Nghệ thuật truyện viết cho thiếu nhi của Tạ Duy Anh

  • Số trang: 26 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 128 |
  • Lượt tải: 0
thuvientrithuc1102

Đã đăng 15341 tài liệu

Mô tả:

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG NGUYỄN THỊ KIM ĐẸP NGHỆ THUẬT TRUYỆN VIẾT CHO THIẾU NHI CỦA TẠ DUY ANH Chuyên ngành: Văn học Việt Nam Mã số: 60.22.34 TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Đà Nẵng, năm 2014 Công trình được hoàn thành tại ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG Người hướng dẫn khoa học: TS. BÙI THANH TRUYỀN Phản biện 1: TS. LÊ THỊ HƢỜNG Phản biện 2: PGS.TS. NGUYỄN PHONG NAM Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp thạc sỹ Khoa học Xã hội và Nhân văn họp tại Đại học Đà Nẵng vào ngày 8 tháng 6 năm 2014 Có thể tìm luận văn tại: - Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng - Thư viện trường Đại học Sư phạm, Đại hoc Đà Nẵng 1 MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Văn học thiếu nhi là bộ phận có vị trí đặc biệt trong nền văn học của mỗi dân tộc và nhân loại. Ở nước ta, văn học viết cho thiếu nhi dẫu ra đời muộn nhưng cũng đã có những bước phát triển mạnh mẽ. Tạ Duy Anh là người gắn bó thân thiết với văn học thiếu nhi trên các tờ báo Nhi đồng, Thiếu niên tiền phong. Bởi thế, ai đã từng đọc tác phẩm của nhà văn dù chỉ một lần cũng không thể nào quên được nghệ thuật viết truyện hết sức độc đáo và đặc sắc – điều góp phần làm nên phong cách riêng của ông. Truyện viết cho thiếu nhi của Tạ Duy Anh vẫn là một hiện tượng còn bỏ ngỏ bởi chỉ có một vài bài phỏng vấn, lời nhận xét khái quát của một số nhà báo, nhà văn, chưa có một công trình nghiên cứu công phu và dày dặn. Vì thế khám phá Nghệ thuật truyện viết cho thiếu nhi của Tạ Duy Anh là một việc làm cần thiết. 2. Lịch sử vấn đề 2.1. Những nghiên cứu liên quan đến quan niệm sáng tác cho thiếu nhi của Tạ Duy Anh Trong bài viết Về Tạ Duy Anh, đôi nét tác giả - tác phẩm, Vương Quốc Hùng đã nhận xét về nỗ lực không ngừng làm mới, vượt lên chính mình của nhà văn họ Tạ từ giác độ quan niệm nghệ thuật: “Qua hơn 20 năm cầm bút, Tạ Duy Anh vẫn luôn luôn trăn trở tìm cách đổi mới tư duy, quan niệm nghệ thuật, làm mới tác phẩm từ nội dung tới hình thức, từ ngôn ngữ tới cấu trúc. Chính 2 những điều đó khiến các tác phẩm của ông lúc ra đời, đi vào cuộc sống chưa bao giờ chấm dứt tranh cãi”. Trong bài báo Cách viết văn đang lạc hậu nhất thế giới, Yên Khương đã ghi lại những bộc bạch chân thành của tác giả: “Theo tôi người viết được cho trẻ con thì phải có khả năng lưu giữ đời sống trong sáng của trẻ trong tâm hồn mình, phải có nhu cầu tự làm sạch mình, tự giáo dục mình”. 2.2. Những bài viết về mảng sáng tác cho thiếu nhi của Tạ Duy Anh Đồng cảm với những trang văn của tác giả, thầy giáo Nguyễn Văn Hải có bài Về tâm trạng của nhân vật người anh trong truyện ngắn Bức tranh của em gái tôi đăng trên tạp chí Văn học và Tuổi trẻ (4/2004). Tiếp sau đó, trên tạp chí Văn học và Tuổi trẻ số 6, thầy giáo Nguyễn Ngọc cũng có bài Đôi điều trao đổi về tâm trạng của nhân vật người anh trong truyện ngắn Bức tranh của em gái tôi (in lại trong Tác phẩm văn học trong nhà trường - Những vấn đề trao đổi, Tập 1, Nxb Giáo dục Việt Nam, Hà Nội, 2012). Với hai bài viết Nhà văn Tạ Duy Anh viết để tránh tính đố kỵ cho trẻ em; Nhà văn Tạ Duy Anh được vào “SGK” vừa hạnh phúc vừa rắc rối, Yên Khương cho rằng: Sau hơn 5 năm đưa vào giảng dạy chính thức trong chương trình Ngữ văn lớp 6, truyện ngắn Bức tranh của em gái tôi đã chinh phục hàng chục triệu trái tim các em học sinh. Điểm chung của các bài viết là sự phát hiện, đề cao những những giá trị nhân văn nhẹ nhàng, gần gũi, cần thiết, giàu tính giáo dục mà những câu chuyện mang lại cho trẻ thơ hôm nay. 3 Truyện của ông sát hợp với thiếu nhi bởi người viết nhìn cuộc sống dưới con mắt của con trẻ, đồng cảm và chia sẻ với các em. Với lối viết nhẹ nhàng, giàu chất thơ và đầy ý nghĩa, sáng tác của Tạ Duy Anh đã để lại nhiều cảm xúc sâu lắng trong lòng độc giả nhỏ tuổi. 3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3.1. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng mà đề tài quan tâm tìm hiểu, minh định là những đặc điểm cơ bản trong nghệ thuật truyện viết cho thiếu nhi của Tạ Duy Anh. 3.2. Phạm vi nghiên cứu Với đối tượng nghiên cứu như trên, phạm vi khảo sát chủ yếu của đề tài là: Những chuyện không phải trong mơ, tập truyện ngắn thiếu nhi chọn lọc, Hiệp sĩ áo cỏ, Ngày hội cuối cùng, Đối thủ còi cọc,...trong một số trường hợp cần thiết, luận văn cũng sẽ liên hệ với mảng tản văn dành cho trẻ em để có cái nhìn bao quát, toàn diện hơn về phong cách văn xuôi thiếu nhi của nhà văn 4. Phƣơng pháp nghiên cứu 4.1. Phương pháp phân tích, tổng hợp 4.2. Phương pháp thống kê, phân loại 4.3. Phương pháp so sánh, đối chiếu 5. Đóng góp của luận văn Luận văn sẽ nhận diện và đánh giá được những đặc điểm thi pháp ưu trội trong mảng truyện viết cho tuổi thơ của Tạ Duy Anh và khẳng định sự đóng góp của nhà văn đối với văn học thiếu nhi Việt Nam đương đại. 4 6. Bố cục luận văn Ngoài các phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, Nội dung của luận văn được trình bày trong 3 chương: Chương 1: Tạ Duy Anh và mối duyên với văn học thiếu nhi. Chương 2: Nhân vật và không gian nghệ thuật trong truyện viết cho thiếu nhi của Tạ Duy Anh. Chương 3: Nghệ thuật kể chuyện và dấu ấn ngôn từ trong truyện viết cho thiếu nhi của Tạ Duy Anh. 5 CHƢƠNG 1 TẠ DUY ANH VÀ MỐI DUYÊN VỚI VĂN HỌC THIẾU NHI 1.1. CUỘC ĐỜI VÀ VỐN LIẾNG VĂN CHƢƠNG CỦA TẠ DUY ANH 1.1.1. Cuộc đời với những quan niệm nghệ thuật mới mẻ, tích cực Theo Tạ Duy Anh, văn chương phải là thứ sang trọng, lịch lãm, là bánh biscuit đắt tiền và đương nhiên không phải dành cho tất cả mọi người. Với tư cách là một nghệ sĩ ngôn từ, qua những phát ngôn trực tiếp hoặc gián tiếp, tác giả đã thể hiện được bản lĩnh của một ngòi bút có trách nhiệm với nghề. Theo Tạ Duy Anh, viết chính là quá trình khai thác những vỉa quặng cuộc sống đã kết tinh trong bản thân người cầm bút, tức khai thác cái “lượng” sống phong phú đã chuyển hóa, đã cô đặc thành “chất” sống, là sự “rút ruột, nhả tơ” cho tâm hồn. Tạ Duy Anh viết “như đã lĩnh một sứ mệnh từ trên trời, từ khi mới sinh ra”. Qua những trang tự thuật của những nhân vật trong tiểu thuyết, ta thấy được phần nào con người Tạ Duy Anh. Vì lẽ đó mà đứng trước dư luận khen và chê, ông rất tỉnh táo để không rơi vào ảo tưởng của hư danh đồng thời cũng không làm mất đi cá tính của chính mình. 1.1.2. Vốn liếng văn chƣơng a. Mảng sáng tác cho người lớn Cho đến nay (2014), Tạ Duy Anh đã là tác giả nhiều tiểu thuyết và nhiều tập truyện ngắn gây được tiếng vang trong dư luận. Ông được coi là cây bút sung sức và nghiêm túc với nghề. 6 Với lối viết mới cùng nội dung hấp dẫn, mang tính thực tế, Tạ Duy Anh đã tạo nên phong cách riêng trên văn đàn đương đại. Thành công trên nhiều thể loại, nhưng có lẽ tiểu thuyết mới là mảng sở trường và vượt trội của nhà văn. Không còn là một kết cấu cổ điển mà với một cảm hứng lãng mạn bao trùm, Lão Khổ (1992) đã thể hiện một kiểu tư duy khác, một lối viết khác. Năm 2002, cuốn Đi tìm nhân vật ra đời. Tác phẩm là một bức tranh xã hội ngột ngạt, tham vọng quyền lực và những cái chết vô nghĩa với một thứ ngôn ngữ khô khốc, khinh bạc. Đến năm 2004, bạn đọc có dịp gặp lại Tạ Duy Anh qua Thiên thần sám hối. Cách viết thô nhám mô tả cuộc sống gần như lạnh lùng, gai người, đẩy con người gần đến cái xấu, cái ác và bóng tối, rồi phải tự mình nhận thức lại mình. Đến năm 2008, Giã biệt bóng tối ra đời và lại gây sóng gió trên văn đàn với nhiều ý kiến khen chê. Vì thế, đến với mảng sáng tác này, ta thấy được tinh thần sáng tạo nghệ thuật một cách nghiêm túc với khát khao góp phần đổi mới nền văn học nước nhà của người viết. b. Mảng sáng tác cho thiếu nhi Viết truyện cho thiếu nhi, mỗi nhà văn đều có quan niệm riêng. Theo Võ Quảng: “tác phẩm viết cho các em là một công trình sư phạm. Người viết nên cân nhắc mình nên nói cái gì, nói như thế nào để có lợi cho tâm hồn các em mà không ảnh hưởng đến sự thể hiện nghệ thuật… Một quyển sách tốt có lúc mở cho các em thấy một ước mơ tươi đẹp, ước mơ đó các em theo đuổi mãi cho đến khi khôn lớn”. Còn Phạm Thành Long thì cho rằng, khi viết cho trẻ em, nhà văn phải hội đủ bốn yếu tố: phải có tấm lòng yêu trẻ; nhà văn phải hiểu và nắm được tâm lí trẻ em; người viết phải biết sử dụng 7 một cách hóm hỉnh ngôn ngữ học trò, có cái gì đó phá cách, vui vui, hiện đại; người viết phải biết trẻ em muốn được vui chơi, giải trí, không có thì giờ đọc truyện quá dài. Viết mà để giáo dục các em sẽ không thích. Lưu Hữu Phước cũng nhận định: “Nếu văn nghệ sĩ là kỹ sư tâm hồn và nhà giáo dục cũng là kỹ sư tâm hồn thì văn nghệ sĩ sáng tác cho thiếu nhi là hai lần kĩ sư tâm hồn”. Với Tạ Duy Anh, sáng tác văn chương cho trẻ con, thứ nhất là phải trong sáng. Thứ hai phải thân thiện, phải khéo léo, kín đáo lồng vào đó ý giáo dục. Khi viết cho thiếu nhi, Tạ Duy Anh luôn tâm niệm: “Tôi viết cho trẻ con như một nhu cầu, không ai tính tôi là người viết cho trẻ con cả. Từ quan niệm viết cho thiếu nhi phải hồn nhiên và trong sáng, Tạ Duy Anh đã thổi hồn vào trong tác phẩm của mình để những câu chuyện trở nên đẹp hơn, lung linh hơn. Người đọc như được đắm chìm vào một thế giới mầu nhiệm mà ở đó con người luôn dành cho nhau tình yêu thương, sự quan tâm, sẻ chia thật nồng ấm. 1.2. NHỮNG CƠ DUYÊN GẮN BÓ VỚI VĂN HỌC THIẾU NHI CỦA TẠ DUY ANH 1.2.1. Tuổi thơ với những dƣ chấn tinh thần Nếu phải tưởng tượng về Tạ Duy Anh thời thơ ấu thì đó sẽ là hình ảnh một cậu bé còi cọc, dung mạo chẳng mấy dễ nhìn, nhiều mơ ước nhưng lại nhút nhát, sống khép kín. Cũng chính người cha và những người xung quanh đã khiến cậu bé Tạ Duy Anh ngày nào bước vào đời với nỗi tự ti lớn. Ký ức ấu thơ tuy đắng chát nhưng vị đắng ấy lại giúp cho văn chương của ông thêm đậm đà - cái đậm của một tâm hồn giàu trải nghiệm. Và khi tất cả đã quay lưng lại với nhà văn thì vẫn còn 8 một cánh cửa luôn luôn mở rộng chờ đón, đấy là cánh cửa mở vào chính nội tâm ông. Chính vì vậy, khi sáng tác cho trẻ em, Tạ Duy Anh không viết những gì quá nặng nề, đau thương hay những bi kịch mà luôn dành cho các em những trang văn trong trẻo, nhẹ nhàng và hồn nhiên như chính lứa tuổi của các em vậy. Bất kì ai, đọc những sáng tác này đều bắt gặp bóng dáng của mình ở trong đó, cảm thấy rất thú vị, hứng thú và rất muốn khám phá. Đây là nhân tố quan trọng giúp ông luôn chiếm được trọn niềm tin yêu của các độc giả nhỏ tuổi cũng như những bạn đọc đã đi khá xa sân ga tuổi trẻ của mình. 1.2.2. Cái nhìn xanh non về trẻ em hôm nay Tạ Duy Anh từng tâm niệm: “Trẻ con chính là một loại “á thần” mà những “á thần” thì thường hay sống tách ra khỏi thế giới thần linh và rất thích khám phá cái thế giới trần ai thực tại. Ở trẻ con có đầy đủ những bản tính của một thiên thần. Qua các trang viết của ông, người đọc sẽ bắt gặp không ít các chi tiết lấy từ trong đời thực của chính người viết, từ sự trải nghiệm trong quãng thời thơ bé của nhà văn. Theo quan niệm của Tạ Duy Anh, nhà văn cho rằng dù làm báo, hay viết văn cho trẻ con cũng vậy, phải rất cẩn trọng trong việc chọn lựa ngôn ngữ, trích dẫn tài liệu hay nói đơn giản, muốn giáo dục người khác trước hết anh phải giáo dục được chính bản thân anh. Cũng chính lòng yêu nghề cùng với lối viết sinh động, hồn nhiên đã khiến cho các câu chuyện của Lão Tạ lôi cuốn người đọc, tất nhiên sức hấp dẫn ấy nhờ sự hài hước trong các tình huống, dí dỏm trong văn phong của người sáng tác nữa. 9 1.2.3. Ý thức trách nhiệm của ngƣời viết cho trẻ thơ Truyện viết cho các bạn đọc nhỏ tuổi của Tạ Duy Anh đặc biệt hấp dẫn. Đó thực sự là những bài học quý báu được người viết chắt lọc từ cuộc sống để gửi đến các em nhỏ thân yêu. Các câu chuyện ở đây là những mảnh hồn trong trẻo nhất của nhà văn trải lên trang giấy gửi tặng tuổi thơ - quãng thời gian đẹp và đáng nhớ nhất của mỗi đời người như ông từng khẳng định. Văn viết cho người lớn của Tạ Duy Anh gai góc, ám ảnh, nhưng văn viết cho thiếu nhi của ông lại rất trong trẻo, nhân hậu và thuần khiết. Theo nhà văn, khi viết cho trẻ phải xuất phát từ trái tim chứ không đơn thuần từ khối óc. Các truyện viết cho thiếu nhi là những sáng tác hay và tâm đắc nhất của nhà văn này dành tặng các độc giả nhí của mình. Tiểu kết Đến với văn học thiếu nhi từ chính sự thôi thúc được trở về với tuổi thơ lấm láp nhưng cũng rất sống động của mình, từ lòng yêu thương và trách nhiệm đối với những mầm xanh đất nước, Tạ Duy Anh, dẫu không thật sự toàn tâm toàn ý với công việc sáng tác cho tuổi thơ nhưng nhà văn vẫn tạo được dấu ấn riêng trong đời sống văn chương đương đại dành cho bạn đọc nhỏ tuổi. Sức hút ấy đến từ những đặc trưng riêng - cũng là nét duyên riêng trong phong cách sáng tác của nhà văn. Điều này sẽ được chúng tôi minh giải trong hai chương trọng tâm của đề tài. 10 CHƢƠNG 2 NHÂN VẬT VÀ KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG TRUYỆN VIẾT CHO THIẾU NHI CỦA TẠ DUY ANH 2.1. THẾ GIỚI NHÂN VẬT PHONG PHÚ, ĐA DẠNG Nhân vật văn học chính là “con người được miêu tả trong văn học bằng phương tiện văn học”. Một sáng tác ngôn từ không thể thiếu vắng nhân vật cũng như một vở kịch không thể không có diễn viên. Thấu suốt điều này, Tạ Duy Anh cũng đã chăm chuốt, trăn trở rất nhiều để tạo nên một thế giới nhân vật nhiều sức hút đối với người đọc nhỏ tuổi. 2.1.1. Nhân vật ngƣời lớn Trong các tác phẩm viết cho thiếu nhi, bên cạnh nhân vật chính là trẻ thơ còn có nhân vật người lớn - những người có ảnh hưởng lớn đến các em. Ở truyện của Tạ Duy Anh, kiểu nhân vật này được nhìn nhận dưới con mắt trẻ thơ với cái nhìn thật trong trẻo và thuần khiết. Nhiều người đã chí lí khi cho rằng trong mỗi người lớn luôn hiện diện một đứa trẻ. Trí tưởng tượng phong phú của thời ấu thơ đã nuôi dưỡng tâm hồn ta, giúp chúng ta trưởng thành và chính những câu chuyện đó đã đi theo suốt cuộc đời của mỗi con người, trở thành những kỉ niệm đẹp khó quên. Thông qua những đứa trẻ, người lớn, nhất là bố mẹ, thấy cần phải nhìn lại mình, cần phải suy nghĩ nên làm gì và sống như thế nào để không phải hổ thẹn với con cái. Ngoài việc xây dựng được những nhân vật trẻ em có cá tính, giàu tình cảm, Tạ Duy Anh đã khắc họa được những nhân vật ông bà, bố mẹ biết thấu hiểu tâm lí trẻ em, biết lắng nghe và chia sẻ những nỗi niềm của 11 con trẻ, chăm sóc, dạy bảo con cháu tận tình và yêu trẻ hết mực. 2.1.2. Nhân vật trẻ em Khi nhìn nhận về trẻ em, người lớn thường xuất phát từ quan điểm, thái độ của những kẻ bề trên soi xuống, xem chúng chỉ là những đứa trẻ chưa có hiểu biết gì. Đối với những việc làm của trẻ em, họ thường có tâm lí xem đó là chỉ là những việc của con nít, không đáng quan tâm. Nhưng dưới con mắt thơ ngây, trong trẻo của mình, trẻ em cũng có những cách nhìn nhận về bạn bè theo cách riêng của chúng. Dường như tình yêu thương là sức mạnh giúp con người ta vượt qua tất cả mọi nỗi sợ hãi. Người đọc nhỏ tuổi sẽ nhận ra từ đây một thông diệp giàu tính triết lí, rất cổ xưa nhưng không hề xưa cũ: Người với người hãy sống để yêu thương, như vậy trái đất này sẽ chan hòa tình yêu và tiếng cười, mọi người mãi sống trong hòa bình và hạnh phúc. 2.1.3. Nhân vật vô tri Mỗi nhà văn khi viết truyện cho thiếu nhi không chỉ khắc họa thế giới con người với trọng tâm là hình ảnh ngây thơ, hiếu động, đáng yêu của trẻ thơ, tính cách và biểu hiện đa diện, đa chiều của người lớn mà còn dành những trang viết trong sáng, hồn nhiên và ngộ nghĩnh cho loài vật, đồ vật, cây cối - những người bạn thân thiết của trẻ thơ. Với thế giới quan “vạn vật hữu linh”, “vật ngã đồng nhất”, cuộc sống của các em luôn gắn liền với những sự vật vô tri, chúng như là gương soi để có thể nhìn nhận được cá tính của từng đứa trẻ. Thế giới nhân vật vô tri trong truyện viết cho thiếu nhi của Tạ Duy Anh không phải là những đồ vật, con vật, cây cối xa lạ, 12 sang quý mà là sự vật rất đỗi bình thường và thân thuộc đối với trẻ thơ. Dường như với ông, tất cả mọi thứ xung quanh con người đều trở nên rất thân thuộc, gần gũi hơn bao giờ hết. Những nhân vật vô tri ấy đã trở thành những người bạn thân thiết đối với trẻ thơ. 2.2. KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT 2.2.1. Không gian gia đình Gia đình là môi trường để con người, dẫu quý hay tiện, sang hay hèn, giàu hay nghèo,… gắn bó, nhớ về. Đó có thể là một chốn giàu sang, nhưng cũng có thể chỉ là một túp lều nơi góc chợ. Giống như tình yêu, gia đình luôn là một tồn tại vĩnh hằng. Gia đình là mái ấm chở che con người, dù đi khắp bốn phương trời, trái tim của mỗi người luôn hướng về gia đình với niềm yêu thiết tha. Gia đình chính là chỗ dựa tinh thần vững chắc để những đứa con dù đi xa hay ở gần đều cảm thấy ấm lòng. Cuộc sống trẻ thơ trong truyện của Tạ Duy Anh đa phần xoay quanh trong một không gian với khung cảnh quen thuộc của ngôi nhà, mái trường, lớp học, cánh đồng nhưng cũng đủ sức dung chứa thế giới sôi động của trẻ thơ và các em tha hồ vùng vẫy, thỏa sức vui chơi và bộc lộ hết bản tính của mình trong không gian ấy. 2.2.2. Không gian xã hội Môi trường sống, quê hương nơi Tạ Duy Anh sinh ra và lớn lên cũng có ảnh hưởng rất lớn đến thế giới nghệ thuật của nhà văn. Ngay từ thời thơ ấu, ông đã là một đứa trẻ xấu xí nhất của dòng họ Tạ nhưng lại có một khả năng nhớ tất cả những gì xảy ra với mình hoặc được chứng kiến từ lúc còn bé. Phải chăng đây 13 chính là dấu hiệu tiềm ẩn của một tài năng lớn? Vùng quê nghèo khó, nhọc nhằn đã in dấu đậm nét trong những tác phẩm của tác giả. Nhưng cái đáng quý ở đây là người viết biết chắt lọc từ cuộc sống khổ nghèo, nghiệt ngã những gì đằm sâu, thân thương nhất để đưa vào trang viết của mình. Điều đó cho thấy cái tâm và cái tài của tác giả. Làng quê với những cánh đồng thơ mộng, dòng sông mát lạnh, con người hiền lành, chất phác đã đi vào truyện của Tạ Duy Anh một cách tự nhiên, dung dị. Đó là một không gian chân thực và sống động mà trẻ em được sống với những niềm vui hồn nhiên, những mơ ước đẹp đẽ của tâm hồn phong phú, giàu mộng tưởng và hết sức thánh thiện. Nét duyên, sự cuốn hút người đọc của những trang viết này bắt nguồn từ một tâm hồn gắn bó thiết tha với quê hương, với cội nguồn của nhà văn. 2.2.3. Không gian thiên nhiên Cánh đồng quê vào buổi sáng hay buổi trưa nắng vàng, con đường làng ngoằn ngoèo, quanh co, những khu vườn đầy hương thơm, màu sắc…, tất cả đều là chất liệu trong truyện Tạ Duy Anh, làm nên cách viết cho trẻ thơ rất riêng của tác giả. Thiên nhiên là những thứ rất gần gũi và thân thiết với các nhân vật của ông. Có thể nói, những sắc màu rạng rỡ, những âm thanh gần gũi, quen thuộc, những hương thơm nồng nàn, quyến rũ đều có trong bức tranh thiên nhiên của cây bút họ Tạ này. Trong truyện viết cho thiếu nhi của Tạ Duy Anh, các nhân vật luôn xem thiên nhiên như những người bạn để cùng chia sẻ, giao hòa. Chính thiên nhiên tươi đẹp, thuần khiến song hành với những cảnh vật, sinh hoạt vừa bình dị vừa rất đỗi ảo diệu, nên thơ 14 đã tạo nên sức hấp dẫn lớn, nét duyên riêng cho những trang viết về thế giới ấu thơ tươi đẹp của nhà văn họ Tạ. 2.2.4. Không gian kì ảo Cái kì ảo là phạm trù tư duy nghệ thuật, nó được tạo ra nhờ trí tưởng tượng và được biểu hiện bằng các yếu tố siêu nhiên, khác lạ, phi thường, độc đáo. Trong nhiều truyện thiếu nhi của mình, Tạ Duy Anh đã tạo nên một không gian đặc trưng – một cõi giới hiện tại nhưng lại mang không khí huyền thoại, hư ảo của quá khứ. Điều đó cho thấy, không gian kì ảo trong truyện thiếu nhi của Tạ Duy Anh bắt nguồn từ chính cuộc đời, từ những thân phận bé mọn và trớ trêu trong cuộc sống. Phải có một cặp mắt tinh tường tác giả mới có thể dựng lên những không gian kì ảo nhưng chất chứa biết bao chiêm nghiệm, triết lý về cuộc sống. Cho nên, chúng không huyễn hoặc, xa vời, mông lung hư ảo, không mơ hồ, phi hiện thực mà rất gần gũi, thân thuộc với độc giả. Cuộc sống ở thực tại không tránh khỏi những điều bất như ý, vì thế đôi lúc con người cũng muốn thoát li để sống tự do tự tại, được làm những điều mình muốn. Tạo cho trẻ thơ một chân trời ảo diệu để mơ mộng, để khát khao là một đặc trưng quan trọng của văn học cho thiếu nhi. Đáng tiếc là yếu tích này còn quá ít trong những món ăn tinh thần của trẻ em Việt Nam hôm nay, mà sáng tác của Tạ Duy Anh cũng không là ngoại lệ. Tiểu kết Thế giới nhân vật trong văn xuôi cho thiếu nhi của Tạ Duy Anh vừa gần gũi vừa đậm chất kì ảo của đồng thoại hiện đại. Tất cả đều nhìn được qua đôi mắt hồn nhiên, trong trẻo của trẻ thơ, mang đậm thiên tính trẻ. Quyện hòa trong môi trường làng quê, 15 thiên nhiên vừa bình dị, vừa ảo diệu, rất truyền thống nhưng cũng đầy sinh khí của cuộc sống đương đại, con người đặc biệt là trẻ em, là điều kiện để hoàn thiện nhân cách. Tạo cho trẻ thơ tình yêu, sự gắn bó với quê hương, nguồn cội là một thành công, đóng góp đáng trân trọng của tác giả Bức tranh của em gái tôi cho văn học thiếu nhi đương đại. 16 CHƢƠNG 3 NGHỆ THUẬT KỂ CHUYỆN VÀ DẤU ẤN NGÔN TỪ TRONG TRUYỆN VIẾT CHO THIẾU NHI CỦA TẠ DUY ANH 3.1. NGHỆ THUẬT KỂ CHUYỆN 3.1.1. Tính đa ngôi kể Trong văn xuôi cho tuổi thơ, người kể chuyện luôn đóng vai trò quan trọng. Với truyện viết cho thiếu nhi, người kể chuyện là một trong những yếu tố chủ đạo góp phần làm nên thành công của tác phẩm. Trong các truyện của Tạ Duy Anh, người kể chuyện xuất hiện ở hai ngôi: ngôi thứ nhất và ngôi thứ ba. Điều này làm nên tính đa dạng trong từng tác phẩm của người viết. Phần lớn những câu chuyện được kể là chuyện về đời sống muôn mặt của trẻ thơ, nhân vật chính là những cô bé, cậu bé học trò tinh nghịch, ngây thơ, giàu tình cảm. Để nhân vật xưng “tôi” kể lại câu chuyện về những việc xảy ra xung quanh mình, về những người bạn hàng ngày gắn bó, vui chơi với mình, Tạ Duy Anh tạo ra một thế giới trẻ thơ muôn màu. Người kể chuyện ngôi thứ nhất với điểm nhìn của lứa tuổi mình, dùng chính ngôn ngữ của trẻ thơ, với cách nghĩ, cách cảm, cách làm của trẻ thơ giúp câu chuyện diễn ra tự nhiên, ngôn ngữ kể đáng yêu như chính con người và tâm hồn của các em vậy. Bên cạnh việc sử dụng ngôi kể thứ nhất với điểm nhìn của trẻ con kể lại câu chuyện trẻ con, Tạ Duy Anh còn đan xen cả kiểu kể chuyện với ngôi kể “tôi” là người lớn nhưng mang điểm nhìn con trẻ. 17 Ngoài người kể chuyện ở ngôi thứ nhất, văn xuôi cho thiếu nhi của Tạ Duy Anh còn có kiểu người kể chuyện ngôi thứ ba. Sử dụng ngôi kể thứ ba trong các tác phẩm của mình, nhà văn muốn gởi gắm đến với độc giả những bài học nhân sinh sát hợp với lứa tuổi của các em. Sự linh hoạt, đa dạng trong ngôi kể đã mang lại hiệu ứng thẩm mỹ rõ rệt cho truyện thiếu nhi của Tạ Duy Anh. Nếu như người kể chuyện ở ngôi thứ nhất bộc lộ tâm trạng, cảm xúc của nhân vật một cách chân thực và sống động thì ngôn ngữ của người kể chuyện ở ngôi thứ ba lại mang đến cái nhìn khách quan về con người và cuộc sống mà nhà văn khắc họa trong tác phẩm. Thấp thoáng đằng sau lời của những người kể chuyện chính là tình cảm tốt đẹp mà tác giả dành cho nhân vật của mình và nhiều khi đó cũng chính là bóng dáng của tác giả thời thơ ấu. Sự tha thiết và gần gũi của ngôn ngữ người kể chuyện như là những lời tâm tình nhẹ nhàng mà tác giả dành cho người đọc bởi ông quan niệm rằng viết cho trẻ em không thể viết bằng tâm hồn của một ông già. Nhà văn là người thấu hiểu tâm lí trẻ và là người bạn thân thiết của trẻ, có như vậy các tác phẩm mới nhận được nhiều sự quan tâm của bạn đọc nhỏ tuổi. Trong truyện cổ tích, người kể chuyện xuất hiện ở ngôi thứ ba. Khác với mô hình người kể chuyện trong truyện cổ tích, người kể chuyện trong truyện viết cho thiếu nhi của Tạ Duy Anh không chỉ đứng ở ngôi thứ ba mà còn đứng ở ngôi thứ nhất. Thông qua những ngôi kể này, nhà văn vừa thể hiện được ý kiến của mình đồng thời bộc lộ được những nhận xét mang tính khách quan đối 18 với câu chuyện được kể, tạo nên giọng kể hấp dẫn, thu hút người đọc vào những câu chuyện do mình hư cấu, sáng tạo ra. 3.1.2. Tính đa giọng kể Truyện viết cho thiếu nhi của Tạ Duy Anh rất hồn nhiên, dí dỏm và đáng yêu như chính lứa tuổi của các em. Điều này giúp cho người đọc luôn có cảm giác sảng khoái, vui tươi. Chất giọng chủ đạo này đã tích cực góp phần tạo nên đặc trưng của phong cách tác giả, là điểm hấp dẫn độc giả nhỏ tuổi khi tiếp cận tác phẩm của ông. Các truyện thiếu nhi của Tạ Duy Anh đều xoay quanh các cô bé, cậu bé trong độ tuổi mới lớn ở làng quê với chút năng khiếu bẩm sinh cùng với mơ ước cháy bỏng và bao chuyện vui buồn đã xảy ra. Đây là lí do quan trọng khiến cho cuộc sống của những nhân vật nhí chất chứa nhiều kỉ niệm đẹp đáng nhớ trong suốt thời thơ ấu của mình. Đối với Tạ Duy Anh, tất cả mọi việc xảy ra trong cuộc sống dù nhỏ nhoi nhưng chứa đựng nhiều ý nghĩa. Vì thế, trong các tác phẩm của mình, ông không viết về những sự kiện, biến cố lớn có tác động mạnh đến nhân vật. Nhưng bằng một giọng kể nhẹ nhàng, tinh tế những câu chuyện diễn ra thường ngày được tái hiện một cách sinh động và mang giá trị nhân văn sâu sắc. Truyện của tác giả giúp độc giả hiểu thêm nhiều điều, tạo cơ hội để trẻ thơ tự suy nghĩ và tìm cho mình những bài học trong cuộc sống. 3.2. NGÔN TỪ NGHỆ THUẬT Ngôn ngữ vừa là công cụ giao tiếp giữa người với người, vừa là phương tiện để con người bộc lộ tư tưởng, tình cảm, thể hiện tính cách và bản chất một cách chân thực nhất. Điều này
- Xem thêm -