Nghiên cứu các chỉ số Doppler mô cơ tim ở người trưởng thành bình thường và bệnh nhân tăng huyết áp

  • Số trang: 177 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 36 |
  • Lượt tải: 0
tailieuonline

Đã đăng 27690 tài liệu

Mô tả:

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG VIỆN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Y DƯỢC LÂM SÀNG 108 VŨ ĐÌNH TRIỂN NGHIÊN CỨU CÁC CHỈ SỐ DOPPLER MÔ CƠ TIM Ở NGƯỜI TRƯỞNG THÀNH BÌNH THƯỜNG VÀ BỆNH NHÂN TĂNG HUYẾT ÁP LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI 2015 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG VIỆN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Y DƯỢC LÂM SÀNG 108 VŨ ĐÌNH TRIỂN NGHIÊN CỨU CÁC CHỈ SỐ DOPPLER MÔ CƠ TIM Ở NGƯỜI TRƯỞNG THÀNH BÌNH THƯỜNG VÀ BỆNH NHÂN TĂNG HUYẾT ÁP Chuyên ngành: Chẩn đoán hình ảnh Mã số : 62720166 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN: PGS.TS. Trần Văn Riệp PGS.TS. Lê Ngọc Hà HÀ NỘI 2015 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ một công trình nào khác. Tác giả luận án Vũ Đình Triển LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn Đảng ủy và Ban Giám đốc Bệnh viện TWQĐ 108, Ban Giám đốc Học Viện Quân Y, Phòng Sau đại học – Bệnh viện TWQĐ 108, Phòng Sau Đại học – HVQY đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS. Trần Văn Riệp và PGS.TS. Lê Ngọc Hà, những người Thầy đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập. Xin được bày tỏ lòng biết ơn và sự kính trọng tới Tập thể giáo viên bộ môn Chẩn đoán hình ảnh viện nghiên cứu y dược lâm sàng 108 đã luôn quan tâm giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và tận tình đóng góp cho tôi nhiều ý kiến quý báu để luận án ngày một tốt hơn. Xin trân thành cảm ơn Tập thể cán bộ nhân viên Khoa Chẩn đoán chức năng – Bệnh viện TWQĐ 108, đã tạo mọi điều kiện, động viên và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và công tác. Xin trân trọng cảm ơn Phòng Kế hoạch tổng hợp, các Khoa Nội Cán bộ A1, Khoa Tim mạch A2-A, Khoa khám bệnh C1.1, Khoa Y học hạt nhân – Bệnh viện TWQĐ 108 đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận án. Xin chân thành cảm ơn những bệnh nhân và người tình nguyện đã tham gia vào nghiên cứu để tôi có thể hoàn thành được công trình này. Xin chân thành cảm ơn các bạn bè và đồng nghiệp đã luôn động viên, khích lệ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin ghi nhớ công ơn của Cha Mẹ, anh em, vợ và con tôi, chỗ dựa vững chắc cho tôi hoàn thành luận án này. Vũ Đình Triển MỤC LỤC Mục lục Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt Danh mục các bảng Danh mục các sơ đồ, biểu đồ, hình ĐẶT VẤN ĐỀ…………………………………………………………………..………...1 CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN ………….………………………………………………......3 1.1 BIẾN ĐỔI CẤU TRÚC, CHỨC NĂNG TIM Ở NGƯỜI BÌNH THƯỜNG THEO TUỔI VÀ BỆNH NHÂN TĂNG HUYẾT ÁP …… ………………………………..…....3 1.1.1. Cấu trúc mô cơ tim và tế bào cơ tim………………………………….…….3 1.1.2. Những thay đổi cấu trúc và chức năng của tim theo tuổi………..………..4 1.1.3. Biến chứng tim của tăng huyết áp………………………………………….7 1.1.3.1. Rối loạn hoạt động của tế bào cơ tim và cấu trúc tổ chức cơ tim………...7 1.1.3.2. Phì đại thất trái……………………………………………………8 1.1.3.3. Rối loạn nhịp tim…………………………………………………11 1.1.3.4. Suy tim …………………………………………………………..13 1.1.3.5. Tổn thương nhĩ trái………………………………………………13 1.1.3.6. Thiếu máu cơ tim…………………………………………….…...14 1.2. MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH ĐÁNH GIÁ HÌNH THÁI VÀ CHỨC NĂNG TIM Ở NGƯỜI BÌNH THƯỜNG VÀ BỆNH NHÂN THA ……………15 1.2.1. Siêu âm tim thường quy………………………………………………..… 15 1.2.2. Ghi hình phóng xạ…………………………………………………….…...16 1.2.3. Cộng hưởng từ tim……………………….…………………………..…….18 1.3. VAI TRÒ CỦA SIÊU ÂM DOPPLER MÔ CƠ TIM TRONG ĐÁNH GIÁ HÌNH THÁI VÀ CHỨC NĂNG TIM Ở BỆNH NHÂN THA……………………………….....20 1.3.1. Nguyên lý siêu âm mô cơ tim………………………………………..…….20 1.3.2. Một số thông số của siêu âm Doppler mô cơ tim……………………….…23 1.3.3. Gía trị của siêu âm Doppler mô trong đánh giá bệnh tim do THA………..25 1.4. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ SIÊU ÂM DOPPLER MÔ CƠ TIM Ở NGƯỜI TRƯỞNG THÀNH VÀ Ở BỆNH NHÂN THA………………………………………..31 1.4.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới………………………………………..31 1.4.2. Các nghiên cứu ở trong nước………………………………………….…..35 CHƯƠNG 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU………………....….36 2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU…………………………………………..….……….36 2.1.1. Nhóm người bình thường………………………………………….………36 2.1.2. Nhóm bệnh nhân THA……….……………….………………………….38 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU…………………………………………........…..38 2.2.1.Thiết kế nghiên cứu………………..……………………………….………38 2.2.2. Cỡ mẫu ………………………………………………………………..…...39 2.2.3. Khám xét lâm sàng, cận lâm sàng chung………………………….………40 2.2.4. Quy trình kỹ thuật siêu âm tim……………………………………….……41 2.2.4.1. Chuẩn bị bệnh nhân……………………………………………...41 2.2.4.2. Trang thiết bị kỹ thuật………………………………………..…..41 2.2.4.3. Kỹ thuật đo các thông số siêu âm TM, 2D, Doppler………..….43 2.2.4.4. Kỹ thuật siêu âm Doppler mô……………………………………47 2.2.5. Các tiêu chuẩn chẩn đoán…………………………………………………50 2.2.5.1. Một số tiêu chuẩn đánh giá về lâm sàng và xét nghiệm……..….50 2.2.5.2. Chụp xạ hình tưới máu cơ tim…………………………………….….54 2.2.5.3. Chụp động mạch vành………………………………………….……...55 2.3. XỬ LÝ SỐ LIỆU………………………………………………………………..…..56 CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU………………………………………...……...58 3.1. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Ở NGƯỜI TRƯỞNG THÀNH BÌNH THƯỜNG 3.1.1. Đặc điểm chung ……………………………..……………………….…....58 3.1.2. Giá trị bình thường một số thông số siêu âm Doppler mô cơ tim ………..60 3.1.3. Mối tương quan giữa tuổi và các thông số Doppler mô cơ tim……..…...67 3.1.4. Ảnh hưởng của một số yếu tố sinh lý đến các thông số Doppler mô cơ tim…………...72 3.2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CÁC CHỈ SỐ TDI Ở BỆNH NHÂN THA………..…...76 3.2.1. Đặc điểm chung của nhóm tăng huyết áp………………….………….…..76 3.2.2. Biến đổi siêu âm TM, 2D và Doppler ở bệnh nhân tăng huyết áp…………...……..79 3.2.3. Các thông số Doppler mô cơ tim ở bệnh nhân tăng huyết áp…...………....82 3.2.4. Liên quan của các thông số Doppler mô cơ tim với thời gian phát hiện bệnh THA………………………………………………….……….……………..……86 3.2.5. Ảnh hưởng của phì đại thất trái đến các thông số Doppler mô cơ tim………………..88 3.2.6. Liên quan giữa hình ảnh khuyết xạ trên XHTMCT và các thông số Doppler mô cơ tim …………………………………………………………………..…….92 CHƯƠNG IV. BÀN LUẬN ……………………………………………………..............94 4.1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG NHÓM ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU…………………..….94 4.1.1. Nhóm người bình thường……………………………..……………….…..94 4.1.2. Nhóm tăng huyết áp………………………………………………….……95 4.2. ĐẶC ĐIỂM CÁC THÔNG SỐ DOPPLER MÔ CƠ TIM Ở NGƯỜI TRƯỞNG THÀNH BÌNH THƯỜNG, ẢNH HƯỞNG CỦA MỘT SỐ YẾU TỐ SINH LÝ……………………...….96 4.2.1. Đặc điểm các thông số Doppler mô cơ tim ở người bình thường và ảnh hưởng của tuổi…………………………………………………………………....97 4.2.2. Ảnh hưởng của một số yếu tố sinh lý khác đến các chỉ số Doppler mô cơ tim…………………………………………………………………………..…...111 4.3. BIẾN ĐỔI MỘT SỐ THÔNG SỐ DOPPLER MÔ CƠ TIM VÀ MỐI LIÊN QUAN VỚI MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG Ở BỆNH NHÂN THA……………………....116 4.3.1. Biến đổi các thông số siêu âm TM, 2D, và Doppler tim ở bệnh nhân THA………………………………………………………………………..…….117 4.3.1.1. Những thay đổi về hình thái thất trái……………………………...117 4.3.1.2. Những thay đổi về chức năng tâm thu, tâm trương thất trái……...118 4.3.2. Biến đổi một số thông số siêu âm Doppler mô cơ tim ở bệnh nhân THA ……….…....120 4.3.2.1. Biến đổi một số thông số Doppler mô cơ tim đánh giá chức năng tâm thu thất trái…………………………………………………………………………………………..120 4.3.2.2. Biến đổi một số thông số Doppler mô cơ tim đánh giá chức năng tâm trương thất trái ……………………………………………………………123 4.3.2.3. So sánh các chỉ số Doppler mô cơ tim giữa những bệnh nhân THA có chức năng tâm trương thất trái bình thường với nhóm chứng…………………………....127 4.3.3. Mối liên quan giữa một số thông số Doppler mô cơ tim với một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng……………………………………………………….....128 4.3.3.1. Mối liên quan giữa một số chỉ số Doppler mô cơ tim với thời gian phát hiện bệnh tăng huyết áp……………………………………………….…128 4.3.3.2. Mối liên quan giữa một số thông số Doppler mô cơ tim và phì đại thất trái…………………………………………………………………………..129 4.3.3.3. Mối liên quan giữa một số chỉ số Doppler mô cơ tim ở bệnh nhân THA và thiếu máu cơ tim ……………………………………………...……...131 KẾT LUẬN…………………………………………………………………......………136 KIẾN NGHỊ………………………………………………………………………...…...138 PHỤ LỤC Danh mục các công trình nghiên cứu của tác giả đã đăng in liên quan đến luận án Tài Liệu tham khảo Danh sách bệnh nhân Danh sách nhóm chứng Mẫu bệnh án nghiên cứu DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Viết đầy đủ A Vận tốc tối đa cuối tâm trương của dòng chảy qua van 2 lá Am Vận tốc cơ tim tối đa cuối tâm trương BMI Chỉ số khối cơ thể BSA Diện tích da cơ thể BN Bệnh nhân CNTTh Chức năng tâm thu CNTTr Chức năng tâm trương CHT Cộng hưởng từ CLVT Cắt lớp vi tính cs Cộng sự 2D Two dimention (siêu âm hai bình diện) Dd Đường kính thất trái cuối tâm trương Ds Đường kính thất trái cuối tâm thu DT Thời gian giảm tốc sóng E ĐM Động mạch ĐMC Động mạch chủ ĐMV Động mạch vành E Vận tốc tối đa đầu tâm trương của dòng chảy qua van 2 lá EF Phân số tống máu thất trái FS Phân số co ngắn sợi cơ thất trái Em Vận tốc cơ tim tối đa đầu tâm trương ETm Ejection time at myocardial segments (thời gian tống máu HA vùng) HATTh Huyết áp HATTr Huyết áp tâm thu IVRTm Huyết áp tâm trương IVSd Thời gian giãn cơ đồng thể tích vùng IVCTm Vách liên thất tâm trương LVM Thời gian co cơ đồng thể tích vùng LVMI Left ventricular mass (khối lượng cơ thất trái) LPWd Left ventricular mass index (chỉ số khối lượng cơ thất trái) MPI Thành sau thất trái tâm trương NMCT Myocardial performance index (chỉ số Tei) PĐTT Nhồi máu cơ tim RLNT Phì đại thất trái Sm Rối loạn nhịp tim SPECT Vận tốc cơ tim tối đa tâm thu Single photon emission computerized tomography (chụp cắt TDI lớp vi tính đơn photon) THA Tissue doppler imaging (siêu âm mô cơ tim) TM Tăng huyết áp TMCT Time motion (siêu âm 1 bình diện) XHTMCT Thiếu máu cơ tim Xạ hình tưới máu cơ tim DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1. Phân loại THA theo WHO/ISH (2003)………………………………...51 Bảng 2.2. Phân loại mức độ suy tim theo NYHA……………………………...…51 Bảng 2.3. Phân loại suy chức năng tâm trương thất trái theo Nishimura (2003)…53 Bảng 3.1. Đặc điểm chung nhóm người trưởng thành bình thường………...…….58 Bảng 3.2. Kết quả các thông số trên siêu âm TM ………………………………...59 Bảng 3.3. Các thông số siêu âm Doppler qua van hai lá, van tĩnh mạch phổi ……..............................................................................................................60 Bảng 3.4. Các thông số Doppler mô cơ tim ở vòng van hai lá vách……… ……..61 Bảng 3.5. Các thông số Doppler mô cơ tim ở vòng van hai lá bên……….............61 Bảng 3.6. Các thông số Doppler mô cơ tim ở vòng van hai lá vách theo độ tuổi……………………………………………………………………………...62 Bảng 3.7. Các thông số Doppler mô cơ tim ở vòng van hai lá bên theo độ tuổi………………………………………………………………………..……63 Bảng 3.8. Mối tương quan của tuổi với các thông số Doppler mô cơ tim ở vòng van hai lá vách………………………………………………………………………67 Bảng 3.9. Mối tương quan của tuổi với các thông số Doppler mô cơ tim ở vòng van hai lá bên……………………………………………………………………....69 Bảng 3.10. Phân tích hồi quy tuyến tính đơn: hệ số tương quan tuyến tính (r ) giữa các thông số Doppler mô cơ tim tại vòng van hai lá vách với giới, tần số tim, BSA, LVMI và EF%.........................................................................................................72 Bảng 3.11. Hệ số tương quan riêng phần (phân tích tương quan đa biến) của các thông số Doppler mô cơ tim tại vòng van hai lá vách với tuổi, giới, BSA, tần số tim, LVMI và EF%..................................................................................................73 Bảng 3.12. Phân tích hồi quy tuyến tính đơn: hệ số tương quan tuyến tính (r ) giữa các thông số Doppler mô cơ tim tại vòng van hai lá bên với giới, tần số tim, BSA, LVMI và EF%.........................................................................................................74 Bảng 3.13. Hệ số tương quan riêng phần (phân tích tương quan đa biến) của các thông số Doppler mô cơ tim tại vòng van hai lá bên với tuổi, giới, BSA, tần số tim, LVMI và EF%.........................................................................................................75 Bảng 3.14. Đặc điểm chung nhóm đối tượng nghiên cứu……………….………..76 Bảng 3.15. Đặc điểm lâm sàng của nhóm bệnh nhân THA ………………………77 Bảng 3.16. Phân độ tăng huyết áp và thời gian phát hiện tăng huyết áp……..…..78 Bảng 3.17. Đặc điểm cận lâm sàng của nhóm bệnh nhân THA…………………..78 Bảng 3.18. Đặc điểm siêu âm TM, 2D của nhóm tăng huyết áp và nhóm chứng...78 Bảng 3.19. Tỷ lệ phì đại thất trái ở nhóm bệnh nhân tăng huyết áp……………....80 Bảng 3.20. Tỷ lệ suy tim ở nhóm bệnh nhân THA……………………………….80 Bảng 3.21. Đặc điểm siêu âm Doppler dòng chảy qua van hai lá, van tĩnh mạch phổi giữa hai nhóm…………………………………………………………………..81 Bảng 3.22. Tỷ lệ các giai đoạn của suy chức năng tâm trương ……...…………...81 Bảng 3.23. So sánh các thông số Doppler mô cơ tim tại vòng van hai lá vách giữa nhóm THA và nhóm chứng …………………………………………………...82 Bảng 3.24. So sánh các thông số Doppler mô cơ tim tại vòng van hai lá bên giữa nhóm THA và nhóm chứng …………….………………………………………82 Bảng 3.25. So sánh các thông số Doppler mô cơ tim tại vòng van hai lá vách ở bệnh nhân THA có CNTTr bình thường và nhóm chứng …………………………..83 Bảng 3.26. So sánh các thông số Doppler mô cơ tim tại vòng van hai lá bên ở bệnh nhân THA có CNTTr bình thường và nhóm chứng …………………………….83 Bảng 3.27. So sánh các thông số Doppler mô cơ tim tại vòng van hai lá vách ở nhóm THA có EF% > 50% và EF% ≤ 50% với nhóm chứng……………………………84 Bảng 3.28. So sánh các thông số Doppler mô cơ tim tại vòng van hai lá bên ở nhóm THA có EF% > 50% và EF% ≤ 50% với nhóm chứng…………………………...85 Bảng 3.29. Các thông số Doppler mô cơ tim tại vòng van hai lá vách của các nhóm……………………………………………………………………………..86 Bảng 3.30. Các thông số Doppler mô cơ tim tại vòng van hai lá bên của các nhóm………………………………………………………………………….…87 Bảng 3.31. Các thông số Doppler mô cơ tim tại vòng van hai lá vách của các nhóm…………………………………………………………………………...88 Bảng 3.32. Các thông số Doppler mô cơ tim tại vòng van hai lá bên của các nhóm……………………………………………………………………………89 Bảng 3.33. Các thông số Doppler mô cơ tim tại vòng van hai lá vách của các nhóm……………………………………………………………………….…..92 Bảng 3.34. Các thông số Doppler mô cơ tim tại vòng van hai lá bên của các nhóm……………………………………………………………………………93 Bảng 4.1. Kết quả vận tốc sóng Sm tại vòng van hai lá vách trong nghiên cứu của chúng tôi và một số tác giả………………………………………………………100 Bảng 4.2. Kết quả vận tốc sóng Sm tại vòng van hai lá bên trong nghiên cứu của chúng tôi và một số tác giả………………………………………………………100 Bảng 4.3. Kết quả chỉ số E/Em tại vòng van hai lá vách trong nghiên cứu của chúng tôi và một số tác giả……………………………………………………..……103 Bảng 4.4. Kết quả chỉ số E/Em tại vòng van hai lá thành bên trong nghiên cứu của chúng tôi và một số tác giả………………………………………………………103 Bảng 4.5. Kết quả vận tốc sóng Em tại vòng van hai lá vách trong nghiên cứu của chúng tôi và một số tác giả………………………………………………………105 Bảng 4.6. Kết quả vận tốc sóng Em tại vòng van hai lá thành bên trong nghiên cứu của chúng tôi và một số tác giả………………………………………………….105 Bảng 4.7. Kết quả vận tốc sóng Am tại vòng van hai lá vách trong nghiên cứu của chúng tôi và một số tác giả……………………………………………………....107 Bảng 4.8. Kết quả vận tốc sóng Am tại vòng van hai lá thành bên trong nghiên cứu của chúng tôi và một số tác giả…………………………………………………..107 DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ VÀ HÌNH DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ Sơ đồ 1.1. Biến chứng tim mạch của THA……………………………………….12 Sơ đồ 2.1. Sơ đồ thiết kế nghiên cứu……………………………………………...57 DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1.1. Cấu trúc mô cơ tim và tế bào cơ tim……………………...……………...4 Hình 1.2. Các biến chứng tim do tăng huyết áp……………………………………8 Hình 1.3. Hình ảnh khuyết xạ trên xạ hình tưới máu cơ tim ……………………..18 Hình 1.4. Hình ảnh thiếu máu cơ tim trên cộng hưởng từ động…………………..19 Hình 1.5. Hình ảnh các sóng Doppler mô cơ tim đo tại vòng van hai lá bên……..21 Hình 1.6. Hình ảnh siêu âm Doppler mô M – mode…………………..………….22 Hình 1.7. Hình ảnh các sóng Doppler mô cơ tim đo tại vòng van hai lá vách……23 Hình 1.8. Minh họa cách tính chỉ số Tei trên siêu âm Doppler mô……………….25 Hình 2.1. Máy siêu âm Sonos 7500 của hãng Philips……………………………….42 Hình 2.2. Hình ảnh vị trí đặt đầu dò siêu âm cắt mặt cắt 4 buồng tim……………42 Hình 2.3. Minh họa cách đo các thông số trên siêu âm TM………………………...43 Hình 2.4. Hình ảnh sóng E, sóng A của dòng chảy qua van hai lá và sóng S, sóng D, sóng a của dòng chảy qua tĩnh mạch phổi……………………………………..47 Hình 2.5. Minh họa cách đo vận tốc sóng Sm, Em, Am tại vị trí vòng van hai lá bên………………………………………………………………………………...49 Hình 2.6. Minh họa đo vận tốc cơ tim Sm, Em, Am tại vị trí vòng van hai lá vách trên mặt cắt 4 buồng…………………………………………………………………49 Hình 2.7. Minh họa đo thời gian giãn cơ đồng thể tích vùng IVRTm tại vị trí vòng van hai lá vách trên mặt cắt 4 buồng………………………………………….…...50 Hình 4.1. Hình ảnh vận tốc cơ tim tại vị trí vòng van hai lá bên trên mặt cắt 4 buồng ở bệnh nhân nam 20 tuổi………………………………………………………….110 Hình 4.2. Hình ảnh vận tốc cơ tim tại vị trí vòng van hai lá bên trên mặt cắt 4 buồng ở bệnh nhân nam 52 tuổi……………………………………………………………110 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1. Giá trị vận tốc sóng Sm ở vòng van hai lá vách và vòng van hai lá bên theo nhóm tuổi…………………………………………………………………….64 Biểu đồ 3.2. Vận tốc sóng Em ở vòng van hai lá vách theo độ tuổi ……………...64 Biểu đồ 3.3 . Vận tốc sóng Em ở vòng van hai lá bên theo độ tuổi ……………...65 Biểu đồ 3.4. Vận tốc sóng Am ở vòng van hai lá vách theo độ tuổi……………...65 Biểu đồ 3.5. Vận tốc sóng Am ở vòng van hai lá bên theo độ tuổi ………………66 Biểu đồ 3.6. Giá trị chỉ số E/Em ở vòng van hai lá vách và vòng van hai lá bên theo độ tuổi……………………………………………………………………………..66 Biểu đồ 3.7. Đường biểu diễn tương quan của vận tốc sóng Sm theo tuổi ở vị trí vòng van hai lá vách liên thất………………………………………………………..67 Biểu đồ 3.8. Đường biểu diễn tương quan của vận tốc sóng Em theo tuổi ở vị trí vòng van hai lá vách liên thất……………………………………………………......68 Biểu đồ 3.9. Đường biểu diễn tương quan của vận tốc sóng Am theo tuổi ở vị trí vòng van hai lá vách liên thất…………………………………………………….…..68 Biểu đồ 3.10. Đường biểu diễn tương quan của chỉ số E/ Em theo tuổi ở vị trí vòng van hai lá vách liên thất …………………………………………………………..69 Biểu đồ 3.11. Đường biểu diễn tương quan của vận tốc sóng Sm theo tuổi ở vị trí vòng van hai lá bên …………………………………………………………….…….70 Biểu đồ 3.12. Đường biểu diễn tương quan của vận tốc sóng Em theo tuổi ở vị trí vòng van hai lá bên……………………………………………………………….…..70 Biểu đồ 3.13. Đường biểu diễn tương quan của vận tốc sóng Am theo tuổi ở vị trí vòng van hai lá bên ……………………………………………………………….71 Biểu đồ 3.14. Đường biểu diễn tương quan của chỉ số E/ Em theo tuổi ở vị trí vòng van hai lá bên ……………......................................................................................71 Biểu đồ 3.15. Phân bố bệnh nhân THA theo giới ……………...............................79 Biểu đồ 3.16. Mối tương quan vận tốc sóng Sm tại vòng van hai lá vách liên thất với khối lượng cơ thất trái ……………………………………………………….…..90 Biểu đồ 3.17. Mối tương quan vận tốc sóng Em tại vòng van hai lá vách liên thất với khối lượng cơ thất trái …………………………………………………………..90 Biểu đồ 3.18. Mối tương quan vận tốc sóng Sm tại vòng van hai lá bên với khối lượng cơ thất trái………………………………………………………………………..91 Biểu đồ 3.19. Mối tương quan vận tốc sóng Em tại vòng van hai lá bên với khối lượng cơ thất trái……………………………………………………………..………..91 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Tăng huyết áp nguyên phát là một bệnh khá phổ biến, hay gặp nhất trong số các bệnh tim mạch ở hầu hết các nước trên thế giới. Theo báo cáo của tổ chức Y tế thế giới, năm 2000 số người mắc bệnh tăng huyết áp (THA) trên toàn thế giới là khoảng 600 triệu người [170]. Một điều tra gần đây (2008) của Viện tim mạch Việt Nam cho thấy tỷ lệ THA trong dân số là 25,1%, trong đó ở nam giới là 28,3%, nữ giới 23,1% và có xu thế ngày càng gia tăng [160]. THA ảnh hưởng đến nhiều cơ quan, bộ phận khác nhau trong cơ thể như, tim, thận, não, mắt…, gây ra nhiều biến cố tim mạch nghiêm trọng, làm tăng tỷ lệ tàn phế và tử vong. Khi huyết áp tăng đã tác động trực tiếp lên tim làm cho tim phải co bóp mạnh hơn, dẫn đến tái cấu trúc tim, lâu dần sẽ làm tăng khối lượng cơ thất trái và ảnh hưởng đến chức năng tâm thu (CNTTh) và tâm trương (CNTTr) thất trái. Theo nhiều nghiên cứu trên thế giới, những biến đổi về cấu trúc và chức năng thất trái trong THA diễn ra liên tục và thầm lặng, mà nhiều khi không thể phát hiện được bằng các phương pháp thăm khám thông thường, trong khi đó nếu xác định được sớm các biến đổi về hình thái và chức năng thất trái, sẽ giúp cho điều trị đạt kết quả tốt hơn, có thể làm giảm phì đại thất trái (PĐTT), hạn chế rối loạn nhịp và phục hồi chức năng thất trái [31], [88], [125]. Để phát hiện và đánh giá những biến đổi của tim trên bệnh nhân THA ngoài lâm sàng, hiện nay có nhiều phương pháp cận lâm sàng khác đã được áp dụng như cộng hưởng từ tim, chụp cắt lớp vi tính đa dẫy đầu thu, siêu âm tim, xạ hình tưới máu cơ tim…, trong đó siêu âm tim với ưu điểm của phương pháp không xâm nhập, có độ an toàn và hiệu qủa cao, nên thường được sử dụng rộng rãi để đánh giá hình thái và chức năng tim trong THA, như phì đại 2 thất trái, tình trạng chức năng tâm thu, tâm trương thất trái…, tuy vậy với các kiểu siêu âm truyền thống (không bao gồm siêu âm Doppler mô cơ tim), chưa phát hiện được những biến đổi sớm của tim, nhất là trong những trường hợp THA giai đoạn đầu, khi chức năng tâm thu thất trái vẫn trong giới hạn bình thường. Chính vì thế trong khoảng vài thập niên gần đây siêu âm Doppler mô cơ tim ra đời với ưu thế về kỹ thuật vượt trội đã cho phép đo được vận động của các vùng cơ tim, trong cả thì tâm thu và tâm trương, nên có thể định lượng được vận động của từng vùng cơ tim, vì vậy rất thích hợp trong chẩn đoán bệnh động mạch vành, ngoài ra siêu âm Doppler mô cơ tim còn cho phép đánh giá vận động vòng van 2 lá, một thông số có giá trị cao để đánh giá sớm những thay đổi chức năng tâm thu, tâm trương thất trái, ngay cả khi chưa có phì đại thất trái và EF% vẫn trong giới hạn bình thường [102], [108], [112], [169]. Trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu về vai trò của siêu âm Doppler mô cơ tim trên những đối tượng bình thường và trong các bệnh lý tim mạch khác nhau, nhưng ở nước ta, những nghiên cứu này còn ít được đề cập tới, đặc biệt chúng ta chưa có những số liệu về Doppler mô cơ tim trên người bình thường ở các lứa tuổi khác nhau để làm tham số so sánh với những bệnh tim mạch nói chung và THA nói riêng, mà điều này rất cần thiết trong nghiên cứu. Vì vậy, chúng tôi tiến hành đề tài:  Nghiên cứu các chỉ số Doppler mô cơ tim ở người trưởng thành bình thường và bệnh nhân tăng huyết áp nhằm hai mục tiêu: 1. Nghiên cứu một số thông số siêu âm Doppler mô cơ tim ở người trưởng thành bình thường. 2. Tìm hiểu biến đổi một số thông số Doppler mô cơ tim và mối liên quan với một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng ở bệnh nhân tăng huyết áp. 3 CHƯƠNG I TỔNG QUAN 1.1. BIẾN ĐỔI CẤU TRÚC, CHỨC NĂNG TIM Ở NGƯỜI BÌNH THƯỜNG THEO TUỔI VÀ BỆNH NHÂN TĂNG HUYẾT ÁP. 1.1.1. Cấu trúc mô cơ tim và tế bào cơ tim. Cơ tim tạo thành một lớp cơ dày ở thành quả tim, mặt ngoài được phủ bởi màng ngoài tim, mặt trong được phủ bởi màng trong tim. Cơ tim là một loại cơ vân vì cũng có các vân ngang do sự sắp xếp của các sợi actin và sợi myosin tạo thành đơn vị co cơ. Mỗi sợi cơ tim là một tế bào dài khoảng 50 μm, đường kính khoảng 15 μm. Mỗi tế bào chỉ gồm 1 hay 2 nhân có hình trứng nằm ở trung tâm tế bào. Mỗi tế bào được bao bọc bởi một màng lipoprotein, phía ngoài là màng đáy. Ngoài màng đáy là lớp liên kết thưa mỏng có chứa lưới mao mạch. Trong tế bào cơ tim, tơ cơ hợp thành các bó. Các sợi cơ tim cũng có các vân ngang giống cơ vân, nhưng vân ngang mảnh và mờ hơn. Khi cắt dọc sợi cơ có những vạch vắt ngang qua sợi cơ nhưng không trên cùng một hàng mà cách đều đặn gọi là vạch bậc thang. Các sợi cơ tim thường nối với nhau thành lưới. Vạch bậc thang là nơi 2 đầu tế bào cơ tim tiếp giáp nhau. Vạch gồm có phần ngang và phần dọc theo sợi cơ. Trong khối cơ tương, xen giữa các tơ cơ là ty thể, lưới nội bào, vi quản T, myoglobin, hạt glycogen, hạt sắc tố mỡ. Ty thể trong trong tế bào cơ tim khá phong phú. Bộ máy Golgi thường nhỏ. Vi quản T có đường kính lớn, nhưng số lượng ít hơn sợi cơ vân, thường thấy ở mức vị trí của vạch Z. Lưới nội hạt có cấu tạo đơn giản hơn ở cơ vân, gồm các lưới túi vây quanh các bó xơ cơ. Mô cơ tim được cấu tạo từ những tế bào cơ tim riêng biệt. Những tế bào cơ tim nối tiếp nhau bằng các mối liên kết ở đầu sợi cơ và bằng các nhánh nối, họp thành lưới sợi cơ. Trong 4 các lỗ lưới giữa các tế bào là mô liên kết thưa chứa mao mạch máu, mao mạch bạch huyết và những sợi thần kinh. Ở cơ tim còn có những lá xơ và vòng xơ tạo thành bộ khung, làm chỗ bám cho các sợi cơ tim. Khung này chia tim thành hai tầng, tầng tâm nhĩ và tầng tâm thất [4], [6]. Hình 1.1. Cấu trúc mô cơ tim và tế bào cơ tim Nguồn Jhons Evant (2015) [94] 1.1.2. Những thay đổi về cấu trúc và chức năng của tim theo tuổi Sự thay đổi của chỉ số khối lượng cơ thất trái do quá trình lão hóa đã được nghiên cứu nhiều và ngày càng sáng tỏ do sự tiến bộ của y học hiện đại cũng như phương pháp nghiên cứu thống kê, phân tích. Nghiên cứu của Olivetti và cs (2000) dựa trên khám nghiệm tử thi cho thấy khối lượng cơ tim tăng lên đáng kể trong quá trình lão hóa [128]. Nghiên cứu của Scholz và cs (1988) nghiên cứu trên bệnh nhân THA và bệnh nhân bị bệnh mạch vành cho
- Xem thêm -