Nghiên cứu bào chế pellet chứa hệ tự vi nhũ hóa rotundin

  • Số trang: 75 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 314 |
  • Lượt tải: 0
minhtuan

Đã đăng 15929 tài liệu

Mô tả:

BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI NGUYỄN ĐÌNH ĐỨC NGHIÊN CỨU BÀO CHẾ PELLET CHỨA HỆ TỰ VI NHŨ HÓA ROTUNDIN KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP DƯỢC SĨ HÀ NỘI – 2015 BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI NGUYỄN ĐÌNH ĐỨC NGHIÊN CỨU BÀO CHẾ PELLET CHỨA HỆ TỰ VI NHŨ HÓA ROTUNDIN KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP DƯỢC SĨ Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thạch Tùng ThS. Trần Cao Sơn Nơi thực hiện: Bộ môn bào chế Bộ môn Dược lý Viện VSATTPQG HÀ NỘI – 2015 LỜI CẢM ƠN Trước tiên, em xin được gửi lời biết ơn sâu sắc nhất đến thầy giáo TS. Nguyễn Thạch Tùng và ThS. Trần Cao Sơn đã luôn luôn tận tâm hướng dẫn, động viên và giúp đỡ em trong quá trình học tập nghiên cứu cũng như hoàn thành khóa luận này. Em xin được gửi lời cảm ơn tới toàn thể thầy cô giáo, các anh chị kỹ thuật viên bộ môn Bào chế, các anh chị đang công tác tại Viện vệ sinh an toàn thực phẩm quốc gia đã hết lòng quan tâm, giúp đỡ và tạo điều kiện tốt nhất để em hoàn thành được khóa luận này. Em cũng xin chân thành cảm ơn tới Ban giám hiệu, các thầy cô giáo trường Đại học Dược Hà Nội đã cùng với tri thức và tâm huyết, truyền đạt cho em những kiến thức quý báu trong suốt thời gian học tập tại trường. Cuối cùng, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình, cảm ơn những người bạn, người anh, chị, em – những người luôn ở bên, quan tâm, giúp đỡ động viên em vượt qua khó khăn trong cuộc sống và học tập, là động lực để em học tập, rèn luyện và nghiên cứu tại Trường Đại học Dược Hà Nội. Hà Nội, ngày 15 tháng 05 năm 2015 Sinh viên Nguyễn Đình Đức MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ VÀ ĐỒ THỊ Trang ĐẶT VẤN ĐỀ ................................................................................................................. 1 CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN .......................................................................................... 2 1.1. Tổng quan về rotundin............................................................................ 2 1.1.1. Cấu trúc hóa học và tính chất hóa lý của rotundin ................................... 2 1.1.2. Cơ chế tác dụng thần kinh của rotundin (tetrahydropalmatin) ................. 3 1.1.3. Chỉ định .................................................................................................... 3 1.1.4. Một số chế phẩm có chứa rotundin trên thị trường .................................. 3 1.2. Tổng quan về hệ tự vi nhũ hóa rắn (hệ TVNHR) ................................. 3 1.2.1. Khái niệm hệ TVNHR .............................................................................. 4 1.2.2. Các chất mang thường được sử dụng trong hệ TVNHR ......................... 4 1.2.3. Các dạng bào chế của hệ TVNHR ........................................................... 6 1.2.4. Các nghiên cứu trên thế giới về pellet chứa hệ TVNH ............................ 8 1.3. Tổng quan về đánh giá sinh khả dụng thuốc dùng theo đường uống10 1.3.1. Định nghĩa sinh khả dụng ....................................................................... 10 1.3.2. Một số động vật được sử dụng trong nghiên cứu đánh giá sinh khả dụng của thuốc dùng theo đường uống ........................................................... 10 1.3.3. Phương pháp định lượng thuốc trong huyết tương ................................ 10 1.3.4. Các nghiên cứu trên thế giới về đinh lượng rotundin và các chất tương tự rotundin trong huyết tương và dịch cơ thể......................................... 14 CHƢƠNG 2. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ........................ 15 2.1. Nguyên vật liệu, thiết bị ........................................................................ 15 2.1.1. Nguyên vật liệu ...................................................................................... 15 2.1.2. Thiết bị nghiên cứu ................................................................................. 15 2.2. Nội dung nghiên cứu ............................................................................ 16 2.2.1. Bào chế pellet chứa hệ TVNH ............................................................... 16 2.2.2. Đánh giá sinh khả dụng .......................................................................... 16 2.3. Phương pháp nghiên cứu ..................................................................... 16 2.3.1. Phương pháp bào chế ............................................................................. 16 2.3.2. Phương pháp định lượng rotundin trong pellet chứa hệ TVNH............. 17 2.3.3. Phương pháp đánh giá pellet chứa hệ TVNH ........................................ 18 2.3.4. Phương pháp đánh giá sinh khả dụng thuốc dùng theo đường uống ..... 20 2.3.5. Phương pháp quy hoạch thực nghiệm đánh giá ảnh hưởng của biến đầu vào tới biến đầu ra .................................................................................. 22 2.3.6. Xử lý và tính toán kết quả ...................................................................... 22 CHƢƠNG 3. THỰC NGHIỆM, KẾT QUẢ, BÀN LUẬN ....................................... 23 3.1. Khoảng tuyến tính và đường chuẩn định lượng rotundin bằng phương pháp UV trong môi trường methanol ..................................... 23 3.2. Khảo sát và lựa chọn các thông số quy trình ....................................... 23 3.2.1. Khảo sát thời gian ủ ................................................................................ 24 3.2.2. Khảo sát tốc độ đùn ................................................................................ 24 3.2.3. Khảo sát tốc độ vo .................................................................................. 25 3.2.4. Khảo sát thời gian vo .............................................................................. 25 3.3. Sàng lọc và lựa chọn tá dược ............................................................... 26 3.3.1. Đánh giá khả năng hấp phụ hệ lỏng của các tá dược rắn ....................... 27 3.3.2. Khảo sát và lựa chọn tá dược dính ......................................................... 27 3.4. Khảo sát và lựa chọn phần trăm các thành phần trong công thức bào chế pellet chứa hệ TVNH ..................................................................... 28 3.4.1. Khảo sát lượng tối đa hệ TVNH lỏng có thể nạp vào pellet .................. 28 3.4.2. Khảo sát và lựa chọn lượng tá dược hấp phụ Aerosil 200 ..................... 29 3.4.3. Khảo sát và lựa chọn lượng tá dược tạo cầu Avicel PH101................... 29 3.5. Đánh giá ảnh hưởng của các biến đầu vào tới các biến đầu ra bằng quy hoạch thực nghiệm......................................................................... 30 3.5.1. Ảnh hưởng của biến đầu vào tới hiệu suất tạo pellet ............................. 32 3.5.2. Ảnh hưởng của biến đầu vào tới hiệu quả hòa tan (DE) ........................ 33 3.5.3. Ảnh hưởng của biến đầu vào tới phần trăm rotundin giải phóng từ pellet sau 10 phút ............................................................................................. 35 3.6. Đánh giá các đặc tính của pellet chứa hệ TVNH ................................ 38 3.6.1. Đánh giá kích thước vi nhũ tương của hệ TVNH lỏng và hệ TVNH sau khi nạp vào pellet ................................................................................... 38 3.6.2. Xác định trạng thái tồn tại của rotundin trong pellet chứa hệ TVNH qua đo X-ray. ................................................................................................ 38 3.6.3. Đánh giá hình dạng và đặc tính bề mặt của pellet chứa hệ TVNH ........ 39 3.7. Đánh giá sinh khả dụng ....................................................................... 40 3.7.1. Khảo sát và thẩm định phương pháp phân tích LC-MS/MS .................. 40 3.7.2. Đánh giá sinh khả dụng và các thông số dược động học ....................... 42 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT ......................................................................................... 46 Kết luận.. ............................................................................................................... 46 Đề xuất…. ............................................................................................................. 46 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CÁC CHỮ VIẾT TẮT DĐVN : Dược điển Việt Nam DE : Hiệu quả hòa tan EP : European Pharmacopoiea (Dược điển Châu Âu) ESI : Electrospray Ionization (Ion hóa phun điện tử) FDA : U.S. Food and Drug Administration ( Cục quản lý thực phẩm và dược phẩm Hoa Kỳ) HLB : Hydrophilic Lipophilic Balance (Cân bằng dầu nước) HPMC E6 : Hydroxypropyl methyl cellulose E6 KTTP : Kích thước tiểu phân LC-MS/MS LOQ : Liquid chromatography tandem mass spectrometry (Sắc ký lỏng khối phổ hai lần) : Limit of Qualification (Giới hạn định lượng) MS : Mass spectrometry (Khối phổ) PDI : Polydispersity index (Chỉ số đa phân tán) PVP K30 : Polyvinyl pyrolidon K30 RTD : Rotundin SEM : Scanning Electron Microscopy (Kính hiển vi điện tử quét) SKD : Sinh khả dụng TCCS : Tiêu chuẩn cơ sở TCNSX : Tiêu chuẩn nhà sản xuất TVNH : Tự vi nhũ hóa TVNHR : Tự vi nhũ hóa rắn UV : Ultra violet (Tử ngoại) X-ray : Nhiễu xạ tia X DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1. Một số chất mang vô cơ có bản chất silica thường gặp .................................. 4 Bảng 1.3. Các nghiên cứu trên thế giới về định lượng RTD và các chất tương tự ....... 14 Bảng 2.1. Nguyên liệu và các hóa chất nghiên cứu ....................................................... 15 Bảng 2.2. Thiết bị nghiên cứu ....................................................................................... 15 Bảng 2.3. Thành phần công thức hệ TVNH lỏng .......................................................... 16 Bảng 3.1. Kết quả khảo sát thời gian ủ .......................................................................... 24 Bảng 3.2. Kết quả khảo sát tốc độ vo ............................................................................ 25 Bảng 3.3. Kết quả khảo sát thời gian vo ........................................................................ 26 Bảng 3.4. Các thông số quy trình .................................................................................. 26 Bảng 3.5. Kết quả khảo sát loại tá dược dính ................................................................ 27 Bảng 3.6. Các loại tá dược bào chế pellet chứa hệ TVNH ............................................ 28 Bảng 3.7. Kết quả khảo sát lượng tá dược hấp phụ Aerosil 200 ................................... 29 Bảng 3.8. Kết quả khảo sát lượng tá dược tạo cầu Avicel PH101 ................................ 30 Bảng 3.9. Hàm lượng các tá dược dùng để bào chế pellet chứa hệ TVNH ................... 30 Bảng 3.10. Biến đầu vào trong quy hoạch thực nghiệm................................................ 31 Bảng 3.11. Thiết kế thí nghiệm và kết quả quy hoạch thực nghiệm ............................. 31 Bảng 3.12. Hệ số hồi quy của phương trình đánh giá ảnh hưởng biến đầu vào tới hiệu suất tạo pellet ................................................................................................ 32 Bảng 3.13. Kết quả phân tích tính phù hợp của phương trình hồi quy đánh giá hiệu suất tạo pellet ........................................................................................................ 32 Bảng 3.14. Hệ số hồi quy phương trình đánh giá ảnh hưởng biến đầu vào tới DE....... 34 Bảng 3.15. Kết quả phân tích tính phù hợp của phương trình hồi quy đánh giá hiệu quả hòa tan ........................................................................................................... 34 Bảng 3.16. Hệ số hồi quy phương trình đánh giá ảnh hưởng biến đầu vào tới phần trăm rotundin giải phóng sau 10 phút ................................................................. 36 Bảng 3.17. Kết quả phân tích tính phù hợp của phương trình hồi quy đánh giá phần trăm rotundin giải phóng sau 10 phút ......................................................... 36 Bảng 3.18. Kết quả đo kích thước giọt vi nhũ tương .................................................... 38 Bảng 3.19. Các ion phân tử và ion con trong phân tích khối phổ ................................. 40 Bảng 3.20. Kết quả thẩm định độ lặp lại và độ thu hồi ................................................. 42 Bảng 3.21. Thông số dược động học đánh giá SKD trên thỏ ........................................ 43 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ VÀ ĐỒ THỊ Hình 1.1. Công thức cấu tạo rotundin ............................................................................. 2 Hình 3.1. Đồ thị biểu diễn mối tương quan giữa độ hấp thụ quang và nồng độ rotundin trong methanol .............................................................................................. 23 Hình 3.2. Đường đồng mức thể hiện ảnh hưởng của biến đầu vào tới hiệu suất tạo pellet ............................................................................................................. 33 Hình 3.3. Biểu đồ (A) và đường đồng mức (B) thể hiện sự ảnh hưởng của biến đầu vào tới hiệu quả hòa tan. ...................................................................................... 35 Hình 3.4. Biểu đồ (A) và đường đồng mức (B) thể hiện ảnh hưởng của biến đầu vào tới phần trăm rotundin giải phóng từ pellet chứa hệ TVNH sau 10 phút ..... 37 Hình 3.5. Biểu đồ thể hiện sự phụ thuộc giữa cường độ nhiễu xạ và góc 2-theta ........ 39 Hình 3.6. Hình ảnh chụp SEM của pellet (a) và bề mặt pellet (b) chứa hệ TVNH ...... 40 Hình 3.7. Nồng độ rotundin trong huyết tương thỏ của hệ TVNH và pellet chứa hệ TVNH theo thời gian .................................................................................... 43 Hình 3.8. Nồng độ rotundin trong huyết tương thỏ của pellet chứa hệ TVNH và nguyên liệu theo thời gian ............................................................................ 44 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Rotuntin là một dược chất có nguồn gốc từ dược liệu với tác dụng an thần gây ngủ và đặc biệt là ít gây nhiều tác dụng phụ như các thuốc an thần có nguồn gốc từ hóa dược khác, rotundin đang được nghiên cứu và sử dụng ngày càng rộng rãi. Tuy nhiên vì độ tan thấp (0,0387 mg/ml), sinh khả dụng đường uống của rotundin thường bị hạn chế. Những năm gần đây, hệ tự vi nhũ hóa (TVNH) đang được các nhà bào chế nghiên cứu và phát triển nhằm tăng độ tan của những dược chất khó tan từ đó nâng cao sinh khả dụng đường uống của những dược chất này [24], [29]. Tuy nhiên do tồn tại ở trạng thái lỏng, hệ TVNH thường được đóng nang cứng hoặc mềm để dễ sử dụng cho đường uống, việc đóng nang gây ra một số nhược điểm như: giá thành cao, tương tác vỏ nang và ruột, rò rỉ thuốc. Vì vậy, việc phối hợp hệ TVNH vào các dạng bào chế rắn đang được tập trung nghiên cứu [37]. Trong các dạng bào chế rắn như viên nén, bột thì pellet có nhiều ưu điểm như: thời gian lưu thuốc ở dạ dày hằng định, thuốc phân tán đều trong đường tiêu hóa, giảm kích ứng, giảm dao động sinh khả dụng giữa các cá thể, dễ dàng mở rộng quy mô [3], [8]. Do đó, để khắc phục nhược điểm của hệ TVNH, đồng thời có thể khai thác ưu điểm của cả hai dạng bào chế: pellet và hệ TVNH, chúng tôi thực hiện đề tài “Nghiên cứu bào chế pellet chứa hệ tự vi nhũ hóa rotundin” với những mục tiêu như sau: 1. Bào chế được pellet chứa hệ tự vi nhũ hóa chứa rotundin bằng phương pháp đùn tạo cầu. 2. Đánh giá sinh khả dụng đường uống của 3 dạng: nguyên liệu rotundin, hệ TVNH lỏng và pellet chứa hệ TVNH trên thỏ. 2 CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN 1.1. Tổng quan về rotundin Năm 1941, tại Việt Nam, Bonnet và Bùi Đình Sang đã chiết từ củ bình vôi (Stephania rotunda Lour) một alkaloid đặt tên là rotundin. Năm 1965, alkaloid này được xác định là l-tetrahydropalmatin [5]. Từ đó tới nay, rotundin đã được nghiên cứu và sử dụng rộng rãi trên thị trường. 1.1.1. Cấu trúc hóa học và tính chất hóa lý của rotundin 1.1.1.1. Công thức cấu tạo  Công thức cấu tạo [1] Hình 1.1. Công thức cấu tạo rotundin  Tên khoa học: 5,8,13,13a – tetrahydro – 2,3,9,10 – tetramethoxy – 6H – dibenzo[a,g]quinolidin.  Tên khác: tetrahydropalmatin, casein, gindarin, hyndarin.  Công thức phân tử : C21H25NO4. 1.1.1.2. Tính chất hóa lý  Lý tính: tinh thể màu trắng hay hơi vàng, không mùi, không vị. Tan trong chloroform, hơi tan trong ethanol và ether, không tan trong nước, dễ tan trong acid loãng [1].  Hóa tính: rotundin là một alkaloid có N bậc 3, có phản ứng với các thuốc thử chung của alkaloid, tạo muối với các acid vô cơ [2]. 3 1.1.2. Cơ chế tác dụng thần kinh của rotundin (tetrahydropalmatin) Ở mức độ phân tử tetrahydropalmatin (THP), một alkaloid được tìm thấy ở hầu hết các loài thuộc chi Stephania, có ái lực gắn cao với receptor α1 và α2 adrenergic, receptor D1, D2 và D3 của dopamin, receptor 5-HT1A, 5-HT1D, 5-HT4 và 5-HT7 của serotonin [25], [42]. Qua đó, làm cạn kiệt các cấp độ dẫn truyền thần kinh của noradrenalin, dopamin và serotonin trong hệ thống thần kinh trung ương [27]. Do đó, THP có các tác dụng an thần, giảm đau, giảm nhẹ tác dụng ngoại tháp do đối kháng dopamin, giảm các triệu chứng trong quá trình cai nghiện cocain và heroin. 1.1.3. Chỉ định  Điều trị chứng lo âu mất ngủ.  Điều trị giảm đau như: đau nhức đầu, đau dây thần kinh, đau do loét hành tá tràng.  Hỗ trợ điều trị cai nghiện. 1.1.4. Một số chế phẩm có chứa rotundin trên thị trường  Viên Rotundin TW3 (Foripharm), Rotunda (Dopharma), Stilux 60 (Traphaco), Rotundin 30 (Saokimpharma).  Ống tiêm Rotundin sulfat 30 mg/ml (Phabaco). 1.2. Tổng quan về hệ tự vi nhũ hóa rắn (hệ TVNHR) Hệ tự vi nhũ hóa (self microemulsifying drug delivery system) là hỗn hợp đẳng hướng của dầu, chất diện hoạt và đồng diện hoạt. Khi được pha loãng với nước kết hợp sự khuấy trộn nhẹ nhàng, hệ tự vi nhũ hóa nhanh chóng tạo thành vi nhũ tương dầu trong nước. Với cấu trúc và đặc điểm trên, hệ TVNH giúp cải thiện và tăng sinh khả dụng của dược chất khó tan đường uống [24]. Tuy nhiên do tồn tại ở trạng thái lỏng, hệ TVNH thường được đóng nang cứng hoặc mềm để dễ sử dụng cho đường uống, việc đóng nang gây ra một số nhược điểm như: giá thành cao, tương tác vỏ nang và ruột, rò 4 rỉ thuốc [11]. Để khắc phục những nhược điểm đó trong những năm gần đây, việc nghiên cứu chuyển hệ TVNH lỏng sang dạng rắn đang được tập trung và mở rộng [37]. 1.2.1. Khái niệm hệ TVNHR Hệ TVNHR có thể hiểu là một dạng bào chế rắn được tạo thành bằng cách phối hợp hệ TVNH lỏng với một chất mang dạng rắn bằng một số biện pháp như phun sấy, hấp phụ trực tiếp, đùn tạo cầu [37]… 1.2.2. Các chất mang thường được sử dụng trong hệ TVNHR 1.2.2.1. Phân loại chất mang thường được sử dụng trong hệ TVNHR Để “rắn hóa” hệ TVNH lỏng cần sử dụng những chất mang rắn phù hợp. Sau đây, là một số nhóm chất mang thường được sử dụng: a. Chất mang rắn vô cơ có độ xốp cao Các chất rắn vô cơ thường được sử dụng là: Mg stearat, talc và các chất có bản chất là silica như: silic dioxid (Aerosil), magiesium allumium silicat (Neuselin), canxi silicat (Florit RE) [20], [36]…  Đặc điểm của chất mang rắn vô cơ có độ xốp cao Các chất rắn vô cơ thường có kích thước tiểu phân nhỏ, có nhiều lỗ xốp và diện tích bề mặt lớn. Chúng “rắn hóa” hệ TVNH lỏng bằng cơ chế hấp phụ vật lý. Sau đây, là đặc điểm của một số chất mang vô cơ có bản chất silica [36]. Bảng 1.1. Một số chất mang vô cơ có bản chất silica thường gặp Chất mang Kích thƣớc tiểu phân Aerosil 200 Aerosil 380 Neusilin US2 Neusilin UFL2 Neosyl GP Đƣờng kính lỗ xốp (nm) (μm) 0,012 0,007 44 - 77 3-5 19,5  Ứng dụng của chất mang rắn vô cơ 5-6 > 30 Diện tích bề 2 Khả năng hấp mặt (m /g) phụ dầu 200 380 300 300 200 (g/100g) 305 305 285 5 Các chất rắn vô cơ được sử dụng làm chất mang cho hệ lỏng hệ TVNH trong phương pháp phun sấy hoặc hấp phụ trực tiếp để tạo thành một dạng bào chế trung gian [36]. Sau đó dạng bào chế trung gian này được phối hợp với các tá dược rắn khác để dập viên hoặc đùn tạo cầu. Việc sử dụng chất mang vô cơ giúp giảm lượng tá dược rắn cần dùng từ đó tăng khả năng mang hệ TVNH lỏng [30]. Đặc biệt Neusilin US2 tồn tại dưới dạng hạt có kích thước khá lớn (44 - 77 μm), trơn chảy và chịu nén tốt [36]. Vì vậy nó có thể dùng để dập thẳng tạo ra viên nén có độ xốp cao có khả năng hấp phụ một lượng lớn hệ TVNH lỏng [32]. b. Các chất mang có bản chất là polyme Các chất mang có bản chất polyme thường được sử dụng là: polyvinyl alcohol (PVA), natri carboxymethyl cellulose (Na-CMC) and hydroxypropyl-b-cyclodextrin (HP-b-CD), hydroxypropyl methyl cellulose (HPMC) [22], [36].  Đặc điểm của các chất mang có bản chất là polyme: - Khi sử dụng chất mang có bản chất polyme, các tiểu phân hệ TVNHR được tạo thành có hình cầu, không đều, bề mặt xù xì. Hiện tượng này là do: hệ TVNH lỏng không được hấp phụ trực tiếp lên bề mặt chất mang mà thay vào đó là hình thành các vi nang hoặc hệ phân tán rắn [22]. - Các chất mang trên thường có độ nhớt và khả năng hút ẩm cao, vì vậy cần lựa chọn loại chất mang và điều chỉnh các thông số về quy trình để phù hợp [16].  Ứng dụng các chất mang có bản chất là polyme: Các polyme thường sử dụng làm chất mang trong phương pháp phun sấy hoặc hấp phụ trực tiếp [36]. Ngoài 2 loại chất mang trên, các chất có bản chất là protein như gelatin cũng có thể được sử dụng như một loại chất mang [23]. 1.2.2.2. Ảnh hưởng của các loại chất mang tới một số đặc tính của hệ TVNHR Với vai trò là tác nhân rắn hóa, các loại chất mang trên có ảnh hưởng nhất định đến một số đặc điểm của hệ TVNHR như: đặc tính vật lý (chịu nén, trơn chảy), kích 6 thước giọt nhũ tương sau khi phân tán lại, khả năng giải phóng và sinh khả dụng của hệ TVNHR [22]. Cụ thể: a. Trong phương pháp phun sấy:  Kích thước giọt nhũ tương tạo thành sau khi phân tán lại bột phun sấy trong nước giảm dần theo thứ tự: Aerosil, PVA, Na-CMC, HP-b-CD, Mg stearat. Trong đó chỉ có Aerosil 200 là cho kích thước giọt nhũ tương tương đương hệ lỏng TVNH [22].  Bột phun sấy với chất mang là chất rắn vô cơ cho khả năng chịu nén kém hơn bột phun sấy với chất mang thân nước [36].  Aerosil và Mg stearat làm tăng khả năng giải phóng và sinh khả dụng của bột phun sấy so với dạng lỏng TVNH lỏng. Trong khi đó, các chất mang thân nước không làm tăng giải phóng và sinh khả dụng nhưng lại duy trì được nồng độ thuốc cao trong huyết tương trong thời gian dài [22]. b. Trong phương pháp hấp phụ:  Các polyme có liên kết chéo trong phân tử có xu hướng kéo dài thời gian giải phóng thuốc [13].  Các chất mang vô cơ ít có sự khác nhau về khả năng giải phóng thuốc in-vitro. Tuy nhiên, chúng có ảnh hưởng đáng kể tới SKD [20]. 1.2.3. Các dạng bào chế của hệ TVNHR Cùng với sự phát triển của kỹ thuật bào chế, hệ TVNHR có thể tồn tại ở nhiều dạng khác nhau, trong đó có 3 dạng bào chế phổ biến là: dạng bột, viên nén có độ xốp cao và pellet [36]. 1.2.3.1. Hệ TVNHR dạng bột a. Bột hấp phụ:  Được bào chế bằng cách hấp phụ hệ TVNH lỏng lên chất mang rắn [20]. Bột hấp phụ có thể đóng nang hoặc phối hợp với các tá dược rắn khác để dập viên [36]. Hệ lỏng có thể chiếm 70-80% trong công thức [21].  Bột hấp phụ đồng nhất và có độ trơn chảy tốt [37]. 7 b. Bột phun sấy  Được bào chế bằng phương pháp phun sấy. Bột phun sấy có thể được đóng nang hoặc dập thành viên nén [36]. Khả năng mang hệ TVNH lỏng đạt từ 50 - 60% [21].  Đặc điểm của bột phun sấy: - Đồng nhất về mặt hình dáng và kích thước, trơn chảy tốt. - Khả năng chịu nén phụ thuộc vào chất mang. Vì vậy, để khắc phục tính chịu nén kém có thể kết hợp đồng thời cả 2 loại chất mang thân nước và sơ nước [18]. - Trong quá trình phun sấy thường phải sử dụng nhiệt độ, nếu sử dụng chất mang hòa tan trong nước nhiệt độ phun sấy thường cao hơn các chất mang phân tán trong cồn. Nhiệt độ cao gây ảnh hưởng tới chất đồng diện hoạt của hệ TVNH như: transcutol hay ethanol. Điều này làm tăng kích thước giọt nhũ tương và giảm độ ổn định của hệ TVNH [36]. Có thể thấy các hệ TVNHR ở dạng bột mặc dù phương pháp bào chế đơn giản tuy nhiên chúng thường phải kết hợp với các tá dược rắn khác để tạo khối bột có thể chất phù hợp cho đóng nang hoặc dập viên. Chính điều này làm tăng tỷ lệ tá dược rắn và giảm khả năng mang thuốc. Vì vậy, các dạng bào chế khác như: viên nén có độ xốp cao, pellet đang được tập trung nghiên cứu. 1.2.3.2. Hệ TVNHR dạng viên nén có độ xốp cao  Viên nén được bào chế bằng phương pháp dập thẳng [32]. Khả năng mang hệ TVNH lỏng đạt 50-70% [32].  Đặc điểm của viên nén có độ xốp cao hấp phụ hệ TVNH lỏng: - Độ xốp và độ cứng của viên nén bị ảnh hưởng lớn bởi lực dập. Cụ thể, với lực dập càng lớn thì độ xốp của viên giảm, độ cứng viên tăng. Do ảnh hưởng tới độ xốp nên lực dập ảnh hưởng mạnh tới thời gian hấp phụ và lượng hệ TVNH hấp phụ được [32]. 8 - Sau khi mang hệ lỏng, thời gian rã của viên tăng cao, độ cứng của viên giảm nhẹ so với khi chưa mang hệ TVNH lỏng [32]. 1.2.3.3. Pellet chứa hệ TVNH  Pellet chứa hệ TVNH được bào chế bằng phương pháp đùn tạo cầu hoặc tạo hạt ướt [21]. Trong đó phương pháp đùn tạo cầu có hiệu suất cao, pellet thu được tròn đều có độ chắc cao, có thể áp dụng ở các quy mô khác nhau [39]. Việc kết hợp hệ TVNH vào pellet không chỉ khắc phục được những nhược điểm của hệ TVNH lỏng mà còn khai thác được những ưu điểm của dạng bào chế pellet như: phân tán rộng trong đường tiêu hóa, giảm kích ứng, thời gian lưu ở dạ dày hằng định, dễ nâng cao quy mô [8]. Khả năng mang hệ TVNH lỏng của pellet đạt 30-50% [6], [19], [35].  Ảnh hưởng của tỷ lệ dầu/ chất diện hoạt và chỉ số HLB của chất diện hoạt tới đặc tính của pellet chứa hệ TVNH như sau: lượng nước cần để tạo thành 1 khối bột đủ ẩm cho việc đùn tạo cầu giảm khi tăng tỷ lệ dầu/diện hoạt và tăng khi chỉ số HLB của chất diện hoạt tăng. Độ mài mòn của pellet giảm khi tăng tỷ lệ dầu/ diện hoạt. Độ đàn hồi của pellet tăng khi tăng tỷ lệ dầu/diện hoạt. Với chất diện hoạt có chỉ số HLB cao cải thiện liên kết hydro của chất diện hoạt với Avicel PH101, vì vậy làm cho pellet rã nhanh hơn. Kích thước giọt nhũ tương tạo ra giảm khi sử dụng chất diện hoạt có chỉ số HLB cao hoặc khi tăng tỷ lệ dầu/ diện hoạt [28]. 1.2.4. Các nghiên cứu trên thế giới về pellet chứa hệ TVNH Đã có nhiều nghiên cứu trên thế giới về pellet chứa hệ TVNH. Các nghiên cứu chỉ ra rằng có thể bào chế pellet chứa hệ TVNH bằng phương pháp đùn tạo cầu, đồng thời pellet tạo ra cho kích thước giọt nhũ tương và SKD không khác nhiều so với hệ TVNH ở dạng lỏng. Sau đây là bảng tóm tắt các nghiên cứu điển hình về pellet chứa hệ TVNH. 9 Bảng 1.2. Các nghiên cứu về pellet chứa hệ TVNH trên thế giới Tên dƣợc chất và năm nghiên cứu Progesteron (2008) Curcumin (2010) Nitrendipin (2010) Sirolimus (2012) Loratadin (2014) Tá dƣợc lỏng Solutol HS 15 Captex 355 Capmul MCM Cremophor EL Labrasol Labrafac PG Capryol 90 Miglyol 812 CremophorRH40 Tween 80 Transcutol P Labrafil M1944CS Cremophor EL Transcutol P Capyro 90l Transcutol HP Span Tá dƣợc rắn Đánh giá sinh khả dụng Kích thƣớc giọt nhũ tƣơng (nm) Mô hình thử Hệ TVNH Pellet chứa hệ TVNH 50 ± 13 58 ± 19 25,8 - 28,8 29,6 – 32,8 Chuột 64 ± 12 72 ± 16 Chó Avicel 100 Natri croscarmellose 69 ± 12 82 ± 16 Chó Avicel 100 190 ± 42 213,3 ± 46 Avicel 100 Avicel PH101 Aerosil 200 Natri croscarmellose Avicel 101 Aerosil 200 Lactose Crospovidon AUC( ng.giờ/ml) Nguyên liệu Hệ TVNH TLTK Pellet chứa hệ TVNH [7] 38,61 ± 10,61 537,90 ± 13,82 624,29 ± 356,39 1243,18 ±207,71 96,17 ± 8,45 408,13 ± 14,18 [35] 1082,92 ±343,69 [40] 131,65 ± 7,81 [19] [6]
- Xem thêm -