Nghiên cứu chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện duyên hải, tỉnh trà vinh

  • Số trang: 142 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 25 |
  • Lượt tải: 0
minhtuan

Đã đăng 15929 tài liệu

Mô tả:

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH Nguyễn Thành Lập NGHIÊN CỨU CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ HUYỆN DUYÊN HẢI, TỈNH TRÀ VINH LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐỊA LÝ HỌC Thành phố Hồ Chí Minh – 2011 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH Nguyễn Thành Lập NGHIÊN CỨU CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ HUYỆN DUYÊN HẢI, TỈNH TRÀ VINH Chuyên ngành : Địa lí học Mã số : 60 31 95 LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐỊA LÍ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. TRỊNH THANH SƠN Thành phố Hồ Chí Minh - 2011 LỜI CẢM ƠN Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành đến TS. Trịnh Thanh Sơn - Người đã nhận và tận tình hướng dẫn tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu luận văn, từ quá trình tìm hiểu, viết đề cương đến khi hoàn thành luận văn. Tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn đến BGH, Phòng Sau Đại học và các giảng viên khoa Địa lý trường Đại học Sư phạm Thành Phố Hồ Chí Minh, đã hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tác giả cũng trân trọng cảm ơn các quí cơ quan ban ngành, đoàn thể của huyện Duyên Hải như: Ủy ban nhân dân huyện, Chi cục thống kê, Phòng tài chính kế hoạch, Phòng tài nguyên môi trường, Phòng nông nghiệp và thủy sản, Phòng lao động thương binh xã hội, Trung tâm Dân số và Gia đình,… đã tận tình giúp đỡ tác giả trong quá trình thu thập số liệu và những vấn đề liên quan đến nội dung nghiên cứu. Cuối cùng, tác giả xin gửi lời cảm ơn đến quí bạn đồng nghiệp, bạn bè, gia đình đã giúp đỡ, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tác giả trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn. Xin trân trọng cảm ơn! Tác giả luận văn Nguyễn Thành Lập LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan, luận văn là kết quả nghiên cứu của riêng tôi, không sao chép của ai. Nội dung luận văn có tham khảo và sử dụng các tài liệu, thông tin được đăng tải trên các tác phẩm, tạp chí và các trang web theo danh mục tài liệu của luận văn. Tác giả luận văn Nguyễn Thành Lập MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN ................................................................................... 3 LỜI CAM ĐOAN ............................................................................. 4 MỤC LỤC ......................................................................................... 5 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT................................................. 8 DANH MỤC CÁC BẢNG ............................................................... 9 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ ........................................................ 11 DANH MỤC CÁC BẢN ĐỒ............................................................ 12 MỞ ĐẦU ........................................................................................... 1 1. Lí do chọn đề tài .......................................................................................... 1 2. Mục tiêu đề tài và nhiệm vụ nghiên cứu ................................................... 2 3. Phạm vi nghiên cứu ..................................................................................... 2 4. Lịch sử nghiên cứu ...................................................................................... 3 5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu ...................................... 4 6. Cấu trúc luận văn ........................................................................................ 7 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CƠ CẤU KINH TẾ VÀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ ............................................ 8 1.1. Cơ cấu kinh tế ........................................................................................... 8 1.1.1. Khái niệm cơ cấu, cơ cấu kinh tế ............................................................... 8 1.1.2. Đặc điểm của cơ cấu kinh tế ....................................................................... 9 1.1.3. Phân loại cơ cấu kinh tế ........................................................................... 10 1.1.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến việc hình thành cơ cấu kinh tế ................. 13 1.1.5. Một số chỉ tiêu cơ bản để đánh giá cơ cấu kinh tế .................................. 15 1.2. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ................................................................... 16 1.2.1. Khái niệm................................................................................................... 16 1.2.2. Tính tất yếu khách quan phải chuyển dịch cơ cấu kinh tế ..................... 17 1.2.3. Xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế ..................................................... 18 1.2.4. Các nguyên tắc chuyển dịch cơ cấu kinh tế ............................................. 19 1.2.5. Các nhân tố tác động đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế ............................ 19 1.3. Một vài mô hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế trên thế giới ................. 22 1.3.1. Mô hình chuyển dịch hướng nội .............................................................. 22 1.3.2. Mô hình chuyển dịch hướng ngoại .......................................................... 22 1.3.3. Mô hình kết hợp giữa nội lực và ngoại lực.............................................. 23 1.4. Sơ lược về chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở Việt Nam ............................. 23 1.4.1. Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ........................................................... 24 1.4.2. Chuyển dịch cơ cấu thành phần kinh tế .................................................. 26 1.4.3. Chuyển dịch cơ cấu lãnh thổ .................................................................... 27 1.4.4. Chuyển dịch cơ cấu lao động ................................................................... 29 1.5. Chỉ tiêu công nghiệp hóa xét về mặt kinh tế ........................................ 30 Tóm tắt chương 1 ........................................................................... 31 Chương 2: THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ HUYỆN DUYÊN HẢI, TỈNH TRÀ VINH THỜI KỲ 2000 2009 .................................................................................................. 33 2.1. Các nguồn lực tác động đến CDCCKT huyện Duyên Hải. ................ 33 2.1.1. Vị trí địa lý ................................................................................................. 33 2.1.2. Nguồn lực tự nhiên. .................................................................................. 34 2.1.3. Nguồn lực kinh tế - xã hội. ....................................................................... 41 2.1.4. Đánh giá chung ......................................................................................... 50 2.2. Hiện trạng CDCCKT huyện Duyên Hải, thời kỳ 2000 – 2009........... 53 2.2.1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo ngành................................................... 53 2.2.2. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo thành phần kinh tế ............................. 65 2.2.3. Chuyển dịch cơ cấu theo lãnh thổ ............................................................ 67 2.3. Đánh giá hiện trạng CDCCKT huyện Duyên Hải thời kỳ 2000 – 2009 ......................................................................................................................... 73 2.3.1. Những mặt đã đạt được ............................................................................ 73 2.3.2. Những khó khăn và thách thức ................................................................ 75 Tóm tắt chương 2 ........................................................................... 78 Chương 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ HUYỆN DUYÊN HẢI, TỈNH TRÀ VINH ĐẾN NĂM 2020 .............................................................................. 80 3.1. Cơ sở để định hướng, quan điểm chỉ đạo và định hướng CDCCKT 80 3.1.1. Cơ sở để định hướng ................................................................................. 80 3.1.2. Quan điểm chỉ đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế ....................................... 84 3.1.3. Định hướng và các phương án CDCCKT ................................................ 86 3.2. Mô hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở huyện Duyên Hải .................. 93 3.2.1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo ngành................................................... 94 3.2.2. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo thành phần kinh tế ............................. 96 3.2.3. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo lãnh thổ. .............................................. 98 3.3. Những giải pháp ................................................................................... 100 3.3.1. Nhóm giải pháp chung . .......................................................................... 100 3.3.2. Nhóm giải pháp riêng. ............................................................................ 109 Tóm tắt chương 3 ......................................................................... 115 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ..................................................... 118 1.Kết luận ..................................................................................................... 118 2.Kiến nghị ................................................................................................... 122 TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................... 124 PHỤ LỤC ...................................................................................... 128 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ĐBSCL : Đồng bằng sông Cửu Long KT – XH : Kinh tế - xã hội CCKT : Cơ cấu kinh tế CDCCKT : Chuyển dịch cơ cấu kinh tế CNH : Công nghiệp hóa CNH - HĐH : Công nghiệp hóa - hiện đại hóa GDP : Tổng sản phẩm quốc nội GTSX : Giá trị sản xuất GTT : Giá trị thực tế GSS : Giá so sánh KVI : Khu vực I (Nông, lâm và thủy sản) KVII : Khu vực II (Công nghiệp và xây dựng) KVIII : Khu vực III (Dịch vụ) CCLĐ : Cơ cấu lao động HTX : Hợp tác xã TP : Thành phố TX : Thị xã USD : Đôla Mỹ ODA : Vốn hỗ trợ phát triển chính thức FDI : Đầu tư trực tiếp nước ngoài KCN : Khu công nghiệp CCN : Cụm công nghiệp DANH MỤC CÁC BẢNG SBảng 1.1 : Cơ cấu GDP theo giá trị thực tế phân theo thành phần kinh tế ở nước ta, giai đoạn 2000 – 2009……………..………… Bảng 1.2 : Chỉ tiêu công nghiệp hóa dự kiến………………………….…….. Bảng 1.3 : Các giai đoạn công nghiệp hóa theo H. Chenery…………...…… Bảng 2.1 : Đơn vị hành chính và diện tích theo địa giới được phân chia trong huyện Duyên Hải……………………………….…………. Bảng 2.2 : Sự phân bố các nhóm đất của huyện Duyên Hải……….………... Bảng 2.3 : Tình hình sử dụng đất huyện Duyên Hải thời kỳ 200- 2009…………………………………….………….. Bảng 2.4 : Diện tích, dân số, mật độ dân số của Duyên Hải năm 2009……... Bảng 2.5 : Quy mô và chuyển biến dân số huyện Duyên Hải thời kỳ 2000 – 2009…………………………………...………… Bảng 2.6 : Dân số chia theo nhóm tuổi năm 2009……………………...…… Bảng 2.7 : Dân số lao động huyện Duyên Hải thời kỳ 2000 – 2009………………………………………………..…….. Bảng 2.8 : GDP, cơ cấu GDP và tăng trưởng GDP của huyện Duyên Hải thời kỳ 2000 – 2009…………………………………………...…. Bảng 2.9 : Lao động, cơ cấu lao động huyện Duyên Hải thời kỳ 2000 -2009…………………………………………..…… Bảng 2.10 : Giá trị sản xuất KVI của huyện Duyên Hải thời kỳ 2000 - 2009……………………………………...……… Bảng 2.11 : Lao động, cơ cấu lao động KVI của huyện Duyên Hải thời kỳ 2000 – 2009 ……………………………………………... Bảng 2.12 : Giá trị sản xuất của KVII của huyện Duyên Hải thời kỳ 2000 – 2009……………………………………………… Bảng 2.13 : Cơ cấu giá trị sản xuất của ngành công nghiệp phân theo ngành kinh tế………………………………………….. Bảng 2.14 : Lao động, cơ cấu lao động KVII của huyện Duyên Hải……………………………………………………………….. Bảng 2.15 : Cơ cấu giá trị sản xuất của KVIII ở huyện Duyên Hải thời kỳ 2000 – 2009…………………………………..………….. Bảng 2.16 : Lao động, cơ cấu lao động trong KVIII của huyện Duyên Hải…………………………………………………...................... Bảng 2.17 : GTSX phân theo các thành phần kinh tế của huyện Duyên Hải………………………………………………………... 26 30 30 32 35 36 40 41 42 43 53 55 56 58 58 59 60 61 63 64 Bảng 2.18 : Lao động và cơ cấu lao động phân theo các thành phần kinh tế của huyện Duyên Hải………………………... Bảng 2.19 : GTSX và tỉ trọng GTSX huyện Duyên Hải phân theo lãnh thổ………………………………………………………............... Bảng 2.20 : Cơ cấu GTSX phân theo khu vực kinh tế của các địa phương trong huyện Duyên Hải thời kỳ 2000 – 2009…………… Bảng 2.21 : Đánh giá cơ cấu ngành kinh tế các địa phương trong huyện theo các giai đoạn CNH của H. Chenery……........................................ Bảng 3.1 : Bố trí các phương án phát triển của huyện Duyên Hải đến năm 2020……………………….……………….. Bảng 3.2 : Dân số, lao động huyện Duyên Hải giai đoạn 2010 -2020 theo PAI…………………................. ……. Bảng 3.3 : Dân số, lao động huyện Duyên Hải giai đoạn 2010 -2020 theo PAII………………………………..... Bảng 3.4 : GDP và cơ cấu GDP huyện Duyên Hải giai đoạn 2010 – 2020 theo PAI…………………………............. Bảng 3.5 : GDP và cơ cấu GDP huyện Duyên Hải giai đoạn 2010 – 2020 theo PAII…………………… …………... Bảng 3.6 : GDP và cơ cấu GDP huyện Duyên Hải giai đoạn 2010 – 2020 theo PAIII………………..…… ………... Bảng 3.7 : So sánh CCKT huyện Duyên Hải theo các phương án đến năm 2020….............................................................................. Bảng 3.8 : Ba phương án phát triển kinh tế của huyện Duyên Hải đến năm 2020………………………………………………... ….. Bảng 3.9 : Dự báo cơ cấu GDP huyện Duyên Hải đến năm 2020 phân theo 3 khu vực kinh tế………………………………… …... Bảng 3.10 : Dự báo cơ cấu lao động huyện Duyên Hải đến năm 2020 phân theo 3 khu vực kinh tế………………………………... Bảng 3.11 : Dự báo cơ cấu GTSX huyện Duyên Hải theo thành phần kinh tế………………………………….............. Bảng 3.12 : Dự báo cơ cấu lao động huyện Duyên Hải theo thành phần kinh tế ………………………………... ………. Bảng 3.13 : Dự báo cơ cấu GTSX phân theo khu vực kinh tế của các địa phương trong huyện Duyên Hải đến năm 2020……… … 66 67 69 70 86 86 87 88 89 90 91 92 93 94 96 97 98 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1.1 : Cơ cấu GDP của Việt Nam phân theo khu vực kinh tế………….…..25 Biểu đồ 1.2 : Cơ cấu GDP của Việt Nam phân theo thành phần kinh tế…….…….26 Biểu đồ 1.3 : Cơ cấu lao động của Việt Nam phân theo khu vực kinh tế…………29 Biểu đồ 2.1 : Quy mô và tỉ lệ gia tăng dân số huyện Duyên Hải thời kỳ 2000 – 2009………………………………….………...…….41 Biểu đồ 2.2 : Chuyển dịch cơ cấu GDP huyện Duyên Hải phân theo khu vực kinh tế thời kỳ 2000 – 2009………………….………...…..54 Biểu đồ 2.3 : Chuyển dịch cơ cấu GTSX theo lãnh thổ của huyện Duyên Hải………………………………………………………………..…..67 Biểu đồ 3.1 : Dự báo cơ cấu GDP huyện Duyên Hải đến năm 2020 phân theo 3 khu vực kinh tế………………………………….……...93 Biểu đồ 3.2 : Dự báo cơ cấu lao động huyện Duyên Hải đến năm 2020 phân theo 3 khu vực kinh tế……………………...…………………..95 Biểu đồ 3.3 : Dự báo cơ cơ cấu GTSX theo lãnh thổ của huyện Duyên Hải đến năm 2020……………………...………………………………...97 DANH MỤC CÁC BẢN ĐỒ Bản đồ 1: Bản đồ hành chính huyện Duyên Hải………………......trước trang 33 Bản đồ 2: Bản đồ mật độ dân số huyện Duyên Hải năm 2009…………………………………………...…..trước trang 42 Bản đồ 3: Bản đồ cơ cấu GTSX huyện Duyên Hải phân theo lãnh thổ năm 2000…..….……..……………..trước trang 70 Bản đồ 4: Bản đồ cơ cấu GTSX huyện Duyên Hải phân theo lãnh thổ năm 2009………….…………....…..trước trang 70 Bản đồ 5: Bản đồ phân vùng lãnh thổ huyện Duyên Hải…….........trước trang 72 Bản đồ 6: Bản đồ cơ cấu GTSX huyện Duyên Hải phân theo lãnh thổ năm 2020………….......................…trước trang 99 MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là một xu hướng phát triển tất yếu của nền kinh tế hiện nay. Từ sau Đại hội Đảng lần thứ VI, Đảng ta đã đưa ra đường lối đổi mới kinh tế với mục tiêu xây dựng và phát triển nền kinh tế nước ta theo hướng CNH - HĐH. Trong Đại hội lần thứ XI cũng vậy, mục tiêu của Đảng ta là phấn đấu đến năm 2020 sẽ đưa nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Đổi mới kinh tế phải bắt đầu từ đổi mới cơ cấu kinh tế, tức là chuyển dần từ nền kinh tế nông nghiệp sang nền kinh tế công nghiệp và dịch vụ. Trong quá trình phát triển kinh tế của thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng đã cho thấy, những thành công hay thất bại trong việc phát triển kinh tế bắt nguồn từ việc xác định cơ cấu kinh tế có phù hợp hay không. Chính vì vậy, việc xác định hợp lý cơ cấu kinh tế là một động lực quan trọng để phát triển nền kinh tế. Đây là một trong những nội dung quan trọng của quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH - HĐH . Duyên Hải là một huyện ven biển của tỉnh Trà Vinh, nền kinh tế chủ yếu là nông nghiệp. Trong những năm qua, huyện đã cùng với tỉnh xây dựng và phát triển nền kinh tế theo hướng CNH - HĐH. Cơ cấu kinh tế của huyện cũng từng bước được chuyển dịch theo hướng này. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khách quan cũng như chủ quan khác nhau nên sự chuyển dịch này vẫn còn chậm. Khu vực nông nghiệp hiện còn chiếm tỉ trọng cao trong cơ cấu GDP và GTSX. Trong những năm gần đây, huyện Duyên Hải tỉnh Trà Vinh đã được đầu tư xây dựng nhiều công trình mang tầm vốc quốc gia như: nâng cấp quốc lộ 53, xây dựng cầu Long Toàn, cầu Láng Chim, cảng cá Láng Chim, nhà máy nhiệt điện Duyên Hải, Luồng vận tải cho tàu biển có trọng tải 20.000 tấn vào sông Hậu, khu kinh tế Định An… đây là những thuận lợi quan trọng, làm tiền đề thúc đẩy CDCCKT của huyện ngày càng tăng nhanh. Với yêu cầu đẩy mạnh CNH – HĐH và đặc biệt là bối cảnh nền kinh tế nước ta đang trong quá trình hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới. Điều này, đòi hỏi huyện Duyên Hải phải có sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nhanh và hiệu quả hơn trong những năm sau này. Từ những cơ sở trên, cùng với hiện trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện Duyên Hải hiện nay và tính cấp thiết của vấn đề. Nên tôi đã đi đến quyết định chọn đề tài “ Nghiên cứu chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện Duyên Hải, tỉnh Trà Vinh” để nghiên cứu. Với mong muốn góp một phần nhỏ công sức của mình vào tiến trình CNH - HĐH của huyện nhà trong thời gian tới. 2. Mục tiêu đề tài và nhiệm vụ nghiên cứu Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện Duyên Hải, tỉnh Trà Vinh trong thời gian từ năm 2000 đến năm 2009, từ đó đưa ra những định hướng và đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy cơ cấu kinh tế của huyện chuyển dịch nhanh và phù hợp với công cuộc CNH - HĐH của đất nước. Để đạt được những mục tiêu của luận văn, tác giả đã đề ra những nhiệm vụ sau: - Khái quát về những vấn đề lý luận có liên quan đến cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế, làm rõ các khái niệm, các nhân tố tác động và các chỉ tiêu đánh giá cơ bản. - Đánh giá các nguồn lực tác động đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện Duyên Hải, phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế của huyện Duyên Hải trong giai đoạn 2000 – 2009 và đánh giá những thành tựu đã đạt được và những tồn tại cần khắc phục trong thời gian tới. - Nêu ra những định hướng và đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế của huyện Duyên Hải theo hướng CNH HĐH. 3. Phạm vi nghiên cứu 3.1. Về nội dung Do đề tài có nội dung rộng, phức tạp nên phạm vi nghiên cứu của luận văn chỉ giới hạn ở những nội dung sau: - Phân tích những ảnh hưởng của các nguồn lực tới sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế của huyện. - Phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo ngành gồm: Cơ cấu GDP, cơ cấu giá trị sản xuất, cơ cấu lao động trong các khu vực kinh tế. Không phân tích sâu về các lĩnh vực trong từng ngành. - Phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo thành phần kinh tế gồm: Cơ cấu GTSX, cơ cấu lao động của từng thành phần kinh tế. - Phân tích sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo lãnh thổ gồm: Cơ cấu giá trị sản xuất của các địa phương phân theo khu vực kinh tế và tỉ trọng so với toàn huyện. - Nêu ra những định hướng và đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy CDCCKT của huyện theo hướng CNH - HĐH. 3.2. Về không gian Luận văn chủ yếu nghiên cứu trên phạm vi lãnh thổ huyện Duyên Hải, tỉnh Trà Vinh. Bao gồm 10 đơn vị hành chính gồm: Thị trấn Duyên Hải, các xã Long Toàn, Long Hữu, Hiệp Thạnh, Ngũ Lạc, Trường Long Hòa, Dân Thành, Đông Hải, Long Vĩnh, Long khánh. Với diện tích tự nhiên toàn huyện là: 385,077 km2. 3.3 . Về thời gian Trong luận văn, phần đánh giá hiện trạng chỉ được nghiên cứu từ năm 2000 đến hết năm 2009. Phần định hướng và đề xuất một số giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện Duyên Hải được tính đến năm 2020. 4. Lịch sử nghiên cứu Trong quá trình hội nhập với nền kinh tế thế giới và khu vực, CDCCKT là một xu hướng tất yếu. Xu hướng này có vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp CNH - HĐH đất nước. Với vai trò như thế, nên trong thực tiễn đã có nhiều công trình nghiên cứu về mặt lý luận như: “Vấn đề chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành ở Thành Phố Hồ Chí Minh trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa” của TS. Trương Thị Minh Sâm (chủ biên), năm 2000; “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế Việt Nam trong những năm đầu của thế kỷ 21” của TS Nguyễn Trần Quốc (chủ biên), năm 2004; “ Định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nội bộ các ngành kinh tế vùng kinh tế trọng điểm phía Nam” của TS. Trần Du Lịch, PGS. TS. Đặng Văn Phan (chủ nhiệm đề tài), năm 2004; “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở Việt Nam” của PGS. TS Bùi Tất Thắng (chủ biên), năm 2006; “Những vấn đề chủ yếu về kinh tế phát triển” của PGS. TS . Ngô Doãn Vịnh, năm 2006; …. Riêng ở tỉnh Trà Vinh nói chung và huyện Duyên Hải nói riêng, cho đến nay vẫn chưa có công trình khoa học nào đi sâu nghiên cứu về CDCCKT theo từng giai đoạn. Các đề tài chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu chung về kinh tế - xã hội như : “Trà Vinh, thành tựu và định hướng phát triển”. Tình hình kinh tế xã hội tỉnh Trà Vinh 25 năm qua và những mục tiêu trong những năm tới” trong cuốn Đồng bằng sông Cửu Long chào đón thế kỷ 21, NXB Văn nghệ TP. Hồ Chí Minh; Bộ kế hoạch và đầu tư, Viện chiến lược phát triển, các Vùng, Tỉnh, Thành phố trực thuộc Trung Ương tiềm năng và triển vọng đến năm 2010; hay trong “Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội huyện Duyên Hải tỉnh Trà Vinh đến năm 2010 và tầm nhìn 2020” của Ủy ban nhân dân huyện Duyên Hải, tỉnh Trà Vinh….. Trên cơ sở những nghiên cứu này, sẽ là những nguồn tài liệu tham khảo vô cùng quan trọng và quí báu cho tôi, khi thực hiện đề tài “Nghiên cứu CDCCKT huyện Duyên Hải, tỉnh Trà Vinh”. 5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 5.1. Phương pháp luận 5.1.1. Quan điểm hệ thống Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là một hệ thống hoàn chỉnh gồm nhiều tầng, bản thân nó là sự hợp thành của nhiều hệ thống khác nhau đồng thời cũng là bộ phận của hệ thống kinh tế - xã hội. Trong CDCCKT của huyện Duyên Hải cũng vậy, nó có mối liên hệ chặt chẽ với môi trường xung quanh, bao gồm cả môi trường tự nhiên và môi trường KT-XH. Sự CDCCKT có ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế và ngược lại. Do đó phải xem CDCCKT như là một hệ thống luôn vận động và phát triển không ngừng. Chính vì vậy, khi nghiên cứu sự CDCCKT của huyện Duyên Hải, luôn phải tính đến các nhân tố ảnh hưởng và xem xét mối tương quan đối với CDCCKT của tỉnh, vùng ĐBSCL và cả nước. 5.1.2. Quan điểm tổng hợp lãnh thổ Cơ cấu lãnh thổ kinh tế huyện Duyên Hải là một thể tổng hợp hoàn chỉnh. Trong đó các yếu tố tự nhiên và kinh tế - xã hội có mối liên hệ mật thiết với nhau, tác động chi phối lẫn nhau tạo thành những thế mạnh riêng cho từng vùng trong huyện, từ đó tạo nên thế mạnh đặc trưng cho huyện. Do vậy, phải phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự CDCCKT huyện Duyên Hải. Để từ đó đưa ra những giải pháp, định hướng phát triển có tính đồng bộ, tổng hợp nhằm khai thác tối đa những tiềm năng, những lợi thế của huyện. 5.1.3. Quan điểm lịch sử viễn cảnh Quá trình phát triển kinh tế và CDCCKT, có sự chuyển biến theo thời gian và không gian. Để thấy được những nguyên nhân phát sinh, diễn biến của các nhân tố kinh tế trong một giai đoạn, trong khoảng thời gian và không gian cụ thể, chúng ta cần vận dụng quan điểm lịch sử viễn cảnh vào trong nghiên cứu. Qua đó, mới có được những đánh giá chính xác về hiện trạng trong hiện tại và định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong tương lai. 5.1.4. Quan điểm sinh thái và phát triển bền vững Quan điểm sinh thái và phát triển bền vững cần phải được vận dụng trong quá trình nghiên cứu những vấn đề về KT - XH, đặc biệt là CDCCKT. Vì phát triển bền vững đã và đang trở thành mục tiêu phát triển KT - XH ở hầu hết các quốc gia trong đó có Việt Nam. Phát triển KT - XH phải gắn liền với việc bảo vệ và sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên thiên nhiên, hạn chế ô nhiễm môi trường. Phải có sự phát triển hài hòa giữa kinh tế và tiến bộ công bằng xã hội. Đảm bảo an sinh xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống cho nhân dân. 5.2. Phương pháp nghiên cứu: 5.2.1.Phương pháp phân tích tổng hợp Đây là phương pháp rất quan trọng, vì trên cơ sở nguồn tài liệu, có liên quan đến nội dung nghiên cứu được thu thập từ các tài liệu tham khảo như: Niên giám thống kê, các báo cáo thường niên, quy hoạch tổng thể của các phòng, sở ban ngành huyện, các tạp chí khoa học. Qua phân tích tổng hợp tác giả mới đưa ra được hiện trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong giai đoạn 2000- 2009 và giải pháp, định hướng đến năm 2020. 5.2.2. Phương pháp thực địa Thực địa là một phương pháp không thể thiếu trong nghiên cứu khoa học, đặc biệt là đối với chuyên ngành Địa lý. Với phương pháp này, tác giả có thể thu thập thêm thông tin, thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thẩm định mức độ tin cậy của số liệu, báo cáo. 5.2.3. Phương pháp biểu đồ, bản đồ Là phương pháp đặc trưng của khoa học Địa lý, sử dụng phương pháp bản đồ, biểu đồ giúp cho các vấn đề nghiên cứu được cụ thể hơn, trực quan sinh động hơn. 5.2.4. Phương pháp dự báo CDCCKT là một quá trình lâu dài, muốn thành công phải làm công tác dự báo để có hướng điều chỉnh cho phù hợp với xu hướng phát triển. Đề tài sử dụng phương pháp này, để dự báo biến động và dự báo xu hướng dựa trên cơ sở tính toán từ nguồn số liệu đã thu thập được. 5.2.5. Phương pháp thống kê toán học Là phương pháp sử dụng thường xuyên, nhưng để phân tích, lựa chọn những giá trị đúng nhất, phù hợp với thực tiễn nhất, dựa trên cơ sở những số liệu thu thập được để phân tích ảnh hưởng của các yếu tố tự nhiên và KT – XH đến CDCCKT huyện Duyên Hải. Bên cạnh đó, phương pháp thống kê toán học còn giúp cho tác giả phân tích, lựa chọn, dự báo các giải pháp thích hợp cho sự CDCCKT trong tương lai. 5.2.6. Phương pháp chuyên gia CDCCKT là vấn đề rất được sự quan tâm của các nhà khoa học và các cấp lãnh đạo đặc biệt là lãnh đạo địa phương. Vì vậy, việc gặp gỡ, trao đổi ý kiến với các nhà khoa học, cán bộ, chuyên viên của các sở, ban ngành trong huyện, trong tỉnh là phương pháp rất quan trọng. Thông qua việc gặp gỡ này, tác giả có thể tiếp cận để kiểm chứng lại số liệu, tìm hiểu hiện trạng và định hướng vấn đề nghiên cứu một cách hiệu quả hơn và nhanh hơn. 6. Cấu trúc luận văn Đề tài “Nghiên cứu chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện Duyên Hải, tỉnh Trà Vinh” ngoài phần mở đầu và kết luận, phần nội dung bao gồm 3 chương: Chương 1: Cơ sở lý luận về cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Chương 2: Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện Duyên Hải thời kỳ 2000 – 2009. Chương 3: Định hướng và giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện Duyên Hải, tỉnh Trà Vinh đến năm 2020. Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CƠ CẤU KINH TẾ VÀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ 1.1. Cơ cấu kinh tế 1.1.1. Khái niệm cơ cấu, cơ cấu kinh tế 1.1.1.1. Cơ cấu “Cơ cấu” là cách tổ chức các thành phần, nhằm thực hiện một chức năng của chỉnh thể nào đó.[31, tr.223] “Cơ cấu” là một phạm trù của triết học, nó thể hiện cấu trúc bên trong cũng như tỉ lệ và mối quan hệ giữa các bộ phận cấu thành một hệ thống và là thuộc tính của một hệ thống nhất định. Nền kinh tế của một quốc gia được xem xét như một hệ thống với nhiều bộ phận hợp thành. Các bộ phận này, có mối quan hệ mật thiết với nhau theo một trật tự nào đó trong một giai đoạn lịch sử cụ thể. Nói một cách đơn giản có thể xem đó là một bộ khung của khái niệm cơ cấu kinh tế.[17, tr.201]. Theo tác giả, cơ cấu là những bộ phận cấu thành một hệ thống và là thuộc tính của hệ thống đó, trong đó có các bộ phận cấu thành nên hệ thống này chiếm một tỉ trọng nhất định và có mối quan hệ với nhau giữa các bộ phận trong hệ thống. 1.1.1.2. Cơ cấu kinh tế Cơ cấu kinh tế (CCKT) của xã hội Theo C.Mác là toàn bộ những quan hệ sản xuất phù hợp với quá trình phát triển nhất định của các lực lượng sản xuất vật chất. Mác đồng thời nhấn mạnh, khi phân tích cơ cấu, phải chú ý đến cả hai khía cạnh là chất lượng và số lượng, cơ cấu chính là sự phân chia về chất và tỉ lệ về số lượng của những quá trình sản xuất xã hội. “Cơ cấu kinh tế” là tổng thể các ngành, lĩnh vực, bộ phận kinh tế với vị trí, tỉ trọng tương ứng của chúng và mối quan hệ hữu cơ tương đối ổn định hợp thành. [32, tr.16] Theo tác giả, CCKT được hiểu như sau: CCKT là tổng thể những những yếu tố cấu thành nền kinh tế, đó là các ngành sản xuất, các thành phần kinh tế và các vùng
- Xem thêm -