖ vÒ l−îng ®Ó lËp ra c«ng thøc cÇn t×m. * Chó ý: Trªn ®©y chØ lµ 4 b−íc c¬ b¶n ®−îc ®óc rót tõ kinh nghiÖm thùc tÕ khi gi¶i ®Ò thi , trong khi lµm cÇn ph¶i linh ho¹t ®Ó khai th¸c c¸c d÷ kiÖn vµ kÕt hîp nhiÒu ph−¬ng ph¸p mang tÝnh s¸ng t¹o ®Ó gi¶i. B Bμi tËp 3 Hîp chÊt ®−îc t¹o thµnh bëi 3 nguyªn tè cã khèi l−îng 10,8g, ng−êi ta xö lý cÈn thËn b»ng Cl2. Khi ®ã thu ®−îc hçn hîp 2 Clorua vµ hydroclorua mµ tõ ®ã cã thÓ Đỗ Thị Hạnh – Trường THPT số 2 Lào Cai 7 Mét sè ph−¬ng ph¸p gi¶i bµi tËp lËp c«ng thøc ph©n tö cña chÊt dùa vµo thµnh phÇn ®Þnh l−îng ®iÒu chÕ ®−îc 400 g dung dÞch HCl 7,3%. Khèi l−îng tæng cña clorua t¹o thµnh lµ 38,4g. X¸c ®Þnh c«ng thøc cña hîp chÊt ®Çu. NÕu biÕt mét trong c¸c nguyªn tè cã phÇn khèi l−îng trong hîp chÊt lµ 42,6%, cßn trong clorua cña nguyªn tè ®ã 39,3%. Gi¶i: - Khi xö lý hîp chÊt b»ng Cl2 t¹o ra HCl - hîp chÊt cã nguyªn tè H - Gi¶ sö hîp chÊt cã d¹ng AxByHz B - Ta cã mHCl = 400 x 7,3% = 29,2(g) ⇒ nHCL = ⇒ nH 29,2 = 0,8(mol) 36,5 = 0,8(mol) → mH = 0,8 (g) Khèi l−îng cña nguyªn tè A vµ B lµ 10,8 - 0,8 = 10(g) Gi¶ sö trong hîp chÊt ®©ï nguyªn tè A chiÕm 42,6 % ta cã: m A 42,6 = → m A = 4,6( g ) 10,8 100 MÆt kh¸c, gäi c«ng thøc muèi clorua cña A lµ ACln MA 39,3 = → M A = 22,98n M A + 35,5n 100 → + n=1 → MA = 23 → A lµ Na + n=2 → MA = 46 → (lo¹i) + n=3 → MA = 69 → (lo¹i) +................. + C¸c gi¸ trÞ kh¸c ®Òu kh«ng tho· m·n. VËy trong hîp chÊt ®Çu ph¶i cã Na. 4,6 = 0,2 (mol) 23 → nA = nNa = → mNaCl = 0,2 x 58,5 = 11,7 (g) mB = 10,8 - mNa - mH = 5,4 (g) Suy ra B Gi¶ sö muèi clorua cña B cã d¹ng BClm ta cã: khèi l−îng lµ:38,4 - 11,7 = 26,7(g) Trong ®ã 26,7 g muèi cã 5,4 g nguyªn tè B → MB 5,4 = → M B = 9m 26,7 M B + 35,5m + m = 1 → MB = 9 → B lµ Beri ( Be) khi ®ã hîp chÊt cã d¹ng: B NaxBeyHz → hîp chÊt nµy kh«ng tån taÞ. + m = 2 → MB = 18 (lo¹i) B Đỗ Thị Hạnh – Trường THPT số 2 Lào Cai 8 Mét sè ph−¬ng ph¸p gi¶i bµi tËp lËp c«ng thøc ph©n tö cña chÊt dùa vµo thµnh phÇn ®Þnh l−îng + m = 3 → MB = 27 → B lµ Al khi ®ã hîp chÊt cã d¹ng: NaxAlyHz. B Sè mol Al lµ: Ta cã: nAl = 5,4 = 0,2 (mol) 27 x : y : z = 0,2 : 0,2 : 0,8 = 1 : 1 : 4 VËy C«ng thøc hîp chÊt lµ: NaAlH4 C¸c gi¸ trÞ kh¸c cña m kh«ng tho· m·n. Bμi tËp 4 : Dïng 1,568 l H2 ph¶n øng ®ñ víi 4 g hçn hîp hai oxit thu ®−îc m gam hai kim lo¹i A ho¸ trÞ II vµ B. Cho m gam A vµ B ë trªn vµo dung dÞch HCl d− t¹o ra 0,896l H2 vµ cßn 0,64g kim lo¹i A . Cho A ph¶n øng hÕt víi H2SO4 ®Æc nãng thu ®−îc 0,224 lÝt SO2 .C¸c thÓ tÝch khÝ ®o ë ®ktc . a) T×m m = ? b) T×m c«ng thøc cña hai oxit trªn. Gi¶i: a) A cã ho¸ trÞ II B cã ho¸ trÞ n nH 2 = → oxit lµ AO → oxit lµ B2On 1,508 = 0,07(mol ) 22,4 Ph¶n øng: H2 + AO → A + H2O (1) nH2 + B2On → 2B + nH2O (2) Theo (1) vµ (2) : n H 2O = n H 2 → m H 2O = 0,07 . 18 = 1,26 (g) → m(A, B) = 4 + 0,14 - 1,26 = 2,88 (g) b) A ph¶n øng víi H2SO4 A + 2H2SO4 → ASO4 + 2H2O + SO2 (3) Theo (3) ta cã: nA = nSO = 0,01 (mol) 2 0,64 = 64 0,01 Suy ra MA = → A lµ Cu vµ oxit cña A lµ CuO Khèi l−îng B lµ: 2,28 - 0,64 = 2,24 (g) n H 2 sinh ra lµ: 0,896 = 0,04( mol ) 22,4 - Ph¶n øng B víi HCl lµ: Đỗ Thị Hạnh – Trường THPT số 2 Lào Cai 9 Mét sè ph−¬ng ph¸p gi¶i bµi tËp lËp c«ng thøc ph©n tö cña chÊt dùa vµo thµnh phÇn ®Þnh l−îng n H2 2 B + nHCl → BCln + Theo (4) : nB = B 0,08 ( mol ) n (4) Suy ra: + n = 1: → MB = 28 (lo¹i) + n = 2: → MB = 56 ( vËy B lµ Fe) + n = 3: → MB = 84 ( lo¹i) MB = B 22,4.n = 28n 0,08 B B B VËy B lµ Fe. Trong muèi clorua Fe cã hãa trÞ II, nh−ng oxit cã thÓ ë ho¸ trÞ kh¸c.Do ®ã c«ng thøc oxit lµ : FexOy Khèi l−îng FexOy lµ 4 (g) → mCuO = 4 - 0,01 . 80 = 3,2(g) Ph¶n øng: FexOy + yH2 to xFe + yH2O (5) Sè mol H2 ë ph¶n øng (5) lµ: 0,07 - 0,01 = 0,06 (mol) 0,06 mol y Theo (5): n FexOy = ⇒ 56x + 16 y = ⇒ 3,36 x = 2,24y ⇒ x : y = C«ng thøc oxit s¾t lµ: 3,2 y 0,06 2 : 3 Fe2O3 Bμi tËp 5: Hßa tan hoµn toµn muèi MCO3 b»ng mét l−îng võa ®ñ dd H2SO4 12,25 % thu ®−îc dd MSO4 17,431%. a.X¸c ®Þnh kim lo¹i M? b. §un nhÑ 104,64 gam dd muèi t¹o thµnh ë trªn ®Ó lµm bay h¬i n−íc, thu ®−îc 33,36 gam tinh thÓ hi®rat. X¸c ®Þnh c«ng thøc cña tinh thÓ muèi hi®rat nµy? Gi¶i a. PT x¶y ra MCO3 + H2SO4 MSO4 + H2O + CO2(1) §Ó tÝnh cho thuËn tiÖn, c¸c em cã thÓ gi¶ sö nMCO3= 1mol khi ®ã nH2SO4 p/ø= nMSO4 t¹o ra= nCO2= 1mol V× gi¶ thiÕt l−îng dd H2SO4 dïng võa ®ñ, tÝnh ®−îc mdd H2SO4 12,25% ®· dïng =98: 0,625= 800 gam. Nh− vËy dd sau ph¶n øng chÝnh lµ dd MSO4( C%= 17,431%) Dùa vµo CT: C% MSO4= M + 96 .100%= 17,431 M + 60 + 800 − 44 Đỗ Thị Hạnh – Trường THPT số 2 Lào Cai (2) 10 Mét sè ph−¬ng ph¸p gi¶i bµi tËp lËp c«ng thøc ph©n tö cña chÊt dùa vµo thµnh phÇn ®Þnh l−îng Gi¶i (2) t×m ®−îc M=56. VËy M chÝnh lµ Fe. b.Khèi l−îng dd sau ph¶n øng = 56+ 860-44= 872 gam, chøa 1mol FeSO4 Do ®ã trong 104,64 gam dd sau ph¶n øng chøa nMSO4= 0,12 mol. Khèi l−îng tinh thÓ muèi hi®rat= 33,36g= mFeSO4+ mH2O mH2O=15,12gam( 0,84 mol) §Æt c«ng thøc muèi FeSO4. nH2O, dÔ dµng tÝnh ®−îc n= 0,84: 0,12= 7 CT muèi cÇn t×m lµ: FeSO4.7H2O Ngoµi 2 d¹ng chÝnh mµ t«i ®· tr×nh bµy ë trªn, trong qu¸ tr×nh häc c¸c em cßn lµm quen víi mét sè d¹ng kh¸c vÒ lËp c«ng thøc ho¸ häc cña mét chÊt dùa theo thµnh phÇn ®Þnh l−îng ®ã lµ. 3-D¹ng 3: X¸c ®Þnh c«ng thøc cña 1 chÊt dùa vμo kÕt qu¶ ph©n tÝch ®Þnh l−îng (BiÕt thμnh phÇn % cña c¸c nguyªn tè). Mét hîp chÊt v« c¬ AxByCz cã chøa vÒ kh«Ý l−îng A lμ a% ; % kh«Ý l−îng B lμ b%; % kh«Ý l−îng C lμ % kh«Ý l−îng lμ C% . Ta cã tû lÖ vÒ sè mol c¸c nguyªn tè: B x:y:z= a b c : : M A MB Mc Trong ®ã a, b, c lμ thμnh phÇn % kh«Ý l−îng c¸c nguyªn tè trong hîp chÊt. MA, MB, Mc lμ kh«Ý l−îng mol nguyªn tö c¸c nguyªn tè. B Víi c¸c hîp chÊt v« c¬ tû lÖ tèi gi¶n gi÷a x, y, z th−êng còng lμ gi¸ trÞ c¸c chØ sè cÇn t×m. Sè gam L−u ý: Sè mol = Kh«Ý l−îng mol Sè lÝt (®ktc) Sè mol = 22,4 Bμi tËp 6: Ph©n tÝch mét hîp chÊt v« c¬ A cã thµnh phÇn % theo kh«Ý l−îng cña ®ång lµ 40%; l−u huúnh 20% vµ oxy lµ 40%. X¸c ®Þnh c«ng thøc ho¸ häc cña A Gi¶i V× % Cu + % S + % 0 = 40 + 20 + 40 = 100% Nªn A chØ cã Cu, S vµ O Gäi c«ng thøc cña A lµ: CuxSy0z Đỗ Thị Hạnh – Trường THPT số 2 Lào Cai 11 Mét sè ph−¬ng ph¸p gi¶i bµi tËp lËp c«ng thøc ph©n tö cña chÊt dùa vµo thµnh phÇn ®Þnh l−îng Ta cã tû lÖ sè mol c¸c nguyªn tè Cu; S; 0 lµ X:y:z = %Cu % S %0 40 20 40 = 0,625 : 0,625 : 2,5 = 1: 1: 4 = : : : : M Cu M S M 0 64 32 16 VËy A cã c«ng thøc ho¸ häc CuS04 Bμi tËp 7: §èt ch¸y hoµn toµn 13,6g hîp chÊt A, th× thu ®−îc 25,6 g S02 vµ 7,2g H20. X¸c ®Þnh c«ng thøc A Gi¶i Hîp chÊt A cã nguyªn tè lµ S vµ H (v× khi ®èt t¹o ra S02 vµ H20 ) vµ cã thÓ cã oxy. Theo ®Ò ta cã kh«Ý l−îng nguyªn tè S vµ H lµ nS 0 2 = 25 ,6 = 0, 4 mol = n s 64 ms = 0,4 . 32 = 12,8 (g) nH 2 0 = 7, 2 = 0,4mol → nH = 0,8mol ; mH = 0,8( g ) 18 Tæng kh«Ý l−îng 2 nguyªn tè S vµ H lµ : 12,8 + 0,8 = 13,6 (g)= mA VËy A kh«ng cã « xy. Gäi c«ng thøc Sx Hy ta cã x : y = 0,4 : 0,8 = 1: 2 C«ng thøc ®¬n gi¶n nhÊt cña A lµ SH2 hay H2S Bμi tËp 8: X¸c ®Þnh c«ng thøc cña chÊt cã thµnh phÇn theo kh«Ý l−îng sau: a. 2,04%H; 32,65% S vµ 65,31% 0 b. Ph©n tÝch mét muèi v« c¬ cã chøa 17,1% Ca; 26,5 % P; 54,7%0 vµ a % H (Häc sinh tù lµm bµi tËp nµy ) 4-D¹ng 4: t×m c«ng thøc ho¸ häc mét chÊt dùa vμo ph−¬ng tr×nh ph¶n øng ho¸ häc: - §Æt c«ng thøc chÊt ®· cho - Gäi a lµ sè mol chÊt nãi trªn ®· dïng. ViÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng, ®Æt sè mol a vµo ph−¬ng tr×nh vµ tÝnh sè mol c¸c chÊt cã liªn quan. -LËp hÖ ph−¬ng tr×nh, gi¶i hÖ. Bμi tËp 9: Hoµ tan hoµn toµn 7,2g mét kim lo¹i ho¸ trÞ II b»ng dung dÞch HCl, thu ®−îc 6.72 lÝt H2 ë ®iÒu kiÖn tiªu chuÈn. X¸c ®Þnh tªn kim lo¹i ®· dïng. Đỗ Thị Hạnh – Trường THPT số 2 Lào Cai 12 Mét sè ph−¬ng ph¸p gi¶i bµi tËp lËp c«ng thøc ph©n tö cña chÊt dùa vµo thµnh phÇn ®Þnh l−îng Gi¶i §Æt A lµ kim lo¹i ®· dïng vµ sè mol x ®Ó ph¶n øng . Ph−¬ng tr×nh ph¶n øng: A + 2HCl –> ACl2 + H2 1mol 1mol x (mol) x (mol) Suy ra ta cã hÖ sè : x . A = 7,2 (1) x = 6,72 : 22,4 = 0,3 (2) ThÕ (2) vµo (1) ta cã A = 7,2 : 0,3 = 24 VËy A lµ kim lo¹i Mg Bμi tËp 10: Hoµ tan mét l−îng «xit kim lo¹i ho¸ trÞ II b»ng dung dÞch H2S04 10% võa ®ñ thu ®−îc mét dung dÞch muèi cã nång ®é 11,8%. T×m tªn oxÝt ®· dïng? Gi¶i §Æt c«ng thøc «xÝt ®· dïng lµ M0 Gäi a lµ sè mol M0 ®· dïng , ta cã ph¶n øng M0 + H2S04 –> MS04 + H20 a a a L−îng H2S04 cÇn lÊy lµ 98 a (g) 98a. L−îng dung dÞch H2S04 cÇn lÊy 100 = 980a ( g ) 10 L−îng dung dÞch muèi t¹o thµnh = a (M+ 16 )+ 980 a Nång ®é muèi : a(M + 96 ) 11,8 = → 100( M + 96) = 11,8( M + 996) a ( M + 16) + 980a 100 M = 24,36( Magie) Cã thÓ chän a=1 cho ®¬n gi¶n Bμi tËp 11 : Hçn hîp A gåm CuO vµ mét oxit cña Fe. Cho 5,52 gam hhA ph¶n øng víi CO d− thu ®−îc khÝ B vµ chÊt r¾n C. Cho toµn bé khÝ B vµo 200 ml dd KOH 0,6M ®−îc 9,52 gam hçn hîp muèi. Hßa tan toµn bé l−îng chÊt r¾n C vµo dd HCl d− thu ®−îc 672 ml khÝ H2. a. X¸c ®Þnh c«ng thøc cña oxit s¾t? b. TÝnh thÓ tÝch dd chøa hh HCl 2M vµ H2SO4 1M ®Ó hßa tan hÕt 5,52g hhA? Gi¶i PTP¦: CuO + CO Đỗ Thị Hạnh – Trường THPT số 2 Lào Cai Cu + CO2 (1) 13 Mét sè ph−¬ng ph¸p gi¶i bµi tËp lËp c«ng thøc ph©n tö cña chÊt dùa vµo thµnh phÇn ®Þnh l−îng FexOy + yCO x Fe + yCO2(2) Nh− vËy khÝ B lµ CO2 vµ chÊt r¾n C lµ hh( Fe, Cu) §Ó t×m nCO2, c¸c em dùa vµo nKOH vµ khèi l−îng muèi gi¶ thiÕt cho, viÕt c¸c ptp− cã thÓ x¶y ra gi÷a CO2 vµ KOH §Æt a=nKHCO3 , b=n K2CO3 LËp hÖ pt: 100a + 138b= 9,52(3) a+ 2b = 0,12(4) Gi¶i hÖ 3,4 t×m ®−îc a = b = 0,04 nCO2 = 0,08 mol Trong khi ®ã chÊt r¾n C hßa tan vµo HCl d− chØ thu ®−îc nH2 = 0,03 chøng tá chØ cã 0,03 mol Fe( ®©y chÝnh lµ l−îng Fe chøa trong oxit s¾t t¹o thµnh) Muèn t×m ®−îc l−îng oxi chøa trong oxit s¾t nµy ta cÇn t×m qua mét sè b−íc nh− t×m m(Fe,Cu) mCu mCuO mFexOy mO ( 0,64 g) nO = 0,04 mol Tõ ®ã tÝnh x: y = 0,03 : 0,04 =3: 4 b. ThÓ tÝch cña dd chøa hh HCl 2M vµ H2SO4 1M ®Ó hßa tan hÕt 5,52g hhA( tù tÝnh). Mét sè bµi t−¬ng tù (c¸c em tù gi¶i) Bμi tËp 12 :A lµ mét kim lo¹i ho¸ trÞ II. NÕu cho 2,4 g A t¸c dông víi 100ml dung dÞch HCl 1,5 M thÊy sau ph¶n øng vÉn cßn 1 phÇn A ch−a tan hÕt. Còng 2,4 A nÕu t¸c dông víi 125ml dung dÞch HCl 2M thÊy sau ph¶n øng vÉn cßn d− axÝt. X¸c ®Þnh kim lo¹i A. Bμi tËp 13: Hoµ tan hoµn toµn 4g mét «xÝt kim lo¹i ho¸ trÞ 3, b»ng dung dÞch HN03 37,8 %( võa ®ñ ) thu ®−îc dung dÞch muèi cã nång ®é 41,72%. a. T×m c«ng thøc «xÝt ®· dïng b. Lµm l¹nh dung dÞch muèi ë trªn thÊy tho¸t ra 8,08 g muèi r¾n. Läc t¸ch muèi r¾n thÊy nång ®é cña muèi trong n−íc läc lµ : 34,7% X¸c ®Þnh c«ng thøc muèi r¾n t¸ch ra trong thÝ nghiÖm? Bμi tËp 14: X lµ hçn hîp cña 3 chÊt gåm kim lo¹i R, oxit vµ muèi sunfat cña nã( R cã hãa tri 2 kh«ng ®æi trong c¸c hîp chÊt). Chia 29,6g X thµnh 2 phÇn b»ng nhau. PhÇn 1: ®em hßa tan trong dd H2SO4 lo·ng, d− ®−îc ddA , khÝ B. L−îng khÝ B nµy võa ®ñ ®Ó khö hÕt 16g CuO. Sau ®ã cho ddA t¸c dông víi dd KOH d− ®Õn khi Đỗ Thị Hạnh – Trường THPT số 2 Lào Cai 14 Mét sè ph−¬ng ph¸p gi¶i bµi tËp lËp c«ng thøc ph©n tö cña chÊt dùa vµo thµnh phÇn ®Þnh l−îng ph¶n øng kÕt thóc thu ®−îc kÕt tña C. Nung C ®Õn khèi l−îng kh«ng ®æi thu ®−îc 14g chÊt r¾n. PhÇn 2: Cho t¸c dông víi 200ml dd CuSO4 1,5M. Sau khi ph¶n øng kÕt thóc t¸ch bá chÊt r¾n, c« c¹n phÇn dd th× thu ®−îc 46g muèi khan. a. ViÕt c¸c PTP¦ x¶y ra? b. X¸c ®Þnh R? c. TÝnh %(m) c¸c chÊt trong X? 5-D¹ng 5: LËp C«ng thøc ph©n tö cña hîp chÊt h÷u c¬ gåm c¸c nguyªn tè: C, H, 0 - D¹ng ®èt ch¸y (hay ph©n tÝch ) a (g) mét hîp chÊt h÷u c¬ A gåm C, H , 0 ta thu ®−îc b (g) C02 vµ c (g) H20. LËp c«ng thøc cña A, BiÕt khèi l−îng ph©n tö cña A lµ (MA). - §Ó gi¶i bµi to¸n d¹ng nµy ta cã thÓ dïng mét trong ba c¸ch sau: C¸ch 1: C«ng thøc ph©n tö cña hîp chÊt A cã d¹ng CxHy0z TÝnh %C = 3b.100 11a c .100 9a %H = %O = 100% - (C% + H%) LËp tû lÖ: y 12 x 16 z M A = = = C % H % 0% 100 Suy ra x, y, z c 3b ; mH = 11 9 m0 = a − (mc + m H ) C¸ch 2: TÝnh mc = LËp tû lÖ : y 12 x 16 z M A = = = a mc m H m0 Suy ra x, y, z C¸ch 3: Dùa vµo ph−¬ng tr×nh ph¶n øng ch¸y tæng qu¸t y y CxHy + ⎛⎜ x + ⎞⎟0 2 → xC 0 2 + H 2 0 4⎠ ⎝ 2 y z y CxHy0z + ⎛⎜ x + − ⎞⎟0 2 → xC 0 2 + H 2 0 ⎝ 4 2⎠ 2 Dùa vµo d÷ kiÖn bµi to¸n ®−a vÒ sè mol lËp tû lÖ t−¬ng ®−¬ng suy ra x, y, z. Đỗ Thị Hạnh – Trường THPT số 2 Lào Cai 15 Mét sè ph−¬ng ph¸p gi¶i bµi tËp lËp c«ng thøc ph©n tö cña chÊt dùa vµo thµnh phÇn ®Þnh l−îng Bμi tËp 15: §èt ch¸y 4,5 g hîp chÊt h÷u c¬ A. BiÕt A chøa C, H, 0 vµ thu ®−îc 9,9g khÝ C02 vµ 5,4g H20. LËp c«ng thøc ph©n tö cña A?( BiÕt kh«Ý l−îng ph©n tö A b»ng 60) Gi¶i Dùa vµo % kh«Ý l−îng c¸c nguyªn tè: C«ng thøc ph©n tö cã d¹ng : CxHy0z %C = 3b 9,9.3 .100 = .100 = 60% 11a 11.4,5 %H = c 5,4 .100 = .100 = 13,33% 9a 9.4,5 %O = 100 − (60 + 13,33) = 26,67% LËp tû lÖ : y z 12 x 60 = = = 60 13,33 26,27 100 –> x = 3; y = 8; z=1 C¸ch 2: C¸c em tù lµm t−¬ng tù C¸ch 3: Dùa vµo ph−¬ng tr×nh ph¶n øng ch¸y tæng qu¸t C«ng thøc hîp chÊt höu c¬ cã d¹ng : CxHy0z Theo ®Ò ra ta cã Sè mol cña A : n A = 4,5 = 0,075mol 60 Sè mol cña H20 : nH 20 = Sè mol cña C02 : nC 0 = 2 9,9 = 0,225mol 44 5,4 = 0,3mol 18 y z y Ph−¬ng tr×nh ph¶n øng : CxHy0z + ⎛⎜ x + − ⎞⎟0 2 → xC 0 2 + H 2 0 ⎝ 1mol …. ⎛⎜ x + ⎝ 4 2⎠ 2 y z⎞ y − ⎟ (mol)…. x (mol)… ( mol ) 2 4 2⎠ 1 x = → x=3 0,075 0,225 Suy ra : y 1 = → y =8 0,075 0,3.2 MÆt kh¸c: MC H 0 = 60 3 8 z Hay : 36 + 8 + 16z =60 –> z = 1 VËy c«ng thøc cña A lµ C3H80 Đỗ Thị Hạnh – Trường THPT số 2 Lào Cai 16 Mét sè ph−¬ng ph¸p gi¶i bµi tËp lËp c«ng thøc ph©n tö cña chÊt dùa vµo thµnh phÇn ®Þnh l−îng Nh−ng thùc tÕ víi d¹ng bµi tËp trªn t«i h−íng dÉn c¸c em cã mét ph−¬ng ph¸p ng¾n gän, dÔ hiÓu ®ã lµ t×m CTPT th«ng qua t×m CT§GN( C«ng thøc ®¬n gi¶n nhÊt). Néi dung ph−¬ng ph¸p nh− sau: CTPT cña mét hîp chÊt h÷u c¬ A lµ CxHyOzNt x:y:z:t = nC: nH : nO : nN TÝnh tû lÖ x: y: z : t = a:b: c:d. (a, b, c, d : nguyªn, d−¬ng vµ ®¬n gi¶n nhÊt) Dùa vµo gi¶ thiÕt cho, tÝnh MA Ta cã ( CaHbOcNd)n = MA, tÝnh gi¸ trÞ cña n, tõ ®ã lËp ®−îc CTPT cña A Bμi tËp 16: ®èt ch¸y hoµn toµn 7,5g mét Hy®ro c¸c bon A ta thu ®−îc 22 g C02 vµ 13,5g H20 . BiÕt tû khèi h¬i so víi hy®ro b»ng 15. LËp c«ng thøc ph©n tö cña A. (häc sinh tù gi¶i) Bμi tËp 17: §Ó ®èt ch¸y hoµn toµn 2,24 lÝt hîp chÊt h÷u c¬ A ( thÓ khÝ) cÇn sö dông võa hÕt 13,44 lÝt O2. Ph¶n øng t¹o thµnh hçn hîp khÝ B gåm CO2 vµ h¬i H2O. DÉn B lÇn l−ît qua b×nh 1 chøa 72,8 gam dd H2SO4 98% vµ b×nh 2 chøa 800 ml dd NaOH 0,625M. Ng−êi ta thÊy ë b×nh 1 t¹o thµnh dd H2SO4 89,18%, ë b×nh 2 t¹o thµnh dd chøa 35,8gam muèi. Cho biÕt c¸c thÓ tÝch khÝ ®o ë ®ktc. H·y x¸c ®Þnh CTPT cña A? Gi¶i ¥ bµi tËp nµy møc ®é ®· ®ù¬c n©ng cao râ rÖt. L−îng CO2 vµ H2O kh«ng cho s½n, häc sinh ph¶i dùa vµo gi¶ thiÕt ®Ó tÝnh. Khi tÝnh l−îng H2O, t«i ph©n tÝch ®Ó c¸c em tù ph¸t hiÖn ra l−îng H2O nµy ®· lµm cho nång ®é dd H2SO4 tõ 98% gi¶m xuèng cßn 89,18%. §©y chÝnh lµ d¹ng to¸n pha lo·ng dung dÞch mµ kh«ng cã ph¶n øng x¶y ra. m H2SO4 nguyªn chÊt = 72,8. 0,98= 71,344 (g) m dd H2SO4 sau khi pha lo·ng( H2O hÊp thô vµo)= 71,344 = 80(g) 0,8918 m H2O = 80-72,8 = 7,2 (g) nH2O= 7, 2 = 0,4 (mol) 18 TÝnh l−îng CO2, gi¶ thiÕt cho biÕt l−îng NaOH tiªu thô vµ l−îng muèi t¹o thµnh. Gi¶ sö ph¶n øng x¶y ra theo c¶ 2 h−íng CO2 + NaOH NaHCO3 (1) CO2 + 2NaOH Na2CO3 + H2O (2) §Æt nNaHCO3= a, nNa2CO3= b, c¸c em dÔ dµng lËp ®−îc hÖ pt 84 a+ 106b = 35,8 (3) Đỗ Thị Hạnh – Trường THPT số 2 Lào Cai 17 Mét sè ph−¬ng ph¸p gi¶i bµi tËp lËp c«ng thøc ph©n tö cña chÊt dùa vµo thµnh phÇn ®Þnh l−îng a+ 2b= 0,5 (4) Gi¶i hÖ 3,4 t×m ®−îc a= 0,3, b=0,1( tháa m·n) VËy tÝnh ®−îc nCO2= 0,4 mol Còng tõ ®ã c¸c em cã thÓ tÝnh ®−îc mA= mCO2+ mH2O – mO2 = 5,6 (g) ChØ ra ®−îc A chØ chøa C, H A cã CTPT CnH2n (v× nH2O= nCO2) DÔ dµng t×m ®−îc CTPT cña A lµ C4H8. Bμi tËp 18: §Ó ®èt ch¸y mét l−îng Hi®rocacbon X cÇn dïng võa hÕt 5,376 lÝt O2(®ktc). S¶n phÈm t¹o thµnh sau ph¶n øng lÇn l−ît dÉn qua b×nh 1 chø¨ H2SO4 ®Æc, d−, b×nh 2 chøa dd cã 0,08 mol Ca(OH)2. KÕt thóc thÝ nghiÖm thÊy khèi l−îng b×nh 1 t¨ng 4,32 gam cßn ë b×nh 2 cã mét chÊt kÕt tña tr¾ng. X¸c ®Þnh CTPT cña X vµ tÝnh khèi l−îng kÕt tña t¹o thµnh ë b×nh 2. Gi¶i Víi bµi nµy dÔ dµng tÝnh ®−îc mH2O= 4,32 gam( 0,24 mol) Ap dông b¶o toµn nguyªn tè : nOp/ø = nO( CO2) + nO( H2O) Tõ ®ã tÝnh ®−îc nCO2= 0,12 mol Suy ra A lµ mét Ankan, nA= nH2O – nCO2= 0,12 mol DÔ dµng t×m ®−îc A lµ CH4 §Ó tÝnh khèi l−îng kÕt tña tr¾ng t¹o ra ë b×nh 2, c¸c em ¸p dông d¹ng to¸n tïy tû lÖ s¶n phÈm t¹o thµnh kh¸c nhau sÏ tÝnh ®−îc mCO2 = 4gam. Qua 18 vÝ dô ë 5 d¹ng kh¸c, ë c¸c møc ®é tõ dÔ ®Õn khã, ®−îc lùa chän sao cho phï hîp víi c¸c ®èi t−îng häc sinh. Mçi d¹ng ®Òu cã h−íng dÉn ph−¬ng ph¸p tæng quan, mçi vÝ dô cã nh÷ng ph©n tÝch ®Ó häc sinh cã thÓ trªn c¬ së ®ã hiÓu bµi s©u s¾c vµ vËn dông mét c¸ch linh ho¹t. V- KÕt qu¶: Sau thêi gian ¸p dông ®Ò tµi nµy vµo gi¶ng d¹y t«i thÊy chÊt l−îng häc sinh ®−îc n©ng cao lªn râ rÖt. 1. D¹ng bμi c¬ b¶n HiÓu vμ gi¶i th«ng th¹o BiÕt c¸ch gi¶i nh−ng ch−a thμnh th¹o Ch−a biÕt c¸ch gi¶i Sè l−îng 36 8 6 Tû lÖ 72% 16% 12% Đỗ Thị Hạnh – Trường THPT số 2 Lào Cai 18 Mét sè ph−¬ng ph¸p gi¶i bµi tËp lËp c«ng thøc ph©n tö cña chÊt dùa vµo thµnh phÇn ®Þnh l−îng 2. D¹ng n©ng cao HiÓu vμ gi¶i th«ng th¹o BiÕt c¸ch gi¶i nh−ng ch−a thμnh th¹o Ch−a biÕt c¸ch gi¶i Sè l−îng 12 22 16 Tû lÖ 24% 44% 32% Trong n¨m häc 2010-2011, t«i còng ¸p dông trong viÖc båi d−ìng ®éi tuyÓn HSG 10 phæ th«ng ë nh÷ng néi dung cã liªn quan vµ b−íc ®Çu còng cã nh÷ng kÕt qu¶ kh¶ quan. C. KÕt luËn Nhê ¸p dông nh÷ng kinh nghiÖm gi¶ng d¹y nªu trªn, t«i nhËn thÊy ®· gióp c¸c em häc sinh x©y dùng ®−îc ph−¬ng ph¸p gi¶i c¸c bµi tËp d¹ng”X¸c ®Þnh CTHH cña chÊt ”, t¹o ra ®−îc høng thó trong c¸c giê häc Ho¸ nhÊt lµ giê bµi tËp. §ång thêi dÉn d¾t c¸c em häc sinh tõng b−íc quen dÇn víi thãi quen ph¶i lËp luËn, t− duy logic khi gi¶i c¸c to¸n ho¸. Khi c¸c em n¾m v÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n, c¸c em sÏ vËn dông tèt khi lµm c¸c bµi tËp tr¾c nghiÖm( cã tèc ®é lµm bµi nhanh vµ ®é chÝnh x¸c cao).C¸c em häc sinh cã ®iÒu kiÖn tiÕp cËn víi c¸c bµi thi §H-C§-THCN Bªn c¹nh ®ã còng t«i thÊy r»ng muèn ®¹t ®−îc kÕt qu¶ cao trong c«ng t¸c båi d−ìng häc sinh giái , tr−íc hÕt ng−êi thÇy ph¶i cÇn mÉn chÞu khã nh−ng mang tÝnh s¸ng t¹o trong viÖc h−íng dÉn «n tËp cho häc sinh . VÒ phÝa häc sinh ph¶i n¾m v÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n , say s−a víi bé m«n, biÕt c¸ch khai th¸c triÖt ®Ó c¸c d÷ kiÖn cña ®Ò cho. Khi ch−a t×m ®−îc h−íng gi¶i cÇn ®Æt c¸c c©u hái tr−íc c¸c d÷ kiÖn ®Ó suy luËn, kh«ng ®−îc ch¸n n¶n. Dï cho c¸ch em sèng ë vïng n«ng th«n vµ häc ë mét tr−êng nghÌo vÒ c¬ së vËt chÊt. Nh−ng nh÷ng kh¸m kh¸ vÒ ho¸ häc mµ c« trß t×m ra sÏ lµm c¸c em yªu m«n häc, yªu quª h−¬ng ®Êt n−íc vµ cã nhiÒu m¬ −íc cho t−¬ng lai sau nµy c¸c em sÏ ®−îc häc ë c¸c khèi khoa häc tù nhiªn, ch¾p c¸nh cho nh÷ng −íc m¬ hoµi b·o ®Ó trë thµnh nh÷ng kÜ s−, b¸c sÜ hoÆc nh÷ng ng−êi gi¸o viªn ®øng trªn môc Đỗ Thị Hạnh – Trường THPT số 2 Lào Cai 19
- Xem thêm -