Nghiên cứu trồng nấm bào ngư plerotus abalonus trên giá thể vỏ trấu kết hợp với mạt cưa

  • Số trang: 70 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 14 |
  • Lượt tải: 0
nhattuvisu

Đã đăng 26946 tài liệu

Mô tả:

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG VIỆN CÔNG NGHỆ SINH HỌC & MÔI TRƯỜNG --------o0o-------- ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP TRẦN THỊ THU LOAN NGHIÊN CỨU TRỒNG NẤM BÀO NGƯ PLEUROTUS ABALONUS TRÊN CƠ CHẤT VỎ TRẤU KẾT HỢP VỚI MẠT CƯA Ngành học Lớp Niên khóa : CÔNG NGHỆ SINH HỌC : 49CNSH : 2007 – 2011 Tháng 7/2011 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG VIỆN CÔNG NGHỆ SINH HỌC & MÔI TRƯỜNG --------o0o-------- ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP TRẦN THỊ THU LOAN NGHIÊN CỨU TRỒNG NẤM BÀO NGƯ PLEUROTUS ABALONUS TRÊN CƠ CHẤT VỎ TRẤU KẾT HỢP VỚI MẠT CƯA Hướng dẫn khoa học: 1. PGS.TS. NGÔ ĐĂNG NGHĨA 2. GV. NGUYỄN THỊ HỒNG MAI Tháng 7/2011 i LỜI CẢM ƠN Qua thời gian thực hiện và nghiên cứu đề tài tại phòng thí nghiệm Công Nghệ Sinh Học - trường Đại học Nha Trang, đến nay tôi đã hoàn thành đề tài tốt nghiệp của mình. Để đạt được kết quả như ngày hôm nay, bên cạnh sự nỗ lực của bản thân, tôi cũng nhận được sự giúp đỡ tận tình của quý thầy cô giáo, gia đình và bạn bè. Tôi xin chân thành cảm ơn:  Ban giám hiệu trường Đại học Nha Trang, Ban chủ nhiệm Viện Công Nghệ Sinh Học cùng tất cả thầy cô đã dạy dỗ tôi trong suốt thời gian qua với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc.  PGS.TS Ngô Đăng Nghĩa và GV Nguyễn Thị Hồng Mai đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ trong quá trình tôi nghiên cứu và thực hiện đề tài.  Cán bộ phòng thí nghiệm Viện Công Nghệ Sinh Học đã tạo điều kiện, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài.  Nhân đây tôi cũng muốn gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới gia đình và bạn bè, những người luôn bên cạnh động viên, quan tâm, chia sẽ, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình tôi học tập cũng như thực hiện đề tài này. Để bày tỏ lòng biết ơn, tôi xin chúc quý thầy cô giáo, những người thân và tất cả mọi người lời chúc sức khoẻ, thành công. Tôi xin chân thành cảm ơn! Nha Trang, ngày 5 tháng 7 năm 2011 GVHD: PGS.TS. Ngô Đăng Nghĩa SVTH: Trần Thị Thu Loan ii MỤC LỤC Trang LỜI CẢM ƠN ..........................................................................................................i MỤC LỤC ..............................................................................................................ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ...................................................................... v DANH MỤC CÁC BẢNG ....................................................................................vii DANH MỤC CÁC HÌNH ....................................................................................viii DANH MỤC ĐỒ THỊ .........................................................................................viiii LỜI MỞ ĐẦU .........................................................................................................1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN ...................................................................................3 1.1 GIỚI THIỆU VỀ NẤM BÀO NGƯ NHẬT: .................................................3 1.1.1 Đặc điểm sinh học: ..................................................................................3 1.1.1.1 Vị trí - phân loại:...............................................................................3 1.1.1.2 Hình thái nấm bào ngư Nhật: ............................................................3 1.1.1.3 Chu trình sống của nấm bào ngư: ......................................................5 1.1.2 Đặc điểm sinh trưởng: .............................................................................7 1.1.2.1 Nhu cầu dinh dưỡng cho sự phát triển của nấm bào ngư:...................7 1.1.2.2 Ảnh hưởng của các yếu tố vật lý lên sự phát triển của nấm bào ngư: .9 1.1.3 Giá trị dinh dưỡng của nấm bào ngư Nhật: ............................................ 11 1.1.4 Giá trị dược liệu của nấm bào ngư: ........................................................ 15 1.1.5 Khả năng chuyển hoá các phế phụ phẩm nông lâm và công nghiệp của nấm bào ngư:.................................................................................................. 16 1.1.6 Một số điểm lưu ý khi trồng nấm bào ngư Nhật:.................................... 18 1.2 Hiện trạng và triển vọng phát triển của nấm Bào ngư Nhật: ......................... 21 1.2.1 Tình hình sản xuất nấm trên thế giới:..................................................... 21 1.2.2 Tình hình sản xuất nấm trong nước:....................................................... 21 1.2.3 Triển vọng phát triển nghề trồng nấm bào ngư Nhật tại Việt Nam: ........ 22 1.3. Giới thiệu về nguồn cơ chất trồng nấm:....................................................... 24 1.3.1 Nguồn cơ chất vỏ trấu:........................................................................... 24 GVHD: PGS.TS. Ngô Đăng Nghĩa SVTH: Trần Thị Thu Loan iii 1.3.2 Nguồn cơ chất mạt cưa: ......................................................................... 27 CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU........................... 28 2.1 Địa điểm và thời gian thực hiện đề tài: ......................................................... 28 2.1.1 Địa điểm:............................................................................................... 28 2.1.2 Thời gian: .............................................................................................. 28 2.2 Vật liệu, hoá chất và thiết bị:........................................................................ 28 2.2.1 Dụng cụ và trang thiết bị: ...................................................................... 28 2.2.2 Nguyên vật liệu và hoá chất:.................................................................. 29 2.3 Phương pháp nghiên cứu:............................................................................. 29 2.3.1 Khảo sát tốc độ lan, đặc điểm, hình thái của tơ nấm bào ngư Nhật trên môi trường thạch (giống cấp 1). ................................................................................ 29 2.3.1.1 Chuẩn bị môi trường thạch:............................................................. 29 2.3.1.2 Các bước tiến hành:......................................................................... 30 2.3.1.3 Các biện pháp để giống không bị tạp:.............................................. 31 2.3.2 Khảo sát tốc độ lan, đặc điểm của tơ nấm và hình thái của nấm bào ngư Nhật trên môi trường hạt (giống cấp 2). ............................................................. 31 2.3.2.1 Chuẩn bị môi trường hạt: ................................................................ 31 2.3.2.2 Các bước tiến hành:......................................................................... 32 2.3.3 Quá trình nuôi trồng khảo nghiệm trên cơ chất tổng hợp: ...................... 33 2.3.3.1 Chuẩn bị môi trường cơ chất tổng hợp: ........................................... 33 2.3.3.2 Các bước tiến hành:......................................................................... 34 2.3.3.3 Quy trình trồng truyền thống trên cơ chất mạt cưa :......................... 35 2.3.3.4 Các hiện tượng nhiễm có thể xảy ra, nguyên nhân và hướng khắc phục:........................................................................................................... 36 2.4 Tính hiệu suất sinh học của nấm bào ngư Nhật trồng trên cơ chất tổng hợp:. 36 2.5 Phương pháp thu nhận kết quả: .................................................................... 37 2.6 Phương pháp xử lý số liệu:................................................................................. 37 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN ................................ 38 3.1 Kết quả nhân giống và nuôi trồng:................................................................ 38 GVHD: PGS.TS. Ngô Đăng Nghĩa SVTH: Trần Thị Thu Loan iv 3.1.1 Tốc độ lan và đặc điểm tơ nấm trên môi trường thạch: .......................... 38 3.1.2 Tốc độ lan và đặc điểm tơ nấm trên môi trường hạt: .............................. 41 3.1.3 Kết quả nuôi trồng khảo nghiệm trên cơ chất tổng hợp. ......................... 44 3.1.4 Sự tạo quả thể:....................................................................................... 49 3.2 Sơ đồ quy trình đề xuất: ............................................................................... 51 3.3 Hiệu suất sinh học của nấm bào ngư Nhật trên cơ chất tổng hợp: ................. 53 CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.......................................................... 55 4.1 Kết luận: ...................................................................................................... 55 4.2 Kiến nghị: .................................................................................................... 55 TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................................................... 57 PHỤ LỤC.............................................................................................................. 59 GVHD: PGS.TS. Ngô Đăng Nghĩa SVTH: Trần Thị Thu Loan v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BV : Biological Value EAI : Essential Aminoacide Index NI : Nutritional Index P. abalonus, P.a : Pleurotus abalonus P. eryngii, P. e : Pleurotus eryngii P. ostreatus : Pleurotus ostreatus P. sapidus : Pleurotus sapidus P. sajor-caju : Pleurotus sajorcaju P. florida : Pleurotus florida PE : Polyetylen PGA : Potato Glucose Agar Pleurotus spp : Pleurotus special plural Pleurotus sp, P. sp : Pleurotus special PP : Polypropylen LD50 : Lethal dose, 50% GVHD: PGS.TS. Ngô Đăng Nghĩa SVTH: Trần Thị Thu Loan vi DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1.1:Nguồn đạm bổ sung thích hợp trên mỗi loài nấm của nhiều tác giả khác nhau: ...................................................................................................... 8 Bảng 1. 2: Nồng độ một số dạng muối khoáng cần cho nấm trồng: ................. 9 Bảng 1.3: Nhiệt độ thích hợp cho ủ tơ và ra quả thể của vài loài nấm bào ngư: ................................................................................................................. 9 Bảng 1.4: Độ ẩm thích hợp cho sự phát triển của nấm bào ngư: .................... 10 Bảng 1.5: Thành phần dinh dưỡng của nấm bào ngư: .................................... 12 Bảng 1. 6: Thành phần acid amin trong nấm bào ngư. ................................... 12 Bảng 1.7: Thành phần vitamin trong nấm bào ngư (mg/100g nấm khô). ....... 14 Bảng 1.8: Thành phần nguyên tố vi lượng trong nấm bào ngư (mg/100g nấm khô): ...................................................................................................... 14 Bảng 1.9: Thành phần hữu cơ của vỏ trấu: .................................................... 25 Bảng 2.1: Thành phần của môi trường PGA cải tiến: .................................... 29 Bảng 2.2: Thành phần môi trường cơ chất tổng hợp:..................................... 33 Bảng 2.3: Thành phần môi trường cơ chất mạt cưa: ...................................... 35 Bảng 2.4: Nguyên nhân và biện pháp khắc phục nhiễm tạp: .......................... 36 Bảng 3.1: Tốc độ lan tơ của nấm bào ngư Nhật trên môi trường thạch: ......... 38 Bảng 3.2: Tốc độ lan tơ của nấm bào ngư Nhật trên môi trường hạt: ............. 42 Bảng 3.3: Tốc độ lan tơ của nấm bào ngư Nhật trên môi trường tổng hợp với tỷ lệ vỏ trấu khác nhau:................................................................................. 45 Bảng 3.4: Đặc tính quả thể nấm bào ngư Nhật trên các mẫu: ........................ 53 Bảng 3.5 : Chi phí sản xuất nấm bào ngư Nhật trên cơ chất mạt cưa và cơ chất tổng hợp:................................................................................................ 54 GVHD: PGS.TS. Ngô Đăng Nghĩa SVTH: Trần Thị Thu Loan vii DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 1.1. Các giai đoạn phát triển của quả thể nấm bào ngư. ..................................4 Hình1. 2: Nấm bào ngư Nhật (Plerotus abalonus). ..................................................5 Hình1. 3: Chu trình sống của nấm bào ngư. ............................................................6 Hình 1.4: Quá trình hình thành bào tử đảm. ............................................................6 Hình 1.5: Công thức hóa học của pleurotin............................................................ 15 Hình 1.6: Tai nấm bị khô quéo. ............................................................................. 19 Hình 1.7: Bề mặt mũ nấm bị bíến dạng do nhiễm phèn. ........................................ 19 Hình 1.8: Bịch phôi bị mốc xanh và ấu trùng ruồi tấn công ................................... 20 Hình 1.9: Vỏ trấu. ................................................................................................. 24 Hình 1.10: Cấu trúc phân tử cellulose.................................................................... 26 Hình 1.11: Cấu trúc phân tử lignin. ...................................................................... 27 Hình 2.1: Các loại que cấy, nhíp, thìa, dao dùng để phân lập và cấy nấm. ............. 28 Hình 2.2: cấy chuyền gi ống chuẩn sang các ống thạch nghiên khác...................... 31 Hình 2.3: Nhân giống cấp hai. .............................................................................. 32 Hình 2.4: Cách mở miệng bịch phôi đón nấm. ...................................................... 35 Hình 3.1: Tốc độ lan tơ của nấm bào ngư Nhật trên môi trường thạch sau............. 41 thời gian 7 ngày (A), 10 ngày (B), 16 ngày (C), 22 ngày (D). ............................... 41 Hình 3.2: Tốc độ lan tơ của nấm bào ngư Nhật trên môi trường hạt sau thời gian 7 ngày (A), 13 ngày (B), 19 ngày (C), 25 ngày (D). ....................................... 44 Hình 3.3: Tốc độ lan tơ của nấm bào ngư Nhật trên môi trường tổng hợp với tỷ lệ vỏ trấu khác nhau sau thời gian 11 ngày (A), 16 ngày (B), 26 ngày (C), 42 ngày (D). .......................................................................................................... 48 Hình 3.4: Quả thể nấm bào ngư Nhật. ................................................................... 50 GVHD: PGS.TS. Ngô Đăng Nghĩa SVTH: Trần Thị Thu Loan viii DANH MỤC ĐỒ THỊ Trang Đồ thị 3.1 Tốc độ lan tơ của nấm bào ngư Nhật trên môi trường thạch PGA (mm/ngày)............................................................................................................. 38 Đồ thị 3.2: Tốc độ lan tơ của nấm bào ngư Nhật trên môi trường hạt (mm/ngày)............................................................................................................. 42 Đồ thị 3.3: Tốc độ lan tơ của nấm bào ngư Nhật trên môi trường giá thể tổng hợp với tỷ lệ vỏ trấu khác nhau (mm/ngày)............................................................ 45 GVHD: PGS.TS. Ngô Đăng Nghĩa SVTH: Trần Thị Thu Loan 1 LỜI MỞ ĐẦU Ngành sản xuất nấm ăn đã hình thành và phát triển trên thế giới từ hàng trăm năm nay. Hiện nay, người ta đã biết có khoảng 2.000 loài nấm ăn được, trong đó có 80 loại nấm ăn ngon và được nghiên cứu nuôi trồng nhân tạo. Ở Việt Nam, tổng sản lượng các loài nấm ăn và dược liệu năm 2009 đạt trên 250.000 tấn, kim ngạch xuất khẩu đạt 60 triệu USD chủ yếu là bào ngư, mộc nhĩ, nấm rơm, nấm mỡ… Theo Trung tâm Công nghệ sinh học thực vật thuộc Viện Di truyền nông nghiệp Việt Nam đánh giá Việt Nam là quốc gia có nhiều điều kiện để phát triển ngành sản xuất nấm. Là một nước nông nghiệp nên lương phế phụ phẩm thải ra lên tới hàng triệu tấn, trong đó có vỏ trấu. Đặc biệt là vào các mùa gặt, lượng vỏ trấu từ các nhà máy xay xát thải ra môi trường xung quanh như kênh rạch, sông ngòi…làm ô nhiễm môi trường, nguồn nước một cách nghiêm trọng, làm ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân quanh khu vực. Để khắc phục được điều này,một biện pháp kinh tế và an toàn hơn cả là tận dụng nguồn phế phụ phẩm này vào việc trồng nấm và góp phần bảo vệ môi trường, Do đó chúng tôi thực hiện đề tài: “nghiên cứu trồng nấm bào ngư Plerotus abalonus trên giá thể vỏ trấu kết hợp với mạt cưa” nhằm: Mục đích: - Chuyển hóa vỏ trấu, mạt cưa thành cơ chất dinh dưỡng để nuôi trồng nấm bào ngư. - Đưa ra kỹ thuật trồng nấm bào ngư phù hợp với thực tế xã hội. - Góp phần giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường. - Nâng cao hiệu quả kinh tế, tăng thêm thu nhập cho người dân, nhất là nông dân sử dụng diện tích dư thừa sau những mùa vụ. Chúng tôi chọn đối tượng là nấm bào ngư Nhật Plerotus abalonus làm bước đầu cho hàng loạt các đối tượng về sau, vì đây là một trong những mặt hàng xuất khẩu có thị trường rộng lớn ít bị cạnh tranh và nhu cầu tiêu thụ ở tất cả các nước ngày càng tăng. Ngoài ra, đây là loài nấm dễ trồng, cho năng suất cao, phẩm chất ngon, có nhiều đặc tính. Tính về thành phần dinh dưỡng, nấm bào ngư có nhiều chất GVHD: PGS.TS. Ngô Đăng Nghĩa SVTH: Trần Thị Thu Loan 2 đường cao hơn nấm rơm, nấm mỡ, nấm đông cô. Nấm bào ngư cũng chứa nhiều hàm lượng đạm, chất khoáng. Kết quả phân tích cho thấy nấm bào ngư Nhật hàm lượng protein chiếm khoảng 25%, đặc biệt có chứa hơn 18 loại axit amin, ngoài ra còn có carbohy drate, nhiều vitamin và các khoáng chất khác. Sử dụng nấm không những không tăng cân mà còn ngăn ngừa một số bệnh như: giảm cholesterol trong máu, tiểu đường, béo phì, đau bao tử, rối loạn gan, ung thư,v.v.., đồng thời người ăn nấm thường xuyên sẽ giúp cơ thể tăng tính miễn dịch, điều hòa huyết áp, dễ tiêu hóa và chống lão hóa. Tại Việt Nam, nấm bào ngư Nhật đang ngày càng xuất hiện nhiều hơn trên thị trường. Những năm gần đây, nhu cầu nấm bào ngư cho xuất khẩu và tiêu thụ đang tăng dần. Hy vọng những thành công bước đầu của đề tài mà chúng tôi thực hiện sẽ góp phần không nhỏ vào công cuộc giảm thiểu ô nhiễm môi trường và tạo tiền đề cho nhiều nghiên cứu về sau. GVHD: PGS.TS. Ngô Đăng Nghĩa SVTH: Trần Thị Thu Loan 3 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1.1 GIỚI THIỆU VỀ NẤM BÀO NGƯ NHẬT: 1.1.1 Đặc điểm sinh học: 1.1.1.1 Vị trí - phân loại: Nấm bào ngư Nhật (Plerotus abalonus), có nguồn gốc từ Đài Loan, là một loài nấm ưa nóng nên rất thuận lợi để phát triển nuôi trồng trong điều kiện khí hậu của Việt Nam. Nấm này có đặc điểm là quả thể khá to, còn gọi là nấm bào ngư chân dày (cùi dày), thuộc:  Giới nấm Mycota hay Fungi.      Ngành nấm thật Eumycota. Ngành phụ Basidiomycotina. Lớp Hymenomycetes. Lớp phụ Hymenomycetidae. Bộ Agaricales.  Họ Pleurotaceae.  Chi Pleurotus. 1.1.1.2 Hình thái nấm bào ngư Nhật: Nấm bào ngư Nhật có đặc điểm là tai nấm dạng phễu lệch, phiến mang bào tử kéo dài xuống chân. Cuống nấm gần gốc có lớp lông mịn. Tai nấm còn non có màu sắc tối, nhưng khi trưởng thành màu trở nên sáng hơn. Gặp điều kiện nuôi cấy không thích hợp nấm bào ngư có thể mọc thành các dạng dị hình. Quả thể nấm bào ngư phát triển qua nhiều giai đoạn, dựa theo hình dạng tai nấm mà có tên gọi cho từng giai đoạn (hình 1.1). GVHD: PGS.TS. Ngô Đăng Nghĩa SVTH: Trần Thị Thu Loan 4 Hình 1.1. Các giai đoạn phát triển của quả thể nấm bào ngư. [7, tr. 122] • Dạng san hô (hình 1a): quả thể mới tạo thành, dạng sợi mảnh hình chum. • Dạng dùi trống (hình 1b): mũ xuất hiện dưới dạng khối tròn, còn cuống phát triển cả về chiều ngang và chiều dài nên đường kính cuống và mũ không khác bao nhiêu. • Dạng phễu (hình 1c): mũ mở rộng, trong khi cuống còn ở giữa (giống cái phễu). • Dạng bán cầu lệch (hình 1d): cuống lớn nhanh một bên và bắt đầu lệch so với vị trí trung tâm của mũ. • Dạng lá lục bình (hình 1e): cuống ngừng tăng trưởng, trong khi mũ vẫn tiếp tục phát triển, bìa mép thẳng đến dợn sóng. Từ giai đoạn phễu sang bán cầu lệch có sự biến đổi về chất (giá trị dinh dưỡng), còn từ giai đoạn bán cầu lệch sang dạng lá có sự nhảy vọt về khối lượng (trọng lượng tăng), sau đó giảm dần. Vì vậy, thu hái nấm bào ngư nên chọn lúc tai nấm vừa chuyển sang dạng lá. [7] GVHD: PGS.TS. Ngô Đăng Nghĩa SVTH: Trần Thị Thu Loan 5 Hình1. 2: Nấm bào ngư Nhật (Plerotus abalonus). [9] 1.1.1.3 Chu trình sống của nấm bào ngư: Chu trình sống bắt đầu từ đảm bào tử hữu tính nảy mầm cho hệ sợi tơ dinh dưỡng sơ cấp và thứ cấp, kết thúc bằng việc hình thành cơ quan sinh sản là tai nấm. Tai nấm lại sinh bào tử đảm và chu trình sống liên tục. Bào tử đảm khi gặp điều kiện thuận lợi như nhiệt độ, độ ẩm thích hợp thì nẩy mầm hình thành các sợi nấm đơn bội khác tính (+) và (-). Giai đoạn đơn bội tồn tại thời gian ngắn, sau đó các sợi nấm khác tính vươn tới kết hợp nhau hình thành sợi song hạch (n+n), lúc này chỉ kết hợp chất nguyên sinh, nhân chưa kết hợp, mỗi tế bào có 2 nhân. Sợi song hạch tồn tại rất dài trong đời sống của nấm tạo nên hệ sợi nấm bện kết thành quả thể. Trên đầu các sợi nấm song hạch sẽ xảy ra quá trình hình thành đảm, tế bào 2 nhân ở đầu sợi nấm song hạch sẽ phát triển thành đảm: ở mép bên tế bào đầu hình thành mấu lồi, mấu lồi này càng ngày càng dài ra, 2 nhân phân chia nguyên nhiễm thành 4 nhân, hình thành 2 vách ngăn cho ra 3 tế bào: tế bào mấu (1 nhân), tế bào khuỷu (2 nhân) và tế bào gốc (1 nhân). Tế bào mấu cong dần xuống và tiếp xúc với tế bào gốc, hoà tan màng. Vì vậy, nhân ở tế bào mấu sẽ chuyển vào tế bào gốc. Như vậy, lúc này tế bào gốc có 2 nhân, tế bào mấu không còn nhân nữa và trở thành khoá. Tế bào khuỷu phát triển lớn dần, 2 nhân ở tế bào khuỷu kết hợp nhau - kết hợp nhân hình thành nhân lưỡng bội (2n), nhân lưỡng bội phân chia giảm nhiễm (meiosis) tạo thành 4 nhân, 4 nhân này đi lên phía đỉnh, tế bào khuỷu phát triển hình GVHD: PGS.TS. Ngô Đăng Nghĩa SVTH: Trần Thị Thu Loan 6 thành cuống và các nhân được màng bao bọc thành 4 bào tử đảm nằm trên cuống. Các bào tử đảm (Basidiospore) phát tán, nẩy mầm để chu trình tiếp tục. Chu trình sống có 3 giai đoạn: đơn bội (n), song hạch (n + n) và lưỡng bội (2n), trong đó giai đoạn song hạch (n+n) chiếm ưu thế, giai đoạn đơn bội (1n) chỉ có 2 - 3 tế bào tồn tại thời gian ngắn. Hình1. 3: Chu trình sống của nấm bào ngư. [1, tr. 43] Hình 1.4: Quá trình hình thành bào tử đảm. [2] GVHD: PGS.TS. Ngô Đăng Nghĩa SVTH: Trần Thị Thu Loan 7 1.1.2 Đặc điểm sinh trưởng: 1.1.2.1 Nhu cầu dinh dưỡng cho sự phát triển của nấm bào ngư: Nguồn cacbon: Nguồn cacbon được cung cấp từ môi trường ngoài để tổng hợp nên các chất như: hydrocacbon, amino acid, acid nucleic, lipit… cần thiết cho sự phát triển của nấm. Trong sinh khối nấm, cacbon chiếm nửa trọng lượng khô, đồng thời nguồn cacbon cung cấp năng lượng cho quá trình trao đổi chất. Đối với các loài nấm khác nhau thì nhu cầu cacbon cũng khác nhau, nhưng hầu hết chúng dùng nguồn đường đơn giản là glucose, với nồng độ đường là 2%. Trong tự nhiên cacbon được cung cấp chủ yếu từ nguồn polysaccharide như: cellulose, hemicellulose, lignin, pectin… Các chất này có kích thước lớn hơn thành và màng nguyên sinh chất. Muốn tiêu hoá được cơ chất này, nấm tiết ra enzyme ngoại bào phân huỷ cơ chất thành các chất có kích thước nhỏ hơn, đủ để có thể xâm nhập vào trong thành và màng tế bào. Nguồn đạm (N): Đạm là nguồn cần thiết cho tất cả các môi trường nuôi cấy, cần cho sự phát triển của nấm. Nấm sử dụng nguồn đạm để tổng hợp các chất hữu cơ như: purin, pyrimidin, protein, tổng hợp chitin cho vách tế bào. Nguồn đạm sử dụng trong các môi trường ở dạng muối: muối nitrat, muối amon. Trong tế bào, ion NH4+ thường gắn với cetoglutamic và những amin khác được hình thành từ những phản ứng amin. Sự hiện diện của NH4+ trong môi trường ảnh hưởng đến tỷ số C/N, chúng đánh giá mức độ hoạt động của vi sinh vật. Ở gỗ mà nấm thường mọc, hầu như rất nghèo đạm. Vì vậy, để mọc nấm tốt cần có thêm nguồn đạm thích hợp. Nhiều thí nghiệm bổ sung muối nitrat, muối ammonium và urê cho thấy tơ nấm tăng trưởng tốt nhất trên nguyên liệu có thêm urê. Bột đậu nành cũng là nguồn bổ sung rất tốt cho bào ngư. Ngoài ra, mỗi tác giả cũng tìm thấy một loại đạm thích hợp cho nấm. [7] GVHD: PGS.TS. Ngô Đăng Nghĩa SVTH: Trần Thị Thu Loan 8 Bảng 1.1. Nguồn đạm bổ sung thích hợp trên mỗi loài nấm của nhiều tác giả khác nhau. [2] Nguồn đạm Công thức hóa học Nấm trồng Tác giả (NH4)2PO4 P. ostreatus Hong (1978) P. ostreatus Hashimoto &Takahashin Ammonium phosphate Ammonium (NH4)2C4H4O6 (1976) Ammonium (NH4)2HC6H5O7 P. ostreatus Voltz (1972) KNO3 P. sajor-caju Giandaik & kapoor (1976) P. ostreatus Hashimoto & Takahashi (1976) Potassium nitrate Peptone P. ostreatus Hong (1978) & Sugimori (1971) Urea NH2CONH2 P. florida Voltz (1972) & Eger (1970) Khoáng: Cần cho sự phát triển của nấm.  Nguồn sufur: Được cung cấp vào môi trường từ nguồn sunfat và cần thiết để tổng hợp một số loại acid amin.  Nguồn photphat: Tham gia tổng hợp ATP, acid nucleic, phospholipit màng. Nguồn cung cấp phospho thường là từ muối phosphat.  Nguồn kali: Đóng vai trò làm đồng yếu tố (cofactor), cung cấp cho các loại enzyme hoạt động. Đồng thời đóng vai trò cân bằng khuynh độ (gradient) bên trong và ngoài tế bào.  Magiê: Cần thiết cho sự hoạt động một số loại enzyme, nguồn magiê được cung cấp từ sulfat magiê. GVHD: PGS.TS. Ngô Đăng Nghĩa SVTH: Trần Thị Thu Loan 9 Bảng 1.2: Nồng độ một số dạng muối khoáng cần cho nấm trồng. [5] Tên muối Nồng độ cần thiết (O/OO) Photphat kali monobasic 1-2 Photphat kali dibasic 1-2 Sulfat magie 0,2-0,5 Sulfat mangan 0,02-0,1 Sulfat calxi 0,001-0,05 Clorua kali 2-3 Peroxi phosphate 2-3 Vitamin: Những phân tử hữu cơ này được dùng với lượng rất ít, chúng không phải là nguồn năng lượng cung cấp cho tế bào. Vitamin cần thiết giữ chức năng đặc biệt trong hoạt động của enzyme. Hầu hết nấm hấp thụ nguồn vitamin từ bên ngoài và chỉ cần một lượng rất ít nhưng không thể thiếu. Hai nguồn vitamin cần thiết cho nấm là biotin (vitamin H) và thiamin (vitaminB1). 1.1.2.2 Ảnh hưởng của các yếu tố vật lý lên sự phát triển của nấm bào ngư: Ngoài yếu tố dinh dưỡng từ các chất có trong nguyên liệu trồng nấm bào ngư Nhật thì sự tăng trưởng và phát triển của nấm có liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau như: nhiệt độ, ẩm độ, pH, ánh sáng, oxy,… Nhiệt độ: Nấm bào ngư mọc nhiều ở nhiệt độ tương đối rộng. Ở giai đoạn ủ tơ, một số loài cần nhiệt độ từ 200C – 300C, một số loài khác cần từ 270C – 320C, thậm chí 350C như loài P. tuber-regium. Nhiệt độ thích hợp để nấm ra quả thể ở một số loài cần từ 150C – 250C, số loài khác cần từ 250C – 320C. [7] GVHD: PGS.TS. Ngô Đăng Nghĩa SVTH: Trần Thị Thu Loan 10 Bảng 1.3: Nhiệt độ thích hợp cho ủ tơ và ra quả thể của vài loài nấm bào ngư .[1] Loài nấm bào ngư Nhiệt độ thích hợp Nhiệt độ thích hợp Nhiệt độ thích hợp cho tăng tơ cho ra nấm cho sản xuất P. ostreatus 20 – 300C 150C 200C ± 50C P. florida 25 – 300C 200C 250C ± 50C P. sajor-caju 25 – 300C 250C 300C ± 50C P. cortinatus 27 – 320C 280C 300C ± 50C P. cystidionsus 27 – 320C 25 – 280C 300C ± 50C P.flabellatus 20 – 280C 20 – 250C 250C ± 50C P.eryngii 20 – 300C 20 – 220C 250C ± 50C 350C 28 – 300C 250C ± 50C 27 – 320C 250C 300C ± 50C 250C 15 – 250C 200C ± 50C P.tuber-regium P.abalonus P.cornucopiae Độ ẩm: Độ ẩm rất quan trọng đối với sự phát triển tơ và quả thể của nấm. Trong giai đoạn tăng trưởng tơ, độ ẩm nguyên liệu yêu cầu từ 50 – 60%, còn độ ẩm không khí không được nhỏ hơn 70%. Ở giai đoạn tưới đón nấm ra quả thể, độ ẩm không khí tốt nhất là 70– 95%. Ở độ ẩm không khí 50%, nấm ngừng phát triển và chết, nếu nấm ở dạng phễu lệch và dạng lá thì sẽ bị khô mặt và cháy vàng bìa mũ nấm. Nhưng nếu độ ẩm cao trên 95%, tai nấm dễ bị nhũn và rũ xuống. Bảng 1.4: Độ ẩm thích hợp cho sự phát triển nấm bào ngư. [5] Độ ẩm tương đối (%) của không khí Loài nấm P.abalonus P. sajor-caju P.ostreatus Độ ẩm thích hợp của cơ chất (%) 60 – 70 70 60 - 70 GVHD: PGS.TS. Ngô Đăng Nghĩa Thích hợp cho sự sinh trưởng của hệ sợi nấm Thích hợp cho sự phát triển của quả nấm 70 – 80 70 – 80 70 – 80 90 80 – 95 85 – 90 SVTH: Trần Thị Thu Loan
- Xem thêm -