Phương pháp giảng dạy các bài khái niệm trong chương trình hoá 11 ban cơ ban

  • Số trang: 7 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 17 |
  • Lượt tải: 0
hoanggiang80

Đã đăng 24000 tài liệu

Mô tả:

iSáng kiến kinh nghiệm SỞ GD - ĐT TỈNH QUẢNG NINH TRUNG TÂM HN – GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN UÔNG BÍ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY CÁC BÀI KHÁI NIỆM TRONG CHƯƠNG TRÌNH HOÁ HỌC 11 BAN CƠ BẢN Họ và tên : Cao Văn Sáng Giáo viên : Hoá học Trường : Trung tâm HN – GDTX Uông Bí Năm học 2008--2009 GV : Cao Văn Sáng - TTGDTX Uông bí 1 iSáng kiến kinh nghiệm ĐỀ TÀI PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY CÁC BÀI KHÁI NIỆM TRONG CHƯƠNG TRÌNH HOÁ 11 BAN CƠ BAN PHẦN I : ĐẶT VẤN ĐỀ : 1, lí do chọn đề tài a. các bài về khái niệmchiếm tỉ lệ khá lớn trong chương trình hoá 11 b. khi học nhưng bài hoặc những phần về khái niệm học sinh rất khó khăn trong việc nắm bắt kiến thức vì những bài này thường rất tổng quát, trừu tượng đòi hỏi học sinh phải có tư duy logic vì vậy việc tìm những phương pháp giảng dậy phù hợp với đối tượng học sinh nhằm giúp các em dễ nắm bắt kiến thức những bài về khái niệm là nhiệm vụ khá khó khăn , vì vậy tôi chọn đề tài này nhằm giúp các em dễ nắm bắt kiến thức , rèn luyện tư duy , biết vận dụng những kiến thức đã học về chất cụ thể để xây dựng kiến thức mới về khái niệm , đống thời biết dùng kiến thức đã học của những bài khái niệm soi sáng những kiến thức của những bài về chất cụ thể . Đây là một trong những con đường rèn luyện tư duy đồng thời tạo hứng thú học tập bộ môn cho học sinh 2, Mục đích , nhiệm vụ của đề tài : a. Đối với giáo viên : - Nghiên cứu kỹ các bài về khái niệm trong chương trình , đạc biệt là chương I Sự điện ly , chương IV: Đại cương về hoá học hữu cơ - Kết hợp nhiều phương pháp trong một bài giảng , đạc biệt chú ý khai thác tối đa đồ dùng dậy học như: mô hình , thí nghiệm , bảng biểu để bài giảng bớt trừu tượng học sinh dễ hiểu bài b, Đối với học sinh : Nắm vững kiến thức những bài về khái niệm từ đó có cái nhìn tổng quát về hiện tượng hoá học , các loại phản ứng, các loại hợp chất trong chương trình Hoá 11 cơ bản Biết vận dụng những kiến thức đã học của các bài về khái niệm đẻ nghiên cứu các bài về chất cụ thể từ đó rút ra mối quan hệ hữu cơ giữa những bài về chất và những bài về khái niệm trong chương trình 3. Đối tượng nghiên cứu : -Tất cả các bài và các phần về khái niệm trong chương trình Hoá học 11 ban cơ bản -Tất cả các lớp khối 11 ban cơ bản GV : Cao Văn Sáng - TTGDTX Uông bí 2 iSáng kiến kinh nghiệm PHẦN II : NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI Cách thức giảng dạy các bài khái niệm sao cho đạt hiệu quả cao là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất đòi hỏi rất nhiều năng lực chuyên môn, tâm huyết nghề nghiệp và thời gian của giáo viên. Trong thời gian thực tiễn giảng dậy chương trình lớp 11 ban cơ bản tôi đã thường xuyên trao đổi ý kiến, bàn bạc, rút kinh nghiệm với các đồng nhiệp về cách thức giảng dạy các bài khái niệm như sau: Trước tiên phải nghiên cứu kĩ nội dung SGK mới, đặc biệt là những khái niệm, định nghĩa, quy tắc, nội dung mới đưa vào hoặc đã được rà soát xem xét và chỉnh sửa lại cho chuẩn xác, khoa học, hợp lí cả về nội dung và phương pháp trình bày. Đây là vấn đề không thể xem nhẹ, đòi hỏi khá nhiều thời gian và công thức sức tìm tòi học hỏi của giáo viên mới có thể hiểu hết được. Khi thiết kế bài soạn và thực tiễn giảng dạy trên lớp, phải luôn luôn phối kết hợp nhuần nhuyễn các phương pháp dạy học tích cực nhằm dẫn dắt học sinh đi từ trực quan sinh động như: hiện tượng thí nghiệm hoá học, hiện tượng xảy ra trong đời sống tự nhiên, băng hình ...v..v... từ kiến thức đã biết, từ các ví dụ cụ thể để học sinh tự tổng hợp, khái quát hoá đi đến kết luận và hình thành khái niệm, nội dung kiết thức mới. Một số phương pháp dạy học tích cực thường được kết hợp áp dụng vào các bài giảng , cụ thể là: 1. Dạy học vấn đáp, đàm thoại : - Vấn đáp, đàm thoại là phương pháp trong đó GV đặt ra những câu hỏi để học sinh trả lời, hoặc có thể tranh luận với nhau và với cả GV, qua đó học sinh lĩnh hội nội dung bài học. - Đây là phương pháp mà dù ít hay nhiều thì hầu như bài giảng nào chúng ta cũng áp dụng. Ví dụ 1: khi dạy về Hiện tượng điện li trong phần 1 giáo viên cho học sinh quan sát các thí nghiệm khi cho dụng cụ đo điện lần lượt vào các cốc đựng NaCl rắn, khan; NaOH rắn, khan; dung dịch NaCl; dung dịch NaOH; dung dịch HCl; dung dịch saccarozơ . Sau đó giáo viên dùng hệ thống câu hỏi gợi mở dẫn dắt học sinh đi đến kết luận : - Các chất rắn, khan đều khômg dẫn điện - Các dung dịch axit, bazơ, muối đều dẫn điện Ví dụ 2: Khi dạy công thức cấu tạo phân tử hợp chất hữu cơ , giáo viên dùng bảng phụ đã chuẩn bị trước một số công thức cấu tạo dạng khai triển và dạng GV : Cao Văn Sáng - TTGDTX Uông bí 3 iSáng kiến kinh nghiệm thu gọn , cho học sinh quan sát , giáo viên dùng hệ thống câu hỏi gợi mở , học sinh dẽ dàng rút ra kết luận : - Công thức cấu tạo biểu diễn thứ tự và cách thức liên kết ( liên kết đơn, liên kết bội ) của các nguyên tử trong phân tử - Có hai loại công thức cấu tạo là công thức cấu tạo khai triển và công thức cấu tạo thu gọn 2. Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề: Giáo viên tạo điều kiện cho học sinh tranh luận, tìm tòi, phát hiện vấn đề thông qua các tình huống có vấn đề. Cần trân trọng, khuyến khích những phát hiện của học sinh, tạo cơ hội, điều kiện cho học sinh thảo luận, tranh luận đưa ra ý kiến nhận định đánh giá cá nhân, giúp HS tự giải quyết vấn đề để chủ động chiếm lĩnh kiến thức, hình thành khái niệm mới. Ví dụ 1: Khi dạy thuyết axit bazơ của A-rê-ni-ut, giáo viên làm thí nghiệm cho quỳ tím vào các dung dịch HCl, dung dịch C H3COOH , để học sinh phát hiện ra vấn đề là dung dịch HCl và dung dịnh CH3 COOH đều làm cho quỳ tím trở thành mầu đỏ chứng tỏ dung dịch HCl và dung dịch CH3 COOH đều phân li ra H+ vậy theo thuyết của Areniut thì axit là những chất khi tan trong nước phân li ra Ion H+ . Ví dụ 2: Để hình thành khái niệm pH, chúng tôi cho học sinh tính nồng độ H+ một số dung dịch và biểu diễn nồng độ H+ dưới dạng 10-a mol/lít, cho học sinh thảo luận xem pH của dung dịch đó bằng bao nhiêu và từ đó học sinh sẽ tự phát hiện ra quy ước tính số đo pH và hình thành khái niệm pH. Ví dụ 3: Khi dạy thuyết cấu tạo hoá học, như luận điểm 1 chẳng hạn, chúng tôi cho học học sinh đi từ ví dụ cụ thể (cấu tạo, tính chất) của đimetyl ete và ancol etylic, hướng dẫn để học sinh so sánh về thành phần cấu tạo, thứ tự liên kết, công thức phân tử, tính chất, qua đó học sinh tự rút ra kết luận và khái quát thành luận điểm 1. Có rất nhiều bài giảng áp dụng được phương pháp này -Ví dụ 4: Khi dạy xong phần chất điện li mạnh , chất điện li yếu, giáo viên nêu vấn đề: Các em hãy cho biết Ca(OH)2 là chất điện li mạnh hay chất điện li yếu ? Tại sao? Sau khi học sinh thảo luận , tranh luận , giáo viên gọi đại diện các nhóm trình bầy quan điểm rồi cho học sinh làm thí nghiệm : Cho khoảng 10g Ca(OH)2 vào cốc nước, khấy đều rồi để yên một lúc, cho họcsinh nhận xét độ tan của Ca(OH)2. Học sinh dễ dàng nhận xét: Ca(OH)2 ít tan tromg nước. Sau đó cho học sinh thử tính dẫn điện của dung dịch GV : Cao Văn Sáng - TTGDTX Uông bí 4 iSáng kiến kinh nghiệm Ca(OH)2thấy bóng đèn bật sáng, điều này chứng tỏ rằng dung dịch Ca(OH)2 là chất điện li mạnh mặc dù Ca(OH)2 là chất ít tan tromg nước, còn CH3COOH là chất tan nhiều trong nước nhưng lại là chất điện li yếu . Từ đó HS rút ra kết luận : Chất điện li mạnh hay yếu không phụ thuộc độ tan của chất đó , mà phụ thuộc độ điện li của các phân tử tan trong nước. 3 . Dạy học hợp tác nhóm nhỏ: Phương pháp này giúp các học sinh trong nhóm chia sẻ các băn khoăn, kinh nghiệm của bản thân, nhận rõ trình độ nhận thức của mình về vấn đề được nêu ra, thấy mình cần học hỏi thêm những gì, từ đó cùng nhau xây dựng nhận thức mới . Các hình thức có thể áp dụng phương pháp dạy hợp tác nhóm nhỏ như là dùng các bảng phụ cho các nhóm điền các thông tin, quan điểm, nhận xét, đánh giá của nhóm về các bài học, các khái niệm, hoặc trong phần củng cố các bài học hoặc trong giờ thực hành, trong giờ luyện tập hoặc trong các giờ dạy có điều kiện tổ chức cho học sinh tự làm thí nghiệm để rút ra khái niệm mới, kiến thức mới ... Ví dụ 1: Khi dạy khái niệm axit bazơ của Areniut, để tiết kiệm thời gian, có thể dùng phiếu học tập có ghi các câu hỏi dẫn dắt về khái niệm axit- bazơ ở lớp 8, viết phương trình điện li của một số axit, bazơ, nhận xét các ion do axit và do bazơ phân li ra và xây dựng khái niệm axit bazơ của Areniut trên cơ sở thuyết điện li. GV cho học sinh hoạt động nhóm theo nội dung của phiếu học tập đó. Ví dụ 2: Khi dạy bài phản ứng trao đổi ion, có thể chuẩn bị nhiều bộ thí nghiệm, chia lớp thành nhiều nhóm và các học sinh trong mỗi nhóm sẽ hợp tác làm thí nghiệm, ghi chép hiện tượng, giải thích hiện tượng, kết luận dưới sự dẫn dắt của giáo viên. Qua quá trình giảng dạy , việc kết hợp các phương pháp dạy học tích cực và khai thác tối đa các giáo cụ trực quan như mô hình, bảng phụ, thí nghiệm là rất quan trọng , nhất là đối với học viên GDTX có chất lượng học tập không cao , tư duy hoá học thấp . Ví dụ khi dạy phần công thức cấu tạo phân tử hợp chất hữu cơ , sau khi giáo viên kết hợp dùng bảng phụ (trang 96 SGK ) với hệ thống câu hỏi gợi mở giúp học sinh nắm được khái niệm công thức cấu tạo và các loại công thức cấu tạo thì dùng mô hình cấu tạo phân tử dạng đặc biểu diễn cấu trúc phân tử hợp chất CH3_ CH2_ CH2OH trong không gian , học sinh dễ dàng nhận ra mạch Cacbon trong phân tử có dạng hình gấp khúc chứ không phải dạng thẳng . Đồng thời giáo viên dùng phương pháp dạy học nêu vấn đề cho học sinh tìm hiểu SGK để giải quyết các vấn đề sau : - Hoá trị của các nguyên tố C , H , O trong phân tử hợp chất hữu cơ GV : Cao Văn Sáng - TTGDTX Uông bí 5 iSáng kiến kinh nghiệm - Các loại liên kết trong phân tử hợp chất hữu cơ - Nguyên tắc viết công thức cấu tạo phân tử hợp chất hữu cơ. Khi các vấn đề trên lần lượt được giải quyết , GV dùng các câu hỏi gợi mở giúp học sinh hiểu Thuyết cấu tạo hoá học và viết đúng được công thức cấu tạo hợp chất hữu cơ. GV áp dụng phương pháp hợp tác nhóm nhỏ , cho các nhóm viết các công thức cấu tạo các hợp chất: C4H8 , C5H10 , C3H8O, C4H10O. Sau khi các nhóm lần lượt trình bày kết quả xong , GV dùng phương pháp đàm thoại vấn đáp cho HS viết đúng , đủ các công thức cấu tạo , GV hướng dẫn HS tìm hiểu khái niệm đồng đẳng , đồng phân để HS hiểu được hiện tượng đồng đẳng , đồng phân của hợp chất hữu cơ. - Tóm lại tuỳ theo tùng bài giảng cụ thể GV kết hợp các phương pháp giảng dạy tích cực với sử dụng đồ dùng dạy học nhằm các bài giảng về khái niệm dễ hiểu hơn, HS có tầm nhìn tổng quát hơn PHẦN III : KẾT LUẬN 1. Kết quả chung : a. Học sinh chủ động tiếp thu bài giảng , hứng thú học tập bộ môn hơn , kiến thức được tiếp thu một cách logic khoa học b. Giúp học sinh rèn luyện tư duy trừu tượng từ nhữngví dụ cụ thể, phát huy tính tích cực , chủ động nắm kiến thức của học sinh c. Chất lượng học tập tăng lên d. Học sinh tiếp thu kiến thức nhẹ nhàng hơn , hiểu sâu hơn , vận dụng được kiến thức đã học để tìm hiểu những bài về chất cụ thể 2. Những khó khăn , hạn chế khi làm đề tài: a. Đối tượng học viên có chất lượng học tập thấp nên khả năng tự nghiên cứu , tự học còn hạn chế b. Những bài về khái niệm thường có tính khái quát cao , khó sử dụng được thí nghiệm . c. Đề tài này không phải là phương pháp độc đáo mà chỉ là kinh mghệm của bản thân qua quá trình giảng dạy d. Chương trình SGK 11 mới đổi mới được 2 năm nên quá trình làm đề tài chắc chắn có nhiều sai sót 3. Định hướng phát triển và kiến nghị : - Qua thực tiễn 2 năm giảng dạy áp dụng đề tài này bản thân thấy học sinh có hướng thú học tập bộ môn hơn , tư duy hoá học có tiến bộ hơn, các bài giảng về chất đỡ khô khan , học sinh dễ tiếp thu, dễ nhớ GV : Cao Văn Sáng - TTGDTX Uông bí 6 iSáng kiến kinh nghiệm - Cần tiếp tục nghiên cứu để tìm được phương pháp độc đáo , đặc trưng cho các bài giảng về khái niệm , mang lại hiệu quả cao nhất - Đề nghị trung tâm tăng cường cơ sở vật chất và thiết bị dạy học để việc dạy và học đạt kết quả cao hơn - Nội dung của đề tài chắc chắn còn nhiều thiếu sót , rất cần sự nghiên cứu , giúp đỡ, đóng góp ý kiến của các đồng nghiệp 4. Tài liệu tham khảo : - Hướng dẫn dạy học hoá học 11 (Lê Xuân Trọng – Chủ biên ) - Sách giáo khoa , sách giáo viên hoá học 11 đang dạy và học trong chương trình Uông Bí ngày 20 tháng 5 năm 2009 Người viết đề tài Cao Văn Sáng GV : Cao Văn Sáng - TTGDTX Uông bí 7
- Xem thêm -