Pháp luật biển Việt Nam với luật biển quốc tế và pháp luật biển nước ngoài

  • Số trang: 126 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 232 |
  • Lượt tải: 4
nhattuvisu

Đã đăng 26946 tài liệu

Mô tả:

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT NGÔ THỊ NHUNG PH¸P LUËT BIÓN VIÖT NAM VíI LUËT BIÓN QUèC TÕ Vµ PH¸P LUËT BIÓN N¦íC NGOµI Chuyên ngành: Luật quốc tế Mã số: 60 38 01 07 LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS.TS. NGUYỄN BÁ DIẾN HÀ NỘI - 2014 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực. Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội. Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn! NGƢỜI CAM ĐOAN Ngô Thị Nhung MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1 Chương 1: TỔNG QUAN NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT BIỂN VIỆT NAM, LUẬT BIỂN QUỐC TẾ VÀ PHÁP LUẬT BIỂN NƯỚC NGOÀI .................................................................................7 1.1. TỔNG QUAN VỀ PHÁP LUẬT BIỂN VIỆT NAM ...................................7 1.1.1. Điều kiện tự nhiên, vị trí địa kinh tế và địa chính trị của biển Việt Nam..........7 1.1.2. Khái niệm và quá trình hình thành, phát triển pháp luật biển Việt Nam ......9 1.1.3. Nguồn pháp luật biển Việt Nam..................................................................14 1.2. TỔNG QUAN VỀ PHÁP LUẬT BIỂN QUỐC TẾ ...................................16 1.2.1. Khái niệm và đặc điểm luật biển quốc tế ....................................................16 1.2.2. Nguồn luật biển quốc tế ..............................................................................18 1.3. TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG PHÁP LUẬT BIỂN NƢỚC NGOÀI.........23 1.3.1. Khái quát chung về các hệ thống pháp luật biển trên thế giới ....................23 1.3.2. Hệ thống pháp luật biển một số nƣớc điển hình .........................................24 Chương 2: SO SÁNH PHÁP LUẬT BIỂN VIỆT NAM VỚI LUẬT BIỂN QUỐC TẾ VÀ PHÁP LUẬT BIỂN NƯỚC NGOÀI .............................35 2.1. MỐI QUAN HỆ GIỮA PHÁP LUẬT BIỂN VIỆT NAM VỚI LUẬT BIỂN QUỐC TẾ VÀ PHÁP LUẬT BIỂN NƢỚC NGOÀI .......................35 2.1.1. Mối quan hệ giữa pháp luật biển Việt Nam với luật biển quốc tế ..................35 2.1.2. Mối quan hệ giữa pháp luật biển Việt Nam với pháp luật biển nƣớc ngoài....38 2.2. SO SÁNH PHÁP LUẬT BIỂN VIỆT NAM VỚI LUẬT BIỂN QUỐC TẾ VÀ PHÁP LUẬT BIỂN NƢỚC NGOÀI TRONG MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN................................................................................................39 2.2.1. Đƣờng cơ sở để xác định chiều rộng lãnh hải của Việt Nam......................39 2.2.2. Xác định và chế độ pháp lý các vùng biển Việt Nam .................................43 2.2.3. Các quy định về các hoạt động trong vùng biển Việt Nam ........................68 2.2.4. Quy chế các đảo, quần đảo ..........................................................................77 2.2.5. Nguyên tắc, chính sách quản lý và bảo vệ tài nguyên, môi trƣờng biển; nghiên cứu khoa học biển; phát triển kinh tế biển; tuần tra kiểm soát trên biển .......................................................................................................79 2.2.6. Giải quyết tranh chấp bằng các biện pháp hoà bình....................................84 Chương 3: ĐÁNH GIÁ PHÁP LUẬT BIỂN VIỆT NAM ...................................88 3.1. MỘT SỐ ƢU ĐIỂM CỦA PHÁP LUẬT BIỂN VIỆT NAM ....................89 3.1.1. Việt Nam đã có một văn bản pháp luật bao trùm có tính thống nhất quản lý trong lĩnh vực luật biển ..................................................................89 3.1.2. Luật biển Việt Nam phù hợp với Công ƣớc luật biển 1982 ........................91 3.1.3. Luật biển Việt Nam khẳng định chủ quyền, quyền chủ quyền trên các vùng biển của Việt Nam, đặc biệt là chủ quyền trên hai quần đảo Hoàng Sa, Trƣờng Sa ..................................................................................93 3.2. NHỮNG VẤN ĐỀ CÒN TỒN TẠI CỦA PHÁP LUẬT BIỂN VIỆT NAM.....96 3.2.1. Đƣờng cơ sở của Việt Nam .........................................................................96 3.2.2. Vấn đề phân định biển .................................................................................97 3.2.3. Một số vấn đề khác....................................................................................103 3.3. PHƢƠNG HƢỚNG HOÀN THIỆN HỆ THỐNG PHÁP LUẬT BIỂN VIỆT NAM ...............................................................................................104 3.3.1. Giải quyết vấn đề đƣờng cơ sở xác định lãnh hải của Việt Nam..................104 3.3.2. Giải quyết các vấn đề liên quan đến hai quần đảo Hoàng Sa và Trƣờng Sa ...108 3.3.3. Giải quyết vấn đề phân định biển với các quốc gia trong khu vực .................112 3.3.4. Một số vấn đề khác....................................................................................115 KẾT LUẬN ............................................................................................................117 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................................................119 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Biển có vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển và an ninh của các nƣớc có biển nói riêng và của thế giới nói chung. Thế kỷ XXI đƣợc các nhà chiến lƣợc xem là ''Thế kỷ của đại dƣơng'', bởi cùng với tốc độ tăng trƣởng kinh tế và dân số hiện nay, nguồn tài nguyên thiên nhiên, nhất là tài nguyên không tái tạo đƣợc trên đất liền, sẽ bị cạn kiệt sau vài ba thập kỷ tới. Trong bối cảnh đó, các nƣớc có biển, nhất là các nƣớc lớn đều vƣơn ra biển, xây dựng chiến lƣợc biển, tăng cƣờng tiềm lực mọi mặt để khai thác và khống chế biển. Trong khi đó, trên bình diện quốc tế, Công ƣớc của Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS) đƣợc coi nhƣ một bản “Hiến pháp đại dƣơng” của nhân loại. Đó là văn kiện pháp lý quốc tế tổng hợp toàn diện, đề cập những vấn đề quan trọng nhất về chế độ pháp lý của biển và đại dƣơng; quy định rõ các quyền lợi và nghĩa vụ trên biển quốc tế. Cũng nhƣ với Hiến chƣơng Liên hợp quốc, UNCLOS 1982 đƣợc coi là văn kiện pháp lý đa phƣơng quan trọng nhất trong lịch sử Liên hợp quốc. Kể từ khi UNCLOS 1982 chính thức có hiệu lực trong đời sống quốc tế ngày 16/11/1994, thì Việt Nam là nƣớc thứ 64 phê chuẩn Công ƣớc theo Nghị quyết phê chuẩn ngày 23/6/1994 của Quốc hội và Việt Nam đã nộp lƣu chiểu Liên hợp quốc sau đó 1 tháng (25/7/1994) trƣớc ngày Công ƣớc có hiệu lực. Tuy nhiên, dù đã tham gia UNCLOS 1982 từ năm 1994 nhƣng trong một thời gian dài, Việt Nam vẫn chƣa có một văn bản luật về biển mà chỉ mới có các quy định trong một số văn bản đề cập đến một số khía cạnh cụ thể có liên quan. Trên thực tế, các nƣớc ven biển đều ban hành các luật về biển, luật về lãnh hải, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa... Vì vậy để vận dụng hiệu quả, nhất quán những nguyên tắc, 1 quy định trong UNCLOS đồng thời phù hợp với tình hình thực tiễn trên biển Đông của Việt Nam, yêu cầu bức thiết ở Việt Nam là cần xây dựng một bộ luật tổng quát về biển. Cho đến ngày 21/6/2012, Quốc hội nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam mới thông qua Luật Biển Việt Nam và luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2013. Bộ trƣởng Bộ Ngoại Giao Phạm Bình Minh đã khẳng định trƣớc công luận việc Quốc hội Việt Nam thông qua Luật Biển Việt Nam là "một hoạt động lập pháp quan trọng nhằm hoàn thiện nhằm khuôn khổ pháp lý của nước ta, phục vụ cho việc sử dụng, quản lý, bảo vệ các vùng biển, đảo và phát triển kinh tế biển của Việt Nam tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình hội nhập quốc tế và tăng cường hợp tác với các nước, vì hòa bình, ổn định trong khu vực và trên thế giới. Với việc thông qua Luật Biển Việt Nam, lần đầu tiên nước ta có một văn bản luật quy định đầy đủ chế độ pháp lý của các vùng biển, đảo thuộc chủ quyền và quyền chủ quyền của Việt Nam theo đúng Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để quản lý, bảo vệ và phát triển kinh tế biển, đảo của nước ta". Bên cạnh đó, việc Quốc hội nƣớc ta thông qua Luật Biển Việt Nam đã chuyển một thông điệp quan trọng đến cộng đồng quốc tế, là: Việt Nam là một thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế, tôn trọng và tuân thủ luật pháp quốc tế, nhất là Công ƣớc Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982, phấn đấu vì hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển của khu vực và trên thế giới. Ngoài ra, với luật biển Việt Nam chúng ta đã chính thức tuyên bố với thế giới về chủ quyền và quyền chủ quyền biển đảo của Việt Nam. Đây là cơ sở để bảo vệ, hợp tác và đàm phán giải quyết các xung đột, bất đồng về biển đảo thuộc chủ quyền và quyền chủ quyền của chúng ta, tiếp tục khẳng định rõ Hoàng Sa, Trƣờng Sa là hai quần đảo thuộc chủ quyền Việt Nam. Trên cơ sở đó giúp Việt Nam tự tin làm chủ vùng biển của mình, không xâm phạm đến vùng biển của các nƣớc khác trong khu vực. 2 Chính vì vậy, việc nghiên cứu nội dung cơ bản của luật biển Việt Nam trong tƣơng quan so sánh với các nguyên tắc, quy phạm của luật biển quốc tế hiện đại và pháp luật một số nƣớc trên thế giới là một việc làm có tầm đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Từ những phân tích trên đây, Học viên đã chọn đề tài: "Pháp luật biển Việt Nam với luật biển quốc tế và pháp luật biển nước ngoài" cho luận văn Thạc sĩ luật học của mình. 2. Tình hình nghiên cứu Là một quốc gia ven biển và là thành viên của UNCLOS từ lâu, Việt Nam đã sớm có ý định xây dựng và ban hành một văn bản luật về biển. Bên cạnh đó, tình hình tranh chấp biển Đông đang diễn ra ngày một căng thẳng. Chính vì vậy, trong lĩnh vực này đã từng có rất nhiều những công trình nghiên cứu nhƣ sách chuyên khảo, các bài viết của các chuyên gia, nhà khoa học nổi tiếng, có vị thế trong ngành luật quốc tế trong nƣớc và nƣớc ngoài viết về các vấn đề khác nhau về những quy phạm của luật biển quốc tế hiện đại, quan điểm, lập trƣờng và hành động mà cụ thể là pháp luật của bên có liên quan. Có thể kể ra đây một số những cuốn sách và các bài viết nhƣ: “Chính sách, pháp luật biển của Việt Nam và chiến lƣợc phát triển bền vững” (PGS.TS. Nguyễn Bá Diến chủ biên, NXB Tƣ pháp năm 2006); “Thềm lục địa trong pháp luật quốc tế” (PGS.TS. Nguyễn Bá Diến, ThS. Nguyễn Hùng cƣờng, xuất bản năm 2012); “Hợp tác khai thác chung trong luật biển quốc tế, những vấn đề lý luận và thực tiễn” (PGS.TS.Nguyễn Bá Diến chủ biên, NXB Tƣ pháp năm 2009); “Chủ quyền trên hai quần đảo Hoàng Sa và Trƣờng Sa” (Monique-Cheillier Gendreau, NXB Chính trị quốc gia năm 2008); “Vấn đề phân định biển trong Luật biển quốc tế hiện đại” (PGS.TS. Nguyễn Bá Diến, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Kinh tế-Luật, số 1/2007). Tuy nhiên, vì Luật Biển 2012 mới ra đời nên hệ thống các tài liệu 3 nghiên cứu tổng thể về luật biển Việt Nam hiện nay còn rất hạn chế. Ngay cả đối với học viên, đây cũng là công trình nghiên cứu đầu tiên về vấn đề này. 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của Luận văn 3.1. Đối tượng nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu của luận văn là những quy định của Luật biển Việt Nam 2012 và các quy định liên quan trƣớc đó của Việt Nam đồng thời là hệ thống các quy phạm của luật biển quốc tế hiện đại và pháp luật một số nƣớc nhƣ Trung Quốc, Philippin và Canada. Hệ thống những quy phạm này sẽ đƣợc đặt trong sự tƣơng quan so sánh với nhau. 3.2. Phạm vi nghiên cứu Luận văn giới hạn nghiên cứu những nội dung cơ bản nhất của luật biển Việt Nam, UNCLOS 1982 và pháp luật nƣớc ngoài bao gồm các quy định chung; các vùng biển, cách xác định, các hoạt động và chế độ pháp lý các vùng biển; khai thác và quản lý biển và giải quyết tranh chấp trên biển. Đặc biệt, mỗi hệ thống quy phạm là đối tƣợng nghiên cứu của luận văn lại có những đặc trƣng riêng, luận văn còn nghiên cứu, làm rõ và giải thích các quy định này. Ngoài ra, luận văn còn tập trung nghiên cứu thực trạng tình hình biển Đông cũng nhƣ động thái của các quốc gia có liên quan. Từ đó để thấy đƣợc sự ra đời của luật biển Việt Nam có những tác động gì trong bối cảnh hiện nay. 4. Mục đích và phương pháp nghiên cứu 4.1. Mục đích nghiên cứu Luận văn tập trung phân tích những nội dung cơ bản của pháp luật biển Việt Nam trong sự phù hợp với những quy phạm của luật biển quốc tế hiện đại, đồng thời thể hiện sự tƣơng quan so sánh với luật biển của một số quốc gia khác trên thế giới. Trên cơ sở đó để đƣa ra những nhận định về tính hợp pháp, hợp lý và tính khả thi của các quy định pháp luật biển Việt Nam. Đặc biệt là cho thấy quan điểm và cách giải quyết của Việt Nam trong bối cảnh hiện nay. 4 4.2. Phương pháp nghiên cứu Luận văn dựa trên phƣơng pháp luận của Triết học Mác – Leenin và tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Luận văn còn dựa trên sự kết hợp giữa phƣơng pháp nghiên cứu từ cái chung đến cái riêng, phƣơng pháp phân tích và tổng hợp, phƣơng pháp loogic và lịch sử, phân tích và so sánh, đặc biệt là phƣơng pháp so sánh luật học. Luận văn cũng kết hợp chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn trong quá trình nghiên cứu và giải quyết những vấn đề mà đề tài đặt ra. 5. Tính mới của đề tài Ngày 21/6/2012, Quốc hội đã thông qua Luật Biển Việt Nam. Ngày 16/7/2012, Văn phòng Chủ tịch nƣớc đã họp báo về lệnh của Chủ tịch nƣớc công bố Luật Biển Việt Nam vừa đƣợc Quốc hội thông qua tại kỳ họp thứ 3 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2013. Gồm 55 điều, 7 chƣơng, Luật Biển Việt Nam quy định về đƣờng cơ sở, nội thủy, lãnh hải, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa, các đảo, quần đảo Hoàng Sa, quần đảo Trƣờng Sa và quần đảo khác thuộc chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán quốc gia của Việt Nam; hoạt động trong vùng biển Việt Nam; phát triển kinh tế biển; quản lý và bảo vệ biển, đảo. Nhƣ vậy, dù vấn đề về biển đặc biệt là những vấn đề liên quan đến việc ban hành một đạo luật biển ở Việt Nam có rất nhiều những công trình khoa học nhƣng có thể nói, luận văn là một trong những công trình đầu tiên nghiên cứu về Luật biển Việt Nam khi nó vừa mới đƣợc ban hành. Luận văn nghiên cứu những nội dung cơ bản của luật biển Việt Nam và các quy định của luật biển quốc tế hiện đại đồng thời chỉ ra sự tƣơng thích với giữa hệ thống pháp luật biển Việt Nam với quy định của luật biển quốc tế. Bên cạnh đó còn là mối tƣơng quan với pháp luật các nƣớc trên thế giới nhằm có cái nhìn toàn diện, tất yếu. Từ đó thấy đƣợc tính hợp pháp, tính hợp lý và tính khả thi của luật biển. 5 Bên cạnh đó, luận văn cũng nghiên cứu để thấy rõ quan điểm Luật Biển Việt Nam là một bƣớc tiến pháp lý lớn và là cơ sở vững chắc để bảo vệ chủ quyền và lợi ích quốc gia trên biển Đông, cũng nhƣ thể hiện sự chuẩn bị kỹ lƣỡng cho việc bảo vệ và quản lý biển, cũng nhƣ cho việc giải quyết tranh chấp trên biển hiện nay. 6. Kết cấu của Luận văn Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, bài luận văn đƣợc bố trí kết cấu thành ba phần nhƣ sau: Chương 1. Tổng quan những vấn đề lý luận về pháp luật biển Việt Nam, luật biển quốc tế và pháp luật biển nƣớc ngoài Chương 2. So sánh pháp luật biển Việt Nam với luật biển quốc tế và pháp luật biển nƣớc ngoài Chương 3. Đánh giá pháp luật biển Việt Nam. 6 Chương 1 TỔNG QUAN NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT BIỂN VIỆT NAM, LUẬT BIỂN QUỐC TẾ VÀ PHÁP LUẬT BIỂN NƯỚC NGOÀI 1.1. TỔNG QUAN VỀ PHÁP LUẬT BIỂN VIỆT NAM 1.1.1. Điều kiện tự nhiên, vị trí địa kinh tế và địa chính trị của biển Việt Nam Việt Nam (tọa độ địa lý: Kinh tuyến: 102°8′ - 109°27′ Đông; Vĩ tuyến: 8°27′ - 23°23′ Bắc) nằm ở cực Đông Nam bán đảo Đông Dƣơng. Diện tích phần đất liền khoảng 331.698 km². Việt Nam nằm bên bờ Biển Đông có vùng biển rộng trên 1 triệu km2 chiếm khoảng 30% diện tích Biển Đông, gấp hơn 3 lần diện tích đất liền. Bờ biển Việt Nam dài trên 3.260km ở cả 3 hƣớng: Đông, Nam và Tây Nam, trung bình khoảng 100km2 đất liền có 1km bờ biển (cao gấp 6 lần tỉ lệ này của thế giới), không một nơi nào trên đất nƣớc ta lại cách xa biển hơn 500km. Ven bờ có khoảng 3.000 hòn đảo lớn, nhỏ các loại, chủ yếu nằm ở Vịnh Bắc Bộ, với diện tích khoảng l.700km2, trong đó, có 3 đảo có diện tích lớn hơn 100 km2, 23 đảo có diện tích lớn hơn 10km2, 82 đảo có diện tích lớn hơn l km2 và khoảng trên l.400 đảo chƣa có tên [34]. Về kinh tế, chính trị - xã hội, biển Việt Nam có tiềm năng tài nguyên phong phú, đặc biệt là dầu mỏ, khí đốt và các nguyên liệu chiến lƣợc khác, đảm bảo cho an ninh năng lƣợng quốc gia, cho đất nƣớc tự chủ hơn trong phát triển kinh tế trong bối cảnh hiện nay. Cùng với đất liền, vùng biển nƣớc ta nằm ở Biển Đông, một khu vực giàu tài nguyên thiên nhiên, một thị trƣờng có sức mua khá lớn, một vùng kinh tế nhiều thập kỷ phát triển năng động. Vùng biển và ven biển Việt Nam nằm án ngữ trên các tuyến hàng hải và hàng không huyết 7 mạch thông thƣơng giữa Ấn Độ Dƣơng và Thái Bình Dƣơng, giữa châu Âu, Trung Cận Đông với Trung Quốc, Nhật Bản và các nƣớc trong khu vực. Biển Đông đóng vai trò là chiếc ''cầu nối'' cực kỳ quan trọng, là điều kiện rất thuận lợi để giao lƣu kinh tế, hội nhập và hợp tác giữa nƣớc ta với các nƣớc trên thế giới, đặc biệt là với các nƣớc trong khu vực châu Á - Thái Bình Dƣơng, khu vực phát triển kinh tế năng động và có một số trung tâm kinh tế lớn của thế giới. Ngoài ra, nƣớc ta còn có rất nhiều lợi thế về du lịch biển. Với nhiều trung tâm du lịch biển quan trọng có vị trí địa lý thuận lợi, nằm trên tuyến du lịch quốc tế Đông Nam Á nhƣ Vũng Tàu, Nha Trang, Đà Nẵng, Huế, Hải Phòng, Quảng Ninh... có đủ các điều kiện và khả năng để trở thành những tụ điểm về du lịch biển. Về quốc phòng - an ninh, biển nƣớc ta là một không gian chiến lƣợc đặc biệt quan trọng đối với quốc phòng - an ninh của đất nƣớc. Với một vùng biển rộng lớn, bờ biển dài, địa hình bờ biển quanh co, khúc khuỷu, có nhiều dãy núi chạy lan ra biển, chiều ngang đất liền có nơi chỉ rộng khoảng 50km (tỉnh Quảng Bình), nên việc phòng thủ từ hƣớng biển luôn mang tính chiến lƣợc. Hệ thống quần đảo và đảo trên vùng biển nƣớc ta cùng với dải đất liền ven biển thuận lợi cho việc xây dựng các căn cứ quân sự, điểm tựa, pháo đài, trạm gác tiền tiêu, hình thành tuyến phòng thủ nhiều tầng, nhiều lớp, với thế bố trí chiến lƣợc hợp thế trên bờ, dƣới nƣớc, tạo điều kiện thuận lợi để bảo vệ, kiểm soát và làm chủ vùng biển của nƣớc ta. Biển có ý nghĩa to lớn để nƣớc ta phát triển, mở cửa giao lƣu với quốc tế và ngày càng có vai trò lớn trong tƣơng lai. Biển, đảo là một bộ phận cấu thành phạm vi chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc, cùng với đất liền tạo ra môi trƣờng sinh tồn và phát triển đời đời của dân tộc ta. Chính vì vậy, pháp luật điều chỉnh các khu vực và các hoạt động trên biển đã đƣợc ra đời, phát triển từ rất sớm và ngày càng đƣợc chú trọng hơn. Đặc biệt trong bối cảnh hiện nay, những nguồn tài nguyên thiên nhiên trên cạn đang dần khan hiếm 8 thì mối quan tâm của các quốc gia đƣợc dịch chuyển sang nguồn tài nguyên trên biển vốn vô cùng dồi dào. Bên cạnh đó, quá trình toàn cầu hoá đang diễn ra một cách mạnh mẽ kéo theo sự liên kết ngày càng gần gũi của các quốc gia đã làm cho các mâu thuẫn, bất đồng hình thành ngày càng nhiều và sâu sắc, điển hình là các tranh chấp ở Biển Đông của Việt Nam. Điều này làm cho hệ thống pháp luật biển Việt Nam có tầm quan trọng lớn hơn bao giờ hết. 1.1.2. Khái niệm và quá trình hình thành, phát triển pháp luật biển Việt Nam 1.1.2.1. Khái niệm pháp luật biển Việt Nam Luật biển là tổng hợp các nguyên tắc và quy phạm đƣợc cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền ban hành hoặc thừa nhận dùng để điều chỉnh các quan hệ pháp luật phát sinh trong quá trình khai thác và sử dụng các vùng biển. Về mặt cấu trúc thì luật biển Việt Nam là một ngành luật độc lập thuộc hệ thống pháp luật Việt Nam, có đối tƣợng điều chỉnh là các quan hệ pháp luật phát sinh trong quá trình xác định các vùng biển cũng nhƣ quá trình khai thác và sử dụng biển. 1.1.2.2. Quá trình hình thành và phát triển pháp luật biển Việt Nam Việt Nam là một quốc gia ven biển, biển gắn liền với đất nƣớc và con ngƣời Việt Nam trong tất cả quá trình hình thành và phát triển dân tộc. Chính vì tầm quan trọng to lớn của biển nên luật biển Việt Nam càng ngày càng đƣợc quan tâm hơn. Sự hình thành và phát triển luật biển Việt Nam có thể chia thành các thời kỳ sau: * Pháp luật biển Việt Nam giai đoạn trước năm 1954 Giai đoạn trƣớc năm 1945 là thời kỳ các nhà nƣớc phong kiến vẫn còn thống trị ở Việt Nam. Trong thời kỳ này, pháp luật biển, đảo cũng đã đƣợc quan tâm một cách toàn diện. Các nhà nƣớc phong kiến đã xác định hải giới và chú trọng bảo vệ chủ quyền trên biển. Bên cạnh đó, việc khai thác, xác lập 9 chủ quyền và quản lý lãnh thổ trên biển Đông cũng đƣợc cha ông ta tiến hành từ lâu đời. Trong sách Đại Nam nhất thống chí đời Nguyễn đã viết: “Phía Đông có dải đảo cát nằm ngang (Hoàng Sa đảo) liền với biển xanh làm hào che, phía Tây khống chế vùng Sơn Man có luỹ đá dài chồng chất giữ cho vững vàng, phía Nam bên tỉnh Bình Định, có sƣờn núi Bến Đá làm mũi chặn ngang, phía Bắc tỉnh giáp tỉnh quảng Nam, có ghềnh sa có thể làm giới hạn”. Sau đó, thời kỳ Pháp xâm lƣợc Việt Nam đã cai quản toàn bộ vùng lãnh thổ, vùng biển, hải đảo; thực hiện và củng cố chủ quyền trên biển của Việt Nam. Thời kỳ này, Pháp áp dụng luật biển của chính quốc đối với thuộc địa để khai thác các nguồn lợi trên biển của Việt Nam. Pháp ban hành Nghị định này 09/12/1926 tuyên bố lãnh hải Việt Nam rộng 03 hải lý rồi sau đó mở rộng ra 10 hải lý trong Nghị định ngày 22/9/1936. Đến năm 1948, chính quyền Pháp quy định lãnh hải của Việt Nam rộng 03 hải lý, vùng đánh cá rộng 20km và vùng tiếp giáp lãnh hải 20km tính từ ngấn nƣớc triều thấp nhất. Nhƣ vậy, cho đến thời điểm 1954, Việt Nam đã mở rộng chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán của mình trên tất cả các vùng biển mà luật quốc tế về biển công nhận, trừ vùng thềm lục địa. * Pháp luật biển, đảo Việt Nam giai đoạn 1954 – 1975 Trong giai đoạn này, do hoàn cảnh chiến tranh và đất nƣớc bị chia cắt, nhìn chung Việt Nam chƣa có đƣợc một khung pháp lý đầy đủ, phù hợp với xu hƣớng chung của luật biển quốc tế, do đó đã hạn chế một phần sự mở rộng ra hƣớng biển của Việt Nam. Hoạt động đáng chú ý nhất là ở miền Nam, chính quyền Sài Gòn tham dụ Hội nghị lần thứ nhất của Liên hợp quốc về luật biển tại Geneva và đã có những đóng góp nhất định trong việc xây dựng các khái niệm nghề cá và thềm lục địa. Chính quyền Sài Gòn lúc này cũng duy trì lãnh hải rộng 03 hải lý theo Tuyên bố ngày 27/4/1965 về các biện pháp bảo vệ lãnh hải; vùng đánh cá đƣợc mở rộng đến 50 hải lý trong Tuyên bố ngày 10 01/4/1972; đặc biệt đã phân thềm lục địa của Việt Nam thành 33 lô theo Nghị định ngày 09/6/1971 và tiến hành đấu thầu một số lô cho các công ty dầu mỏ nƣớc ngoài khai thác, thăm dò. Bên cạnh đó, chính quyền Sài Gòn cũng trực tiếp quản lý và bảo vệ hai quần đảo Hoàng Sa và Trƣờng Sa của Việt Nam. * Pháp luật biển, đảo Việt Nam từ giai đoạn 1975 đến nay Từ năm 1977, sau khi thống nhất đất nƣớc và trở thành thành viên Liên Hợp quốc, Việt Nam bắt đầu tham gia Hội nghị lần thứ 3 của Liên hợp quốc về Luật biển. Việt Nam cũng là một trong 130 nƣớc bỏ phiếu thông qua và sau đó cùng 118 nƣớc khác ký Công ƣớc Luật biển 1982 vào tháng 12/1982 tại Montego Bay (Jamaica). Ngày 23/6/1994 Quốc hội Việt Nam đã chính thức phê chuẩn và trở thành thành viên thứ 63 của Công ƣớc. Bên cạnh việc đƣợc hƣởng các quyền lợi, Việt Nam còn có trách nhiệm thực hiện các nghĩa vụ cụ thể mà Công ƣớc này mang lại. Cụ thể, Việt Nam có quyền xác định các vùng biển và thềm lục địa theo Công ƣớc nhƣng đồng thời cũng có nghĩa vụ tiến hành phân định các vùng biển và thềm lục địa ở những khu vực chồng lấn với các nƣớc láng giềng. Ngay từ khi Công ƣớc Luật biển 1982 còn đang đƣợc thƣơng lƣợng, Chính phủ Việt Nam đã ra Tuyên bố ngày 12/5/1977 về lãnh hải, vùng tiếp giáp, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa. Phạm vi các vùng biển của Việt Nam theo Tuyên bố này hoàn toàn phù hợp với các quy định sau này của Công ƣớc Luật biển năm 1982. Liên quan đến phân định các vùng biển và thềm lục địa chồng lấn giữa Việt nam với các quốc gia láng giềng, Tuyên bố năm 1977 đã quy định rõ nhƣ sau:“Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt nam sẽ cùng các nước liên quan, thông qua thương lượng trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền của nhau, phù hợp với luật pháp và tập quán quốc tế, giải quyết các vấn đề về các vùng biển và thềm lục địa của mỗi bên”. Quan điểm này tiếp tục đƣợc khẳng định lại trong Tuyên bố của Chính 11 phủ Việt Nam về đƣờng cơ sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải ngày 12/11/1982 cũng nhƣ Nghị quyết ngày 23/6/1994 của Quốc hội Việt Nam khi phê chuẩn Công ƣớc Luật biển năm 1982. Việt Nam đã chính thức hóa cơ sở pháp lý quốc tế về phạm vi các vùng biển và thềm lục địa, tạo cơ sở pháp lý vững chắc trong cuộc đấu tranh bảo vệ chủ quyền vùng biển và thềm lục địa, bảo vệ lợi ích quốc gia trên các vùng biển, đảo. Đồng thời, thể hiện quyết tâm của Việt Nam cùng cộng đồng quốc tế xây dựng một trật tự pháp lý công bằng, khuyến khích sự phát triển và hợp tác trên biển. Nghị quyết phê chuẩn Công ƣớc luật biển 1982 của Quốc hội Việt Nam đã xác định: “Bằng việc phê chuẩn Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982, nước CHXHCN Việt Nam biểu thị quyết tâm cùng cộng đồng quốc tế xây dựng một trật tự pháp lý công bằng, khuyến khích sự phát triển và hợp tác phát triển”. Kể từ trƣớc đó đến nay, Việt Nam luôn kề vai, hợp tác cùng với cộng đồng quốc tế tích cực triển khai thực hiện từng bƣớc có hiệu quả các quy định của Công ƣớc luật biển 1982: Thứ nhất, Việt Nam đã và đang đẩy mạnh việc sửa đổi, bổ sung, xây dựng mới những văn bản pháp luật trong lĩnh vực biển và quản lý biển hoặc có liên quan đến biển nhƣ: Luật Biên giới quốc gia năm 2003; Luật Thuỷ sản năm 2003; Nghị định số 160 về quản lý hoạt động hàng hải tại cảng biển và khu vực hàng hải năm 2003; Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 1990 (sửa đổi, bổ sung năm 2005); đặc biệt Việt Nam đang gấp rút soạn thảo, chỉnh lý trình Quốc hội thông qua Luật về các vùng biển Việt Nam, Pháp lệnh bắt giữ tàu biển, v.v… Thứ hai, Việt Nam luôn là thành viên chủ động và có những hƣởng ứng, đóng góp tích cực trong việc đề xuất những sáng kiến nhằm thực thi hiệu quả Công ƣớc luật biển 1982. Trong quá trình đàm phán, giải quyết tranh chấp, bất đồng trên biển, nguyên tắc tự kiềm chế đã đƣợc Việt Nam sáng kiến đƣa ra từ 12 những năm 1988, đến ngày 20/4/1995, nguyên tắc này đã đƣợc Tổng Bí thƣ Đảng Cộng sản Việt Nam Đỗ Mƣời phát biểu chính thức tại Tokyo: “Chính sách của Việt Nam là giữ nguyên trạng hiện nay để duy trì hoà bình và sự ổn định trong khu vực và tìm kiếm một giải pháp hoà bình cho vấn đề này mà không sử dụng vũ lực hoặc đe doạ sử dụng vũ lực”; Hội nghị thƣợng đỉnh ASEAN lần thứ sáu (1998), đƣợc tổ chức tại Hà Nội, đã có sáng kiến: “kêu gọi các nước ASEAN đẩy mạnh nỗ lực xây dựng một bộ quy tắc ứng xử trong biển đông giữa các bên liên quan” (khoản 7.16); ngày 04/11/2002 trong khuôn khổ cuộc họp cấp cao ASEAN VIII tại Phnom-Pênh (Campuchia), các nhà lãnh đạo ASEAN và Trung Quốc đã ký Tuyên bố về cách ứng xử của các Bên ở Biển Đông (DOC). Tuyên bố DOC là bƣớc đi đầu tiên trong việc thông qua một bộ quy tắc ứng xử Biển Đông giữa các bên liên quan... Thứ ba, trong khuôn khổ hợp tác quốc tế về biển, hàng hải và nhằm triển khai thực thi có hiệu quả Công ƣớc luật biển năm 1982, gần đây Việt Nam đã lần lƣợt ký các Hiệp định song phƣơng về hàng hải với các quốc gia trong khu vực và trên thế giới nhƣ Việt Nam - Rumani năm 1994; Việt Nam Ba Lan năm 1995; Việt Nam - Hàn Quốc năm 1995, v.v… đồng thời Việt Nam tích cực nghiên cứu, gia nhập các Công ƣớc quốc tế về biển, hàng hải nhƣ: Công ƣớc quốc tế về an toàn sinh mạng trên biển năm 1974 (Việt Nam gia nhập năm 1990); Công ƣớc quốc tế về phòng ngừa ô nhiễm dầu từ tàu biển năm 1973, Nghị định thƣ sửa đổi năm 1978 (Việt Nam gia nhập năm 1990); Công ƣớc quốc tế về thông tin toàn cầu (Việt Nam gia nhập năm 1999); Biên bản ghi nhớ về kiểm tra của quốc gia có cảng biển trong khu vực châu Á - Thái Bình Dƣơng (Việt Nam gia nhập năm 1999); Hiệp định khung ASEAN về tìm kiếm cứu nạn trên biển (Việt Nam ký năm 1998), v.v… Với những việc làm cụ thể và thiết thực nhƣ trên, Việt Nam cùng với các nƣớc thành viên của Liên hợp quốc về luật biển, ngày càng khẳng định 13 vai trò, ý nghĩa và giá trị to lớn mà Công ƣớc luật biển 1982 đem lại và khẳng định nỗ lực, quyết tâm của mình cùng cộng đồng quốc tế góp sức hoàn thiện hơn nữa các quy định của Công ƣớc luật biển 1982 phục vụ cho việc khai thác, bảo vệ hữu hiệu tài nguyên biển - tài sản chung của nhân loại. 1.1.3. Nguồn pháp luật biển Việt Nam Viê ̣t Nam là quố c gia ven biể n có nhƣ̃ng ƣu thế và vi ̣trí chiế n lƣơ ̣c quan tro ̣ng đố i với khu vƣ̣c và trên thế giới . Tuy nhiên do hoàn cảnh chiế n tranh, hê ̣ thố ng pháp luâ ̣t về biể n của Viê ̣t Nâm hầ u nhƣ không phá t triể n trong giai đoa ̣n trƣớc năm 1975. Viê ̣t Nam chỉ thƣ̣c sƣ̣ có điề u kiê ̣n ban hành quy đinh ̣ pháp luâ ̣t về biể n tƣ̀ năm 1977. Với tuyên bố của Chiń h phủ ngày 12/5/1977 về lañ h hải, vùng tiếp giáp, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa, Viê ̣t Nam trở thành nƣớc đầ u tiên trong khu vƣ̣c thiế t lâ ̣p vùng đă ̣c quyề n kinh tế 200 hải lý. Viê ̣t Nam cũng là mô ̣t trong nhƣ̃ng nƣớc đầ u tiên ở Đông Nam Á, bao gồ m cả 2 quố c gia quầ n đảo là Indonesia và Philippin p hê chuẩ n Công ƣớc luật biển 1982 trƣớc khi Công ƣớc có hiê ̣u lƣ̣c . Các văn bản pháp lý cơ bản về biển đảo của Việt Nam gồm: - Tuyên bố của Chính phủ nƣớc Cô ̣ng hòa xã hô ̣i chủ nghiã Viê ̣t Nam ngày 12/5/1977 về lañ h hải , vùng tiế p giáp , vùng đặc quyền kinh tế và thề m lu ̣c điạ . - Tuyên bố của Chính phủ nƣớc Cô ̣ng hòa xã hô ̣i chủ nghiã Viê ̣t Nam ngày 12/11/1982 về đƣờng cơ sở dùng để tính chiề u rô ̣ng lañ h hải Viê ̣t Nam; - Nghị quyết ngày 23/6/1994 của Quốc hội khóa IX phê chuẩn Công ƣớc Luật biển. - Luâ ̣t Biên giới quố c gia gồ m 6 chƣơng và 41 điề u đƣơ ̣c Quố c hô ̣i nƣớc CHXHCN Viê ̣t Nam khóa XI kỳ ho ̣p thƣ́ 3 thông qua ngày 17/6/2003, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2004. - Các bộ luật nhƣ Bộ Luật hàng hải , Luâ ̣t Dầ u khí , các nghị định của 14 Chính phủ quy định cụ thể về xử lý vi phạm hành chính trong các hoạt động liên quan đế n biể n nhƣ môi trƣờng , thủy sản, hàng hải, dầ u khí , bảo đảm an ninh quố c phòng trên các vùng biể n Viê ̣t Nam. - Luật Biển Việt Nam thông qua ngày 21/6/2012. Trong những văn bản trên, Luật Biển 2012 đóng vai trò quan trọng nhất trong việc điều chỉnh các lĩnh vực thuộc luật biển. Bằ ng viê ̣c thông qua Nghi ̣ quyế t phê chuẩ n Công ƣớc luâ ̣t biể n năm1982 vào ngày 23/6/1994, Viê ̣t Nam đã tỏ rõ ý chí thực hiện các quyền trong giới hạn cho phép của Công ƣớc , có tính đến quyền tự do của các quốc gia khác . Trong nghi ̣quyế t này, Quố c hô ̣i đồ ng thời giao cho “Ủy ban thƣờng vu ̣ Quố c hô ̣i và Chiń h phủ nghiên cƣ́u để có nhƣ̃ng sƣ̉a đổ i, bổ sung cầ n thiế t đố i với các quy đinh ̣ liên quan của pháp luâ ̣t quố c gia cho phù hơ ̣p với CƢ, bảo đảm lợi ích của Việt Nam. Dƣ̣ án luâ ̣t về các vùng biển của Việt Nam đã đƣợc đƣa vào chƣơng trình xây dựng luật , pháp lệnh của Quốc hội nhiệm kỳ khóa XI , Nghị quyết về Chƣơng trình xây dựng luật , pháp lệnh năm 2009 và bổ sung chƣơng trình xây dựng luật, pháp lệnh của Quốc hô ̣i nhiê ̣m kỳ khóa XII. Sau nhiều lần chỉnh sửa, bổ sung, đến nhiệm kỳ Quốc hội khóa XIII, dự thảo Luật Biển Việt Nam đã hoàn thiện và đủ điều kiện để xem xét thông qua. Tại phiên họp ngày 21/6/2012, Quốc hội đã thông qua Luật Biển Việt Nam với số phiếu tán thành gần nhƣ tuyệt đối (99,8%). Luật Biển Việt Nam đƣợc ban hành đã góp phần quan trọng trong việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, phục vụ cho việc sử dụng, quản lý, bảo vệ các vùng biển, đảo và phát triển kinh tế biển của Việt Nam, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình hội nhập quốc tế và tăng cƣờng hiệp tác với các nƣớc, vì hòa bình, ổn định trong khu vực và trên thế giới. Với việc thông qua Luật Biển Việt Nam, lần đầu tiên nƣớc ta có một văn bản luật quy định đầy đủ chế độ pháp lý của các vùng biển, đảo thuộc chủ quyền và quyền chủ quyền của Việt Nam theo đúng Công ƣớc Liên hiệp quốc về Luật Biển năm 1982. Luật Biển Việt Nam gồm 7 chƣơng, 55 điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2013. 15 1.2. TỔNG QUAN VỀ PHÁP LUẬT BIỂN QUỐC TẾ 1.2.1. Khái niệm và đặc điểm luật biển quốc tế 1.2.1.1. Khái niệm Luật biển quốc tế từng bƣớc phát triển, nhằm mục đích chủ yếu là phân định chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán của các quốc gia trên biển, việc sử dụng, khai thác biển, bảo vệ môi trƣờng biển và hợp tác giữa các quốc gia trong các lĩnh vực này. Cho đến thế kỷ XV nguyên tắc tự do biển cả vẫn đƣợc áp dụng. Một trong những văn bản phân chia các vùng biển đầu tiên trên thế giới là Hiệp ƣớc Tordesillas đƣợc ký giữa Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha dựa trên Sắc chỉ của Giáo hoàng ngày 04/5/1493 về phân chia khu vực ảnh hƣởng của Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha. Đƣờng phân chia theo Hiệp ƣớc này cách đƣờng của Giáo hoàng 100 hải lý về phía ngoài của đảo Cap Verde và quy định các khu vực độc quyền của hai cƣờng quốc biển vào thời kỳ đó trong giao thƣơng hàng hải. Luật biển quốc tế là tổng hợp các nguyên tắc và quy phạm luật quốc tế, đƣợc thiết lập bởi các quốc gia, trên cơ sở thoả thuận hoặc thông qua thực tiễn có tính tập quán, điều chỉnh quy chế pháp lý các vùng biển và các hoạt động sử dụng, khai thác, bảo vệ môi trƣờng biển cũng nhƣ quan hệ hợp tác của các quốc gia trong lĩnh vực này. Về cấu trúc và vị trí pháp luật thì luật biển quốc tế là ngành luật độc lập thuộc hệ thống luật quốc tế, bao gồm tổng thể các nguyên tắc, quy phạm điều chỉnh quan hệ quốc tế phát sinh trong lĩnh vực sử dụng và khai thác biển vì mục đích hoà bình và lợi ích thiết thực của các chủ thể khác nhau. Ở góc độ khoa học luật quốc tế, luật biển quốc tế là một môn khoa học pháp lý chuyên ngành, nghiên cứu về các vấn đề lý luận và thực tiễn đặt ra trong quan hệ quốc tế giữa các quốc gia và thực thể khác, liên quan đến việc 16
- Xem thêm -