Pháp luật về quản lý chất thải nguy hại. thực trạng ở thành phố cần thơ và giải pháp hoàn thiện

  • Số trang: 65 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 11 |
  • Lượt tải: 0
minhtuan

Đã đăng 15929 tài liệu

Mô tả:

Luận văn tốt nghiệp Pháp luật về quản lý chất thải nguy hại. Thực trạng ở Thành Phố Cần Thơ và giải pháp hoàn thiện BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA LUẬT  LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT KHÓA 37 (2011 – 2014) Đề Tài: Pháp luật về quản lý chất thải nguy hại. Thực trạng ở Thành Phố Cần Thơ và giải pháp hoàn thiện Giảng viên hướng dẫn: Sinh viên thực hiện: Nguyễn Anh Thư Dương Xuân Dung Bộ môn Luật Thương Mại MSSV: B110104 MS Lớp: LK1163B2 Cần Thơ, Tháng 5/2014 1 GVHD: Nguyễn Anh Thư SVTH: Dương Xuân Dung Luận văn tốt nghiệp Pháp luật về quản lý chất thải nguy hại. Thực trạng ở Thành Phố Cần Thơ và giải pháp hoàn thiện PHẦN NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN  ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... ......................................................................................................................... 2 GVHD: Nguyễn Anh Thư SVTH: Dương Xuân Dung Luận văn tốt nghiệp Pháp luật về quản lý chất thải nguy hại. Thực trạng ở Thành Phố Cần Thơ và giải pháp hoàn thiện PHẦN NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG PHẢN BIỆN  . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... . ......................................................................................................................... 3 GVHD: Nguyễn Anh Thư SVTH: Dương Xuân Dung Luận văn tốt nghiệp Pháp luật về quản lý chất thải nguy hại. Thực trạng ở Thành Phố Cần Thơ và giải pháp hoàn thiện MỤC LỤC  Trang Lời nói đầu...................................................................................................... 4 Chương 1: Khái quát chung về chất thải và chất thải nguy hại ................. 7 1.1. Một số khái niệm liên quan đến chất thải và phân loại chất thải ............ 7 1.1.1 Khái niệm chất thải, chất thải nguy hại và quản lý CTNH............ 7 1.1.1.1 Khái niệm chất thải............................................................ 7 1.1.1.2 Khái niệm chất thải nguy hại ............................................. 8 1.1.1.3 Khái niệm quản lý chất thải nguy hại................................. 8 1.1.2 Phân loại chất thải và chất thải nguy hại ..................................... 10 1.1.2.1 Phân loại chất thải ............................................................ 10 1.1.2.2 Phân loại , tính chất nguy hại và nguồn phát sinh CTNH .. 12 1.2. Ảnh hưởng của CTNH đối với môi trường và sức khỏe con người....... 13 1.2.1 Ảnh hưởng của CTNH đối với môi trường ................................. 13 1.2.1.1 Đối với môi trường đất ..................................................... 15 1.2.1.2 Đối với môi trường nước .................................................. 16 1.2.1.3 Đối với không khí ............................................................ 18 1.2.1 Ảnh hưởng của CTNH đối với sức khỏe con người .................... 19 1.3 Sơ lược các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường và quản lý CTNH ........................................................................................................ 21 Chương 2: Các quy định của pháp luật Việt Nam về quản lý CTNH ....... 22 2.1 Trách nhiệm của các chủ thể trong hoạt động quản lý CTNH ........ 22 2.1.1 Trách nhiệm của nhà nước trong lĩnh vực quản lý CTNH .... 22 2.1.2 Hệ thống cơ quan quản lý nhà nước về CTNH..................... 22 2.1.3 Trách nhiệm của chủ nguồn thải CTNH............................... 25 2.1.4 Trách nhiệm của chủ vận chuyển CTNH ............................. 26 2.1.5 Trách nhiệm của chủ xử lý CTNH ....................................... 27 2.2. Nội dung về quản lý CTNH ................................................................. 28 2.2.1 Cấp sổ đăng ký chủ nguồn thải và giấy phép quản lý CTNH....... 32 2.2.1.1 Cấp sổ đăng ký chủ nguồn thải ......................................... 32 2.2.1.2 Cấp giấy phép quản lý CTNH........................................... 33 4 GVHD: Nguyễn Anh Thư SVTH: Dương Xuân Dung Luận văn tốt nghiệp Pháp luật về quản lý chất thải nguy hại. Thực trạng ở Thành Phố Cần Thơ và giải pháp hoàn thiện 2.2.2 Quy hoạch quản lý CTNH .......................................................... 36 2.2.3 Phí bảo vệ môi trường đối với CTNH ......................................... 37 2.3 Xử lý vi phạm pháp luật về quản lý CTNH ........................................... 41 2.3.1 Trách nhiệm hành chính ............................................................. 43 2.3.2 Trách nhiệm dân sự .................................................................... 44 2.3.3 Trách nhiệm hình sự ................................................................... 46 2.3.4 Xử lý kỷ luật............................................................................... 49 Chương 3: Những tồn tại của pháp luật Việt Nam về quản lý CTNH – Thực trạng ở Thành phố Cần Thơ và một số giải pháp hoàn thiện ......... 51 3.1 Thực trạng quản lý CTNH trên địa bàn Thành phố Cần Thơ................. 51 3.2 Những tồn tại của pháp luật và giải pháp trong quản lý CTNH ............. 52 3.2.1 Những tồn tại của pháp luật trong quản lý CTNH ....................... 52 3.2.2 Đề xuất một số giải pháp trong quản lý CTNH ........................... 54 3.3 Đề xuất một số kiến nghị và giải pháp về công tác quản lý CTNH tại Cần Thơ ..................................................................................................... 55 Kết luận ........................................................................................................ 57 Danh mục tài liệu tham khảo 5 GVHD: Nguyễn Anh Thư SVTH: Dương Xuân Dung Luận văn tốt nghiệp Pháp luật về quản lý chất thải nguy hại. Thực trạng ở Thành Phố Cần Thơ và giải pháp hoàn thiện DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT BTNMT BVMT Bộ Tài nguyên và Môi trường Bảo vệ môi trường BVTV CTNH CQQLCNT CQCP Bảo vệ thực vật Chất thải nguy hại Cơ quan quản lý chủ nguồn thải Cơ quan cấp phép QLCTNH Quản lý chất thải nguy hại 6 GVHD: Nguyễn Anh Thư SVTH: Dương Xuân Dung Luận văn tốt nghiệp Pháp luật về quản lý chất thải nguy hại. Thực trạng ở Thành Phố Cần Thơ và giải pháp hoàn thiện LỜI NÓI ĐẦU  1.Tính cấp thiết của đề tài: Bảo vệ môi trường để phát triển bền vững hiện đang là vấn đề cấp bách cho mỗi quốc gia, vùng lãnh thổ trên toàn thế giới, đặc biệt đối với quốc gia đang phát triển như Việt Nam. Cùng với sự phát triển của đất nước, các đô thị không ngừng gia tăng dân số, bộ mặt đất nước được đổi mới. Cho nên lượng chất thải phát sinh ngày càng nhiều, khó quản lý, nhất là đối với chất thải nguy hại (CTNH). Đây cũng là nguồn gốc chính gây ô nhiễm môi trường, làm phát sinh và lan truyền các dịch bệnh, ảnh hưởng xấu đến chất lượng cuộc sống, văn minh đô thị. Ý thức được tầm quan trọng của việc quản lý chất thải, đặc biệt là CTNH vì thế hệ thống pháp luật về quản lý CTNH đã và đang được xây dựng ngày càng hoàn thiện. Cụ thể, Nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản điều chỉnh về việc quản lý chất thải. Ngày nay lượng CTNH phát sinh ngày càng nhiều và xu hướng này hiện gia tăng nhanh chóng vậy nên nếu không có các biện pháp quản lý phù hợp thì tất yếu sẽ dẫn đến nguy cơ gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Các nguyên nhân có thể bắt nguồn từ các hoạt động không kiểm soát như: vận chuyển trái phép hoặc xử lý không an toàn, không đúng quy trình cho việc xử lý CTNH. Theo khảo sát và đánh giá sơ bộ, hiện nay, tổng công suất của các nhà máy xử lý chất thải thông thường, CTNH chỉ đáp ứng một phần lượng CTNH phát sinh hàng ngày. Ngoài ra còn có một số đơn vị chưa có sự hiểu biết đúng đắn hoặc chưa cập nhật đối với các quy định về phương tiện vận chuyển CTNH chuyên dụng, các loại hình công nghệ xử lý chất thải ở trong và ngoài nước. Từ đó rất khó khăn cho việc lựa chọn công nghệ thích hợp để lắp đặt tại cơ sở xử lý. Cho nên, vấn đề quản lý CTNH ở Việt Nam hiện nay chưa thực sự hiệu quả do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan khác nhau. Vì vậy, với đề tài: “Pháp luật về quản lý chất thải nguy hại. Thực trạng ở Thành Phố Cần Thơ và giải pháp hoàn thiện”, người viết muốn nghiên cứu về hệ thống về pháp luật quản lý CTNH ở Việt Nam để từ đó liên hệ đến thực trạng ở địa phương nhằm để góp phần tìm ra những giải pháp phù hợp hơn để áp dụng cho hiện trạng nơi mình sinh sống. 7 GVHD: Nguyễn Anh Thư SVTH: Dương Xuân Dung Luận văn tốt nghiệp Pháp luật về quản lý chất thải nguy hại. Thực trạng ở Thành Phố Cần Thơ và giải pháp hoàn thiện 2. Phạm vi nghiên cứu của đề tài: Pháp luật về quản lý chất thải nguy hại là một phạm trù nghiên cứu rộng cho nên với khuôn khổ của luận văn tốt nghiệp không đủ điều kiện để nghiên cứu hoạt động quản lý của tất cả các loại chất thải hiện nay, cũng không đi sâu nghiên cứu các lĩnh vực chuyên môn của quản lý chất thải mà chủ yếu đề cập đến các vấn đề pháp lý liên quan đến quản lý chất thải nguy hại. Trong đề tài luận văn này, người viết chỉ tập trung nghiên cứu những quy định hiện hành của pháp luật về quản lý chất thải nguy hại theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2005 và các văn bản pháp luật như: Thông tư 12/2011/TT-BTNMT quy định về quản lý chất thải nguy hại; Nghị định 179/2013/NĐ-CP của Thủ Tướng Chính Phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường; Nghị định 59/2007/NĐ-CP ngày 9/4/2007 của Chính Phủ về Quản lý chất thải rắn; Nghị định 174/2007/NĐ-CP ngày 29/11/2007 của Chính Phủ về phí bảo vệ môi trường đối với chất thải rắn; Từ đó, rút ra những nhận định và đưa ra giải pháp về công tác quản lý chất thải nguy hại ở nước ta. 3. Mục đích của đề tài: Trên cơ sở nghiên cứu những quy định của pháp luật liên quan đến việc quản lý CTNH để phân tích, đánh giá nhằm làm sáng tỏ các quy định này nhằm góp phần nâng cao hiểu biết pháp luật về quản lý chất thải nguy hại đồng thời đề xuất một số giải pháp sửa đổi những quy định chưa được hoàn thiện. 4. Phương pháp nghiên cứu: Để thực hiện được mục tiêu nghiên cứu đề tài này, người viết đã vận dụng những phương pháp nghiên cứu như: Phương pháp phân tích luật viết, phương pháp khảo sát thực tiễn và đánh giá, phương pháp so sánh, phương pháp liệt kê kết hợp với lý luận, thu thập tài liệu, thông tin từ sách, báo, tạp chí, những nghiên cứu khoa học,... và một số phương pháp khác nhằm làm sáng tỏ các vấn đề trong nội dung luận văn. 5. Kết cấu của luận văn: Trong đề tài luận văn “ Pháp luật về quản lý chất thải nguy hại. Thực trạng ở Thành Phố Cần Thơ và giải pháp hoàn thiện” ngoài lời nói đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo thì nội dung của luận văn được trình bày trong 3 chương sau: Chương 1: Khái quát chung về chất thải và chất thải nguy hại Chương 2: Các quy định của pháp luật Việt Nam về quản lý chất thải nguy hại. 8 GVHD: Nguyễn Anh Thư SVTH: Dương Xuân Dung Luận văn tốt nghiệp Pháp luật về quản lý chất thải nguy hại. Thực trạng ở Thành Phố Cần Thơ và giải pháp hoàn thiện Chương 3: Những tồn tại của pháp luật Việt Nam về quản lý chất thải nguy hại - Thực trạng ở Thành Phố Cần Thơ và một số giải pháp hoàn thiện. 9 GVHD: Nguyễn Anh Thư SVTH: Dương Xuân Dung Luận văn tốt nghiệp Pháp luật về quản lý chất thải nguy hại. Thực trạng ở Thành Phố Cần Thơ và giải pháp hoàn thiện CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CHẤT THẢI VÀ CHẤT THẢI NGUY HẠI 1.1. Một số khái niệm liên quan đến chất thải và phân loại chất thải 1.1.1 Khái niệm chất thải, chất thải nguy hại và quản lý chất thải nguy hại 1.1.1.1 Khái niệm chất thải Trong đời sống hàng ngày chúng ta đã sản sinh ra nhiều loại chất thải trong sinh hoạt gia đình, trong các khu công nghiệp, trong nông nghiệp... Theo cách hiểu thông thường, chất thải là những chất mà con người bỏ đi, không tiếp tục sử dụng nữa. Khi bị thải bỏ, những chất này tồn tại trong môi trường dưới những trạng thái nhất định và có thể gây ra rất nhiều tác động bất lợi cho môi trường cũng như sức khoẻ con người. Chất thải được sản sinh trong các hoạt động khác nhau của con người thì được gọi với những thuật ngữ khác nhau như: Chất thải phát sinh sau quá trình sử dụng nước thì gọi là nước thải; sản phẩm, vật liệu được loại ra từ quá trình sản xuất hoặc tiêu dùng được thu hồi để dùng làm nguyên liệu thì gọi là phế liệu; Chất thải rắn phát sinh trong sinh hoạt thì gọi là rác thải… Khái niệm về chất thải được hiểu theo góc độ pháp lý như sau: “Chất thải là vật chất ở thể rắn, lỏng, khí được thải ra từ sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt và hoạt động khác” được quy định trong Luật Bảo vệ môi trường 2005. Hay đơn giản hơn, chất thải là những vật và chất mà người dùng không còn muốn sử dụng và thải ra, tuy nhiên trong một số ngữ cảnh nó có thể là không có ý nghĩa với người này nhưng lại là lợi ích của người khác. Trong cuộc sống, chất thải được hình dung là những chất không còn được sử dụng cùng với những chất độc được xuất ra từ chúng. Chất thải liên quan trực tiếp tới sự phát triển của con người cả về công nghệ và xã hội. Cấu tạo của các loại chất thải biến đổi qua thời gian và nơi chốn, với quá trình phát triển và đổi mới có tính chất công nghiệp đang trực tiếp ảnh hưởng tới nguồn phế liệu. Ví dụ như nhựa và công nghệ hạt nhân. Một số thành phần của chất thải có giá trị kinh tế đã được tái chế lại một cách hoàn hảo. Khái niệm chất thải (phế thải) cũng được sử dụng trong pháp luật quốc tế về môi trường, được đề cập tại Công ước Basel 1989, cụ thể nó được 10 GVHD: Nguyễn Anh Thư SVTH: Dương Xuân Dung Luận văn tốt nghiệp Pháp luật về quản lý chất thải nguy hại. Thực trạng ở Thành Phố Cần Thơ và giải pháp hoàn thiện định nghĩa như sau: "Phế thải" là các chất hoặc các đồ vật mà người ta tiêu huỷ, có ý định tiêu huỷ hoặc phải tiêu huỷ chiếu theo các điều khoản của luật lệ quốc gia. Từ hai khái niệm này, ta thấy có sự khác nhau là trong Luật BVMT nêu lên khái niệm chung và tổng quát cho chất thải, còn đối với công ước Basel thì nó giới hạn lại ở mức độ là vật chất cần tiêu hủy. 1.1.1.2. Khái niệm chất thải nguy hại Chất thải nguy hại là những chất gây ra thực trạng ô nhiễm môi trường trầm trọng nhất, mà con người dù bất cứ ở đâu phải tìm cách đối phó với chúng. Việc tìm hiểu chất thải nguy hại và những tác hại mà chúng mang lại có thể giúp chúng ta có cơ sở đưa ra các quy định về quản lý chúng một cách tốt nhất. Ở Việt Nam, lần đầu tiên khái niệm CTNH được đề cập đến một cách chính thức tại quy chế quản lý CTNH ban hành kèm theo QĐ 155/1999/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Tại Khoản 2 Điều 3 Quy chế quy định: “CTNH là chất thải có chứa các chất hoặc hợp chất có một trong các đặc tính gây nguy hại trực tiếp (dễ cháy, dễ nổ, làm ngộ độc, dễ ăn mòn, dễ lây nhiễm và các đặc tính gây nguy hại khác) hoặc tương tác với các chất khác gây nguy hại đến môi trường và sức khỏe con người”. Đến năm 2005, định nghĩa này đã được sửa đổi và hoàn thiện hơn tại Khoản 11 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường 2005 quy định về chất thải nguy hại như sau: “Chất thải nguy hại là chất thải chứa yếu tố độc hại, phóng xạ, dễ cháy, dễ nổ, dễ ăn mòn, dễ lây nhiễm, gây ngộ độc hoặc đặc tính gây hại khác”1. Cũng có thể nói đơn giản rằng chất thải nguy hại là chất mang đặc tính gây hại. Khi đối chiếu khái niệm CTNH ở hai văn bản pháp luật trên, có thể dễ dàng nhận thấy về mặt hình thức thì khái niệm CTNH trong Luật Bảo vệ môi trường (2005) đã rút gọn đi rất nhiều về số lượng câu, chữ nhưng cách diễn đạt thì rõ ràng hơn và súc tích hơn. Tuy nhiên, điều đó vẫn không làm giảm hay sai lệch phần nội dung mà khái niệm muốn đề cập đến: CTNH là một loại chất thải, có các đặc tính lý, hóa hoặc sinh học có thể gây nguy hại trực tiếp hay gián tiếp khi tương tác với các chất khác. Với khái niệm này thì có thể dẫn người đọc đến sự nhầm lẫn rằng chất thải là CTNH chỉ khi nó tương tác với chất khác, từ đó có thể đưa đến các hiểu sai, thực hiện sai, xử lý sai CTNH. 1 Khoản 11 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường năm 2005. 11 GVHD: Nguyễn Anh Thư SVTH: Dương Xuân Dung Luận văn tốt nghiệp Pháp luật về quản lý chất thải nguy hại. Thực trạng ở Thành Phố Cần Thơ và giải pháp hoàn thiện 1.1.1.3. Khái niệm quản lý chất thải nguy hại Theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2005 quy định: Quản lý chất thải là hoạt động phân loại, thu gom, vận chuyển, giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế, xử lý, tiêu hủy, thải loại chất thải2. Ngoài ra pháp luật cũng có quy định riêng về quản lý CTNH tại Quyết định số 155/1999/QĐ-TTg về việc ban hành quy chế quản lý CTNH. Khoản 3 Điều 3 quy chế định nghĩa: “quy chế quản lý CTNH là các hoạt động kiểm soát CTNH trong suốt quá trình phát sinh từ thu gom, vận chuyển, quá cảnh, lưu giữ, xử lý và tiêu hủy CTNH”. Mới đây nhất BTNMT đã ban hành Thông tư 12/2011/TT-BTNMT ngày 14 tháng 4 năm 2011 quy định về quản lý chất thải nguy hại, tại Khoản 1, Điều 3 Thông tư này định nghĩa: “ quản lý CTNH là các hoạt động liên quan đến việc phòng ngừa, giảm thiểu, phân định, phân loại, tái sử dụng, trực tiếp, lưu giữ tạm thời, vận chuyển và xử lý CTNH”. Chất thải y tế cũng là một trong những loại chất thải có đặc tính nguy hại cao và cần được kiểm soát chặt chẽ. Khoản 3 Điều 3 quy chế quản lý chất thải y tế (ban hành kèm theo Quyết định số 43/2007/QĐ-BYT ngày 03 tháng 12 năm 2007 của Bộ trưởng Bộ Y tế, định nghĩa: “quản lý chất thải y tế là hoạt động quản lý việc phân loại, xử lý ban đầu, thu gom, vận chuyển, lưu giữ, giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế, xử lý, tiêu hủy chất thải y tế và kiểm tra giám sát việc thực hiện”. Hiện nay chất thải rắn đang chiếm số lượng lớn trong tổng lượng chất thải vì thế Nghị định 59/2007/NĐ-CP ngày 09 tháng 4 năm 2007 Nghị định của chính phủ về quản lý chất thải rắn cũng đã chỉ rõ hoạt động quản lý chất thải rắn3 Những quy định của pháp luật Việt Nam về quản lý chất thải rắn rất phù hợp với những quy định của công ước Basel 1989 về kiểm soát, vận chuyển xuyên biên giới CTNH và việc tiêu hủy chúng. Theo công ước “quản lý chất thải là việc vận chuyển và tiêu hủy các phế thải nguy hiểm hoặc các phế thải khác, bao gồm cả việc giám sát các địa điểm tiêu hủy”. Theo quy định này, quản lý chất thải nói chung là một quy trình khép kín và tuần tự. Chúng luôn chịu sự giám sát chặt chẽ ở tất cả các khâu đảm bảo chất thải được tiêu hủy hoàn toàn. Quản lý chất thải thường liên quan đến những vật chất do hoạt động của con người sản xuất ra, đồng thời đóng vai trò giảm bớt ảnh hưởng của chúng 2 Khoản 12 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường năm 2005. Khoản 1 Điều 3 Nghị định 59/2007/NĐ-CP ngày 09 tháng 4 năm 2007 nghị định của chính phủ về quản lý chất thải rắn 3 12 GVHD: Nguyễn Anh Thư SVTH: Dương Xuân Dung Luận văn tốt nghiệp Pháp luật về quản lý chất thải nguy hại. Thực trạng ở Thành Phố Cần Thơ và giải pháp hoàn thiện đến sức khỏe con người, môi trường hay tính mỹ quan. Quản lý chất thải cũng góp phần phục hồi các nguồn tài nguyên lẫn trong chất thải. Quản lý chất thải có thể bao gồm chất rắn, chất lỏng, chất khí hoặc chất phóng xạ, mỗi loại được quản lý bằng những phương pháp và lĩnh vực chuyên môn khác nhau. Thực tế cho thấy cách quản lý chất thải có phần khác nhau tại những quốc gia phát triển và đang phát triển, tại khu vực đô thị và nông thôn, và tùy vào loại hình sản xuất dân dụng hay công nghiệp. Trong quá trình sản xuất kinh doanh, dịch vụ góp phần phát triển kinh tế xã hội đồng thời làm phát sinh CTNH ra môi trường đã gây ra tình trạng ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe của con người cho nên để có thể khắc phục được tình trạng đó, đòi hỏi nước ta thực hiện hoạt động cụ thể trong lĩnh vực quản lý chất thải. Quản lý chất thải nguy hại được nhiều người quan tâm đến và hiểu theo cách thông thường thì quản lý chất thải nguy hại là tập hợp các biện pháp kỹ thuật và chiến lược nhằm làm giảm tác động đến môi trường từ các chất thải nguy hại. 1.1.2. Phân loại chất thải và chất thải nguy hại 1.1.2.1 Phân loại chất thải Để phân loại chất thải, thì chúng ta có nhiều tiêu chí để phân loại vì thế phụ thuộc vào các tiêu chí khác nhau, chất thải có thể phân chia thành các loại như sau:  Căn cứ vào nguồn phát sinh: có thể chia thành các loại: chất thải sinh hoạt, chất thải y tế, chất thải công nghiệp, chất thải nông nghiệp, chất thải xây dựng, chất thải du lịch…  Căn cứ vào trạng thái tồn tại của chất thải có thể chia thành: chất thải rắn, chất thải lỏng, chất thải khí, và các chất thải ở dạng khác.  Căn cứ vào độ độc hại của chất thải, chia thành 2 loại: chất thải thông thường và CTNH. Nhưng theo khái niệm tại Khoản 10 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường 2005 chúng ta có thể chia chất thải làm ba loại: Chất thải ở thể lỏng (nước thải), chất thải ở thể khí ( khí thải), và chất thải ở thể rắn (chất thải rắn). Chất thải ở thể lỏng (nước thải): Trong sinh hoạt và sản xuất hàng ngày chúng ta đều tạo ra chất thải. Nước thải là một dạng hòa tan hay sự trộn lẫn giữa nước tạo nên dung dịch, nước mưa, nước ngầm... Nếu chất thải chưa được xử lý thì nó chính là nguồn tích lũy các chất độc hại lâu dài cho con người và các sinh vật khác. Nước thải chưa xử lý có thể là nguyên nhân gây bệnh do nó có 13 GVHD: Nguyễn Anh Thư SVTH: Dương Xuân Dung Luận văn tốt nghiệp Pháp luật về quản lý chất thải nguy hại. Thực trạng ở Thành Phố Cần Thơ và giải pháp hoàn thiện chứa các chất độc hại hoặc là điều kiện thuận lợi cho các loại vi khuẩn phát triển. Thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng việc quản lý và xử lý nguồn nước thải là vấn đề cần được giải quyết. Chất thải ở thể khí (khí thải): Theo khoản 21 Điều 3 của Luật Bảo vệ môi trường năm 2005 quy định “ Khí thải gây hiệu ứng nhà kính là các loại khí gây tác động đến sự trao đổi nhiệt giữa trái đất và không gian xung quanh làm nhiệt độ của không khí bao quanh bề mặt trái đất nóng lên”4. Ngày nay, trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đã tạo nên các khu công nghiệp, khu chế xuất, các tuyến giao thông ... Đã đưa ra ngoài tự nhiên một lượng lớn khí thải nói chung và khí thải độc hại nói riêng. Lượng khí thải từ các khu chế xuất, khu công nghiệp thải ra có các chất độc hại như: CO2, SO2... Còn có các loại khí thải từ các phương tiện giao thông vận tải chứa các loại khí như: cacbon monoxit, hydro cacbon, nitơ oxit, chì,... Ngoài ra, khí thải cũng được tạo ra trong sinh hoạt đời thường của con người như: Dùng than, củi, dầu,... để nấu cũng góp phần gây ô nhiễm môi trường. Chất thải ở thể rắn (chất thải rắn): là những thứ không dùng đến bị con người vứt bỏ hoặc các chất bị loại ra từ trong quá trình sống, sinh hoạt và hoạt động sản xuất. Điển hình như các loại chai, các túi ni long, giấy vụn,... Rác là những chất thải không được sử dụng cùng với những chất độc được thải ra từ chúng. Còn được hiểu theo quy định tại khoản 2 Điều 3 của Nghị định số 59 ngày 9/4/2007 của Chính phủ thì: “Chất thải rắn là chất thải ở thể rắn, được thải ra từ quá trình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc các hoạt động khác”5. * Chất thải rắn bao gồm: Chất thải rắn thông thường (gồm chất thải sinh hoạt và chất thải rắn công nghiệp) và chất thải rắn nguy hại. (Hinh1.1) Hình 1.1 Chất thải rắn 4 5 Khoản 21 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường năm 2005. Khoản 2 Điều 3 Nghị định số 59/2007/NĐ – CP ngày 9 tháng 4 năm 2007, về quản lý chất thải rắn. 14 GVHD: Nguyễn Anh Thư SVTH: Dương Xuân Dung Luận văn tốt nghiệp Pháp luật về quản lý chất thải nguy hại. Thực trạng ở Thành Phố Cần Thơ và giải pháp hoàn thiện 1.1.2.2 Phân loại, tính chất nguy hại và nguồn phát sinh của chất thải nguy hại: Có nhiều tiêu chí để phân loại CTNH như: Phân loại theo nguồn thải đặc thù, phi đặc thù; phân loại theo chất thải công nghiệp; phân loại theo loại nguy hại; theo nhóm hóa học; theo thành phần hóa học ban đầu; theo tình trạng vật lý… (1) Việc phân định, phân loại CTNH được thực hiện theo quy định tại Phụ lục 8 kèm theo Thông tư 12/2011/TT-BTNMT và Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 07:2009/BTNMT. (2) Nguyên tắc phân định CTNH bao gồm: a) Căn cứ vào quy định về ngưỡng CTNH; b) Hỗn hợp chất thải được phân định là CTNH khi có ít nhất một chất thải thành phần trong hỗn hợp chất thải là CTNH; c) Loại chất thải có khả năng là CTNH (ký hiệu *) khi chưa phân định được là không nguy hại theo quy định tại QCVN 07:2009/BTNMT thì phải quản lý theo quy định như đối với CTNH.  Trạng thái tồn tại thông thường của CTNH: (Hình 1.2, Hình 1.3, Hình1.4) Hình 1.2 Rắn Hình 1.3 Lỏng 15 GVHD: Nguyễn Anh Thư SVTH: Dương Xuân Dung Luận văn tốt nghiệp Pháp luật về quản lý chất thải nguy hại. Thực trạng ở Thành Phố Cần Thơ và giải pháp hoàn thiện Hình 1.4 Bùn  Tính chất nguy hại chính của CTNH: Dễ nổ: - Các chất thải ở thể rắn hoặc lỏng mà bản thân chúng có thể nổ do kết quả của phản ứng hoá học (khi tiếp xúc với ngọn lửa, bị va đập hoặc ma sát) hoặc tạo ra các loại khí ở nhiệt độ, áp suất và tốc độ gây thiệt hại cho môi trường xung quanh. Ăn mòn: - Các chất thải thông qua phản ứng hoá học gây tổn thương nghiêm trọng các mô sống hoặc phá huỷ các loại vật liệu, hàng hoá và phương tiện vận chuyển. Thông thường đó là các chất hoặc hỗn hợp các chất có tính axit mạnh hoặc kiềm mạnh theo QCVN 07:2009/BTNMT. Dễ cháy: - Chất thải lỏng dễ cháy: Các chất thải ở thể lỏng, hỗn hợp chất lỏng hoặc chất lỏng chứa chất rắn hoà tan hoặc lơ lửng, có nhiệt độ chớp cháy thấp theo QCVN 07:2009/BTNMT. - Chất thải rắn dễ cháy: Các chất thải rắn có khả năng tự bốc cháy hoặc phát lửa do bị ma sát trong các điều kiện vận chuyển. - Chất thải có khả năng tự bốc cháy: Các chất thải rắn hoặc lỏng có thể tự nóng lên trong điều kiện vận chuyển bình thường, hoặc tự nóng lên do tiếp xúc với không khí và có khả năng bốc cháy. - Chất thải tạo ra khí dễ cháy: Các chất thải khi tiếp xúc với nước có khả năng tự cháy hoặc tạo ra khí dễ cháy. Độc tính: - Gây kích ứng: Các chất thải không ăn mòn có các thành phần nguy hại gây sưng hoặc viêm khi tiếp xúc với da hoặc màng nhầy. 16 GVHD: Nguyễn Anh Thư SVTH: Dương Xuân Dung Luận văn tốt nghiệp Pháp luật về quản lý chất thải nguy hại. Thực trạng ở Thành Phố Cần Thơ và giải pháp hoàn thiện - Gây hại: Các chất thải có các thành phần nguy hại gây các rủi ro sức khoẻ ở mức độ thấp thông qua đường ăn uống, hô hấp hoặc qua da. - Gây độc cấp tính: Các chất thải có các thành phần nguy hại gây tử vong, tổn thương nghiêm trọng hoặc tức thời cho sức khoẻ thông qua đường ăn uống, hô hấp hoặc qua da. - Gây độc từ từ hoặc mãn tính: Các chất thải có các thành phần nguy hại gây ảnh hưởng xấu cho sức khoẻ một cách từ từ hoặc mãn tính thông qua đường ăn uống, hô hấp hoặc qua da. - Gây ung thư: Các chất thải có các thành phần nguy hại có khả năng gây ra hoặc tăng tỉ lệ mắc ung thư thông qua đường ăn uống, hô hấp hoặc qua da. - Sinh khí độc: Các chất thải có các thành phần mà khi tiếp xúc với không khí hoặc với nước sẽ giải phóng ra khí độc, gây nguy hiểm đối với người và sinh vật. - Gây độc cho sinh sản: Các chất thải có các thành phần nguy hại có khả năng gây tổn thương hoặc suy giảm khả năng sinh sản của con người thông qua đường ăn uống, hô hấp hoặc qua da. - Gây đột biến gien: Các chất thải có các thành phần nguy hại gây ra hoặc tăng tỷ lệ tổn thương gen di truyền thông qua đường ăn uống, hô hấp hoặc qua da. Độc sinh thái: - Các chất thải có các thành phần nguy hại gây tác hại nhanh chóng hoặc từ từ đối với môi trường và các hệ sinh vật thông qua tích luỹ sinh học. Lây nhiễm: - Các chất thải có vi sinh vật hoặc độc tố sinh học gây nhiễm trùng hoặc bệnh tật cho người và động vật. Oxi hóa: - Các chất thải có khả năng nhanh chóng thực hiện phản ứng oxy hoá toả nhiệt mạnh khi tiếp xúc với các chất khác, có thể gây ra hoặc góp phần đốt cháy các chất đó.  Nguồn gốc phát sinh chất thải nguy hại: - CTNH phát sinh từ các nguồn sau: + Các hoạt động sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp. + Các hoạt động sản xuất nông nghiệp. + Các bệnh viện, trung tâm y tế. 17 GVHD: Nguyễn Anh Thư SVTH: Dương Xuân Dung Luận văn tốt nghiệp Pháp luật về quản lý chất thải nguy hại. Thực trạng ở Thành Phố Cần Thơ và giải pháp hoàn thiện + Các dịch vụ đặc biệt như: các trạm xăng, dầu, các garage bảo trì xe ôtô, cửa hàng hóa chất BVTV… + Trong sinh hoạt. Công nghiệp: Nghành công nghiệp hóa chất như sản xuất acquy, pin, axit, kiềm, dung môi, sơn, chất tẩy rửa, thuốc nhuộm, thuốc trừ sâu, nghành luyện kim, ngành sản xuất linh kiện điện tử… Bệnh viện: Do các hóa chất sử dụng trong bệnh viện bao gồm: formaldehit, phenols thường dùng làm các chất khử trùng, thủy ngân thường được dùng trong nhiệt kế hoặc thiết bị để đo huyết áp, các dụng cụ y học như: kim tiêm, gạc, băng y tế, các bệnh phẩm… Từ sinh hoạt: Do sự thải bỏ các vật dụng sau khi sử dụng từ các hộ gia đình bao gồm: các nguồn pin cũ, các hóa chất tẩy rửa, dụng cụ y tế, mỹ phẩm… 1.2 Ảnh hưởng của chất thải nguy hại đối với môi trường và sức khỏe con người 1.2.1 Ảnh hưởng của chất thải nguy hại đối với môi trường Việc chôn lấp, xử lý CTNH không đúng quy cách đã gây ra những tác động vô cùng nghiêm trọng đối với môi trường, cụ thể là ảnh hưởng đến nước ngầm, nước mặt, đất và không khí. Mà các nhân tố môi trường này luôn ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống con người. 1.2.1.1 Ảnh hưởng đối với môi trường đất Theo Luật Bảo vệ môi trường 2005 “Thành phần môi trường là yếu tố vật chất tạo thành môi trường như đất, nước, không khí, âm thanh, ánh sáng, sinh vật, sinh thái, hệ sinh thái và các hình thái vật chất khác”6. Qua đó cho thấy, đất là một trong những yếu tố cấu thành môi trường. Khi chất thải gây ô nhiễm môi trường đất cũng đồng nghĩa gây ô nhiễm môi trường. Trong quá trình sinh hoạt, lao động, sản xuất hàng ngày con người đã thải ra môi trường nhiều loại chất thải khác 6 Khoản 2 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường năm 2005. 18 GVHD: Nguyễn Anh Thư SVTH: Dương Xuân Dung Luận văn tốt nghiệp Pháp luật về quản lý chất thải nguy hại. Thực trạng ở Thành Phố Cần Thơ và giải pháp hoàn thiện nhau, trong đó có chất thải nguy hại. Khi những chất thải nguy hại này vào môi trường đất sẽ phân hủy thành nhiều chất độc hại sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe con người. CTNH từ các cơ sở sản xuất kinh doanh, cơ sở y tế, từ sinh hoạt thường ngày của người dân đã là một sức ép thực sự nặng nề lên tài nguyên đất do dư lượng độc tố của CTNH để lại trong đất quá cao. Không chỉ phá vỡ lớp màu mỡ của đất, CTNH còn có khả năng gây nhiễm độc cho đất, đem lại khó khăn cho quá trình sản xuất nông – lâm – ngư nghiệp. Đặc biệt, việc sử dụng thuốc BVTV ở các vùng nông thôn (bao gồm cả trường hợp sử dụng thuốc BVTV mà thế giới đã hạn chế hoặc cấm do tỷ lệ độc tố cao) cũng là nguyên nhân chính gây thoái hóa và ô nhiễm đất, mặn hóa hoặc chua phèn, phá hủy cấu trúc đất… Mặt khác, các chất thải nguy hại này gây ra ảnh hưởng lớn đến hệ vi sinh vật trong đất, phân giải chất hữu cơ, làm mất dinh dưỡng đất. Với một lượng vừa phải thì khả năng tự làm sạch của môi trường đất sẽ làm cho các chất thải nguy hại không trở thành chất làm ô nhiễm, nhưng với một lượng chất thải nguy hại quá lớn thì sẽ trở nên ô nhiễm đối với môi trường đất và có thể làm cho môi trường đất bị bạc màu và gây ảnh hưởng đến quá trình sản xuất các loại nông sản của người dân. Cụ thể như ở thành phố Cần Thơ có một số nơi trước kia dùng làm kho bom và chôn hóa chất trong đất nên ảnh hưởng đến nguồn nước sinh hoạt cho người dân. Hoặc một số vùng gần nông trường trước kia chưa có các quy định về cấm sử dụng các loại thuốc BVTV thuộc danh mục cấm nên đến nay vẫn còn dư lượng hóa chất trong đất. Các tác động đó có thể không gây ảnh hưởng nhanh chóng nhưng có tác động lâu dài qua nhiều thế hệ con người, làm biến chứng cho trẻ sơ sinh, gây bệnh ung thư, … từ đó nó tạo nên gánh nặng cho gia đình, xã hội. Thêm vào đó, khi đất bị ô nhiễm chất thải nguy hại sẽ làm cho đất mất đi chức năng vốn có của đất, những nơi đó hầu như không có thảm thực vật che phủ, đất bị biến đổi thành màu đen các loài sinh vật đất hầu như biến mất.(Hình 1.5) 19 GVHD: Nguyễn Anh Thư SVTH: Dương Xuân Dung Luận văn tốt nghiệp Pháp luật về quản lý chất thải nguy hại. Thực trạng ở Thành Phố Cần Thơ và giải pháp hoàn thiện Hình 1.5 Đất bị ô nhiễm bởi chất thải nguy hại 1.2.1.2 Đối với môi trường nước Trong quá trình sinh hoạt hàng ngày của mình, con người đã tạo ra một lượng chất thải nhất định, trong đó có chất thải nguy hại và họ đã xử lý với nhiều hình thức khác nhau. Theo khoản 2 Điều 4 Luật Bảo vệ môi trường năm 2005 “Bảo vệ môi trường là sự nghiệp của toàn xã hội, quyền và trách nhiệm của cơ quan nhà nước, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân”7. Tuy có nhiều văn bản luật quy định nhưng hầu hết người dân điều thực hiện việc xử lý chất thải theo cách của mình và một số bộ phận người dân lại vứt bừa bãi ra môi trường như vứt xuống các kênh rạch, sông hồ, cống, rãnh,... đã làm cho môi trường nước bị ô nhiễm và ảnh hưởng đến sức khỏe của con người. Môi trường nước có khả năng tự làm sạch một lượng chất thải nguy hại vừa phải trong nước mà không gây ô nhiễm môi trường nhưng với một lượng chất thải nguy hại quá lớn thì sẽ gây quá tải đối với khả năng tự làm sạch của môi trường nước sẽ gây nên tình trạng ô nhiễm môi trường. Chất thải nguy hại được thải vào môi trường nước thì sẽ được phân hủy thành các chất trung gian gây ra những mùi hôi thối và là chất độc hại. Ngoài ra, còn tạo ra các loại vi trùng và vi khuẩn làm ô nhiễm nguồn nước. Nếu chất thải là các kim loại thì quá trình oxy hóa của các chất thải sẽ gây nhiễm bẩn gây nguy hại cho người và các sinh vật dưới nước. Do đó, vấn đề cần quan tâm hiện nay là xây dựng các hoạt động của các bãi chôn lấp chất thải, kiểm soát nước rò rỉ từ các bãi chôn lấp, để hạn chế gây ô nhiễm. 7 Khoản 2 Điều 4 Luật Bảo vệ môi trường năm 2005. 20 GVHD: Nguyễn Anh Thư SVTH: Dương Xuân Dung
- Xem thêm -