Nghiên cứu thành phần hóa học và khả năng ức chế tích tụ lipid nội bào trên dòng tế bào Hep - G2 của cao chiết từ lá cây Sen Nelumbo nucifera

  • Số trang: 57 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 36 |
  • Lượt tải: 0
minhtuan

Đã đăng 15929 tài liệu

Mô tả:

BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC DƢỢC HÀ NỘI ---------- BÙI THỊ THANH HƢƠNG NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ KHẢ NĂNG ỨC CHẾ TÍCH TỤ LIPID NỘI BÀO TRÊN DÒNG TẾ BÀO HEP - G2 CỦA CAO CHIẾT TỪ LÁ CÂY SEN NELUMBO NUCIFERA KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP DƢỢC SĨ HÀ NỘI - 2015 BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC DƢỢC HÀ NỘI ---------- BÙI THỊ THANH HƢƠNG NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ KHẢ NĂNG ỨC CHẾ TÍCH TỤ LIPID NỘI BÀO TRÊN DÒNG TẾ BÀO HEP - G2 CỦA CAO CHIẾT TỪ LÁ CÂY SEN NELUMBO NUCIFERA KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP DƢỢC SĨ Ngƣời hƣớng dẫn: 1. ThS. Phạm Thái Hà Văn 2. ThS. Phí Thị Xuyến Nơi thực hiện: 1. Bộ môn Dược học cổ truyền 2. Khoa Dược lý – Sinh hóa Viện Dược liệu HÀ NỘI - 2015 LỜI CẢM ƠN Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc của mình tới: Th.S Phạm Thái Hà Văn - giảng viên bộ môn Dược học cổ truyền Trường Đại Học Dược Hà Nội - người thầy đã tận tình hướng dẫn, động viên và giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài. Th.S Phí Thị Xuyến, TS. Phạm Thị Nguyệt Hằng - Cán bộ phòng Dược lý - Sinh hóa - Viện Dược liệu đã giúp đỡ em nhiều kiến thức bổ ích và những kinh nghiệm trong nghiên cứu khoa học. Em xin cảm ơn tập thể cán bộ phòng Dược lý - Sinh hóa - Viện Dược liệu đã nhiệt tình giúp đỡ, tạo điều kiện tốt nhất cho em trong quá trình thực hiện đề tài. Nhân dịp này, em cũng xin cảm ơn Ban Giám hiệu nhà trường cùng toàn thể các thầy giáo, cô giáo trường Đại học Dược Hà Nội đã tận tình giảng dạy cho em cũng như các bạn sinh viên trong trường trong suốt năm năm học tập. Cuối cùng em xin cảm ơn gia đình, bạn bè đã luôn quan tâm, động viên, giúp đỡ tạo đều kiện tốt nhất để em thực hiện đề tài. Hà Nội, ngày 6 tháng 5 năm 2015 Sinh viên Bùi Thị Thanh Hương MỤC LỤC Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt Danh mục các bảng Danh mục các hình ĐẶT VẤN ĐỀ ....................................................................................................... 1 CHƢƠNG 1 : TỔNG QUAN............................................................................... 2 1.1. Cây Sen ......................................................................................................... 2 1.1.1. Thành phần hóa học................................................................................... 2 1.1.2. Tác dụng dược lý ....................................................................................... 4 1.1.3. Công dụng.................................................................................................. 6 1.2. Bệnh béo phì, tế bào Hep - G2 sử dụng trong nghiên cứu béo phì, sự tích tụ lipid nội bào ................................................................................................ 8 1.2.1. Bệnh béo phì .............................................................................................. 8 1.2.2. Tế bào Hep - G2 sử dụng trong nghiên cứu béo phì ............................... 12 1.2.3. Sự tích tụ lipid nội bào ............................................................................ 13 CHƢƠNG 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.............. 15 2.1. Đối tượng nghiên cứu ................................................................................. 15 2.1.1. Nguyên liệu, phương pháp xử lý nguyên liệu ......................................... 15 2.1.2. Phương tiện nghiên cứu ........................................................................... 15 2.1.3. Dụng cụ, hóa chất và thiết bị nghiên cứu ................................................ 15 2.2. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................ 16 2.2.1. Phương pháp nghiên cứu thành phần hóa học......................................... 16 2.2.2. Phương pháp nghiên cứu khả năng ức chế tích tụ lipid nội bào ............. 22 2.3. Xử lí số liệu................................................................................................. 25 CHƢƠNG 3 : THỰC NGHIỆM, KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN ...................... 26 3.1. Nghiên cứu thành phần hóa học .................................................................... 26 3.1.1. Định tính các nhóm chất bằng phản ứng hóa học ...................................... 26 3.1.2. Sắc ký lớp mỏng ....................................................................................... 27 3.2. Nghiên cứu khả năng ức chế tích tụ lipid nội bào. ....................................... 31 3.2.1. Đánh giá mức độ độc tế bào của mẫu nghiên cứu. ................................... 31 3.2.2. Nghiên cứu thăm dò nồng độ oleic .......................................................... 33 3.2.3. Đánh giá khả năng ức chế tích tụ lipid....................................................... 34 3.3. Bàn luận........................................................................................................ 36 KẾT LUẬN ......................................................................................................... 40 KIẾN NGHỊ ........................................................................................................ 40 TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT BMI : Body mass index DMEM : Dulbecco's Modified Eagle Medium DMSO : Dimethylsulfoxid FFA : Free fat acid MTT : Oleic : Acid oleic ORO : Oil Red O PBS : 3-(4,5-dimethylthiazol)-2,5-diphenyltetrazolium bromid Phosphat buffer salin SKLM : Sắc ký lớp mỏng TG : Triglycerid WHO : World heath organization DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1.1: Phân loại béo phì theo chỉ số BMI………………………….……..8 Bảng 3.1: Kết quả định tính các nhóm chất trong lá Sen………….… ..……26 Bảng 3.2: Kết quả khai triển SKLM cao chiết cồn, hệ dung môi Cloroform: methanol: nước [50:7,5:1]…………………………...………………...…….28 Bảng 3.3: Kết quả khai triển SKLM cắn alcaloid và cao chiết cồn , hệ dung môi Cloroform: methanol: amoniac [50:9:1]………………………...….…..29 Bảng 3.4: Kết quả khai triển SKLM cắn flavonoid và cao chiết cồn , hệ dung môi Cloroform: methanol: nước [7:4:1]………………….……….…….......31 Bảng 3.5: Kết quả đánh giá mức độ độc tế bào của mẫu nghiên cứu…….…32 Bảng 3.6: Kết quả thăm dò nồng độ oleic…………………...………..…….33 Bảng 3.7: Kết quả đánh giá khả năng ức chế tích tụ lipid của cao chiết nước …………………….………………………………..………………… 34 Bảng 3.8:Kết quả đánh giá khả năng ức chế tích tụ lipid của cao chiết cồn……………………………..…………………………………………….35 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Trang Hình 1.1: Sự tích tụ lipid ở mô mỡ…………………………...………….….14 Hình 3.1: Sắc ký đồ định tính cao chiết cồn, hệ dung môi Cloroform: methanol: nước [50:7,5:1]……………………………….…………………..27 Hình 3.2: Sắc ký đồ định tính cắn alcaloid và cao chiết cồn, hệ dung môi Cloroform: methanol: amoniac [50:9:1] …………….…………………. ….29 Hình 3.3: Sắc ký đồ định tính cắn flavonoid và cao chiết cồn, hệ dung môi Cloroform: methanol: nước [7:4:1]………………………………………….30 Hình 3.4: Kết quả đánh giá mức độ độc tế bào của mẫu nghiên cứu…….....32 Hình 3.5: Kết quả thăm dò nồng độ oleic …………………………..………33 Hình3.6:Kết quả đánh giá khả năng ức chế tích tụ lipid của cao chiết nước……………………………………………………………………….…34 Hình 3.7: Kết quả đánh giá khả năng ức chế tích tụ lipid của cao chiết cồn…………………………………………………………………………...36 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Cùng với sự phát triển của đời sống xã hội tỉ lệ người dân mắc bệnh béo phì ngày càng gia tăng. Bệnh béo phì không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ, tâm lý mà còn ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người. Nó là nguyên nhân của các bệnh nguy hiểm như tim mạch, đái tháo đường, ung thư, rối loạn lipid máu. Theo một nghiên cứu của Kelly T. và cộng sự (2008), trên thế giới trong năm 2005 có 937 triệu người thừa cân và 396 triệu người béo phì, đến năm 2030 là 1,35 tỷ và 573 triệu người. Do đó, thừa cân và béo phì là một gánh nặng cho y tế và cộng đồng trên toàn thế giới. Phòng ngừa và điều trị các bệnh đi kèm và tử vong do thừa cân, béo phì phải được ưu tiên [35]. Từ lâu đã có nhiều thuốc điều trị béo phì ra đời, tuy nhiên ngoài tác dụng chính, các thuốc tân dược còn có nhiều tác dụng phụ, gây nhiều độc tính trên bệnh nhân [62]. Vì vậy, việc điều trị bằng các thuốc tân dược không phải là lựa chọn tốt nhất. Hiện nay, nghiên cứu các vị thuốc đông dược điều trị bệnh béo phì đang là một hướng có triển vọng. Ở Việt Nam, dân gian từ lâu đã sử dụng nhiều dược liệu trong các bài thuốc để giảm cân như chè xanh, cà phê, cát cánh. Lá cây Sen là một trong số những vị thuốc được sử dụng để hạ cholesterol máu và chữa bệnh béo phì hiệu quả. Mặc dù đã có một số nghiên cứu bước đầu về thành phần hóa học của lá Sen và tác dụng điều trị bệnh béo phì, nhưng vẫn chưa đầy đủ về mặt số lượng và chất lượng [2-6]. Do đó chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu thành phần hóa học và khả năng ức chế tích tụ lipid nội bào trên dòng tế bào Hep - G2 của cao chiết từ lá cây Sen Nelumbo nucifera” .Với hai mục tiêu nghiên cứu sau:  Nghiên cứu thành phần hóa học của cao chiết từ lá cây Sen.  Nghiên cứu khả năng ức chế tích tụ lipid nội bào trên dòng tế bào Hep -G2 được gây tích tụ lipid bằng acid oleic của cao chiết từ lá cây Sen. 2 CHƢƠNG 1 : TỔNG QUAN 1.1. Cây Sen Cây Sen (Nelumbo nucifera Gaertn, Nelumbonaceae ). Các bộ phận dùng làm thuốc: Hạt sen, tâm sen, tua sen, gương sen, lá sen, ngó sen, cuống sen, củ sen. 1.1.1. Thành phần hóa học Các thành phần hóa học trong cây được phân lập từ hạt, lá, hoa, thân rễ rất phong phú và đa dạng, bao gồm: alcaloid, steroid, triterpenoid, flavonoid, glycosid, polyphenol và các khoáng chất [67], [78]. 1.1.1.1. Thành phần hóa học của lá Sen Thành phần hóa học trong lá Sen bao gồm các nhóm chất như alcaloid, flavonoid, tanin, acid hữu cơ, saponin, đường tự do, sterol và nhóm chất màu. Trong đó alcaloid và flavonoid là hai thành phần chính và quan trọng nhất [22], [51], [67].  Nhóm chất alcaloid gồm: - Nhóm aporphin alcaloid: (–)-nuciferin, (–)-nornuciferin, (–)- asimilobin, (–)-N-methylasimilobin, (–)-caaverin, (–)-anonain và (–)roemerin. - Nhóm oxoaporphin alcaloid: lysicamin và liriodenin. - Nhóm dioxoaporphin alcaloid: (–)-cepharadion B. - Nhóm dehydroaporphin alcaloid: (–)-7-hydroxydehydronuciferin. - Nhóm benzylisoquinolin alcaloid: (+)-1(R)-coclaurin và (–)-1(S)norcoclaurin [22], [46], [51]. 3  Nhóm chất flavonoid gồm: - Nhóm euflavonoid: luteolin, quercetin, quercetin 3-O-β-D-glucuronic, quercetin 3-O-β-D-glucosid, isorhamnetin 3-O-rutinosid, rutin, leucocyanidin, leucodelphinidin, (+)-catechin, astragalin [51]. - Nhóm isoflavonoid: isoquercitin [51]. Ngoài ra, một số thành phần hóa học cũng được tìm thấy là:  Nhóm sterol: acid alphitolic, acid maslinic [37].  Nhóm chất màu clorophyl: pheophytin-a , aristophyl-c [67]. 1.1.1.2. Thành phần hóa học của các bộ phận khác - Hạt Sen chứa nhiều tinh bột (60%). Ngoài ra hạt còn chứa đường raffinose, 1% chất đạm, 2% chất béo, một số chất khác như canxi 0,089%, phosphor 0,285%, sắt 0,0064% và các chất lotusin, demethyl coclaurin, liensinin, isoliensinin. Các protein hạt rất giàu threonin, acid glutamic, leucin, arginin và acid aspartic (26,73%, 17,28%, 13,11%, 9,47% và 7,76%). Các acid béo chính của dầu hạt là oleic (61,93%), linoleic (18,31%) và palmitic (9,14%) [51], [72]. - Tâm Sen có các alcaloid sau đã được biết như liensinin, isoliensinin, methyl-corypalin, neferin, lotusin, 1-(p-hydroxybenzyl)-6,7-dihyroxy-1,2,3,4tetra-hydroisoquinolin, còn có nuciferin, bisclaurin (alcaloid) và betus (base hữu cơ) [5]. - Gương Sen có quercetin, hyperosid, isoquercitrin, quercetin-3-O-β-d- glucuronic, isorhamnetin-3-O-β-d -galactosid và syringetin-3-O-β-d-glucosid. 4,9% chất đạm, 0,6% chất béo, 9% carbohydrat và một lượng nhỏ vitamin C 0,017% [73]. - Tua nhị Sen có tanin. - Ngó Sen chứa tinh bột, asparagin, arginin, trigonellin, tyrosinglucose, vitamin C, A, B, PP và một ít tanin. 4 1.1.2. Tác dụng dƣợc lý Tác dụng dược lý của các cao chiết khác nhau của thân rễ, hạt, lá, hoa và các hợp chất được phân lập từ các cao chiết đã được chứng minh qua nhiều mô hình thử nghiệm in vitro và in vivo [51]. Bao gồm: 1.1.2.1. Tác dụng chống béo phì Có nhiều nghiên cứu các tác dụng của cao chiết từ lá cây Sen trên enzyme tiêu hóa, chuyển hóa lipid và tác động chống béo phì bằng cách sử dụng mô hình chuột mắc bệnh béo phì gây ra bởi một chế độ ăn giàu chất béo. Các cao chiết cho thấy sự ức chế phụ thuộc nồng độ của các hoạt động của α-amylase và lipase, sự điều hòa ngược quá trình trao đổi lipid và sự biểu hiện của các protein PRKA α, β, γ trong tế bào nguyên bào sợi cơ chuột C2C12. Nó cũng có tác dụng ngăn chặn sự gia tăng trọng lượng cơ thể và TG trong mô ở gan [52]. 1.1.2.2. Tác dụng chống oxy hóa Lá Sen và hoa Sen chứa nhiều chất chống oxy hóa mạnh như: nuciferin, lotusin, demethyl coclaurin, neferin giúp ngăn ngừa bệnh tim mạch, đột quỵ và ung thư, duy trì sự trẻ trung của cơ thể. Một số nghiên cứu đã chứng minh các cao chiết ethanol của hạt, lá, hoa có tác dụng chống oxy hóa của bằng cách sử dụng 2, 2-diphenyl-1picrylhydrazyl (DPPH) để khảo nghiệm các gốc tự do [41]. 1.1.2.3. Tác dụng chống viêm, kháng khuẩn Một số tài liệu chỉ ra rằng ở liều 10mg/kg, các cao chiết từ hạt của cây Sen ức chế sự sản xuất các procytokin, yếu tố hoại tử khối u-α (TNF-α) và tăng cytokin chống viêm IL-10 trong chuột BALB/c bị viêm nhiễm gây ra bởi tiêm màng bụng lipopolysaccharide (LPS). Các kết quả nghiên cứu ở những con chuột cho thấy liều cao (20mg/ngày) của chiết xuất hạt giảm đáng kể nồng độ TNF-α trong huyết thanh và tăng đáng kể nồng độ IL-10 được sản 5 xuất bởi các đại thực bào ở phúc mạc. Kết quả này đã chứng minh rằng các cao chiết từ hạt có khả năng chống viêm [52]. 1.1.2.4. Tác dụng trên tim mạch Neferin, liensinin là hai alcaloid phân lập từ phôi hạt của hoa sen, đã được báo cáo là có tác dụng chống loạn nhịp trên nút xoang nhĩ của tim thỏ và các cụm tế bào cơ tim được nuôi cấy từ chuột sơ sinh. Cơ chế của nó có thể liên quan đến ức chế không hoàn toàn kênh Ca++ và Na+ [42], [68]. 1.1.2.5. Tác dụng hạ sốt Các cao chiết ethanol từ cuống của cây Sen được đánh giá là có khả năng hạ sốt khi chuột có nhiệt độ cơ thể bình thường và bị gây sốt bởi nấm men. Các cao chiết xuất từ thân cây cho thấy hoạt động đáng kể trong cả hai mô hình với liều uống 200 và 400mg/kg. Trong mô hình gây sốt bởi nấm men, các chất chiết xuất cho thấy sự hạ thấp nhiệt độ cơ thể phụ thuộc vào liều lên đến 4h, kết quả so sánh với nhóm dùng paracetamol [63]. 1.1.2.6. Tác dụng chống thiếu máu cục bộ Cao chiết hạt Sen có tác dụng chống thiếu máu cục bộ mạnh trong tim chuột bị cô lập. Các kết quả chống thiếu máu gây ra trong tim chuột bị cô lập được đánh giá bằng cách đo cung lượng tim; liều 0,1-30mg/ml đã được thử nghiệm. Phục hồi tối đa đã được nhìn thấy ở liều 10mg/ml, mặc dù cung lượng tim tương tự như sau khi điều trị với liều 3 hoặc 10mg/ml ( 63,5 ± 3,2 và 65,8 ± 4,0ml/phút ). Như vậy, liều 3mg/ml đã được xác định là liều tối ưu cho tác dụng chống thiếu máu cục bộ ở chuột [36]. 1.1.2.7. Tác dụng hạ đƣờng huyết Bột hoa phơi khô của cây Sen, cũng như các cao chiết nước và cồn của hoa có khả năng gây hạ đường huyết đáng kể trong lúc thỏ bạch tạng đói bình thường. Nghiên cứu in vitro cho thấy bột hoa phơi khô tăng cường đáng kể hiệu quả của insulin. Việc cải thiện dung nạp glucose có thể là do tăng sử 6 dụng glucose ở ngoại vi gây ra bởi sự gia tăng độ nhạy cảm của cơ xương với insulin nội sinh [50]. 1.1.2.8. Tác dụng điều hòa miễn dịch, chống virus Cao chiết ethanol 95% của lá đã được báo cáo cho thấy có tác dụng chống HIV (EC50 ≤ 0,8mg/ml). Một số chất chống HIV, bao gồm (+)-1(R)-coclaurin, (-)-1(S)-norcoclaurin và quercetin 3-O- β-d-glucuronic đã được tìm thấy ở lá Sen. Cả (+)-1(R)-coclaurin và (-)-1(S)-norcoclaurin đều có tác dụng chống HIV mạnh, với giá trị EC50= 0,8mg/ml, trong khi quercetin 3-O-β-d-glucuronic có ít tác dụng với EC50 là 2mg/ml. Các alcaloid khác cũng có tác dụng chống HIV mạnh như bisbenzylisoquinolin là nuciferin, liensinin, neferin và isoliensinin cũng đã được phân lập từ lá Sen, với giá trị EC50 < 0,8mg/ml [34]. 1.1.3. Công dụng Các bộ phận khác nhau của cây Sen, bao gồm lá, rễ, hạt và hoa đã được báo cáo là có công dụng chữa trị trong y học cổ truyền để điều trị các bệnh khác nhau. Hạt Sen (Liên nhục, Liên tử): hay quả Sen thu hoạch khi quả đã chín già với thể chất mập và chắc, nếu hạt để nguyên vỏ ngoài thì được liên thạch, bóc bỏ vỏ là liên nhục. Hạt Sen có vị ngọt, tính bình, có công dụng bổ tỳ, dưỡng tâm, cố tinh, ích thận, chữa cơ thể suy nhược, kém ăn, mất ngủ, kiết lỵ, di mộng tinh, khí hư, tiêu chảy kéo dài, suy dinh dưỡng. Hạt Sen cũng là một loại thực phẩm quý, thường dùng nấu chè, làm mứt, chế biến thành nhiều món ăn ngon. Hạt Sen và gạo nếp nấu thành cháo ăn, trị quen đẻ rơi, phụ nữ có thai đau lưng hông. Hạt Sen (bỏ tim) 60g, cam thảo 10g, cùng chưng nóng bỏ đường cát vào vừa lượng mà ăn, trị nhiễm trùng hệ tiết niệu, đi tiểu nhiều lần, tiểu gấp, hư nhược khô nóng. Ngày dùng 12-20g, có thể đến 100g, dưới dạng thuốc sắc hoặc hoàn tán. 7 Tâm Sen (Liên tâm): Vị đắng tính hàn, có công dụng thanh tâm khí nhiệt hạ áp. Dùng an thần, trị sốt cao mê sảng, hồi hộp tim đập nhanh, huyết áp cao. Thường dùng phối hợp với một số vị thuốc khác như cúc hoa, hòe hoa, hạt muồng, pha trà uống để dễ ngủ, hạ áp. Liên tâm 30 cái, đun nóng, thêm muối, ăn trước khi ngủ, trị mất ngủ, nóng trong lòng, nhiều mộng. Liên tâm 1,5g dùng nước sôi ngâm như trà uống, trị cao huyết áp. Tua sen (Liên tu): Lá nhị của hoa Sen, thu hoạch khi hoa đã nở, bỏ hạt gạo ở đầu rồi phơi hoặc sấy khô. Tua Sen có tên thuốc là liên tu, có vị chát, mùi thơm, tính ấm, có công dụng ích thận, cố tinh, thanh tâm, chỉ huyết, chữa di mộng tinh, băng huyết, thổ huyết, mất ngủ, đái són, bạch đới. Dùng riêng hoặc phối hợp với hạt sen. Ngày dùng 5-10g, sắc uống. Gương sen (Liên phòng): Vị ấm đắng sáp, tính ôn, có công dụng tiêu ứ chỉ huyết, dùng trị các chứng băng lậu ra máu, tiểu ra máu. Thường dùng để cầm máu bằng cách đốt thành than rồi phối hợp với các vị thuốc khác. Liều dùng 5-10g. Lá sen (Liên diệp, Ngẫu diệp): Vị đắng sáp, tính bình, công dụng thanh nhiệt, lợi thấp, phát thanh dương, cố tinh dừng huyết. Dùng trị cảm nắng, say nắng, xuất huyết do sốt cao. Chữa các chứng cảm sốt mùa hè rất tốt. Ðã ứng dụng nhiều năm chữa sốt xuất huyết thể nhẹ. Lá Sen còn dùng để hạ cholesterol và chữa bệnh béo phì [8]. Ngó sen (Ngẫu tiết): có công dụng thanh nhiệt, tỉnh rượu. Là một món ăn chữa trị hư bạch đới, tiêu chảy kéo dài. Ngó Sen tươi giã lấy nước, trị trúng nắng, đau bụng, mũi ra máu, sản hậu xuất huyết, viêm ruột cấp tính, phổi kết hạch. Ngó Sen tươi (bỏ đốt) 500g, gừng sống lấy 500g (bỏ vỏ sắt mỏng) bỏ vào vải sạch vắt lấy nước, ngày uống mấy lần, trị cảm mạo mùa hạ, viêm ruột, phát nhiệt, khát, nôn mửa, tiêu chảy. 8 Cuống Sen: Là ngó Sen đã già, mang lá phát triển, không ăn được nhưng có công dụng làm thuốc trị tiêu chảy, kiết lỵ. Củ Sen: Vừa có giá trị thực phẩm bổ dưỡng vừa là dược liệu trị bệnh biếng ăn, mất ngủ, suy dinh dưỡng. 1.2. Bệnh béo phì, tế bào Hep - G2 sử dụng trong nghiên cứu béo phì, sự tích tụ lipid nội bào 1.2.1. Bệnh béo phì 1.2.1.1. Khái niệm, phân loại Khái niệm: Béo phì là tình trạng tăng khối lượng mỡ trong cơ thể quá mức, dẫn đến cơ thể tăng trên 25% thể trọng. Thể trọng hợp lý có thể căn cứ vào chỉ số khối lượng cơ thể BMI = M/H2 (M là khối lượng cơ thể tính bằng kg; H là chiều cao cơ thể tính bằng mét). Nữ có thể trọng hợp lý khi BMI nằm trong khoảng 18 - 22, được coi là béo phì khi BMI ≥ 27,5. Nam có thể trọng hợp lý khi BMI nằm trong khoảng 20 - 25, được coi là béo phì khi BMI ≥ 30 [49], [58]. Phân loại: Có nhiều tiêu chuẩn để phân loại béo phì. Thông thường, ở các nước Châu Á phân loại béo phì theo chỉ số BMI [12], [53], [60]. Bảng 1.1: Phân loại béo phì theo chỉ số BMI Chỉ số BMI Phân loại <18,5 Dưới chuẩn 18,5-24,9 Bình thường 25,0-29,9 Thừa cân 30,0-34,9 Béo phì độ I 35.0-39,9 Béo phì độ II ≥ 40,0 Béo phì độ III 9 1.2.1.2. Rủi ro sức khỏe liên quan đến bệnh béo phì Đái tháo đƣờng type II BMI cao, béo bụng và tăng cân là những yếu tố nguy cơ quan trọng cho sự phát triển của bệnh tiểu đường type II. Người ta ước tính rằng 90% người có bệnh tiểu đường type II là béo phì [12], [18], [44]. Rối loạn lipid máu Béo phì nội tạng có liên quan với tăng triglycerid, tăng cholesterol máu và tăng các hạt LDL dày đặc [10], [28], [77]. Bệnh tim mạch, động mạch vành (CAD) Người béo phì, đặc biệt là những người có phân bố mỡ ở vùng bụng, có nguy cơ cao đối với CAD. Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ bổ sung béo phì vào danh sách các yếu tố nguy cơ lớn đối với CAD trong năm 1998 [14], [16], [38]. Ngừng thở khi ngủ Đàn ông và phụ nữ béo phì cũng có nguy cơ cao đối với ngưng thở khi ngủ, trong đó một phần hoặc toàn bộ đường thở tắc nghẽn khi ngủ dẫn đến cơn ngưng thở. Việc gián đoạn trong giấc ngủ vào ban đêm và sự lặp đi lặp lại của thiếu oxy dẫn đến buồn ngủ ban ngày, nhức đầu buổi sáng, tăng huyết áp có hệ thống và cuối cùng có thể dẫn đến tăng huyết áp động mạch phổi và suy tim phải [40]. Bệnh gan nhiễm mỡ không do rƣợu Béo phì có liên quan tới một bệnh gan được gọi là bệnh gan nhiễm mỡ (NAFLD) hoặc gan nhiễm mỡ không do rượu (NASH). Biểu hiện của rối loạn này bao gồm chức năng gan bất thường và mô học gan bất thường như gan nhiễm mỡ, xơ gan [20], [25], [40], [47], [57]. 10 Ung thƣ Thừa cân và béo phì có liên quan với tăng nguy cơ nội mạc tử cung, thực quản, tế bào thận, tụy, buồng trứng, ung thư vú, đại trực tràng, tuyến giáp và ung thư túi mật [15], [26], [40], [71]. Rối loạn chức năng sinh sản Rối loạn chức năng sinh sản liên quan đến bệnh béo phì được báo cáo là có liên quan đến cả hai giới. Ở nam giới béo phì, testosteron và glubulin gắn với hormon sinh dục SHBG trong huyết tương thường giảm và nồng độ estrogen tăng. Với nữ giới béo phì thường đi kèm với rối loạn kinh nguyệt và tăng sản xuất androgen, giảm SHBG và tăng sự biến đổi ngọai biên androgen thành estrogen. 40% phụ nữ mắc hội chứng đa nang buồng trứng bị béo phì [29], [39], [40]. Bệnh sỏi mật Béo phì làm tăng nguy cơ bị sỏi mật ở mọi lứa tuổi và giới lên gấp 3-4 lần. Với người béo phì, cứ 1kg mỡ thừa làm tăng tổng hợp cholesteron lên 20mg/ngày, dẫn đến tăng bài tiết mật, tăng mức độ bão hòa cholesteron trong mật, đồng thời làm giảm mức độ cơ động của túi mật là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sỏi mật [19], [40], [65], [66]. 1.2.1.3. Điều trị béo phì Nguyên tắc: Béo phì là một bệnh lý mạn tính, điều trị bệnh béo phì là một quá trình đỏi hỏi sự kiên trì của người bệnh. Đó là một quá trình giảm cân đưa BMI về từ 20 đến 30 bằng nhiều phương pháp khác nhau hoặc phối hợp các phương pháp đó. Bệnh nhân chỉ được chỉ định dùng thuốc khi BMI >30 hoặc BMI >25 kèm theo bệnh lý đái tháo đường hoặc có các yếu tố nguy cơ, trong quá trình dùng thuốc vẫn phải tập luyện, giảm ăn. Nếu dùng thuốc và tập luyện không có hiệu quả thì bệnh nhân được chỉ định phẫu thuật dạ dày [23], [48], [55]. 11 Một số phƣơng pháp điều trị béo phì: Chế độ ăn giảm năng lƣợng: Mục tiêu của phương pháp này là giảm năng lượng hấp thu tới mức thấp hơn năng lượng tiêu hao. Bệnh nhân ăn với khẩu phần 1000-1200 kcal/ngày liên tục sau 10-120 tuần lễ sẽ giảm hơn 15% trọng lượng cơ thể [9], [30], [61]. Chế độ ăn giảm chất béo: Ngoài việc ăn với chế độ giảm năng lượng, bệnh nhân còn nên áp dụng phương pháp chế độ ăn giảm chất béo. Vì 10-15 % năng lượng từ khẩu phần ăn là của chất béo, chế độ ăn giảm chất béo cho thấy hiệu quả rõ rệt giảm cân so với chế độ ăn chưa giảm chất béo [9], [61], [64], [74]. Nhịn ăn: Tác dụng giảm cân rất nhanh. Tuy nhiên sau một thời gian nhịn ăn cân nặng lại nhanh chóng trở lại. Cách này không được khuyến khích vì rất dễ để lại hậu quả nặng nề là loạn nhịp tim, hạ huyết áp quá mức và đã có trường hợp tử vong. Hoạt động thể lực: Mục tiêu của phương pháp này là tăng năng lượng tiêu thụ, nâng cao hoạt động thể lực. Hiện nay có rất nhiều bài tập thể lực mà người béo có thể áp dụng, nhưng dù tập cách nào cũng cần có thời gian và cường độ hợp lý. Tuyệt đối không tập luyện quá mức. Phải bắt đầu từ những bài tập có cường độ thấp rồi mới tăng dần. Nên tập những bài phù hợp với sinh lý, tình trạng sức khỏe mỗi đợt ít nhất 3 tuần, thời gian 45 phút mỗi ngày tập luyện [30], [62]. Liệu pháp hành vi: Là phương pháp quyết định quá trình giảm béo có ý nghĩa hay không. Sau thời gian giảm béo bệnh nhân cần thay đổi cả thói quen ăn uống trước đó. Nếu không thực hiện rất dễ tăng cân trở lại [62]. Điều trị bằng thuốc: Nhóm thuốc tân dược điều trị béo phì: có rất nhiều nhóm thuốc tân dược để điều trị bệnh béo phì tuy nhiên do tác dụng không mong muốn và độc tính đối 12 với bệnh nhân nên hầu hết được khuyến cáo là không nên sử dụng. Sau đây là hai thuốc hiện nay thường xuyên được chỉ định cho bệnh nhân béo phì [62]. - Orlistat: Thuốc ức chế lipase của ruột, ức chế sự thủy phân TG thành monoglycerid và acid béo dẫn đến TG không được hấp thu và dẫn đến giảm cân [21]. - Sibutramin: thuốc tác dụng trên thụ thể β3 làm tăng sinh nhiệt trên mô mỡ nâu và kích thích phân hủy mỡ trên mô mỡ trắng, tăng tiêu thụ năng lượng gây giảm cân [21]. Nhóm thuốc đông dược điều trị béo phì: Có rất nhiều bài thuốc theo y học cổ truyền được dùng để điều trị béo phì. Sau đây là một số vị thuốc hay được dùng: - Vị thuốc: + Lá Sen: Sắc nước uống. + Thảo quyết minh: Hạt được sao chín, nghiền bột uống. + Đại hoàng: sắc nước uống. + Câu kỳ tử: 30g sắc nước uống, ngày 1 thang Phẫu thuật dạ dày: Khi các biện pháp trên không thành công, bệnh nhân được chỉ định phẫu thuật dạ dày. Phương pháp này thường có tác dụng giảm cân rõ rệt nhưng thường đi kèm với các rủi ro như thiếu vi chất dinh dưỡng, biến chứng thần kinh sau phẫu thuật, thiếu dinh dưỡng. Cần phải thông báo cho bệnh nhân và chấp nhận rủi ro [13], [17], [27]. 1.2.2. Tế bào Hep - G2 sử dụng trong nghiên cứu béo phì Hep - G2 là một dòng tế bào ung thư gan nguyên phát của con người, thường được sử dụng như mô hình ung thư biểu mô tế bào gan [31]. Chúng có khả năng tiết ra một loạt các protein huyết tương chính như: albumin, transferin và các protein thứ cấp fibrinogen, α-2-macrglobulin, α-1antitrypsin, plasminnogen.
- Xem thêm -