Phân tích hiệu quả tài chính trong sản xuất lúa vụ hè thu của các nông hộ tại huyện tri tôn tỉnh an giang

  • Số trang: 62 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 14 |
  • Lượt tải: 0
minhtuan

Đã đăng 15929 tài liệu

Mô tả:

TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA KINH TẾ - QUẢN TRỊ KINH DOANH NGUYỄN THU HƢƠNG PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH TRONG SẢN XUẤT LÚA VỤ HÈ THU CỦA CÁC NÔNG HỘ TẠI HUYỆN TRI TÔN TỈNH AN GIANG LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Ngành Kinh tế nông nghiệp Mã số ngành: 52620115 Tháng 8 – 2014 TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA KINH TẾ - QUẢN TRỊ KINH DOANH NGUYỄN THU HƢƠNG 4114620 PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH TRONG SẢN XUẤT LÚA VỤ HÈ THU CỦA CÁC NÔNG HỘ TẠI HUYỆN TRI TÔN TỈNH AN GIANG LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGÀNH: KINH TẾ NÔNG NGHIỆP Mã số ngành: 52620115 CÁN BỘ HƢỚNG DẪN PHẠM LÊ THÔNG Tháng 8 - 2014 2 LỜI CẢM TẠ Đầu tiên em xin cảm ơn quý thầy cô Ban Giám Hiệu Trƣờng Đại Học Cần Thơ đã tạo điều kiện tốt nhất trong thời gian em học tập tại trƣờng. Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô Khoa Kinh Tế - Quản Trị Kinh Doanh đã truyền đạt kiến thức cho em trong hơn 3 năm em học tại trƣờng. Đặc biệt em cảm ơn Thầy Phạm Lê Thông đã hƣớng dẫn, chỉ dạy, góp ý và định hƣớng kiến thức cũng nhƣ tận tình giúp đỡ em để hoàn thiện bài nghiên cứu này. Em xin cảm ơn các ban ngành, các anh chị trong phòng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Chi cục thống kê, phòng Tài chính và Kế hoạch của huyện Tri Tôn đã giúp đỡ em nhiệt tình trong việc thu thập số liệu. Em xin cảm ơn các cô chú nông dân đã tạo điều kiện tốt cho em trong việc phỏng vấn. Em xin cảm ơn các bạn cùng khóa, cùng lớp đã giúp đỡ hƣớng dẫn em trong việc thu thập và xử lý số liệu, để em có thể hoàn thành tốt bài nghiên cứu của mình. Cần Thơ, ngày ….. tháng ….. năm ….. Ngƣời thực hiện Nguyễn Thu Hƣơng 3 TRANG CAM KẾT Tôi xin cam kết luận văn này đƣợc hoàn thành dựa trên các kết quả nghiên cứu của tôi và các kết quả nghiên cứu này chƣa đƣợc dùng cho bất cứ luận văn cùng cấp nào khác. Cần Thơ, ngày ….. tháng ….. năm …. Ngƣời thực hiện Nguyễn Thu Hƣơng 4 NHẬN XÉT CỦA GIÁNG VIÊN HƢỚNG DẪN ………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………… Cần Thơ, ngày….. tháng….. năm….. Giảng viên hƣớng dẫn 5 NHẬN XÉT CỦA GIÁNG VIÊN PHẢN BIỆN …………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………… Cần Thơ, ngày….. tháng….. năm….. Giảng viên phản biện 6 MỤC LỤC CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU............................................................................. 1 1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI ............................................................................. 13 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU ..................................................................... 13 1.2.1 Mục tiêu chung.............................................................................................. 13 1.2.2 Mục tiêu cụ thể .............................................................................................. 13 1.3 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU ........................................................................... 2 1.4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU ........................................................................... 2 1.4.1 Không gian nghiên cứu ................................................................................... 2 1.4.2 Thời gian nghiên cứu ...................................................................................... 2 1.4.3 Đối tƣợng nghiên cứu...................................................................................... 2 CHƢƠNG 2: PHƢƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU................................................................................................................... 3 2.1.1. Hộ nông dân ................................................................................................... 3 2.1.2 Kinh tế nông hộ ............................................................................................... 3 2.1.3 Hiệu quả ......................................................................................................... 3 2.1.4 Hiệu quả tài chính ......................................................................................... 4 2.1.5 Sản xuất và các yếu tố đầu vào ....................................................................... 4 2.1.6 Một số khái niệm và chỉ tiêu trong sản xuất lúa của nông hộ. ................. 6 2.2 PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ............................................................... 9 2.2.1 Phƣơng pháp thu thập số liệu .......................................................................... 9 2.2.2 Phƣơng pháp phân tích số liệu ...................................................................... 22 CHƢƠNG 3: TỔNG QUAN VỀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU...................... 23 3.1 KHÁI QUÁT VỀ TỈNH AN GIANG ........................................................ 23 3.1.1 Vị trí địa lý .................................................................................................... 23 3.1.2 Tiềm năng phát triển kinh tế và du lịch......................................................... 25 3.2 KHÁI QUÁT VỀ HUYỆN TRI TÔN ....................................................... 25 3.2.1 Vị trí địa lý .................................................................................................... 25 3.2.2 Tình hình kinh tế xã hội huyện trong 6 tháng đầu năm 2014 ....................... 26 3.3 TÌNH HÌNH SẢN XUẤT LÚA VỤ HÈ THU NĂM 2014 TẠI HUYỆN TRI TÔN .......................................................................................................... 27 3.3.1 Năng suất ....................................................................................................... 27 3.3.2 Sản lƣợng ............................................................................................ 28 CHƢƠNG 4: PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH CỦA CÁC NÔNG HỘ TRỒNG LÚA HÈ THU Ở HUYỆN TRI TÔN TỈNH AN GIANG ........... 17 4.1 ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA CÁC NÔNG HỘ TRONG MẪU ................. 17 4.1.1 Nguồn lực lao động ....................................................................................... 17 4.1.2 Trình độ học vấn ........................................................................................... 18 4.1.3 Kinh nghiệm .................................................................................................. 19 4.1.4 Trình độ kĩ thuật (tham gia tập huấn)........................................................... 20 4.1.5 Thực trạng sản xuất và tiêu thụ ..................................................................... 21 4.1.6 Nguồn vốn vay .............................................................................................. 26 4.2 PHÂN TÍCH CHI PHÍ, LỢI NHUẬN VÀ CÁC CHỈ TIÊU TÀI CHÍNH CỦA CÁC NÔNG HỘ TRỒNG LÚA HÈ THU Ở HUYỆN TRI TÔN, TỈNH AN GIANG ...................................................................................................... 26 4.2.1 Các khoản mục chi phí sản xuất.................................................................... 26 7 4.2.2 Năng suất, giá bán, doanh thu và lợi nhuận trong sản xuất lúa của nông hộ tại huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang…………………………….......……………….29 4.2.3 Doanh thu và lợi nhuận tính trên hộ……………………….. ………….29 4.2.4 Các tỷ số tài chính của nông hộ ................................................................... 30 4.3 PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN NĂNG SUẤT VÀ LỢI NHUẬN CỦA CÁC HỘ SẢN XUẤT LÚA VỤ HÈ THU HUYỆN TRI TÔN, TỈNH AN GIANG. ................................................................................ 31 4.3.1 Các yếu tố ảnh hƣởng đến năng suất lúa vụ Hè Thu của nông hộ ............... 31 4.3.2 Các yếu tố ảnh hƣởng đến lợi nhuận vụ lúa Hè Thu của nông hộ ............... 34 4.4 NHỮNG THUẬN LỢI, KHÓ KHĂN VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH SẢN XUẤT LÚA CỦA NÔNG HỘ TẠI HUYỆN TRI TÔN, TỈNH AN GIANG ......................................................................... 36 4.4.1 Những thuận lợi và khó khăn trong sản xuất lúa vụ Hè Thu của nông hộ ... 36 4.2.2 Một số giải pháp cơ bản ............................................................................... 37 CHƢƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ............................................... 39 5.1 KẾT LUẬN................................................................................................ 39 5.2 KIẾN NGHỊ ............................................................................................... 39 5.2.1 Đối với nông hộ ........................................................................................... 40 5.2.2 Đối với doanh nghiệp thu mua lúa nguyên liệu của nông hộ tại huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang ................................................................................................ 40 5.2.3 Đối với nhà khoa học ................................................................................... 40 5.2.4 Đối với cơ quan Nhà nƣớc ........................................................................... 40 TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................. 42 PHỤ LỤC 1..................................................................................................... 43 PHỤ LỤC 2 BẢNG CÂU HỎI PHỎNG VẤN…………………………….46 8 9 DANH SÁCH BẢNG Trang Bảng 2.1 Cơ cấu phân phối mẫu điều tra trên địa bàn huyện Tri Tôn tỉnh An Giang..................................................................................................................9 Bảng 3.1 Diện tích-năng suất-sản lƣợng lúa vụ Hè Thu huyện Tri Tôn giai đoạn 2011-2013................................................................................................13 Bảng 4.1 Các đặc điểm chung của nông hộ sản xuất lúa Hè Thu ở huyện Tri Tôn, An Giang..................................................................................................17 Bảng 4.2 Đặc điểm nhân khẩu hộ.....................................................................17 Bảng 4.3 Trình độ học vấn chủ hộ................................................................... 18 Bảng 4.4 Số năm kinh nghiệm trồng lúa của nông hộ………………...…….. 19 Bảng 4.5 Tình hình tham gia tập huấn của nông hộ…………………..….......20 Bảng 4.6 Lý do chọn giống của các nông hộ trên địa bàn nghiên cứu……... .22 Bảng 4.7 Nơi mua giống lúa của nông hộ…….............……………………...24 Hình 4.8 Mật độ gieo trồng của các nông hộ trên địa bàn nghiên cứu….…....24 Bảng 4.9 Tình hình vay vốn sản xuất lúa của các nông hộ..............................26 Bảng 4.10 Các khoản mục chi phí của sản xuất lúa.........................................27 Bảng 4.11 Năng suất và giá bán lúa của nông hộ trên địa bàn nghiên cứu ..........................................................................................................................29 Bảng 4.12 Doanh thu và lợi nhuận của nông hộ trên địa bàn nghiên cứu…... 30 Bảng 4.13 Các tỷ số tài chính của nông hộ......................................................31 Bảng 4.14 Kết quả phân tích các yếu tố ảnh hƣởng đến năng suất của nông hộ trồng lúa vụ Hè Thu tại huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang....................................32 Bảng 4.15 Kết quả phân tích các yếu tố ảnh hƣởng đến lợi nhuận của nông hộ trồng lúa vụ Hè Thu tại huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang………………………35 10 DANH SÁCH HÌNH Trang Hình 4.1 Cán bộ tập huấn cho nông hộ ……………………………………...21 Hình 4.2 Các loại giống nông dân sử dụng trong vụ lúa Hè Thu 2014 trên địa bàn nghiên cứu……………………………………………………….…...….22 Hình 4.3 Mật độ gieo trồng của các nông hộ trên địa bàn nghiên cứu……… 25 Hình 4.4 Cơ cấu chi phí trong sản xuất lúa Hè Thu của các nông hộ trên địa bàn nghiên cứu…………………………………………………….…………26 11 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT BVTV: Bảo vệ thực vật KH-KT: Khoa học kỹ thuật Nxb: Nhà xuất bản LN: Lợi nhuận CP: Chi phí DT: doanh thu Đvt: Đơn vị tính LĐGĐ: Lao động gia đình ĐBSCL: Đồng bằng sông Cửu Long Cty: Công ty 12 CHƢƠNG 1 GIỚI THIỆU 1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Tri Tôn là một huyện vùng núi giáp biên giới Campuchia của tỉnh An Giang. Ngƣời dân ở đây sinh sống chủ yếu dựa vào việc sản xuất nông nghiệp nhƣ trồng hoa màu, sản xuất tiểu thủ công nghiệp và đặc biệt là nghề trồng lúa. Sản xuất lúa là ngành nghề chính và là nguồn thu nhập chính nuôi sống ngƣời dân nơi đây. Hiện nay, huyện đang sản xuất lúa mỗi năm 3 vụ trong đó vụ Đông Xuân, luôn là vụ đƣợc ƣu tiên và là vụ có năng suất cao nhất. Huyện cũng đang chủ trƣơng tham gia sản xuất vụ Thu Đông nhƣng cũng còn hạn chế vì đê bao chƣa đƣợc nâng cấp kịp thời. Với vụ Hè Thu, mặc dù kinh nghiệm sản xuất của ngƣời nông dân không thiếu trong sản xuất lúa nhƣng luôn chịu ảnh hƣởng của mƣa bão, vấn đề dịch bệnh và sự khắc nghiệt của thời tiết làm cho việc sản xuất lúa không đạt hiệu quả về tài chính, ảnh hƣởng đến thu nhập và đời sống của ngƣời nông dân. Do sản xuất lúa 3 vụ nên thời gian không có lúa trên đồng càng ngắn là điều kiện để cho sâu bệnh phát triển càng nhiều vì thức ăn lúc nào cũng có. Chính vì vậy, sâu bệnh có cơ hội phát triển quanh năm và phát triển thành dịch. Áp lực sâu bệnh trong canh tác lúa ngày một gia tăng, nhất là rầy nâu, bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá và đạo ôn là những đối tƣợng gây hại quan trọng cho cây lúa và khi đó thuốc bảo vệ thực vật sẽ đƣợc sử dụng nhiều hơn. Ngoài ra thời tiết thay đổi bất thƣờng, nhất là hiện tƣợng nắng mƣa đan xen làm ảnh hƣởng đến hiệu quả sản xuất lúa. Thêm vào đó là do sản xuất nông nghiệp phụ thuộc nhiều vào thời tiết, đất nhiễm mặn, thiếu nguồn vốn do không tiếp cận đƣợc vốn vay tín dụng, trình độ học vấn thấp làm cho ngƣời nông dân gặp nhiều khó khăn và rủi ro trong sản xuất lúa. Ngoài việc lúa Hè Thu phải đối mặt và vƣợt qua những thách thức trên thì vấn đề làm thế nào để ngƣời nông dân, đạt đƣợc lợi nhuận cao và lợi ích mang lại ngày càng tăng là yêu cầu bức thiết, đối với ngƣời sản xuất nông nghiệp nói chung và ngƣời trồng lúa nói riêng. Trƣớc thực tiễn trên, đề tài “Phân tích hiệu quả tài chính trong sản xuất lúa vụ Hè Thu của các nông hộ tại huyện Tri Tôn tỉnh An Giang” sẽ giúp ngƣời nông dân có những giải pháp để nâng cao hiệu quả tài chính trong sản xuất lúa Hè Thu và giúp họ cải thiện cuộc sống. 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1.2.1 Mục tiêu chung Đề tài phân tích hiệu quả tài chính trong sản xuất lúa vụ Hè Thu của nông hộ tại huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang nhằm đề xuất giải pháp để nâng cao hiệu quả tài chính nâng cao thu nhập của nông hộ. 1.2.2 Mục tiêu cụ thể Để đạt đƣợc mục tiêu chung trên, nội dung đề tài sẽ lần lƣợt giải quyết các mục tiêu cụ thể sau: 13  Phân tích thực trạng sản xuất lúa vụ Hè Thu của nông hộ tại huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang.  Phân tích một số chỉ tiêu tài chính đánh giá hiệu quả sản xuất.  Phân tích các yếu tố ảnh hƣởng đến năng suất sản xuất lúa vụ Hè Thu của nông hộ tại huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang.  Đề xuất các giải pháp cụ thể nâng cao hiệu quả tài chính trong sản xuất lúa của nông hộ tại huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang. 1.3 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU - Tổng chi phí sản xuất trên 1.000 m2 lúa là bao nhiêu ? - Khâu nào trong quá trình sản xuất sử dụng nhiều chi phí nhất ? - Sản xuất lúa của nông hộ có thu đƣợc lợi nhuận không ? - Tỷ suất lợi nhuận đạt đƣợc của nông hộ là bao nhiêu ? - Những yếu tố nào ảnh hƣởng đến năng suất trong sản xuất lúa của nông hộ ? - Cần có những giải pháp nào để nâng cao hiệu quả tài chính trong sản xuất lúa của nông hộ tại huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang ? 1.4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU 1.4.1 Không gian nghiên cứu Số liệu đƣợc thu thập tại các xã Lƣơng Phi, xã Núi Tô, xã Lƣơng An Trà, xã Tân Tuyến, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang. 1.4.2 Thời gian nghiên cứu Đề tài nghiên cứu vụ lúa Hè Thu năm 2014 tại huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang. Các số liệu thứ cấp sử dụng trong đề tài với thời gian từ năm 2011 đến 6 tháng đầu năm 2014. Nguồn số liệu sơ cấp thu đƣợc thông qua phỏng vấn trực tiếp, các hộ nông dân trong vụ sản xuất lúa Hè Thu tại huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang năm 2014. 1.4.3 Đối tƣợng nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài là các hộ sản xuất lúa vụ Hè Thu ở huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang. 14 CHƢƠNG 2 PHƢƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 PHƢƠNG PHÁP LUẬN 2.1.1. Hộ nông dân Theo Trần Quốc Khánh (2005), hộ nông dân bao gồm một nhóm ngƣời có quan hệ huyết thống sống chung trong một mái nhà, tiến hành các hoạt động sản xuất nông nghiệp là chính với mục đích chủ yếu phục vụ cho nhu cầu của các thành viên trong nông hộ. Trong mỗi nông hộ bố mẹ vừa là chủ hộ, vừa là ngƣời tổ chức sản xuất. Vì vậy, tổ chức sản xuất trong hộ nông dân có nhiều ƣu việt và có tính đặc thù. Sản xuất của hộ nông dân dựa trên công cụ sản xuất thủ công, trình độ canh tác lạc hậu, trình độ khai thác tự nhiên thấp. Ngoài các hoạt động sản xuất nông nghiệp thì các hộ gia đình vẫn có tham gia các hoạt động khác nhƣng chỉ ở mức phụ thêm. Hộ nông dân có vai trò quan trọng trong việc khai thác các nguồn lực, trƣớc hết là nguồn nhân lực của hộ và ruộng đất đã đƣợc Nhà nƣớc giao. So với trang trại, hiệu quả sử dụng các nguồn lực của hộ có kém hơn nhƣng các hộ nông dân đang có vai trò quan trọng, trong việc khai thác các nguồn lực để sản xuất nông sản đáp ứng nhu cầu xã hội. 2.1.2 Kinh tế nông hộ Theo Lâm Quang Huyên (2004), nông hộ tiến hành sản xuất nông, lâm, ngƣ nghiệp,…để phục vụ cuộc sống và ngƣời ta gọi là kinh tế hộ gia đình. Kinh tế hộ phát triển tạo ra sản lƣợng hàng hóa đa dạng, có chất lƣợng, giá trị ngày càng cao, góp phần tăng thu nhập cho mỗi gia đình nông dân, cải thiện mọi mặt đời sống ở nông thôn. Các thành viên trong nông hộ gắn bó với nhau trên quan hệ sở hữu, quan hệ quản lý và quan hệ phân phối mà cốt lõi là quan hệ lợi ích kinh tế. Kinh tế nông hộ nhìn chung có quy mô sản xuất nhỏ phân tán và chƣa thật sự sử dụng hiệu quả nguồn lực sẵn có nhƣng có vai trò hết sức quan trọng để phát triển nông nghiệp. Kinh tế nông hộ là mô hình sản xuất có hiệu quả về kinh tế - xã hội, tồn tại và phát triển lâu dài có vị trí quan trọng trong phát triển nông nghiệp. Phát triển kinh tế hộ gia đình là việc áp dụng các biện pháp khoa học kỹ thuật tiến bộ và mô hình canh tác thích hợp với khả năng lao động của gia đình, điều kiện đất đai, tự nhiên để sản xuất kinh doanh. Từ đó tăng thu nhập cải thiện đời sống vật chất, tinh thần cho ngƣời dân, góp phần xây dựng đất nƣớc giàu mạnh. 2.1.3 Hiệu quả Theo Farrell (1957), “hiệu quả đƣợc định nghĩa là khả năng sản xuất ra một mức đầu ra cho trƣớc từ một khoảng chi phí thấp nhất. Do vậy, hiệu quả của một nhà sản xuất riêng lẻ có thể đƣợc đo lƣờng bằng tỷ số giữa chi phí tối thiểu và chi phí thực tế để sản xuất ra mức đầu ra cho trƣớc đó”. 15 Nói cách khác, hiệu quả là việc xem xét và lựa chọn thứ tự ƣu tiên các nguồn lực sao cho sử dụng ít thời gian, công sức và nguồn lực nhất nhƣng đạt kết quả cao nhất. Hiệu quả bao gồm cả hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội, chúng có quan hệ mật thiết với nhau nhƣ một thể thống nhất không tách rời nhau. 2.1.4 Hiệu quả tài chính Là việc sử dụng, phối hợp các nguồn lực một cách tối ƣu nhất để đem lại lợi nhuận cao nhất. Hay nói cách khác, hiệu quả tài chính là sự tƣơng quan giữa chi phí và doanh thu, là trình độ sử dụng các yếu tố của quá trình sản xuất nhằm đạt doanh thu cao nhất trong quá trình hoạt động sản xuất với chi phí thấp nhất. 2.1.5 Sản xuất và các yếu tố đầu vào 2.1.5.1 Khái niệm sản xuất và hàm sảm xuất Sản xuất là quá trình làm ra sản phẩm để sử dụng hay để mua bán hoặc trao đổi với thị trƣờng bên ngoài với các yếu tố đầu vào và đầu ra. + Yếu tố đầu vào: là các loại hàng hóa đƣợc dùng để sản xuất ra các hàng hóa khác. Trong mô hình trồng lúa thì các yếu tố đầu vào là: giống, phân bón, thuốc BVTV, đất, nƣớc, lao động, vốn… + Yếu tố đầu ra: là các sản phẩm đƣợc tạo ra từ quá trình sản xuất và thƣờng đƣợc đo lƣờng bằng sản lƣợng. Mô hình trồng lúa có đầu ra chính là toàn bộ sản lƣợng lúa thu hoạch sau một vụ mùa. Hàm sản xuất là hàm số mô tả mối quan hệ giữa các yếu tố đầu vào và sản phẩm đầu ra trong quá trình sản xuất ra một sản phẩm nào đó. Một hàm sản xuất đƣợc xác định nhƣ sau: Q = f (x1, x2, x3, …, xn) Q: Biểu thị sản lƣợng sản phẩm nhất định đƣợc sản xuất ra tại một thời kỳ nhất định. x1, x2, …, xn là lƣợng của các yếu tố đầu vào đã đƣợc sử dụng trong quá trình sản xuất và đƣợc giả định là dƣơng. Các yếu tố đầu vào có thể thay thế cho nhau ở mỗi mức sản lƣợng. Hàm sản xuất cho biết đƣợc mức sản lƣợng tối đa đƣợc tạo ra từ các yếu tố đầu vào, ứng với một trình độ công nghệ cụ thể. 2.1.5.2 Các yếu tố đầu vào của sản xuất nông nghiệp Theo Đinh Phi Hổ (2003), các nguồn lực chủ yếu trong nông nghiệp bao gồm đất đai, lao động, vốn khoa học – công nghệ. Đất đai: Đất đai là tƣ liệu sản xuất đặc biệt vì chất lƣợng đất có thể tăng lên hay giảm đi tùy vào cách sử dụng và khai thác hợp lý hay không. Đất đai là yếu tố đầu vào quan trọng và không thể thiếu, có giới hạn về mặt diện 16 tích, không thể thay thế trong sản xuất nông nghiệp và ruộng đất có vị trí cố định. Nguồn lao động: Nguồn lao động nông nghiệp đƣợc thể hiện cả về mặt số lƣợng và chất lƣợng, bao gồm toàn bộ những ngƣời tham gia vào sản xuất nông nghiệp. - Về mặt số lƣợng: bao gồm những ngƣời có đủ các yếu tố thể chất và tâm lý, trong độ tuổi lao động và ngoài tuổi lao động khó khả năng tham gia sản xuất nông nghiệp. - Về mặt chất lƣợng: thể hiện khả năng hoàn thành công việc với kết quả đạt đƣợc trong một thời gian lao động nhất định. Chất lƣợng này tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe, trình độ thành thạo của lao động, mức độ và tính chất trang bị của lao động và tri thức của lao động. Vốn trong nông nghiệp Vốn trong sản xuất nông nghiệp là toàn bộ tiền đầu tƣ, mua hoặc thuê các yếu tố nguồn lực trong sản xuất nông nghiệp. Đó là số tiền dùng để mua hoặc thuê ruộng đất, đầu tƣ hệ thống tƣới tiêu, máy móc, thiết bị, nông cụ và tiền mua vật tƣ (phân bón, nông dƣợc, thức ăn gia súc...). Vốn trong nông nghiệp cũng đƣợc phân thành vốn cố định và vốn lƣu động. + Vốn cố định: thể hiện bằng tiền đầu tƣ vào tài sản cố định (tài sản cố định là tƣ liệu lao động có giá trị lớn, sử dụng trong một thời gian dài nhƣng vẫn giữ nguyên hình thái ban đầu nhƣng bị hao mòn theo thời gian sử dụng). + Vốn lƣu động: biểu hiện bằng tiền đầu tƣ vào tài sản lƣu động (tài sản lƣu động là những tƣ liệu lao động có giá trị nhỏ, đƣợc sử dụng trong một thời gian ngắn, sau một chu kỳ sản xuất sẽ không còn nhƣ ban đầu và giá trị của nó đƣợc chuyển vào sản phẩm sản xuất ra). 2.1.5.3 Mô hình các yếu tố ảnh hƣởng đến năng suất, sản lƣợng lúa - Nhằm phân tích đánh giá mức ảnh hƣởng của các yếu tố đầu vào đối với năng suất ta thiết lập hàm sản xuất Cobb-Douglas: Y = ALαKβ Trong đó: Y: là sản lƣợng A: là năng suất toàn bộ nhân tố L: là lao động K: là nguồn vốn α và β là các hệ số co dãn theo sản lƣợng lần lƣợt của lao động và vốn, chúng cố định và do công nghệ quyết định.  Chuyển thành mô hình kinh tế lƣợng: 17 LnY = α0+ α1lnX1 + α2lnX2 + α3lnX3 + α4lnX4 + α5lnX5 + α6lnX6 + ε Y: Là biến phụ thuộc chỉ năng suất lúa của nông hộ (kg/1.000m2). ε: Là sai số ƣớc lƣợng. α : Các hệ số cần đƣợc ƣớc lƣợng trong mô hình. X1: Mật độ gieo sạ tốt nhất sẽ cho năng suất cao nhất, mật độ có ảnh hƣởng đến năng suất, đƣợc tính là kg/1.000 m2. X2: Chi phí thuốc nông dƣợc và chi phí phân bón. Chi phí nông dƣợc đƣợc tính bằng tổng các chi phí cho các loại thuốc cỏ, thuốc sâu, thuốc bệnh và thuốc dƣỡng. Do vậy, đơn vị tính là (ngàn đồng/1.000m2). Biến số này đƣợc sử dụng để thay thế cho các biến số về nồng độ nguyên chất của các loại thuốc mà việc tính toán chúng hầu nhƣ không thể thực hiện đƣợc do nông dân sử dụng quá nhiều loại thuốc khác nhau và đơn vị tính nồng độ nguyên chất của chúng không đồng chất. Chi phí phân bón đƣợc tính bằng tổng chi phí các loại phân bón nó thay thế cho lƣợng phân hỗn hợp mà nông hộ sử dụng nhân cho %N, %P, %K có trong các loại phân hổn hợp đó. X3: Chi phí lao động thuê là số tiền nông hộ dùng để trả cho lao động thuê trong quá trình từ sản xuất đến thu hoạch, đƣợc tính là ngàn đồng/1.000m2. X4: Lao động gia đình là số ngày công lao động nhà mà nông hộ sử dụng để sản xuất từ khi bắt đầu đến khi kết thúc mùa vụ. Lao động gia đình tham gia hầu hết các khâu của quá trình sản xuất nhƣ: làm đất, sạ lúa, bón phân, phun thuốc, tƣới tiêu, gặt lúa, vận chuyển, phơi lúa.... Lƣợng lao động gia đình tính bằng số ngày công cho 1000m2. X5: Loại giống (giá trị = 1 là giống IR50404, giá trị = 0 là các loại giống OM4218, OM6976, AB10). Giá trị của loại giống sẽ nêu lên sự ảnh hƣởng của giống đó đến năng suất lúa. X6: Tập huấn (giá trị = 1 có tham gia tập huấn, giá trị = 0 không có tham gia tập huấn). - Mô hình các yếu tố ảnh hƣởng đến lợi nhuận trong sản xuất lúa của nông hộ. Mục đích của việc thiết lập phƣơng trình hồi quy là tìm ra các nhân tố ảnh hƣởng đến lợi nhuận của mô hình, từ những phân tích bằng phƣơng pháp thống kê mô tả ở trên, ta xác định các nhân tố có thể ảnh hƣởng đến mô hình, sau đó tiến hành chạy hàm hồi quy để xác định các nhân tố ảnh hƣởng tốt để phát huy và các nhân tố ảnh hƣởng xấu để khắc phục. Y= a + b1X1 + b2X2 + b3X3 + b4X4 + b5X5 Y: là biến số phụ thuộc với Y là lợi nhuận của nông hộ, đơn vị tính ngàn đồng. X1: Học vấn. Trình độ học vấn đóng vai trò rất quan trọng trong việc tiếp thu và áp dụng khoa học kỹ thuật vào trong sản xuất, đơn vị tính là số lớp đã học. 18 X2: Loại giống (giá trị = 1 là giống IR50404, giá trị = 0 là các loại giống OM4218, OM6976, AB10). X3: Tập huấn (giá trị = 1 có tập huấn, giá trị = 0 không tập huấn). X4: Diện tích đất sản xuất nông nghiệp là phần diện tích đất nông hộ sản xuất lúa, đơn vị tính là 1.000m2. X5: Kinh nghiệm. Kinh nghiệm trồng trọt của nông dân đƣợc tích lũy theo thời gian, nêu lên kỹ năng phối hợp các nguyên liệu đầu vào, ảnh hƣởng trực tiếp đến lợi nhuận và đƣợc tính là số năm nông dân bắt đầu tham gia sản xuất lúa cho đến nay. 2.1.6 Một số khái niệm, chỉ số và tỷ số tài chính trong sản xuất lúa của nông hộ. 2.1.6.1 Khái niệm Năng suất Năng suất lúa là lƣợng lúa thu đƣợc trên một đơn vị diện tích, nó chính là kết quả của quá trình sản xuất lúa. Năng suất lúa đƣợc tính bằng cách lấy sản lƣợng lúa thu hoạch đƣợc chia cho tổng diện tích thu hoạch. Đơn vị tính thƣờng là kg/1.000m2 hay tấn/ha. Sản lƣợng Sản lƣợng lúa là lƣợng lúa mà nông hộ thu đƣợc sau khi thu hoạch toàn bộ diện tích lúa. Sản lƣợng lúa đƣợc tính bằng cách lấy năng suất lúa nhân cho toàn bộ diện tích thu hoạch. Doanh thu Doanh thu trong sản xuất lúa đƣợc tính bằng cách lấy sản lƣợng lúa nhân với đơn giá mà nông dân bán đƣợc 1kg lúa. Đơn giá lúa chính là giá bán lúa trên thị trƣờng tính đến thời điểm nông dân bán đƣợc sản phẩm. Chi phí Chi phí sản xuất lúa là toàn bộ chi phí chi trả cho các yếu tố đầu vào nhƣ giống, phân bón, thuốc BVTV, chi phí thuê lao động từ khâu làm đất đến thu hoạch. Chi phí sản xuất lúa đƣợc tính thành tiền, đơn vị là 1.000đ. Lợi nhuận Lợi nhuận trong sản xuất lúa của nông hộ đƣợc xem là phần tổng doanh thu, từ việc bán lúa trừ đi tổng chi phí mà nông dân bỏ ra sản xuất lúa, trên phần diện tích đất ruộng của họ. Đơn vị tính là 1.000đ. 2.1.6.2 Các chỉ số tài chính Chi phí là tất cả những hao phí bỏ ra trong quá trình sản xuất kinh doanh để tiêu thụ sản phẩm hay toàn bộ chi phí bỏ ra để sản xuất ra một chi phí nhất định. Tổng chi phí (TCP): là toàn bộ số tiền chi ra cho hoạt động canh tác để tạo ra sản phẩm bao gồm chi phí lao động (CPLĐ) gồm lao động gia đình và 19 lao động thuê, chi phí vật chất (CPVT) gồm chi phí vật tƣ nông nghiệp và trang bị kỹ thuật và chi phí khác (CPK). Tổng chi phí = Chi phí lao động + Chi phí vật chất + Chi phí khác Lợi nhuận là bộ phận giá trị còn lại của tổng giá trị sản phẩm thu đƣợc (TVP) trừ đi tổng chi phí sản xuất (TC). Đây là chỉ tiêu quan trọng để phân tích hiệu quả tài chính trong sản xuất. Lợi nhuận= Tổng giá trị sản phẩm (TVP) – Tổng chi phí (TC) 2.1.6.3 Các tỷ số tài chính Doanh thu trên chi phí (DT/CP) Tỷ số này phản ánh một đồng chi phí đầu tƣ thì chủ thể đầu tƣ sẽ thu đƣợc bao nhiêu đồng doanh thu. Nếu DT/CP < 1 thì ứng với nông hộ sẽ bị lỗ, nếu DT/CP = 1 thì nông hộ sẽ hòa vốn, ngƣợc lại DT/CP > 1 thì nông hộ đầu tƣ có lời, đây là chỉ tiêu phản ánh hiệu quả đầu tƣ. Doanh thu Chi phí DT/CP = Lợi nhuận trên doanh thu (LN/DT): Thể hiện một đồng doanh thu thu đƣợc sẽ có bao nhiêu đồng lợi nhuận. Lợi nhuận Doanh thu LN/DT = Lợi nhuận trên chi phí (LN/CP): là tỷ số đƣợc tính bằng cách lấy lợi nhuận chia cho tổng chi phí. Tỷ số này phản ánh một đồng chi phí bỏ ra thì chủ thể đầu tƣ sẽ thu lại đƣợc bao nhiêu đồng lợi nhuận. Nếu LN/CP là số dƣơng ngƣời sản xuất có lời, chỉ số này càng lớn càng tốt. Lợi nhuận LN/CP = Chi phí 2.2 LƢỢC KHẢO TÀI LIỆU Theo nghiên cứu của Phạm Lê Thông, Huỳnh Thị Đan Xuân và Trần Thị Thu Duyên (2011) “So sánh hiệu quả kinh tế của vụ lúa Hè Thu và Thu Đông ở Đồng bằng sông Cửu Long”. Hiệu quả kinh tế trong bài nghiên cứu này đƣợc ƣớc lƣợng từ hàm lợi nhuận biên ngẫu nhiên Cobb-Douglas. Kết quả nghiên cứu cho thấy lợi nhuận trung bình của các nông hộ trong vụ Hè Thu và Thu Đông lần lƣợt là 7,8 và 6,3 triệu đồng/ha, lợi nhuận vụ Hè Thu cao hơn vụ Thu Đông khoảng 17-19%. Mức hiệu quả kinh tế đạt đƣợc trong hai vụ lần lƣợt là 57% và 58%. Các biến giá phân đạm, giá giống, chi phí thuốc nông dƣợc, chi phí thuê lao động làm giảm lợi nhuận của nông hộ. Bên cạnh đó bài 20
- Xem thêm -