Sáu nón tư duy

  • Số trang: 17 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 18 |
  • Lượt tải: 0
nganguyen

Đã đăng 34173 tài liệu

Mô tả:

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP.HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TIỂU LUẬN PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC TRONG TIN HỌC ĐỀ TÀI: SÁU NÓN TƯ DUY GVHD: GS.TSKH. Hoàng Văn Kiếm Học viên thực hiện: Phan Đình Duy Mã số học viên: CH1101060 Lớp: CH CNTT K6 Khóa: 2011 TP.Hồ Chí Minh, tháng 04 năm 2012 LỜI CẢM ƠN Em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến thầy GS.TSKH Hoàng Văn Kiếm, người đã dành nhiều thời gian quý báu của mình để truyền đạt cho lớp CH CNTT K6 những kiến thức bổ ích, lý thú về các phương pháp nghiên cứu khoa học trong tin học. Đây là những kiến thức hết sức cần thiết cho hành trang của chúng em trong công việc nghiên cứu về lĩnh vực tin học mai sau. Đặt biệt thầy đã truyền đạt các kiến thức và ví dụ minh họa rất bổ ích cho chúng em về các phương pháp tư duy khoa học. Đây chính là tiền đề, là kiến thức nền tảng đã thôi thúc em thực hiện đề tài tiểu luận về “sáu nón tư duy”. Xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của các bạn bè, anh chị, những người đã thảo luận và đóng góp ý kiến, giúp đỡ em tìm kiếm thông tin và động viên tinh thần cho em trong suốt quá trình thực hiện tiểu luận. Một lần nữa xin chân thành cảm ơn đến tất cả những người đã quan tâm đến tiểu luận của em. Tuy nhiên, trong quá trình làm việc không thể tránh khỏi những sai sót, rất mong sự đóng góp ý kiến nhiệt tình của Thầy và các bạn. Học viên thực hiện Phan Đình Duy MSHV: CH1101060 Lớp: CH CNTT K6 Mục lục Chương 1. SÁU NÓN TƯ DUY GIỚI THIỆU .......................................................................................... 2 1.1 Thế nào là “Sáu nón tư duy”? ............................................................................ 2 1.2 Tại sao nên sử dụng “sáu nón tư duy”?.............................................................. 3 Chương 2. CÁCH TIẾN HÀNH TƯ DUY “SÁU NÓN”........................................ 4 Chương 3. CÁCH SỬ DỤNG NHỮNG CHIẾC NÓN TƯ DUY ........................... 6 3.1 Nón trắng :.......................................................................................................... 6 3.2 Nón đỏ : .............................................................................................................. 7 3.3 Nón đen : ............................................................................................................ 8 3.4 Nón vàng : .......................................................................................................... 9 3.5 Nón xanh lá cây :.............................................................................................. 10 3.6 Nón xanh lam : ................................................................................................. 11 Chương 4. ỨNG DỤNG TRONG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN........................... 12 Chương 5. KẾT LUẬN .......................................................................................... 14 1 Phan Đình Duy SÁU NÓN TƯ DUY Chương 1. GIỚI THIỆU 1.1 Thế nào là “Sáu nón tư duy”? Sáu chiếc nón tư duy do Tiến sĩ tâm lý và y khoa, Edward de Bono, người Malta sáng tạo. Sáu chiếc nón với sáu màu sắc khác nhau là : Trắng, đỏ, đen, vàng, xanh lá cây, xanh dương. Tương ứng với sáu màu sắc mang tính chất biểu tượng, mỗi chiếc nón đề cập đến một khía cạnh trong quá trình suy nghĩ của chúng ta. Tác giả sử dụng sáu cái nón đại diện cho sáu dạng thức của suy nghĩ. Nó đề cập đến chiều hướng suy nghĩ hơn là tên gọi. Mỗi nón có một màu (mà màu này chỉ đại diện cho duy nhất một dạng thức của suy nghĩ). Mọi người sẽ tham gia thảo luận theo từng màu. Tùy theo kiểu ý kiến mà người đó sẽ được đề nghị đội nón màu gì. Các nón không được dùng để phân loại cá nhân. Từng người sẽ sử dụng những nón theo yêu cầu để đưa ra ý kiến. Mặc dù hành vi hay thói quen của cá nhân đó có vẻ thuộc về loại nào đó. Phương pháp “sáu nón tư duy” được đặt ra để chuyển tư duy ra khỏi kiều tư duy tranh luận bình thường và đưa vào kiểu tư duy như in bản đồ. Như thế tư duy trở thành quá trình 2 giai đoạn. Giai đoạn thứ nhất làm ra bản đồ. Giai đoạn thứ 2 là chọn đường trên bản đồ. Nếu bản đồ làm ra khá tốt, thường con đường tốt nhất hiện ra rất rõ. Từng nón của 6 nón đạt một kiểu tư duy trên bản đồ. Các đặc tính cuả sáu nón tư duy: Nón trắng: Tượng trưng cho sự trong trắng trinh nguyên, thuần tuý là các con số và sự kiện, là thông tin Nón đỏ: Tượng trưng cho cảm xúc, tình cảm, linh cảm trực giác Nón đen: Là sự phản biện. Nón vàng: Tượng trưng cho màu của nắng, sức sống và sự lạc quan, ủng hộ, xây dựng, nhìn ra cơ hội. Nón xanh lá cây: Tăng sinh lực, sáng tạo, vận động, cây cỏ bật lên từ hạt mầm, sự biến hóa của vận động, sự khát khao. 2 Phan Đình Duy SÁU NÓN TƯ DUY Nón xanh lam: Điều khiển, cao cả, lạnh lùng, biểu hiện cho tư duy. 1.2 Tại sao nên sử dụng “sáu nón tư duy”? Thứ nhất, bởi vì chúng ta không thể vận dụng bộ não theo mọi hướng trong cùng một thời điểm. Thứ hai, thế giới đang ngày càng thay đổi, chúng ta phải biết vận dụng lối tư duy mới hiệu quả thay thế lối tư duy cũ. Thay vì tranh luận và cố gắng giải thích, chứng minh để người khác chấp nhận ý kiến của mình, bác bỏ ý kiến của người khác, những cuộc tranh luận có thể kéo dài nhiều giờ thậm chí nhiều ngày, rất mất thời gian, thì tại sao chúng ta không cùng nhau thảo luận theo một cách mới là tất cả mọi người cùng nhìn nhận vấn đề theo một hướng, sau đó lại cùng nhìn theo một hướng khác, cứ như thế cho đến khi tìm được hướng giải quyết? Thứ ba, việc tư duy song song, mọi người cùng nhìn nhận vấn đề theo cùng một hướng giống như nhiều người đang cùng làm một công việc, chắc chắn rằng hiệu quả của nó sẽ cao hơn, nhanh hơn so với chỉ một người làm. Việc mỗi người nhìn vấn đề một hướng khác nhau như thể thầy bói xem voi, mỗi người “sờ” một chỗ và cứ khăng khăng khẳng định mình đúng, những người khác sai, cuối cùng chẳng ai biết chính xác được con voi nó ra sao. Vì thế chúng ta nên cùng nhau “sờ” con voi một chỗ, sau đó lại “sờ” con voi chỗ khác, lần lần “sờ” hết mình voi chúng ta sẽ thảo luận và đi đến kết luận con voi nó như thế nào. Thứ tư, sau khi xác định mọi người nên cùng nhau nhìn nhận vấn đề theo một hướng, vậy chúng ta sẽ nhìn theo hướng nào? Sáu nón tư duy sẽ giúp chúng ta định hướng tư duy, nghĩa là trưởng nhóm hay người điều hành cuộc họp sẽ chọn những nón và chúng ta sẽ tuân theo quy định đội nón nào vào thời điểm nào. Trong một cuộc họp có thể chỉ đội một nón, cũng có thể đội 2, 3 hay tất cả những nón. 3 Phan Đình Duy SÁU NÓN TƯ DUY Chương 2. CÁCH TIẾN HÀNH TƯ DUY “SÁU NÓN” Bước vào cuộc họp, người trưởng nhóm hay người điều hành cuộc họp sẽ giải thích ý nghĩa những nón và quy định luật chơi : trưởng nhóm quy định đội nón màu nào trong trường hợp nào, thời gian dành cho mỗi nón là bao lâu. Mọi người phải tôn trọng luật chơi, thực hiện nghiêm túc luật chơi đã được đề ra để cuộc họp đạt kết quả như mong đợi. Sau đây là một ví dụ về các bước tiến hành cuộc họp theo hướng “6 nón tư duy”. Bước 1: Nón trắng: Tất cả các ý kiến nào chỉ chứa sự thật, bằng chứng, hay dữ liệu, thông tin. Đội nón này có nghĩa là "hãy cởi bỏ mọi thành kiến, mọi tranh cãi, cởi bỏ mọi dự định và hãy nhìn vào cơ sở dữ liệu" . Bước 2: Nón xanh lá cây: Tạo ra các ý kiến làm sao để giải quyết. Các sáng tạo, các cách thức khác nhau, các kế hoạch, những sự thay đổi. Buớc 3:  Đánh giá các giá trị của các ý kiến trong nón xanh lá cây.  Viết ra danh mục các lợi ích dùng nón vàng. Nón vàng: Tại sao vài ý kiến sẽ chạy tốt và tại sao nó mang lại lợi ích. Ở đây cũng có thể dùng về các kết quả cuả các hành động được đề xuất hay các đề án. Nó còn dùng để tìm ra những vật hay hiệu quả có giá trị của những gì đã xãy ra.  Viết các đánh giá, và các lưu ý trong nón đen. Nón đen : Đây là nón có giá trị nhất. Dùng để chỉ ra tại sao các đề nghị hay ý kiến không thích hợp (hay không hoạt động được) cùng với các dữ kiện, với kinh nghiệm sẵn có, với hệ thống đang hoạt động, hoặc với chế độ đang được theo. Nón đen lúc nào cũng phải tính đến sự hợp lí . 4 Phan Đình Duy Bước 4: SÁU NÓN TƯ DUY Nón đỏ : Đưa ra các phản ứng, trực giác tự nhiên và các cảm giác. Nón này cho phép mọi người đưa ra những suy nghĩ, trực cảm mà không cần bào chữa. Bước 5: Nón xanh lam : Tổng kết và kết thúc buổi làm việc Nón này là sự nhìn lại các bước trên hoặc là quá trình điều khiển. Nó sẽ không nhìn đến đối tượng mà là nghĩ về đối tượng. Tùy theo từng trường hợp mà chúng ta sử dụng nón nào trước. Nhưng quan trọng là người quyết định chọn nón là người trưởng nhóm hay người điều hành cuộc họp và mọi người nhất định phải đội nón đã được chọn, không thể nói “Tôi muốn đội nón đen” trong khi mọi người đang đội nón vàng. Và khi đã đội nón, mọi người sẽ đưa ra ý kiến của mình theo đúng màu nón đang đội, người trưởng nhóm hay người điều hành cuộc họp sẽ quy định thời gian cho mỗi màu của nón: 2 phút, 5 phút hay thậm chí một buổi họp chỉ đội một nón (đối với những vấn đề lớn cần những cuộc họp kéo dài nhiều ngày). Việc mọi người nghiêm túc tuân thủ luật chơi là điều bắt buộc nếu muốn có một cuộc họp thành công, còn ngược lại thì chúng ta không thể áp dụng lối tư duy này. 5 Phan Đình Duy SÁU NÓN TƯ DUY Chương 3. CÁCH SỬ DỤNG NHỮNG CHIẾC NÓN TƯ DUY 3.1 Nón trắng : Khi cần truy xuất thông tin, dữ liệu thì máy vi tính thông thường sẽ đưa ra những dữ liệu đó mà không kèm theo cảm xúc nào cả, bởi vì chúng không có nhận thức hay cảm xúc. Nhưng với con người, điều đó tưởng đơn giản nhưng không hề đơn giản. Khi được yêu cầu đưa ra một thông tin, số liệu nào đó, chúng ta thường kèm theo nhận định, nhận xét hay giải thích, đánh giá. Vì thế, việc đội nón màu trắng sẽ giúp chúng ta có được những dữ liệu một cách khách quan hơn. Chúng ta thường có thói quen tranh luận, đưa ra những kết luận, đánh giá trước rồi dùng thông tin, số liệu thống kê thực tế để chứng minh cho những kết luận đó, nhưng với lối tư duy sáu nón, chúng ta sẽ làm điều ngược lại, nghĩa là có thông tin, dữ liệu rồi mới thảo luận và đi đến kết luận. Cũng như khi chúng ta cần đi đến một địa điểm nào đó, chúng ta nên vạch ra một tấm bản đồ trước rồi sẽ tìm đường đi từ tấm bản đồ đó. Vì thế việc có được những dữ liệu khách quan, chính xác là điều rất cần thiết trong phương pháp tư duy này. Khi người trưởng nhóm hay người điều hành cuộc họp sẽ đặt ra những câu hỏi như “Hãy cho tôi biết tỉ lệ người dùng mã nguồn mở so với phần mềm bản quyền bao nhiêu?”, “Hãy cho tôi biết số người sử dụng Windows bản quyền của nước ta hiện nay là bao nhiêu?” hay “Bạn hãy đội nón trắng để nói về sự phát triển của lĩnh vực công nghệ thông tin ở nước ta trong năm 2009”. Những người được hỏi sẽ trả lời một cách khách quan, cụ thể và những ý kiến cá nhân sẽ không được chấp nhận. Tuy nhiên, chúng ta có thể đội nón trắng thuật lại ý kiến cá nhân của người khác. Như đã nói ở trên, con người chúng ta ít khi nào đưa ra thông tin mà không kèm theo những ý kiến cá nhân, chúng ta rất khó khăn khi làm công việc của một máy tính vô cảm. Vậy làm sao để chúng ta có thể đội nón trắng một cách thành công nhất?. Chúng ta sẽ cùng làm một người Nhật Bản trong cuộc họp của người Nhật. Người Nhật không thích tranh luận, có thể vì họ nghĩ tranh luận với nhau là bất nhã, hoặc có thể vì họ nể trọng nhau hoặc vì nhiều lý do khác. Họ đến cuộc họp mà không nung nấu sẵn một con đường nào trong đầu cả, họ đến họp đế lắng nghe và mang đến cuộc họp những thông tin 6 Phan Đình Duy SÁU NÓN TƯ DUY đầy đủ, khác quan, trung lập. Sau đó mọi người sẽ cùng thảo luận (thảo luận chứ không phải tranh luận) để vạch ra tấm bản đồ, nhờ tuân thủ đúng nguyên tắc sáu nón tư duy, tấm bản đồ các lúc càng hiện ra rõ nét và mọi người hiển nhiên nhìn thấy con đường. 3.2 Nón đỏ : Trái ngược với nón trắng, nón đỏ là cơ hội duy nhất để mọi người bộc lộ cảm xúc trong phương pháp tư duy sáu nón. Chúng ta cần nón này vì cảm xúc, trực giác, linh cảm, cảm giác cũng rất quan trọng khi quyết định một vấn đề, bởi vì chúng thường được đúc kết từ thực tiễn, kinh nghiệm mà có. Khi được phép đội nón đỏ, mọi người có thể thể hiện suy nghĩ, cảm xúc, nhận xét, đánh giá theo ý kiến cá nhân mình, và đặc biệt ta không phải chứng minh, giải thích do đâu mà có những nhận định như vậy. Điều đó là bình thường, chúng ta vẫn thường nói tình yêu không cần lý do, không cần phải có cơ sở mà. Nếu không có nón này, mọi người sẽ không có cơ hội để bộc lộ suy nghĩ cá nhân của mình, lúc đó họ sẽ làm điểu đó bằng cách này hay cách khác, họ sẽ ngụy trang để thể hiện dưới nhiều hình thức, điều đó sẽ dẫn đến nón trắng hay những nón khác không còn được thực hiện đúng. Tuy nhiên khi đội nón đỏ, mọi người vẫn phải đưa ra ý kiến về vấn đề đang thảo luận, chứ không phải những cảm xúc không liên quan. Bộc lộ cảm xúc quá nhiều sẽ khiến cuộc họp trở nên lan man, vì thế mọi người cố gắng thể hiện suy nghĩ cá nhân một cách ngắn gọn, đầy đủ và chân tình. Trưởng nhóm hay người điều hành cuộc họp nên quy định thời gian dành cho nón đỏ ngắn hơn những nón khác. Bên cạnh việc bộc lộ ý kiến bản thân, nón đỏ cũng giúp ta tìm hiểu suy nghĩ, tình cảm của người khác. Khi mọi người đã biết và cảm thông với những suy nghĩ của nhau, vấn đề sẽ càng lúc càng sáng sủa, càng dễ dàng được giải quyết hơn. Trong khi đội nón đỏ, chúng ta người được phép bộc lộ tình cảm, cảm xúc cá nhân và mọi người lắng nghe, không ai được quyền phản đối, nhạo báng, đơn giản vì đó là cảm xúc của người khác. Phương thức tư duy sáu nón rất khác biệt so với lối tư duy tranh luận, cho nên chúng ta không bao giờ áp dụng những quy tắc tranh luận trong khi thảo luận theo phương pháp tư duy này. Mọi người không tranh cãi về quan điểm của người vừa nêu mà tìm cách cung 7 Phan Đình Duy SÁU NÓN TƯ DUY cấp một cách tối đa dữ liệu có liên quan, phù hợp. Vì thế, nếu trong một cuộc họp thông thường, chúng ta không được phép đưa ra những ý kiến kiểu như “Tôi không đề bạt anh A làm trưởng phòng vì tôi ghen tị với anh ta”, nhưng trong cuộc họp sử dụng phương pháp tư duy sáu nón, bạn có thể bộc lộ cảm xúc đó một cách tự nhiên “Khi đội nón đỏ này, tôi không muốn đề bạt anh A làm trưởng phòng, chỉ vì tôi có cảm giác ghen tị”. Mọi người sẽ thông cảm với ý kiến đó, bởi vì trong số mọi người ở cuộc họp cũng có những người có cùng cảm xúc với bạn. Chia sẻ cảm xúc sẽ giúp chúng ta hiểu nhau hơn để chúng ta dễ dàng hơn trong việc cùng xây dựng tấm bản đồ được hoàn thiện. 3.3 Nón đen : Nón đen thể hiện sự bi quan, phản đối, tiêu cực. Vậy thì sao chúng ta lại cần đến nón này? Bởi vì đây là một nón cực kỳ quan trọng. Có những điều xảy ra không giống như chúng ta biết. Có những điều chúng ta mong đợi lại không xảy đến. Chúng ta cần chỉ ra những khó khăn và khúc mắc. Làm sao chúng ta tiến hành mọi việc mà không trái pháp luật,vẫn duy trì được những giá trị và quan điểm đạo đức của chúng ta? Không bất cứ quyết định nào được đưa ra mà không có những nhận định về khả năng thất bại, thua lỗ. Vì vậy, chúng ta phải đội nón đen để cùng thảo luận về những rủi ro có thể gặp phải. Chúng ta sẽ cùng nhau suy xét một cách cẩn trọng, giúp ta tránh được những vấn đề như phạm pháp, nguy hiểm, thua lỗ, gây ô nhiểm hay các vấn đề bất lợi khác. Lối tư duy nón đen là lối tư duy logic. Tất cả những lý lẽ đưa ra để phê phán đều phải dựa trên nền tảng logic. Nếu những nhận xét của chúng ta đơn thuần chỉ là những cảm xúc, lúc đó chúng ta đang sử dụng nón đỏ tư duy chứ không phải nón đen. Với vai trò đánh giá lại ý tưởng, nón đen giúp mọi người cân nhắc lại xem chúng ta có nên phát triển hay chúng ta nên từ bỏ ý tưởng đó. Dần dần, tấm bản đồ về những vấn đề tiềm tàng, những trở ngại, những khó khăn và nguy hiểm ngày càng hiện rõ. Điều này khiến cho sự việc được xem xét một cách toàn diện hơn và kỹ lưỡng hơn. Quyết định cuối cùng được dựa trên những tư duy được đưa ra bởi nón trắng (số liệu thực tế), nón vàng (những lợi ích có thể), nón đen (sử cẩn trọng) và nón đỏ (khả năng trực giác và cảm giác). 8 Phan Đình Duy SÁU NÓN TƯ DUY Tuy nhiên, việc đưa ra những ý kiến phản bác luôn dễ dàng hơn việc góp ý xây dựng, nên chúng ta cần tránh việc lạm dụng nón này. Nếu một vấn đề bị nhìn nhận quá kỹ dưới nón đen, vấn đề đó sẽ không thể tiến triển tốt. Ví dụ như khi một người đưa ra một ý tưởng mới lạ, mọi người nhanh chóng nêu ra rất nhiều bất lợi, sự bất khả thi của ý tưởng khiến cho việc phát triển ý tưởng mới không được chấp nhận. Vì vậy sau khi đội nón đen chúng ta nên đội nón vàng: “Các bạn rất có lý khi đội nón đen, vậy bây giờ chúng ta sẽ thử đội nón vàng xem sao” 3.4 Nón vàng : Màu vàng là màu của mặt trời. Vì thế đội nón vàng là lúc chúng ta thể hiện lối tư duy tích cực nắm bắt cơ hội tích cực. Có những ý tưởng thoạt đầu chẳng có gì thú vị thì sau khi được xem xét theo quan điểm nón vàng lại bộc lộ nhiều ưu điểm. Ngay cả những ý tưởng tưởng như chẳng có gì hấp dẫn, nếu chúng ta chịu khó bỏ thời gian để xem xét chúng, chúng ta có thể nhận thấy chúng có những giá trị nhất định. Lối tư duy nón vàng bao trùm toàn bộ những xét đoán chắc chắn. Và người sử dụng nón vàng nên cố gắng hết khả năng để tìm ra càng nhiều sự ủng hộ càng tốt để chứng minh cho sự chắc chắn của mình, những cố gắng nhờ vào sự tận tâm và ý thức xem xét vấn đề một cách toàn diện. Nhưng nón vàng tư duy cũng không yêu cầu bạn chỉ đưa ra những quan điểm mà bạn có minh chứng cụ thể để biện dẫn. Nói cách khác, bạn nên nỗ lực hết mình để chứng minh cho sự lạc quan của bạn, nhưng nếu nỗi lực đó không thành công, bạn vẫn có thể nêu ra quan điểm của mình như một sự suy đoán. Hãy tạo điều kiện để ý tưởng trở thành hiện thực. Những đề nghị được đưa ra nhằm làm cho sự việc tiến triển theo chiều hướng tốt đẹp hơn. Đó có thể là những ý kiến giúp chúng ta giải quyết những vướng mắc, đó có thể là ý kiến để chúng ta cải thiện tình hình, đó cũng có thể là một ý kiến giúp chúng ta nhận ra và sử dụng cơ hội đang đến. Trong mọi trường hợp thì đề nghị được đưa ra sao cho chúng ta có thể đạt được sự thay đổi tích cực về cách xem xét vấn đề. 9 Phan Đình Duy SÁU NÓN TƯ DUY Chúng ta hãy cùng khuyến khích nhau nhìn nhận vấn đề theo hướng tích cực để mở mang tầm nhìn, để hiện thực ước mơ, để cơ hội không vụt qua khỏi tầm tay. Tuy nhiên nên nhớ rằng nón vàng luôn song hành cùng nón đen. Chúng ta tự tin, lạc quan với những ý tưởng mới nhưng không quên xem xét những rủi ro gặp phải để có thể tìm cách hạn chế. Kết hợp hoàn thiện hai nón này, chúng ta đã đến rất gần sự hoàn thiện cho tấm bản đồ của mình. 3.5 Nón xanh lá cây : Đây là nón rất tuyệt vời. Màu lục hay còn gọi là màu xanh lá cây, là màu của chồi non, của sự sống, của sức sáng tạo. Vì vậy, nói đến nón tư duy màu xanh lá cây chính là nói đến “Tư duy sáng tạo”. Trong cuộc sống, mỗi ngày chúng ta gặp rất nhiều khó khăn, rắc rối. Thay vì ngồi than khóc hay chỉ trích lẫn nhau, chúng ta hãy cùng nhau tìm ra giải pháp để giải quyết những khó khăn, rắc rối đó. Khi sử dụng nón xanh lá cây, chúng ta tìm kiếm và đưa ra những ý tưởng mới, đưa ra những phương án và những sự lựa chọn. Đó có thể là một sự lựa chọn có sẵn hoặc sự lựa chọn mới. Sử dụng nón xanh tư duy, chúng ta gắng sức để sửa đổi và hoàn thiện những ý tưởng đã được nêu ra. “Người sáng tạo dành nhiều thời gian cho việc sáng tạo”. Vì thế hãy dành thời gian để sáng tạo ra những ý tưởng mới. Khi đã tìm ra được một hướng để giải quyết vấn đề, sao chúng ta không đặt ra câu hỏi “Có ý tưởng nào nữa không?”, “Có cách nào khác nữa không?” “Có cách nào tốn kém ít hơn, thực tế hơn và dễ thực hiện hơn không?”. Chúng ta cũng hãy tìm cho mình sự đam mê để có thể sáng tạo. Chúng ta hãy thử “mạo hiểm” để áp dụng một phương pháp, giải pháp mới. Vì nếu ta cứ suy nghĩ và hành động như cũ, ta sẽ nhận được kết quả như cũ. Khi được yêu cầu nêu ra những ý tưởng, nếu người trả lời nêu ra một ý tưởng đã cũ, thì người trưởng nhóm hay người điều hành cuộc họp có thể nhắc nhở “Anh vừa đưa ra những cách tiếp cận vấn đề theo cách truyền thống. Chúng ta sẽ xem xét những ý tưởng đó sau. Nhưng trước hết chúng ta hãy dành 10 Phan Đình Duy SÁU NÓN TƯ DUY mười phút để sử dụng nón xanh lá cây và xem xem liệu chúng ta có thể có một cách tiếp cận hoàn toàn mới mẻ hay không”. Tư duy mới lạ tạo nên một thái độ, một cái nhìn, kỹ thuật (bao gồm sự tiến triển, sự khích động và hoạt động khích động) khiến chúng ta đi tắt nhanh khỏi lối tư duy thông thường nhờ vào hệ thống khuôn mẫu bất đối xứng đối với mỗi cá nhân. Nó được sử dụng để tạo ra những khái niệm mới và những cách nhận thức mới. Do đó, đội nón xanh là cách để chúng ta cùng vạch ra nhiều con đường trên tấm bản đồ để từ đó chúng ta có nhiều cách để lựa chọn, sự lựa chọn sẽ trở nên phong phú và nhất định ta sẽ chọn ra đường con đường thuận tiện, tối ưu nhất. 3.6 Nón xanh lam : Màu xanh lam là màu của trời xanh, màu bao trùm vạn vật. Vì thế, nón xanh lam sẽ là nón kiểm soát những nón khác, tổ chức cho lối tư duy của chúng ta có hệ thống. Người trưởng nhóm hay người điều hành cuộc họp có thể đội nón xanh lam suốt buổi họp để điều khiển tổ chức, vạch lối tư duy, bảo đảm luật chơi luôn được tôn trọng: “Tôi sử dụng nón xanh lam và gợi ý rằng đã đến lúc chúng ta nên sử dụng nón đỏ tư duy để làm cho bầu không khí đỡ căng thẳng”. Những người khác cũng nên đội nón xanh lam này là người viết kịch bản, đạo diễn, huấn luyện viên, vân vân. Họ đội nón này và điêu khiển tư duy cũng như nhìn nhận sự tiến bộ của diễn viên, vận động viên… Nón xanh lam nên được sử dụng đặc biệt là để xác định trọng tâm. Lối tư duy nón xanh lam nên được sử dụng như lối tư duy dẫn đường cho bất cứ lối tư duy nào khác nhằm đạt được trọng tâm này. Do đó nón xanh lam chính là trọng tâm quan trọng dẫn dắt các lối tư duy khác đạt hiệu quả tốt nhất. Chúng ta có thể sử dụng nón xanh lam để tóm tắt, khái quát, kết luận kết quả của buổi họp. 11 Phan Đình Duy SÁU NÓN TƯ DUY Chương 4.ỨNG DỤNG TRONG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN Phương pháp tư duy “sáu nón” đã được sử dụng rất phổ biến trên rất nhiều lĩnh vực, vậy đối với lĩnh vực công nghệ thông tin của chúng ta thì sao? Sau đây là một ví dụ cho ứng dụng phương pháp tư duy “sáu nón” vào quy trình thực hiện một dự án phần mềm. Quá trình của một dự án phần mềm sẽ là : 1. Nhận mô tả yêu cầu từ khách hàng 2. Thiết kế 3. Lập trình 4. Kiểm chứng phần mềm, sửa lỗi 5. Hoàn tất dự án. Trong mỗi giai đoạn, người trưởng nhóm sẽ đội nón màu xanh lam và điều hành cuộc họp. Mọi người sẽ cùng tuân theo những quy định mà trưởng nhóm đưa ra. Nếu trưởng nhóm quy định đội nón vàng thì tất cả phải đội nón vàng, nếu trưởng nhóm quy định thời gian dành cho nón đỏ là 2 phút trong khi nón xanh lá cây là 15 phút thì mọi người chỉ được phát biểu cảm xúc trong vòng 2 phút mà thôi. Người trưởng nhóm đội nón xanh lam có nhiệm vụ chọn nón cho mọi người, đảm bảo mọi người nghiêm túc tuân thủ luật chơi và cố gắng lái cho cuộc họp đi đúng hướng, đúng mục tiêu. “Kẻ thù của vấn đề phức tạp chính là lối tư duy phức tạp”, vì vậy tư duy sáu nón giúp mọi người tư duy một cách đơn giản theo một hướng do trưởng nhóm đề ra. Đối với giai đoạn nhận yêu cầu: giai đoạn này rất quan trọng. Mọi người sẽ được yêu cầu đội nón trắng để thuật lại yêu cầu của khách hàng, lấy thông tin, số liệu cần thiết. Kế đến họ có thể đội nón màu đỏ để phát biểu cảm nghĩ về dự án của họ (Họ có quyền đưa ra ý kiến có muốn nhận dự án hay không, có thích thú với đề tài đó hay không). Sau 12 Phan Đình Duy SÁU NÓN TƯ DUY đó họ sẽ đội nón đen để đưa ra những rủi ro khi thực hiện dự án với những yêu cầu đã được đặt ra. Và người trưởng nhóm có thể yêu cầu mọi người đội nón màu vàng để thể hiện tính tích cực, khả thi của dự án. Đối với giai đoạn thiết kế: người trưởng nhóm sẽ yêu cầu họ đội nón đen và nêu lên những sai sót có thể gặp phải khi thiết kế chương trình. Sau đó mọi người sẽ cùng đội nón xanh lam để đưa ra những định hướng tư duy cho dự án. Cuối cùng họ sẽ cùng nhau đội nón xanh lá cây để đưa ra những ý tưởng sáng tạo cho dự án của họ. Nếu có nhiều ý tưởng hay và không biết nên chọn ý tưởng nào, mọi người sẽ lại đội nón đỏ để nhờ kinh nghiệm, cảm nhận, cảc xúc lên tiếng. Sau khi đã thống nhất ý tưởng thì sẽ bắt đầu thiết kế chương trình. Đối với giai đoạn lập trình: giai đoạn này mọi người chỉ việc đội nón đen để đưa ra những sai sót có thể có trong khi lập trình chương trình. Đối với giai đoạn kiểm chứng phần mềm, sửa lỗi: đây là một giai đoạn rất quan trọng trong chu kỳ sống của phần mềm. Trước đây nó được xem như là một công việc dễ dàng, được thực hiện bởi những người ít chuyên môn, nhưng trong thập kỷ này, việc kiểm chứng phần mềm đã được chú trọng hơn, xem như là một phần quan trọng trong quá trình làm phần mềm. Trong giai đoạn này, mọi người sẽ đội nón đen và đưa ra những sai sót có thể đã gặp trong quá trình thực hiện dự án từ việc mô tả yêu cầu, đến thiết kế và lập trình. Sau khi đã xem xét những sai sót, mọi người sẽ được chỉ định đội nón vàng để tìm ra những ưu điểm của dự án, những mặt nên phát huy và cuối cùng sẽ đội nón trắng để tổng hợp thông tin từ công việc kiểm chứng phần mềm. Đối với giai đoạn cuối cùng là hoàn tất và bàn giao phần mềm: mọi người sẽ cùng đội nón trắng để thuật lại những gì mình đã làm được, đạt được, những gì chưa làm được. Rồi trưởng nhóm cho họ đội nón màu đỏ để biết cảm nhận của họ sau khi hoàn tất dự án, tìm hiểu nguyện vọng và dự định của họ sau khi hoàn thành dự án. 13 Phan Đình Duy Chương 5. SÁU NÓN TƯ DUY KẾT LUẬN Phương pháp tư duy sáu nón thật sự là một phương pháp tư duy hiệu quả, nó giúp ta tiết kiệm được rất nhiều thời gian, tăng năng suất (vì tập trung vấn đề vào một hướng), đồng thời nó cũng loại trừ vấn đề tự tôn, tránh được việc tranh cãi vô ích, sự rối loạn tư tưởng. Từ đó chúng ta sẽ nhanh chóng đi đến kết luận trong sự đồng nhất và sẽ tiết kiệm được rất nhiều chi phí từ việc rút ngắn thời gian họp hành, thảo luận. Ưu điểm của phương pháp này là:  Hiệu quả tức thời  Dễ học, sử dụng, và thực hiện  Không phụ thuộc vào người khác  Điều chỉnh thói quen mà không tấn công  Tăng cường sức mạnh  Có thể sử dụng ở mọi cấp độ  Cải thiện ảnh hưởng các nền văn hóa  Giảm xung đột  Khuyến khích hợp tác  Tăng cường chất lượng tư duy  Tư duy tích cực và sáng tạo  Có ở mọi nơi. Tuy nhiên, đề áp dụng được phương pháp tư duy này, những người thực hiện phải luôn ghi nhớ :  Tuân thủ suy nghĩ theo ý nghĩa của những nón  Nón không mô tả thói quen suy nghĩ  Tất cả các góc nhìn được tôn trọng  Tuân thủ trình tự các nón và luật chơi  Không làm phức tạp hóa nội dung  Thông báo thời gian mỗi nón  Tăng thời gian khi có nhiều ý tưởng mới 14 Phan Đình Duy SÁU NÓN TƯ DUY TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] GSTSKH. Hoàng Kiếm, Slide “Phương pháp nghiên cứu khoa học trong tin học” . [2] Ts. Edward de Bonoư, “Six thinking hats”. [3] http://forum.duytan.edu.vn/sites/index.aspx?p=forum_thread&thread=9021#p0 [4] http://advice.vietnamworks.com/vi/career/bi-quyet-thang-tien/6-thinking-hats-tu-duysang-tao-mo-loi-thanh-cong.html [5] http://tailieu.vn/xem-tai-lieu/bai-gioi-thieu-6-chiec-mu-tu-duy.210966.html [6] www.cafesangtao.com. 15 Phan Đình Duy
- Xem thêm -