Skkn kinh nghiệm giảng day bài môi trường và các nhân tố sinh thái

  • Số trang: 11 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 18 |
  • Lượt tải: 0
hoanggiang80

Đã đăng 24000 tài liệu

Mô tả:

Lêi c¶m ¬n §Ó hoµn thµnh S¸ng kiÕn kinh nghiÖm nµy tríc hÕt t«i xin ®îc tá lßng biÕt ¬n ®Õn sù chØ b¶o tËn t×nh, sù gãp ý cña Ban chuyªn m«n Trêng THPT B¸n c«ng Nam S¸ch. T«i còng xin ®îc c¶m ¬n c¸c ý kiÕn gãp ý cña c¸c ®ång chÝ gi¸o viªn Bé m«n Sinh häc - Tæ Tæng hîp - Trêng THPT B¸n c«ng Nam S¸ch trong suèt thêi gian thùc hiÖn S¸ng kiÕn kinh nghiÖm cña m×nh. Xin ch©n thµnh c¶m ¬n nh÷ng sù chØ b¶o, gãp ý quý b¸u trªn! 1 PhÇn I. §Æt vÊn ®Ò - Trong qu¸ tr×nh häc tËp, sù tiÕp thu kiÕn thøc cña häc sinh tèt hay kh«ng ph¶i phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè trong ®ã cã sù nç lùc cña b¶n th©n häc sinh, ph¬ng ph¸p vµ tr×nh ®é chuyªn m«n cña ngêi thµy. - Sinh th¸i häc lµ mét lÜnh vùc khoa häc thùc tiÔn, cã sù vËn dông thùc tiÔn cao, v× vËy viÖc tiÕp thu c¸c kiÕn thøc vÒ Sinh th¸i häc cña häc sinh lµ t¬ng ®èi ®¬n gi¶n so víi c¸c lÜnh vùc kh¸c cña ch¬ng tr×nh Sinh häc THPT. Tuy nhiªn cã nhiÒu néi dung, häc sinh thêng tiÕp thu kiÕn thøc rÊt thô ®éng hoÆc theo sù ¸p ®Æt cña gi¸o viªn. - Trong bµi M«i trêng vµ c¸c nh©n tè sinh th¸i - phÇn B (¶nh hëng cña c¸c nh©n tè h÷u sinh ) lµ mét néi dung rÊt thiÕt thùc, ®îc nhiÒu häc sinh hµo høng tiÕp thu, lµ mét vÊn ®Ò rÊt lÝ thó. Tuy nhiªn ®Ó häc sinh tù h×nh thµnh kh¸i niÖm, so s¸nh ®îc c¸c kiÓu quan hÖ (®Æc biÖt lµ quan hÖ kh¸c loµi) lµ mét vÊn ®Ò kh«ng ®¬n gi¶n. - S¸ch gi¸o khoa ®· ®Ò cËp c¸c kiÓu quan hÖ kh¸c loµi, cã ®i qua mét sè kh¸i niÖm song kh«ng gióp häc sinh ph©n biÖt râ c¸c d¹ng quan hÖ ®ã, ®©y lµ mét khã kh¨n mµ häc sinh thêng gÆp ph¶i. - Trong Ýt n¨m gi¶ng d¹y cña m×nh, t«i ®· dù giê cña mét sè ®ång chÝ gi¸o viªn, ®· gi¶ng d¹y b»ng nhiÒu ph¬ng ph¸p tõ ph¬ng ph¸p diÔn dÞch, quy n¹p... song cha gióp häc sinh n¾m b¾t kiÕn thøc tèt, v× vËy t«i xin m¹nh d¹n ®a ra ph¬ng ph¸p so s¸nh khi gi¶ng d¹y môc quan hÖ kh¸c loµi trong bµi M«i trêng vµ c¸c nh©n tè sinh th¸i. - Hi väng r»ng víi mét sè vèn kinh nghiÖm cña m×nh t«i sÏ nhËn ®îc sù ®ång c¶m cña c¸c b¹n ®ång nghiÖp vµ sù gãp ý, chØ b¶o tËn t×nh cña c¸c cÊp chuyªn m«n. PhÇn II. Gi¶i quyÕt vÊn ®Ò A. Thùc tr¹ng t×nh h×nh - NhiÒu häc sinh sau khi häc phÇn quan hÖ kh¸c loµi thêng tá ra khã ph©n biÖt c¸c kiÓu quan hÖ, cha thÊy râ ranh giíi gi÷a quan hÖ céng sinh vµ quan hÖ 2 hîp t¸c, cha hiÓu râ b¶n chÊt cña c¸c kh¸i niÖm, còng nh kh«ng nªu ®îc ®Æc ®iÓm chung trong mçi kiÓu quan hÖ. - NÕu tr×nh bµy néi dung ®ã theo ph¬ng ph¸p diÔn dÞch, tøc lµ gi¸o viªn nªu kh¸i niÖm råi ph©n tÝch b»ng c¸c vÝ dô, häc sinh cã thÓ n¾m ®îc néi dung song khã kh¾c s©u kiÕn thøc. Ngîc l¹i, nÕu tr×nh bµy b»ng con ®êng quy n¹p, gi¸o viªn cho häc sinh ph©n tÝch vÝ dô råi t×m ra quy luËt (kh¸i niÖm) cã thÓ gióp häc sinh nhí vµ n¾m néi dung tèt. Tuy nhiªn ph¬ng ph¸p nµy vÉn cha gióp häc sinh ph©n biÖt ®îc c¸c lo¹i quan hÖ ®ã. - ViÖc ®æi míi ph¬ng ph¸p d¹y häc ®· vµ ®ang ®îc phæ biÕn vµ thùc hiÖn réng r·i ë tÊt c¶ c¸c bé m«n, nhËn ®îc sù quan t©m ®Æc biÖt cña Ban chuyªn m«n nhµ trêng vµ c¸c cÊp gi¸o dôc. Song ®Ó cã mét tiÕt d¹y theo híng ®æi míi ph¬ng ph¸p ®ßi hái ngêi gi¸o viªn ph¶i cã sù chuÈn bÞ c«ng phu, dµy c«ng nghiªn cøu vµ cã ph¬ng ph¸p ®Ó híng dÉn häc sinh häc tËp tÝch cùc, chñ ®éng. - Néi dung cña môc quan hÖ kh¸c loµi liªn quan tíi rÊt nhiÒu kiÕn thøc c¸c em sÏ häc ë c¸c bµi sau: §5, §6, §8, §9, §10, §13 - líp 11, liªn quan tíi nhiÒu kh¸i niÖm kh¸c nhau trong ch¬ng tr×nh. V× vËy ®Ó häc sinh cã c¸i nh×n cô thÓ vÒ c¸c kh¸i niÖm, b¶n chÊt c¸c vÊn ®Ò sÏ gióp cho viÖc häc c¸c bµi sau. B. C¬ së lÝ luËn Mèi quan hÖ sinh th¸i x¶y ra gi÷© c¸c c¸ thÓ kh¸c loµi chñ yÕu lµ quan hÖ dinh dìng vµ n¬i ë. ThÓ hiÖn b»ng hai kiÓu quan hÖ lµ quan hÖ hç trî vµ quan hÖ ®èi ®Þch. §Ó thÓ hiÖn râ c¸c kiÓu quan hÖ hç trî, quan hÖ ®èi ®Þch vµ gióp häc sinh chØ ra ®Æc ®iÓm chung cña mçi kiÓu quan hÖ ®ã, viÖc sö dông ph¬ng ph¸p so s¸nh, tøc lµ thiÕt lËp c¸c b¶ng biÓu s½n ®Ó häc sinh so s¸nh c¸c néi dung lµ mét ph¬ng ph¸p gióp häc sinh tiÕp thu mét c¸ch chñ ®éng vµ cã thÓ kh¾c s©u kiÕn thøc. Trong b¶ng cã thÓ hiÖn c¸c kiÓu quan hÖ hç trî, ®èi ®Þch; ®Æc ®iÓm chung cña c¸c kiÓu quan hÖ, thÓ hiÖn v¾n t¾t néi dung vµ cã minh ho¹ b»ng c¸c vÝ dô cô thÓ. Trong b¶ng cã sö dông mét sè kÝ hiÖu: "+" (cã lîi), "-" (cã h¹i), "0"(kh«ng cã lîi, kh«ng cã h¹i). Gi¸o viªn sÏ híng dÉn häc sinh tù ®iÒn c¸c kÝ hiÖu thÝch 3 hîp vµo c¸c « t¬ng øng. Qua b¶ng so s¸nh, häc sinh dÔ dµng nhËn ra sù gièng nhau trong mçi kiÓu quan hÖ hç trî hoÆc ®èi ®Þch. - §Ó häc sinh cã c¸i nh×n cô thÓ vÒ c¸c mèi quan hÖ, cét néi dung cña mèi quan hÖ sÏ gióp häc sinh hiÓu râ b¶n chÊt, tõ ®ã cã thÓ tù x©y dùng kh¸i niÖm chÝnh x¸c, ®Çy ®ñ cho mçi mèi quan hÖ. Cét vÝ dô lµ nh÷ng minh ho¹ sinh ®éng c¸c mèi quan hÖ häc sinh võa nghiªn cøu, nã võa gióp häc sinh cã c¸i nh×n tæng quan h¬n vÒ c¸c vÊn ®Ò, võa cã khuynh híng liªn hÖ víi c¸c hiÖn tîng trong thùc tÕ. Gi¸o viªn sÏ sö dông phiÕu häc tËp, cho häc sinh tù ®iÒn c¸c néi dung th«ng qua c¸c c©u hái ph¸t vÊn cña gi¸o viªn hoÆc kÎ s½n mét b¶ng t¬ng tù lªn b¶ng vµ th«ng qua nh÷ng ph¸t biÓu chÝnh x¸c cña häc sinh ®Ó ®iÒn vµo c¸c cét môc mét c¸ch hîp lÝ. Trong qu¸ tr×nh ®ã, gi¸o viªn cã thÓ kÕt hîp sö dông c¸c tranh vÏ mét sè kiÓu quan hÖ kh¸c loµi thêng gÆp: tranh vÏ s¸o ®Ëu lng tr©u, quan hÖ gi÷a vi khuÈn lam - nÊm (®Þa y), quan hÖ h¶i quú - t«m kÝ c... Sau ®©y lµ b¶ng so s¸nh c¸c lo¹i quan hÖ kh¸c loµi ®ã. KiÓu C¸c mèi Gi÷a quan quan hÖ hai loµi hÖ chñ yÕu Céng sinh 1 2 + Quan hÖ hç Hîp t¸c cña mèi quan hÖ Loµi 1 - C¶ hai loµi ®Òu cã lîi + + + C¸c vÝ dô Néi dung Vi khuÈn lam Loµi 2 NÊm - ChØ tån t¹i tèt khi céng H¶i quú t«m kÝ c sinh víi nhau Trïng roi mèi - C¶ hai loµi ®Òu cã lîi Tr©u s¸o - Kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i Nh¹n bÓ cß quan hÖ víi nhau. trî - Loµi sèng héi sinh cã lîi Héi sinh Quan C¹nh hÖ tranh + - 0 - t«m, c¸ nhá c¸ ch×nh - Loµi ®îc héi sinh kh«ng Giun dÑp sam biÓn bÞ ¶nh hëng g× Giun Erechis Cua, c¸ nhá - Hai loµi ¶nh hëng lªn Lóa cá d¹i nhau bëi thøc ¨n, n¬i ë.... bß s¬n d¬ng s tö linh cÈu 4 ®èi ®Þch VËt d÷ con måi + - - Con måi bÞ vËt d÷ ¨n thÞt C¸o gµ rõng - VËt d÷ lín h¬n con måi mÌo chuét - Con måi cã sè lîng lín c¸ qu¶ c¸ diÕc Giun s¸n lîn ve bÐt tr©u - VËt chñ cã kÝch thíc lín, KÝ sinh vËt chñ + - sè lîng Ýt so víi vËt kÝ sinh - VËt kÝ sinh thêng kh«ng bä xÝt c©y v¶i giÕt chÕt vËt chñ øc chÕ c¶m nhiÔm 0 - - Loµi 1 g©y ¶nh hëng lªn t¶o tiÓu cÇu rËn níc loµi 2 SV phï du t¶o ®éc - Loµi 1 kh«ng bÞ ¶nh hëng g× 5 Sau khi ®· gióp häc sinh lËp b¶ng so s¸nh, gi¸o viªn sö dông c¸c c©u hái gîi më gióp häc sinh tù tù x¸c ®Þnh c¸c quy luËt, ®iÓm gièng nhau vÒ mçi kiÓu quan hÖ. Hái: Th«ng qua b¶ng so s¸nh, em h·y chØ ra sù gièng nhau c¬ b¶n trong c¸c quan hÖ hç trî? Häc sinh dÔ dµng chØ ra sù gièng nhau: + Ýt nhÊt cã mét loµi cã lîi + Kh«ng cã bªn nµo bÞ thiÖt h¹i Hái: T¬ng tù, em h·y chØ ra sù gièng nhau trong c¸c kiÓu quan hÖ ®èi ®Þch gi÷a hai loµi sinh vËt? Häc sinh còng dÔ dµng chØ ra sù gièng nhau ®ã: + Lu«n lu«n cã mét loµi bÞ thiÖt h¹i + HoÆc ch¼ng bªn nµo cã lîi. Tõ nh÷ng néi dung trªn, gi¸o viªn sÏ gäi mét sè häc sinh x©y dùng c¸c kh¸i niÖm ®ã. Häc sinh ®· hiÓu ®îc b¶n chÊt cña mçi mèi quan hÖ nªn viÖc t×m ra kh¸i niÖm kh«ng gÆp ph¶i nh÷ng khã kh¨n. Gi¸o viªn sÏ chèt l¹i c¸c néi dung chÝnh häc sinh võa x©y dùng: * Quan hÖ hç trî: - Céng sinh: lµ mèi quan hÖ gi÷a hai loµi sinh vËt mµ cÇn thiÕt vµ cã lîi cho c¶ hai bªn. - Hîp t¸c: lµ kiÓu quan hÖ hai bªn cïng cã lîi nhng kh«ng nhÊt thiÕt cÇn cho sù tån t¹i cña chóng. - Héi sinh: lµ quan hÖ gi÷a hai loµi sinh vËt trong ®ã mét bªn cã lîi cßn mét bªn kh«ng cã lîi còng kh«ng bÞ thiÖt h¹i g×. * Quan hÖ ®èi ®Þch: - C¹nh tranh: lµ quan hÖ x¶y ra gi÷a c¸c loµi sinh vËt cã cïng nhu cÇu sèng vÒ dinh dìng vµ n¬i ë... - VËt d÷ - con måi: lµ quan hÖ trong ®ã loµi nµy tiªu diÖt loµi kia lµm thøc ¨n - KÝ sinh - vËt chñ: lµ quan hÖ sèng b¸m cña loµi sinh vËt nµy trªn c¬ thÓ cña loµi sinh vËt kh¸c nhng kh«ng giÕt chÕt loµi vËt chñ. - øc chÕ - c¶m nhiÔm: lµ kiÓu quan hÖ gi÷a c¸c loµi trong ®ã loµi nµy tiÕt ra mét sè chÊt ®Ó k×m h·m sù ph¸t triÓn cña c¸c loµi xung quanh øng víi mçi mèi quan hÖ ®ã, gi¸o viªn sÏ yªu cÇu häc sinh ph©n tÝch mét trong c¸c vÝ dô trong b¶ng thÓ hiÖn râ b¶n chÊt cña mèi quan hÖ. Häc sinh dùa vµo c¸c vÝ dô s¸ch gi¸o khoa, nh÷ng kiÕn thøc ®· häc vµ nh÷ng hiÓu biÕt thùc tÕ ®Ó ph©n tÝch. 6 PhÇn cñng cè vµ híng dÉn vÒ nhµ - Häc sinh ®îc häc quan hÖ cïng loµi trong bµi, do ®ã sau khi so s¸nh c¸c kiÓu quan hÖ kh¸c loµi, gi¸o viªn cñng cè b»ng c¸ch cho häc sinh so s¸nh t×m ra ®îc ®iÓm gièng nhau gi÷a quan hÖ cïng loµi vµ quan hÖ kh¸c loµi trong ®ã quan hÖ cïng loµi còng x¶y ra kiÓu quan hÖ hç trî vµ ®èi ®Þch nhng quan hÖ ®ã cßn phô thuéc vµo mËt ®é vµ ®iÒu kiÖn sèng. - Cñng cè phÇn quan hÖ kh¸c loµi b»ng sù gièng nhau trong c¸c kiÓu quan hÖ hç trî, ®èi ®Þch. + Quan hÖ hç trî: lu«n cã mét bªn cã lîi vµ kh«ng bªn nµo bÞ thiÖt h¹i nªn cßn gäi mèi quan hÖ gi÷a chóng lµ c¸c mèi t¬ng t¸c d¬ng + Quan hÖ ®èi ®Þch: lu«n cã mét bªn bÞ thiÖt h¹i hoÆc kh«ng bªn nµo cã lîi nªn cßn gäi mèi quan hÖ gi÷a chóng lµ c¸c mèi t¬ng t¸c ©m. - KÕt thóc buæi häc, gi¸o viªn cho häc sinh lµm bµi tËp vÒ nhµ: LÊy vÝ dô vÒ c¸c mèi quan hÖ x¶y ra gi÷a hai loµi sinh vËt vµ ph©n tÝch. Cã mÊy kiÓu quan hÖ? Nªu ®Æc ®iÓm chung cña c¸c kiÓu quan hÖ ®ã? 7 C. Thùc tÕ ¸p dông Trong qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y, t«i ®· sö dông mét sè ph¬ng ph¸p kh¸c nhau khi d¹y môc "quan hÖ kh¸c loµi". Víi mçi ph¬ng ph¸p ®· cho nh÷ng kÕt qu¶ kh¸c nhau: - Ph¬ng ph¸p diÔn dÞch: Khi kiÓm tra s¸t h¹ch häc sinh nhËn thÊy häc sinh cha hiÓu râ b¶n chÊt c¸c kh¸i niÖm, ®a sè kh«ng thÊy ®îc sù ®Æc ®iÓm chung trong c¸c kiÓu quan hÖ. KÕt qu¶ thu ®îc khi kiÓm tra 54 häc sinh ë mét líp nh sau: + §iÓm 8: 2 häc sinh + §iÓm 7: 10 häc sinh + §iÓm 5, 6: 34 häc sinh + §iÓm díi 5: 8 häc sinh - Ph¬ng ph¸p quy n¹p: Khi sö dông ph¬ng ph¸p nµy, häc sinh cã nh÷ng nhËn thøc vÒ c¸c mèi quan hÖ tèt h¬n, hiÓu ®îc b¶n chÊt vµ ph©n tÝch ®îc c¸c vÝ dô. Mét sè häc sinh ®· chØ ra ®îc ®Æc ®iÓm chung trong mçi kiÓu quan hÖ. Khi thèng kª ë mét líp gåm 56 häc sinh thu ®îc kÕt qu¶ nh sau + §iÓm 8, 9: 6 häc sinh + §iÓm 7: 14 häc sinh + §iÓm 5, 6: 30 häc sinh + §iÓm díi 5: 6 häc sinh - Víi ph¬ng ph¸p so s¸nh, khi häc sinh tiÕp cËn ph¬ng ph¸p nµy cho thÊy ®a sè c¸c em cã nh÷ng nhËn thøc ®óng ®¾n vÒ b¶n chÊt cña kh¸i niÖm, ph©n tÝch ®îc c¸c vÝ dô vµ hÇu nh nªu ®îc ®Æc ®iÓm chung cña c¸c kiÓu quan hÖ. KÕt qu¶ ®¹t ®îc còng kh¶ quan h¬n, khi kiÓm tra s¸t h¹ch 58 häc sinh cña mét líp thu ®îc sè liÖu sau: + §iÓm 8, 9: 11 häc sinh + §iÓm 7: 17 häc sinh + §iÓm 5, 6: 27 häc sinh + §iÓm díi 5: 3 häc sinh Ph¬ng ph¸p so s¸nh còng ®îc sö dông ®Ó d¹y ®éi tuyÓn häc sinh giái, nh×n chung c¸c em n¾m b¾t c¸c néi dung tèt vµ biÕt vËn dông thùc tÕ. 8 Tuy nhiªn, víi mçi ph¬ng ph¸p vÉn tån t¹i nh÷ng häc sinh kh«ng cã ý thøc häc bµi do ®ã kh«ng ph©n biÖt ®îc c¸c kh¸i niÖm nh quan hÖ céng sinh víi quan hÖ hîp t¸c, gi÷a quan hÖ kÝ sinh - vËt chñ víi vËt d÷ - con måi. 9 PhÇn III. kÕt luËn vµ kiÕn nghÞ - Thùc tÕ ¸p dông ph¬ng ph¸p so s¸nh khi gi¶ng d¹y môc quan hÖ kh¸c loµi cho thÊy häc sinh n¾m b¾t kiÕn thøc tèt, chñ ®éng tiÕp thu vµ kÕt qu¶ thu ®îc còng kh¶ quan h¬n. ViÖc häc sinh n¾m ®îc b¶n chÊt kh¸i niÖm, t×m ra ®îc quy luËt chung lµ mét thµnh c«ng cña ngêi thµy mµ th«ng qua nghiªn cøu s¸ch gi¸o khoa vµ tù häc khã cã thÓ lµm ®îc. - Qua qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y rót ra ®îc kinh nghiÖm tõ b¶n th©n còng nh qua dù giê vµ nghiªn cøu ph¬ng ph¸p cña mét sè ®ång nghiÖp, qua nghiªn cøu ph¬ng ph¸p tÝch cùc cña mét sè t¸c gi¶ t«i ®· t×m ra ®îc ph¬ng ph¸p ®Ó gi¶ng d¹y phÇn quan hÖ kh¸c loµi. Khi ¸p dông vµo gi¶ng d¹y ®· thÊy ®îc nhiÒu u ®iÓm, häc sinh häc bµi vµ x©y dùng bµi tèt h¬n. Thùc tÕ ph¬ng ph¸p ®ã ®· gióp cho nhiÒu häc sinh «n thi §H, C§ vµ häc sinh giái thªm tù tin häc tËp, kÝch thÝch lßng say mª khoa häc vÒ sù sèng. - Tuy nhiªn kinh nghiÖm tr×nh bµy nªu trªn míi chØ ®îc ¸p dông bíc ®Çu ë mét sè líp vµ d¹y ®éi tuyÓn häc sinh giái do ®ã cha thÓ kh¼ng ®Þnh lµ ph¬ng ph¸p tèt, cã thÓ ¸p dông cho mäi ®èi tîng häc sinh (®Æc biÖt lµ häc sinh c¸c trêng ngoµi c«ng lËp). Hi väng r»ng t«i sÏ nhËn ®îc sù gãp ý cña c¸c ®ång nghiÖp còng nh ý kiÕn cña c¸c cÊp chuyªn m«n ®Ó hoµn thiÖn h¬n vÒ ph¬ng ph¸p vµ nh÷nglÇn ¸p dông sau sÏ thu ®îc nh÷ng kÕt qu¶ tèt h¬n. Xin ch©n thµnh c¶m ¬n! 10 môc lôc Néi dung trang LêI C¶M ¬N...........................................................................................................................3 PHÇN I. §ÆT VÊN ®Ò............................................................................................................4 PHÇN II. GI¶I QUYÕT VÊN ®Ò..........................................................................................5 A. Thùc tr¹ng t×nh h×nh...................................................................................................................5 B. C¬ së lÝ luËn........................................................................................................................................6 C. Thùc tÕ ¸p dông..............................................................................................................................10 PHÇN III. KÕT LUËN VΜ KIÕN NGHÞ.............................................................................12 môc lôc.............................................................................................................................13 11
- Xem thêm -