nghiên cứu nấm gây bệnh thán thư colletotrichum gloeosporioides trên cây vải vụ xuân năm 2003 - 2004 ở khu vực hà nội và vùng phụ cận

  • Số trang: 70 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 86 |
  • Lượt tải: 0
thanhphoquetoi

Đã đăng 4648 tài liệu

Mô tả:

1. më ®Çu 1.1. §Æt vÊn ®Ò C©y v¶i (Litcchi chinensis) cã nguån gèc ë Nam Trung Quèc vµ B¾c ViÖt Nam thuéc hä Bå Hßn (Sapindaceae) ph©n bè ë gi÷a vÜ tuyÕn tõ 20 ®Õn 30 ®é B¾c còng nh− Nam ®−êng xÝch ®¹o. Trªn thÕ giíi hiÖn nay cã kho¶ng 20 n−íc trång v¶i, trong ®ã c¸c n−íc ch©u ¸ cã diÖn tÝch vµ s¶n l−îng lín nhÊt. V¶i lµ mét trong c¸c lo¹i c©y ¨n qu¶ l©u n¨m cã gi¸ trÞ dinh d−ìng vµ kinh tÕ cao. Qu¶ v¶i ngoµi ¨n t−¬i cßn ®−îc chÕ biÕn nh− sÊy kh«, lµm ®å hép, lµm n−íc gi¶i kh¸t. Vá qu¶, th©n c©y vµ rÔ cã nhiÒu chÊt Tananh cã thÓ dïng lµm nguyªn liÖu trong c«ng nghiÖp. Hoa v¶i lµ nguån mËt cã chÊt l−îng cao. T¸n c©y v¶i cao lín, sum xuª cã thÓ lµm c©y bãng m¸t, c©y ch¾n giã, c©y c¶nh, phñ xanh ®Êt trèng, ®åi nói träc, chèng xãi mßn, mang nhiÒu ý nghÜa vÒ m«i tr−êng... Theo tµi liÖu cña GS.TS TrÇn ThÕ Tôc, diÖn tÝch trång v¶i trªn thÕ giíi n¨m 1999 kho¶ng trªn d−íi 90.000 ha vµ s¶n l−îng qu¶ t−¬i kho¶ng 1,6 - 1,8 triÖu tÊn. HiÖn nay, Trung Quèc lµ n−íc ®øng ®Çu vÒ diÖn tÝch vµ s¶n l−îng v¶i (s¶n l−îng v¶i trong n¨m 1999 chiÕm tíi h¬n 80% s¶n l−îng thÕ giíi), tiÕp theo lµ nh÷ng n−íc nh−: Ên §é, Th¸i Lan vµ «xtr©ylia... Tõ sè liÖu míi nhÊt cña Tæng côc thèng kª cho thÊy diÖn tÝch v¶i hiÖn nay cña c¶ n−íc lµ 35.000 ha, trong ®ã diÖn tÝch cho thu ho¹ch kho¶ng gÇn 20.000 ha víi n¨ng suÊt b×nh qu©n 4,84 tÊn/ha. Còng theo GS.TS TrÇn ThÕ Tôc trong thùc tiÔn s¶n xuÊt hiÖn nay c¸c gièng v¶i trång chñ yÕu ë ViÖt Nam th−êng g¹p 3 nhãm chÝnh: - V¶i chua: Lµ gièng chÝn sím, mÉu m· qu¶ ®Ñp, ngät nh− gièng vµng anh, hoa hång, cïi dõa, ®−êng phÌn... - VØa nhì: KÝch th−íc qu¶ b»ng v¶i chua lo¹i nhá tuy nhiªn phÈm chÊt qu¶ kÐm v¶i thiÒu. - V¶i thiÒu : Nhãm gièng nµy ®−îc trång chñ yÕu vµ réng r·i ë nhiÒu tØnh. Gièng v¶i thiÒu ¨n ngon cã gi¸ trÞ th−¬ng phÈm cao h¬n nhiÒu so víi c¸c gièng kh¸c, cã nhiÒu gièng v¶i thiÒu nh− thiÒu Thanh Hµ, thiÒu Phó Hé, thiÒu Xu©n §Ønh, thiÒu Bè H¹... Ngoµi ra, mét sè tØnh phÝa B¾c cßn trång nh÷ng gièng v¶i nhËp tõ Trung Quèc nh− QuÕ vÞ, Hoµi chi, H¾c diÖp, Tam nguyÖt hång, Phi tö tiÕu, §ai t¹o, B¹ch ®−êng anh vµ v¶i má gµ. Nh÷ng n¨m gÇn ®©y, môc tiªu ph¸t triÓn n«ng nghiÖp ë mét sè vïng lµ chuyÓn ®æi c¬ cÊu c©y trång, ph¸ thÕ ®éc canh c©y lóa thay b»ng c¸c lo¹i c©y cã gi¸ trÞ kinh tÕ cao, trong ®ã ®Æc biÖt quan t©m ®Õn c¸c lo¹i c©y ¨n qu¶ nãi chung vµ c©y v¶i nãi riªng. Tuy nhiªn, do nhiÒu yÕu tè kh¸ch quan nh− thiÕu vèn, c¸c kh©u chän t¹o gièng, ch¨m sãc vµ th©m canh v−ên qu¶... ch−a ®−îc chó träng, ®Æc biÖt lµ møc ®é g©y h¹i cña s©u bÖnh ®· lµm ¶nh h−ëng kh«ng nhá ®Õn n¨ng suÊt vµ phÈm chÊt qu¶ v¶i. Theo kÕt qu¶ ®iÒu tra theo dâi tõ n¨m 1997 ®Õn nay cña ViÖn B¶o vÖ thùc vËt ®· x¸c ®Þnh cã 39 loµi s©u vµ 16 lo¹i bÖnh g©y h¹i trªn c©y v¶i thiÒu, trong ®ã nh÷ng loµi nh− Bä xÝt h¹i nh·n v¶i (Tessaratoma papillose), NhÖn l«ng nhung h¹i v¶i (Eriophyes litchi) vµ bÖnh th¸n th− (Collectotrichum gloeosporiodes) g©y h¹i rÊt nghiªm träng. BÖnh th¸n th− h¹i v¶i (Collectotrichum gloeosporiodes) kh«ng chØ ph¸t sinh ph¸t triÓn trªn l¸, qu¶ mµ nã cßn g©y h¹i c¶ trªn léc non vµ chïm hoa. BÖnh ph¸t triÓn m¹nh khi thêi tiÕt Êm vµ cã m−a phïn, ®©y chÝnh lµ thêi kú c©y v¶i ®ang ra hoa vµ h×nh thµnh qu¶ non nªn t¸c h¹i cña bÖnh ¶nh h−ëng rÊt lín ®Õn n¨ng suÊt thu ho¹ch vµ gi¸ trÞ th−¬ng phÈm. Trong 2 n¨m 1998 - 1999 bÖnh g©y h¹i nÆng ë hÇu hÕt nh÷ng v−ên trång v¶i ë ViÖt Nam. V× vËy, viÖc nghiªn cøu ®Æc ®iÓm h×nh th¸i, sinh häc ®Ó tõ ®ã ®−a ra c¸c biÖn ph¸p phßng trõ hiÖu qu¶ ®èi víi bÖnh th¸n th− ®ang lµ vÊn ®Ò cÇn thiÕt ®Æt ra tr−íc c¸c nhµ khoa häc. XuÊt ph¸t tõ nhu cÇu thùc tÕ ®ã, ®Ó gãp phÇn t×m hiÓu møc ®é g©y h¹i vµ biÖn ph¸p phßng trõ bÖnh th¸n th− trªn c©y v¶i, ®−îc sù ph©n c«ng cña bé m«n BÖnh c©y - N«ng d−îc, Khoa N«ng häc, Tr−êng ®¹i häc N«ng nghiÖp I Hµ Néi, chóng t«i tiÕn hµnh thùc hiÖn ®Ò tµi: “ Nghiªn cøu nÊm g©y bÖnh th¸n th− Colletotrichum gloeosporioides trªn c©y v¶i vô xu©n n¨m 2003 - 2004 ë khu vùc Hµ Néi vµ vïng phô cËn” . 1.2. Môc ®Ých vµ yªu cÇu cña ®Ò tµi: 1.2.1. Môc ®Ých cña ®Ò tµi - §¸nh gi¸ møc ®é g©y h¹i cña bÖnh th¸n th− trªn c©y v¶i vô xu©n n¨m 2003 – 2004 ë khu vùc Hµ Néi, c¸c vïng phô cËn vµ ¶nh h−ëng cña mét sè yÕu tè liªn quan ®Õn bÖnh th¸n th− trªn c©y v¶i trong s¶n xuÊt. 1.2.2. Yªu cÇu cña ®Ò tµi - §iÒu tra, x¸c ®Þnh thµnh phÇn bÖnh h¹i trªn c©y v¶i vô xu©n n¨m 2003 2004 t¹i khu vùc Hµ Néi vµ c¸c vïng phô cËn. - T×m hiÓu ®Æc ®iÓm ph¸t sinh, ph¸t triÓn cña bÖnh th¸n th− vµ ®¸nh gi¸ møc ®é thiÖt h¹i do bÖnh g©y ra ®èi víi c©y v¶i trong giai ®o¹n sinh tr−ëng vµ giai ®o¹n sau thu ho¹ch. - Nghiªn cøu mét sè ®Æc ®iÓm h×nh th¸i, sinh häc cña t¸c nh©n g©y bÖnh th¸n th−. - Nghiªn cøu ¶nh h−ëng cña mét sè yÕu tè ( gièng, thêi vô, ph©n bãn, tuæi c©y, mËt ®é trång, ch©n ®Êt... ) ®Õn bÖnh th¸n th−. - Thö nghiÖm mét sè biÖn ph¸p phßng trõ bÖnh th¸n th− (biÖn ph¸p ho¸ häc, biÖn ph¸p canh t¸c). 2. tæng quan tµi liÖu 2.1. T×nh h×nh nghiªn cøu vÒ thµnh phÇn bÖnh h¹i trªn c©y v¶i DÞch h¹i trªn c©y v¶i, nhÊt lµ c¸c lo¹i bÖnh g©y h¹i rÊt nghiªm träng, ph¹m vi g©y h¹i trªn diÖn réng, l©y lan nhanh vµ dÔ t¹o thµnh dÞch. Cho ®Õn nay ch−a cã mét c«ng tr×nh nµo nghiªn cøu ®Çy ®ñ vÒ thµnh phÇn bÖnh trªn c©y v¶i (GS. TS TrÇn ThÕ Tôc, 2000 [ 100 c©u hái..]). Theo Hoµng ThÞ Mü [LuËn kh¶o...] cã 10 lo¹i nÊm bÖnh, 01 bÖnh sinh lý g©y h¹i trªn c¸c bé phËn ë c¸c giai ®o¹n sinh tr−ëng cña c©y nh·n, v¶i vµ ch«m ch«m. KÕt qu¶ ®iÒu tra c¬ b¶n 1967 -1968 cho thÊy trªn v¶i ë miÒn B¾c ViÖt Nam cã 10 lo¹i bÖnh g©y h¹i t¹i c¸c tØnh Hµ Néi, Hµ T©y, H¶i H−ng, B¾c Th¸i... Tõ n¨m 1993 – 1995 nhãm nghiªn cøu gåm cã GS. TS. Hµ Minh Trung, PTS Vò ThÞ Thanh vµ céng sù b−íc ®Çu ®iÒu tra thµnh phÇn bÖnh h¹i v¶i ®· ph¸t hiÖn thÊy 08 lo¹i bÖnh chñ yÕu do nÊm g©y ra trong ®ã nÊm Pseudoperonospora ph¸ ho¹i trªn l¸ v¶i. Khi v¶i ®Ëu qu¶ nÊm Fusarium x©m nhËp g©y bÖnh kh« qu¶ v¶i, lµm qu¶ bÞ rông hay vÉn dÝnh trªn cµnh nh−ng qu¶ bÞ teo kh«. Trong qu¸ tr×nh thu ho¹ch, b¶o qu¶n, vËn chuyÓn nÊm Schizosaccharomyces, Gloeosporium g©y bÖnh trªn qu¶ v¶i. ®Æc biÖt bÖnh l«ng nhung tån t¹i g©y h¹i cho v¶i quanh n¨m, tõ c©y tuæi 2 – 3 cho ®Õn nh÷ng c©y ®¹t tuæi sinh tr−ëng 20 – 30 n¨m. T¶o th−êng g©y bÖnh trªn l¸ c©y ë nh÷ng cµnh thÊp, khuÊt n¾ng, gÆp ®iÒu kiÖn Èm −ít t¶o ph¸t triÓn m¹nh, cã tr−êng hîp t¶o ph¸ ho¹i c¶ ë trªn qu¶. BÖnh mèc s−¬ng do nÊm Peronophythora litchii khi gÆp ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho nÊm ph¸t triÓn lµ Èm ®é khoong khÝ vµ nhiÖt ®é cao, bÖnh g©y h¹i rÊt nghiªm träng. ThiÖt h¹i do bÖnh g©y ra cã thÓ ®¹t tíi 30 – 70%. Ngoµi ra cßn cã bÖnh thèi hoa xuÊt hiÖn khi c©y ra giß hoa, g©y h¹i nÆng vµo th¸ng 12, 1 lµm cho c¸c chïm hoa thèi kh«, cã mµu n©u, bÖnh g©y h¹i trªn tõng v−ên, tõng khu vùc côc bé cã thÓ lµm gi¶m 80 – 100% n¨ng suÊt (GS. TS. TrÇn ThÕ Tôc, KS. Ng« Hång B×nh, 2000 [Kü thuËt trång v¶i]). Theo GS. TS. Ng« ThÕ D©n, 2002 [Kinh nghiÖm trång v¶i thiÒu…] b−íc ®Çu x¸c ®Þnh cã tíi 16 lo¹i bÖnh kh¸c nhau th−êng ph¸t sinh g©y h¹i trªn c©y v¶i. Trong sè ®ã cã 5 lo¹i bÖnh h¹i quan träng, cã ¶nh h−ëng ®¸ng kÓ ®èi víi n¨ng suÊt vµ chÊt l−îng qu¶ bao gåm nh÷ng bÖnh sau: 1- BÖnh chÕt rò v¶i – Fusarium solani 2- BÖnh th¸n th− - Colletotrichum gloeosporioides 3- BÖnh s−¬ng mai – Peronophythora litchi 4- BÖnh biÕn mµu qu¶ - Colletotrichum sp. 5- BÖnh nøt qu¶ ë óc, thµnh phÇn bÖnh h¹i chÝnh trªn v¶i ®−îc chia ra lµm 2 nhãm: Nhãm g©y bÖnh mèc nh− bÖnh mèc xanh – Penicillium sp., bÖnh mèc Rhizopus – Rhizopus stolonifer vµ nhãm bÖnh g©y thèi do nhiÒu lo¹i nÊm g©y ra nh−: Alternaria alternata, Colletotrichum spp. vµ Phomopsis sp. g©y h¹i chñ yÕu, bªn c¹nh ®ã cßn cã c¸c loµi kh¸c Phoma sp., Pestalotiopsis sp., Fusarium sp. vµ Curvularia sp. 2.2. Nghiªn cøu vÒ nÊm Colletotrichum gloeosporioides 2.2.1. Ph©n lo¹i Gièng Collectotrichum lÇn ®Çu tiªn ®−îc nghiªn cøu bëi Corda (1837), lóc ®ã ®−îc gäi lµ Colletothrichum, sau ®ã còng chÝnh t¸c gi¶ ®· ®æi l¹i tªn gäi thµnh Collectotrichum. N¨m 1903 Schrenk vµ Spaulding ®· ph¸t hiÖn ra gièng nÊm Glomerella bao gåm 5 loµi trong ®ã cã loµi Glomerella cingulata (Stonem). Cho ®Õn nay, theo c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu trªn thÕ giíi cho r»ng gièng Glomerella cã tíi 80 loµi trong ®ã cã 20 loµi cã giai ®o¹n v« tÝnh lµ gièng Collectotrichum. Còng theo nh÷ng nghiªn cøu nµy th× gi÷a c¸c loµi Collectotrichum cã nh÷ng ®Æc ®iÓm rÊt kh¸c nhau vÒ ph¹m vi ký chñ, ®Æc ®iÓm h×nh th¸i vµ ®Æc tÝnh g©y bÖnh... NÊm Colletotrichum gloeosporioides cã ph¹m vi biÕn ®æi râ nhÊt trong c¸c tiªu chuÈn dïng ®Ó ph©n lo¹i sù kh¸c nhau gi÷a c¸c loµi Colletotrichum, loµi nÊm nµy nµy cã ®Æc tr−ng lµ bµo tö kh«ng ®ång nhÊt trªn m«i tr−êng nu«i cÊy, chÝnh v× vËy mµ viÖc ph©n lo¹i chóng rÊt khã kh¨n v× kh«ng thÓ chØ dùa vµo c¸c ®Æc ®iÓm h×nh th¸i. Theo Sutton, 1992 (36) gièng Glomerella ®−îc ph©n ra thµnh 6 loµi chuyªn tÝnh dùa trªn c¸c ®Æc tÝnh sinh lý cña tõng loµi bao gåm: - Glomerella cingulata f. sp. Aeschynomenes Daniel et all., 1973 – g©y h¹i nhÑ trªn A. indica nh−ng kh«ng g©y h¹i trªn lóa, cá d¹i vµ c¸c c©y trång kh¸c. - Glomerella cingulata f. sp. Camelliae Dickens and Cook, 1989 – G©y h¹i trªn chÌ. - Colletotrichum gloeosporioides f. sp. clidemiae Trôilo et all., 1986 – G©y h¹i trªn c©y Clidemia hirta. - Colletotrichum gloeosporioides f. sp. cucurbitae Menten et all., 1980 – G©y h¹i trªn c©y bÇu bÝ. - Colletotrichum gloeosporioides f. sp. manihotis Chevaug., 1956 – G©y h¹i trªn c©y s¾n. - Colletotrichum gloeosporioides var. minus Simmonds., 1965 cã giai ®o¹n h÷u tÝnh lµ Glomerella cingulata var. minor Wollenw., 1949 g©y h¹i trªn c©y xoµi. Tuy cã chung tªn ë giai ®o¹n h÷u tÝnh nh−ng ë trong c¸c ®iÒu kiÖn sinh th¸i kh¸c nhau cã nh÷ng mÉu bÖnh cña Colletotrichum gloeosporioides kh«ng cã giai ®o¹n h÷u tÝnh. C¶ hai h×nh thøc ®ång t¶n vµ dÞ t¶n cña nÊm ®Òu cïng tån t¹i, trªn ®ång ruéng giai ®o¹n h÷u tÝnh th−êng gÆp trªn nh÷ng m« chÕt vµ x©m nhiÔm b»ng bµo tö tói (Wheeler, 1954 [36]). Theo Mills et all, 1992 (55) th× nh÷ng mÉu nÊm bÖnh Colletotrichum gloeosporioides g©y h¹i trªn c¸c c©y ký chñ nh− b¬, ®u ®ñ, xoµi, chuèi phong lan vµ cao su ë nhiÒu n−íc ®· ®−îc tiÕn hµnh ph©n tÝch sinh häc ph©n tö. ë australia ng−êi ta ph¸t hiÖn thÊy trªn c©y cá Stylosanthes cã hai chñng nÊm Colletotrichum gloeosporioides kh¸c nhau. Qua qu¸ tr×nh ph©n lËp mÉu bÖnh vµ ph©n tÝch sinh häc ph©n tö ®· ph¸t hiÖn thÊy cã sù biÕn ®éng rÊt lín vÒ kiÓu gen vµ tÝnh ®éc trªn c©y ký chñ vµ sù biÕn ®éng xÈy ra trong nh©n mÆc dï kh«ng biÕt ®−îc do yÕu tè nµo g©y ra. Sù biÕn ®éng nµy còng ®−îc t×m thÊy ë trªn c©y d©u trång vïng «n ®íi. (Maner et all, 1992 [53]). 2.2.2. Ph©n bè cña nÊm NÊm Colletotrichum gloeosporioides cã mÆt ë hÇu hÕt c¸c n¬i trªn thÕ giíi dÆc biÖt phæ biÕn ë vïng nhiÖt ®íi vµ vïng ¸ nhiÖt ®íi. §Ó x¸c ®Þnh ®−îc sù ph©n bè cña loµi nÊm nµy cã thÓ dùa vµo nh÷ng c©y ký chñ cña chóng. Theo sè liÖu cña CABI (Crop Protection Compendium – 2003): NÊm cã mÆt ë 47 n−íc trªn kh¾p c¸c ch©u lôc bao gåm: * Ch©u ¢u Anh Dickens & Cook,1989 §an M¹ch Anon, 1974 §øc Rapp & Richter, 1990 Hµ Lan Orlikowski & Wojdyla, 1991 Hungary Vajna et all, 1984 Hy L¹p Graniti et all, 1993 Italia Garibaldi et all, 1995 Nga Agaev, 1993 Ph¸p Denoyes & Baudry, 1995 T©y Ban Nha Gareia – Jimenez & Alfaro, 1985 Thuþ §iÓn Ruegg & Seigfreid, 1996 TiÖp Kh¾c Ondrej, 1983 * Ch©u ¸ Ên ®é Sumbali & Mehrotra, 1982 Hång K«ng Grasso, 1970 Indonesia Parnata, 1976 iran Miralbofathi, 1991 israel Shabi & Katan, 1983 Malaysia Tan et all., 1992 NhËt Matsuo, 1990 Oman Waller & Bridge, 1978 Philippines Doll et all., 1991 Singapore Tan & Tow, 1992 Th¸i Lan Sangchote, 1987 TriÒu Tiªn Chung, 1993 Trung Quèc Liu et all., 1986 ViÖt Nam Whittle, 1992 * Ch©u Phi C«ng« Boher et all., 1983 Ghana Awuah, 1991 Kenya Karachi, 1982 Madagascar Herb I. MI Nam Phi Nwankiti et all., 1987 Nigeria Korsten et all., 1994 Tunisia Firman & Waller, 1997 Uganda Boulila & Mahjoub, 1994 * Ch©u Mü argentina Gally et all., 1994 Brazil Pitta & Dematte, 1994 Canada Tu & Newcombe et all., 1991 Chilª Peredo & Valenzuela, 1998 Cuba Suarrez Sotolongo, 1990 Colombia Bravo et all., 1993 Mexico Orozco Santos & Gonzalez Garza, 1986 Panama Trujillo et all., 1986 Paraguay Mathieson & Follin, 1981 * Ch©u óc australia Cameron et all., 1989 Newzealand Beever et all., 1995 Samoa Carlos & Misipati, 1992 Solomon island Winch et all., 1984 2.2.3. Ph¹m vi ký chñ ë vïng nhiÖt ®íi, nÊm Colletotrichum gloeosporioides xuÊt hiÖn trªn hÇu hÕt c¸c lo¹i c©y trång, giai ®în tån t¹i chñ yÕu cña nÊm lµ sèng ho¹i sinh trªn m« chÕt hoÆc nh÷ng tµn d− cña c©y trång. Do ®ã trong qu¸ tr×nh ®iÒu tra th−êng xuyªn b¾t gÆp sù xuÊt hiÖn cña nÊm trªn ®ång ruéng (Waller, 1992 [71]) Ph¹m vi ký chñ cña nÊm kho¶ng 70 lo¹i c©y trång kh¸c nhau bao gåm: * C¸c c©y ký chñ chÝnh §ay Corchorus §Ëu Lupins Lupinus spp. §iÒu Anacadium occidentale §u ®ñ Carica papaya æi Psidium guajava B«ng Grossypium hirsutum B¬ Persea americana B−ëi Antharium andreanum Cµ chua Lycopersicon esculentum Cµ phª Coffee Cá Stil« Stylosanthes Cacao Theobroma cacao Cam ngät Citrus sinensis Cao su Hevea brasilensis Chanh Citrus aurantifolia Chanh ta Citrus aurantifolia ChÌ Camellia sinensis D©m bôt Roscmallows D©u t»m Morus alba Hµnh Allium cape ít Capsicum annum Keo Acacia L¹c Tiªn Passiflora edulis Lª Pyrus pyrifolia Na chua Annona muricata Na ngät Anona squamosa Phong lan Orchidaceae Pumelo Citrus grandis Quýt Citrus reticulata Rau dÒn Amaranthus spp. S¾n Manihot esculenta T¸o t©y Malus pumila T¸o ta Ziziphus mauritiana Tiªu ®en Piper nigrum Xoµi Mangifera indica * C¸c c©y ký chñ phô §Ëu khÊn Elettaria cardamonum §Ëu khÕ Psophocarpus tetragonolobus §Ëu l¾ng Lans culinaris §Ëu löa Phaseolus vulgaris §Ëu t−¬ng Glycine max B¸nh m× Artocarpus altilis B«ng g¹o Ceiba pentandra BÝ ng« Cucubita pepo C©y cau Areca catechu Cµ rèt Daucus arium Cä dÇu Elaeis guineesis Ch«m ch«m Nephelium lappacceum Chµm Indigofera Chuèi tiªu Musa cavendish D−a bë Cucumis melon D−a hÊu Citrullus lanatus Dõa Cocos nucifera Hång Diospiros kaki Hång xiªm Mamlkva zapota Hoa hång Rosa centifolia Khoai sä Cococasia esculenta L¹c Avachus hypogaea Long n·o Cinnamonum camphora M¨ng côt Garcinia mangostana MÝt Artocarpus heterophyllus QuÕ Cinnamonum zeylanicum SÇu riªng Durio zibethinus ThÇu dÇu Ricinus communis V¶ Ficus carica V¶i Nephelium litchi 2.2.4. §Æc ®iÓm h×nh th¸i vµ sinh häc cña nÊm Colletotrichum gloeosporioides Th−êng x©m nhiÔm trªn nh÷ng phÇn ®· chÕt hay nh÷ng phÇn tæn th−¬ng cña c©y trång vµ th−êng cã mÆt trong c¸c mÉu bÖnh quan s¸t bªn ngoµi nh− nh÷ng m« khoÎ. Trong ®iÒu kiÖn Èm ®é vµ nhiÖt ®é cao nÊm g©y h¹i nghiªm träng trªn c©y ký chñ. Trªn nhiÒu lo¹i c©y trång nhiÖt ®íi khi ph©n lËp th−êng b¾t gÆp nÊm tån t¹i d−íi hai d¹ng: néi ký sinh vµ trªn bÒ mÆt m« c©y. Theo Lee & Chung, 1995 (49) nÊm Colletotrichum gloeosporioides ®−îc t×m thÊy chiÕm 41% trong vá h¹t, 36% trong néi nhò vµ 2% trong ph«i h¹t ít cay, qua quan s¸t m« tÕ bµo ë c©y non thÊy nÊm cã kh¶ n¨ng truyÒn tõ néi nhò sang trô d−íi l¸ mÇm råi ddÕn rÔ mÇm. Ph©n lo¹i c¸c gièng Colletotrichum chñ yÕu dù vµo ®Æc ®iÓm khuÈn l¹c, h×nh d¹ng, kÝch th−íc bµo tö, l«ng gai vµ gi¸c b¸m do ®ã ®èi víi loµi Colletotrichum gloeosporioides cã thÓ chÈn ®o¸n dÔ dµng do h×nh thµnh trªn ®Üa cµnh vµ cã mµu hång. Tuy nhiªn theo Daniel vµ c¸c céng sù, 1974 (37) th× viÖc gi¸m ®Þnh còng gÆp nhiÒu khã kh¨n do trªn vÕt bÖnh do nÊm Colletotrichum gloeosporioides g©y ra th−êng ®i kÌm theo c¸c lo¹i n©ms ho¹i sinh vµ t¸c nh©n x©m nhËp thø cÊp. Ngoµi ra, gi÷a c¸c loµi Colletotrichum cã quan hÖ chÆt chÏ víi nhau vµ cïng g©y ra nhiÒu lo¹i bÖnh. Colletotrichum gloeosporioides sinh tr−ëng, ph¸t triÓn vµ h×nh thµnh bµo tö thuËn lîi trªn m«i tr−êng PDA vµ m«i tr−êng tæng hîp. Trªn m«i tr−êng PDA, t¶n nÊm cã mµu tr¾ng x¸m nh¹t ®Õn mµu x¸m ®Ëm. ë mét sè mÉu ph©n lËp sîi nÊm ký sinh chØ h×nh thµnh nh÷ng chßm liªn quan ®Õn sù h×nh thµnh qu¶ thÓ vµ qu¶ thÓ ®«i khi h×nh thµnh trªn khuÈn l¹c non phæ biÕn h¬n so víi khuÈn l¹c giµ. Qu¶ thÓ më h×nh thµnh trªn c¸c bé phËn kh¸c nhau cña c©y trång, mäc riªng rÏ hoÆc tõng ®¸m h×nh cÇu hay h×nh qu¶ lª, kÝch th−íc 85 - 350 µm. Bªn trong qu¶ thÓ cã c¸c tói bµo tö n»m r¶i r¸c, xen kÏ víi c¸c sîi nÊm v« tÝnh, th−êng cã 8 tói bµo tö. Bµo tö tói h×nh trô hoÆc h×nh chuú, lÝch th−íc 35 - 80 x 8 - 14 µm. (Mordue, 1971 [36]). §Üa cµnh h×nh thµnh trªn c¸c bé phËn cña c©y, cã l«ng cøng dµi, mµu n©u, thu«n vÒ phÝa ®Ønh, h¬i phång nhÑ ë phÇn gèc, kÝch th−íc kho¶ng 500 µm, ®−êng kÝnh 4 - 8 µm, cã tõ 1 - 4 v¸ch ng¨n. ®«i khi bµo tö còng ®−îc sinh ra tõ l«ng gai. Bµo tö ph©n sinh h×nh thµnh trªn cµnh bµo tö ng¾n, hÑp, trong suèt, h×nh trô, ®Çu h¬i tï, ®Ønh trßn, kh«ng cã v¸ch ng¨n, kÝch th−íc tõ 9 -24 x 3 - 6 µm. Trªn m«i tr−êng nh©n t¹o PDA kÝch th−íc vµ h×nh d¹ng cña bµo tö cã thay ®æi so víi trªn c©y ký chñ. Khèi bµo tö mµu hång nh¹t ®−îc h×nh thµnh trªn cµnh bµo tö ph©n sinh ®¬n ®éc sinh ra tõ sîi nÊm trong ®Üa cµnh nh½n hoÆc cã l«ng gai. bµo tö n¶y mÇm vµ h×nh thµnh gi¸c b¸m mµu n©u, h×nh «van hoÆc h×nh qu¶ ®Êm, kÝch th−íc 6 - 20 x 4 - 12 µm. NÊm cã thÓ sinh tr−ëng ë nhiÖt ®é 4°C nh−ng nhiÖt ®é thÝch hîp nhÊt cho nÊm ph¸t triÓn lµ tõ 25 - 29 °C vµ Èm ®é gÇn 100%, trong ®iÒu kiÖn nµy nÊm g©y h¹i nghiªm träng nhÊt (Mordue, 1971 [36]). Jeffries vµ céng sù, 1990 [44] cho r»ng bÖnh vÉn cã thÓ xuÊt hiÖn trong ®iÒu kiÖn kh« khi bµo tö hoÆc sîi nÊm tiÒm sinh x©m nhiÔm vµo m« bÞ tæn th−¬ng vµ m« giµ, ®iÒu nµy cho thÊy bÖnh vÉn cã thÓ g©y thµnh dÞch trªn qu¶. Sù n¶y mÇm , sinh tr−ëng vµ x©m nhiÔm cña Colletotrichum gloeosporioides cã liªn quan chÆt chÏ ®Õn ®iÒu kiÖn m«i tr−êng, ®Æc biÖt lµ Èm ®é. Khi Èm ®é tu¬ng ®èi cao cho phÐp bµo tö nÊm n¶y mÇm vµ nÊm cã kh¶ n¨ng x©m nhiÔm ngay c¶ khi ®é Èm trªn c©y ký chñ thÊp. Bµo tö nÊm ®−îc s¶n sinh trong khèi nhÇy −a n−íc, chÝnh chÊt nhÇy nµy øc chÕ, ng¨n c¶n kh¶ n¨ng n¶y mÇm cña bµo tö vµ t¨ng c−êng sù lan truyÒn trong n−íc. Do cã sù tù øc chÕ qu¸ tr×nh n¶y mÇm cña bµo tö Colletotrichum gloeosporioides nªn mËt ®é cña bµo tö qu¸ cao cã thÓ lµm gi¶m hiÖu qu¶ cña sù x©m nhiÔm. Theo c¸c nghiªn cøu cña CABI [36] nÊm Colletotrichum gloeosporioides b¶o tån d−íi nhiÒu d¹ng kh¸c nhau: tån t¹i trong h¹t, trªn tµn d− cña c©y trång vµ trªn c©y ký chñ. Chóng ph¸t t¸n nguån bÖnh nhê m−a vµ n−íc, cã mèi t−¬ng quan gi÷a l−îng m−a, thêi gian m−a víi møc ®é l©y nhiÔm cña nÊm, tõ ®ã dÉn ®Õn møc ®é g©y h¹i kh¸c nhau. 2.2.5. BiÖn ph¸p phßng trõ nÊm Colletotrichum gloeosporioides Phßng trõ bÖnh cho c©y trång lµ biÖn ph¸p rÊt quan träng tuy nhiªn tuú theo yªu cÇu sö dông s¶n phÈm sau thu ho¹ch vµ tõng lo¹i c©y trång ¸p dông nh÷ng biÖn ph¸p ®em l¹i hiÖu qu¶ cao nhÊt. 2.2.5.1. BiÖn ph¸p ho¸ häc: Trªn thùc tÕ, ®èi víi c¸c bÖnh do nÊm g©y ra nãi chung vµ bÖnh do nÊm Colletotrichum g©y h¹i nãi riªng th× biÖn ph¸p phßng trõ ho¸ häc vÉn ®ãng vai trß cÇn thiÕt. Theo Lª L−¬ng TÒ, Vò TriÖu M©n vµ c¸c céng sù, 1998 [16] trong 6 nhãm thuèc trõ bÖnh ®−îc dông réng r·i trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, nhãm thuèc nh÷ng hîp chÊt dÞ vßng cã t¸c dông h÷u hiÖu trõ bÖnh do nÊm Colletotrichum g©y ra. Theo CABI [36] thuèc cã hîp chÊt gèc ®ång, Benzamidazole, Dithiocarbamates, Triazole vµ c¸c thuèc trõ nÊm nh−: Chlorothalonil, Imazalil, Prochloraz cã hiÖu qu¶ trõ nÊm Colletotrichum gloeosporioides do nh÷ng nhãm thuèc nµy cã kh¶ n¨ng x©m nhËp vµo m« c©y ng¨n c¶n vµ ph¸ huû sù x©m nhiÔm tiÒm Èn cña nÊm. Tuy nhiªn viÖc dïng Benzamidazole liªn tôc cã thÓ lµm t¨ng kh¶ n¨ng kh¸ng thuèc cña nÊm. 2.2.5.2. BiÖn ph¸p canh t¸c: BiÖn ph¸p vÖ sinh ®ång ruéng chiÕm mét vÞ trÝ quan träng trong hÖ thèng c¸c biÖn ph¸p phßng trõ tæng hîp. C¸c biÖn ph¸p kü thuËt nh− c¾t tØa cµnh, ®èn ngän t¹o kho¶ng trèng vµ th«ng tho¸ng cho c©y gióp ng¨n c¶n sù ph¸t sinh vµ ph¸t triÓn cña nÊm Colletotrichum còng nh− gióp cho thuèc ho¸ häc cã thÓ x©m nhËp dÔ dµng h¬n vµo trong c©y, tõ ®ã lµm t¨ng hiÖu qu¶ phßng trõ ®èi víi nÊm b»ng c¸c biÖn ph¸p kh¸c. Nguån bÖnh cã mÆt ë kh¾p mäi n¬i trªn ®ång ruéng vµ khi gÆp ®iÒu kiÖn thuËn lîi nhanh chãng ph¸t triÓn thµnh dÞch bÖnh do vËy biÖn ph¸p lµm cá trong v−ên v¶i lµ cÇn thiÕt. BiÖn ph¸p nµy kh«ng nh÷ng t¹o ®iÒu kiÖn cho c©y v¶i hÊp thu ®−îc nhiÒu chÊt dinh d−ìng h¬n mµ cßn lo¹i bá ®i nh÷ng nguån bÖnh cßn tån t¹i trªn ®ång ruéng, lµm gi¶m thiÖt h¹i do bÖnh g©y ra. (CABI, 2003 [36]). Tr¸nh t¹o ra c¸c vÕt th−¬ng c¬ giíi cho c©y trong qu¸ tr×nh ch¨m sãc vµ sau thu ho¹ch còng ®−îc hÕt søc l−u ý bëi ®Æc tÝnh x©m nhiÔm vµ g©y h¹i cña nÊm Colletotrichum lµ th«ng qua nh÷ng tæn th−¬ng trªn bÒ mÆt cña c©y trång. 2.2.5.3. BiÖn ph¸p sö dông gièng chèng chÞu bÖnh: T¹o ra nh÷ng gièng kh¸ng bÖnh ®· vµ ®ang ®−îc c¸c c¬ së nghiªn cøu n«ng nghiÖp trªn thÕ giíi quan t©m, tuy nhiªn c«ng viÖc nµy ®ßi hái ph¶i mÊt nhiÒu thêi gian, do vËy hiÖn nay ®èi víi c©y trång h»ng n¨m míi chØ t¹o mét sè gièng cã kh¶ n¨ng chèng bÖnh do nÊm Colletotrichum gloeosporioides g©y ra, ®Æc biÖt trªn c©y trång l©u n¨m, sè l−îng nh÷ng gièng kh¸ng víi lo¹i nÊm nµy ®em l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ cao cßn ch−a nhiÒu. 2.2.5.4. BiÖn ph¸p phßng trõ sinh häc: §©y lµ mét trong nh÷ng biÖn ph¸p phßng trõ tæng hîp dÞch h¹i trªn c©y trång. Tuú theo tõng lo¹i bÖnh trªn nh÷ng c©y trång kh¸c nhau mµ hiÖu qu¶ cña biÖn ph¸p nµy ®em l¹i kh¸c nhau. Cßn rÊt Ýt nh÷ng kÕt qu¶ nghiªn cøu kh¶ n¨ng phßng trõ nÊm Collectotrichum gloeosporioides trªn ®ång ruéng b»ng biÖn ph¸p phßng trõ sinh häc. Theo Chkraborty vµ c¸c céng sù, 1994 [34] hiÖn nay trªn c©y chÌ ë Ên §é cã kho¶ng 10 lo¹i sinh vËt cã kh¶ n¨ng ®èi kh¸ng víi nÊm Colletotrichum gloeosporioides gåm cã: Alcaligenes sp, aspergillus nidulans, aspergillus niger, Bacillus sp, Enterobacterium spp, Flavobacterium sp, Microbacterium, Micrococus sp, Penicillium oxalicum vµ Pseudomonas spp. 2.3. Nh÷ng nghiªn cøu vÒ bÖnh th¸n th− v¶i do nÊm Colletotrichum gloeosporioides g©y ra BÖnh th¸n th− trªn v¶i g©y h¹i trªn c¸c bé phËn cña c©y nh− l¸, hoa vµ qu¶. Th«ng th−êng bÖnh g©y h¹i trong mïa nèng Èm trªn l¸ vµ chåi non, trªn chïm hoa qu¶ vµo mïa xu©n Êm ¸p vµ m−a phïn lµm cho bÖnh ph¸t triÓn thuËn lîi (ViÖn B¶o vÖ thùc vËt, 1995 [Mét sè kÕt qu¶ b−íc ®Çu…]). Còng theo PTS. §Æng Vò Thanh, GS. TS. Hµ Minh Trung vµ céng sù, 1995 ë mét sè tØnh trång v¶i phÝa B¾c ViÖt Nam, bÖnh th¸n th− g©y h¹i tõ th¸ng 4 – th¸ng 9 trªn l¸ v¶i. BiÖn ph¸p tØa cµnh t¹o t¸n sau c¸c vô thu ho¹ch lµm cho t¸n c©y th«ng tho¸ng lµm gi¶m t¸c h¹i cña bÖnh. Phun thuèc trõ bÖnh b»ng Benlat 50 WP nång ®é 0,1%, l−îng phun 1 – 4 lÝt thuèc ®· pha/c©y (tuú c©y lín nhá kh¸c nhau) vµ phun ë giai ®o¹n khi vÕt bÖnh b¾t ®Çu xuÊt hiÖn cã hiÖu qu¶ phßng trõ bÖnh (ViÖn B¶o vÖ thùc vËt, 2001 [Kü thuËt trång trät vµ phßng trõ…]). BÖnh ph¸t sinh m¹nh khi vµo th¸ng 3, 4 khi trêi Êm vµ cã m−a phïn, trïng ®óng lóc c©y ®ang ra hoa vµ h×nh thµnh qu¶ non nªn t¸c h¹i ®Õn n¨ng suÊt qu¶ sau nµy cµng lín. (GS. TS. Ng« ThÕ D©n, 2002 [Kinh nghiÖm trång v¶i…]. 3. §èi t−îng, ®Þa ®iÓm, néi dung vµ ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu 3.1. §èi t−îng nghiªn cøu BÖnh th¸n th− h¹i v¶i do nÊm Collectotrichum gloeosporioides Penz.var.Minor g©y ra t¹i khu vùc Hµ Néi vµ c¸c vïng phô cËn. 3.2. §Þa ®iÓm nghiªn cøu - ThÝ nghiÖm ngoµi ®ång: Mét sè vïng trång v¶i khu vùc Hµ Néi vµ c¸c vïng phô cËn. - ThÝ nghiÖm trong phßng: Trung t©m Ph©n tÝch gi¸m ®Þnh vµ thÝ nghiÖm KiÓm dÞch thùc vËt - Côc B¶o vÖ thùc vËt. Phßng thÝ nghiÖm bé m«n BÖnh c©y - N«ng d−îc, Khoa N«ng häc, Truêng §¹i häc N«ng nghiÖp I Hµ Néi. 3.3. VËt liÖu nghiªn cøu 3.3.1. MÉu bÖnh nghiªn cøu MÉu bÖnh th¸n th− h¹i v¶i ®−îc thu thËp tõ c¸c v−ên trång v¶i t¹i khu vùc Hµ Néi vµ mét sè tØnh phô cËn. 3.3.2. M«i tr−êng nu«i cÊy 3.3.2.1. M«i tr−êng PDA (Potato Dextrose Agar) - Thµnh phÇn: + Khoai t©y: 200 gram + §−êng Dextrose: 20 gram
- Xem thêm -