Ngành viễn thông việt nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

  • Số trang: 137 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 15 |
  • Lượt tải: 0
nganguyen

Đã đăng 34173 tài liệu

Mô tả:

LỜI NÓI ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nhân loại đang bước vào một thời đại kinh tế mới, đó là thời đại của nền kinh tế tri thức, thời đại của xã hội thông tin. Trong chính sách phát triển của các quốc gia trong đó có Việt Nam, viễn thông luôn được coi là một ngành kinh tế kỹ thuật quan trọng và là một trong những lĩnh vực kinh tế mũi nhọn ảnh hưởng tới sự phát triển của nền kinh tế, đồng thời là lĩnh vực ảnh hưởng nhạy cảm đối với an ninh, chính trị của quốc gia. Trên thế giới, quá trình hội nhập kinh tế quốc tế đang diễn ra một cách mạnh mẽ, nó lôi cuốn các quốc gia, các ngành, các lĩnh vực tham gia “cuộc chơi” chung vì những lợi ích mà hội nhập kinh tế quốc tế mang lại. Trong xu thế này, Việt Nam nói chung và ngành viễn thông nói riêng đã và đang tích cực tham gia quá trình hội nhập kinh tế quốc tế mà mục tiêu đặt ra là gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào cuối năm nay, năm 2005. Bắt đầu từ năm 2003, các cam kết quốc tế của Việt Nam liên quan đến ngành viễn thông bắt đầu có hiệu lực, trong đó đặc biệt là Hiệp định Thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng đang trong giai đoạn cuối gấp rút đàm phán gia nhập WTO, do đó việc nghiên cứu về thực trạng hội nhập của ngành viễn thông trong thời gian qua là rất cần thiết. Xuất phát từ vấn đề trên, tác giả đã chọn đề tài: “Ngành viễn thông Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế” làm đề tài luận văn cao học. Trong luận văn này, tác giả chỉ ra những yêu cầu của hội nhập, mà đặc biệt là các yêu cầu của Hiệp định Thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ, yêu cầu của WTO về lĩnh vực viễn thông, phân tích những vấn đề mà Việt Nam đã đáp ứng được yêu cầu và những vấn đề mà cần phải rà soát, điều chỉnh cho phù hợp với yêu cầu của hội nhập. 2. Mục đích của chuyên đề 1 Chuyên đề đi sâu phân tích thực trạng hội nhập kinh tế quốc tế của ngành viễn thông Việt Nam trong thời gian qua. Trên cơ sở phân tích những thực trạng đó, tác giả đưa ra những giải pháp và khuyến nghị để phát triển ngành viễn thông trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu là quá trình tham gia hội nhập kinh tế quốc tế của ngành viễn thông Việt Nam. Về phạm vi nghiên cứu, luận văn phân tích thực trạng hội nhập kinh tế quốc tế của ngành viễn thông Việt Nam trong những năm gần đây với việc đi sâu vào các vấn đề như hoạt động quản lý nhà nước về viễn thông, môi trường pháp lý, mở cửa thị trường, năng lực cạnh tranh của ngành, môi trường đầu tư có yếu tố nước ngoài và thực trạng nguồn nhân lực viễn thông. 4. Phương pháp nghiên cứu Chuyên đề khoa học sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu như duy vật lịch sử, duy vật biện chứng, diễn dịch, các phương pháp phân tích tổng hợp, so sánh, phương pháp đối chiếu, khái quát hoá... trên cơ sở sử dụng số liệu thống kê và tư liệu của ngành viễn thông để phân tích, đánh giá và rút ra kết luận cho vấn đề nghiên cứu. 5. Kết cấu của chuyên đề Ngoài phần mở đầu, kết luật và phần tài liệu tham khảo, chuyên đề bao gồm 3 chương: Chương 1: Lý thuyết về hội nhập kinh tế quốc tế và thể chế hội nhập kinh tế quốc tế của ngành viễn thông Việt Nam Chương 2: Thực trạng ngành viễn thông Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Chương 3: Một số giải pháp và kiến nghị đối với ngành viễn thông trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. 2 3 Chương I LÝ THUYẾT VỀ HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ VÀ THỂ CHẾ HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ CỦA NGÀNH VIỄN THÔNG 1.1 Những khái niệm chung và các loại hình hội nhập kinh tế quốc tế 1.1.1 Khái niệm và vai trò của hội nhập kinh tế quốc tế Hội nhập (hay liên kết) kinh tế quốc tế được hiểu là quá trình các nền kinh tế thế giới kết hợp với nhau một cách có hiệu quả và phụ thuộc lẫn nhau. Hội nhập kinh tế quốc tế được coi là một khâu trong quá trình phát triển và là tiền đề của sự phát triển bền vững. Hội nhập kinh tế quốc tế là xu hướng tất yếu của mọi quốc gia trên thế giới. Một quốc gia nếu không muốn tụt hậu thì không thể không tham gia vào quá trình quốc tế hoá đời sống kinh tế, hội nhập nền kinh tế quốc tế, tham gia vào phân công lao động và hợp tác quốc tế. Hội nhập kinh tế quốc tế mang lại những lợi ích kinh tế mà không phải quốc gia nào cũng có được. Hội nhập thực hiện tự do hoá thương mại tạo điều kiện cho mỗi quốc gia thành viên có điều kiện thuận lợi trong việc tiếp thu vốn, công nghệ, trình độ quản lý. Về lâu dài, tự do hoá thương mại góp phần tăng năng suất lao động, tăng trưởng kinh tế. Bên cạnh đó, hội nhập kinh tế quốc tế cũng đặt ra cho các quốc gia những thách thức mới cần phải xử lý cho phù hợp với quá trình tự do hoá thương mại. Những thách thức đó là: phải điều chỉnh lại các cân đối trong nền kinh tế trên cơ sở xoá bỏ những hạn chế về thương mại như thuế quan, hàng rào phi thuế quan; vấn đề việc làm và giải quyết thất nghiệp; cải cách hệ thống tài khoá Phương thức hội nhập: các quốc gia tiến hành cam kết mở cửa cho phép các doanh nghiệp, công dân của các quốc gia khác thâm nhập vào thị trường của mình theo các quy định nhất định trên cơ sở thoả thuận song phương, đa phương. Về cơ 4 bản các cam kết được xây dựng trên cơ sở lĩnh vực thương mại hàng hoá và thương mại dịch vụ. Lộ trình mở cửa hội nhập: là các cam kết được thể hiện theo thời gian trên cơ sở thoả thuận nhằm cho phép sự thâm nhập của các doanh nghiệp, công dân của các quốc gia khác được tiến hành kinh doanh, sản xuất trên lãnh thổ của mình với các đối xử tối huệ quốc, đối xử quốc gia. Mức độ hội nhập kinh tế quốc tế: là mức độ mà một quốc gia tham gia vào các liên kết kinh tế quốc tế 1.1.2 Liên kết kinh tế quốc tế Có thể nói các liên kết kinh tế quốc tế là biểu hiện của hội nhập kinh tế quốc tế. Liên kết kinh tế là một hình thức trong đó diễn ra quá trình xã hội hoá có tính chất quốc tế đối với quá trình tái sản xuất giữa các chủ thể kinh tế. Đó là sự thành lập một tổ hợp kinh tế quốc tế của một nhóm thành viên nhằm tăng cường phối hợp và điều chỉnh lợi ích giữa các bên tham gia, giảm bớt sự khác biệt về điều kiện và trình độ phát triển của mỗi bên và thúc đẩy quan hệ kinh tế quốc tế phát triển cả về bề rộng và bề sâu. 1.1.3 Các loại hình liên kết kinh tế quốc tế Liên kết kinh tế quốc tế được tổ chức với nhiều hình thức khác nhau. Nếu căn cứ vào trình độ của liên kết kinh tế quốc tế có thể chia các liên kết thành các dạng: khu thương mại tự do, liên minh thuế quan, thị trường chung, liên minh kinh tế và liên minh tiền tệ: a) Khu thương mại tự do (Free Trade Area) Sự thành lập một khu vực thương mại tự do là giai đoạn đầu của quá trình hội nhập kinh tế khu vực. Đây là một hình thức liên kết kinh tế mà các thành viên cùng nhau thoả thuận thống nhất một số vấn đề nhằm mục đích tự do hoá trong buôn bán về một hoặc một số nhóm mặt hàng nào đó. Các thoả thuận đó là: 5 - Giảm hoặc xoá bỏ hàng rào thuế quan và các biện pháp hạn chế số lượng đối với một phần các loại sản phẩm và dịch vụ khi buôn bán với nhau. - Tiến tới tạo lập một thị trường thống nhất về hàng hoá và dịch vụ. - Mỗi thành viên trong khối vẫn có quyền độc lập tự chủ trong quan hệ buôn bán với các quốc gia ngoài khối, tức là mỗi thành viên có thể có chính sách ngoại thương riêng đối với các quốc gia ngoài khối (các quốc gia ngoài liên minh). Hiện nay các liên kết như EFTA (European Free Trade Area), NAFTA (North American Free Trade Agreement); AFTA (ASEAN Free Trade Area) là những liên kết tiêu biểu thuộc hình thức liên kết này. b) Liên minh hải quan hay đồng minh hải quan (Customs Union) Đây là liên minh quốc tế nhằm tăng cường hơn nữa mức độ hợp tác giữa các nước thành viên. Theo thoả thuận hợp tác này, các quốc gia trong liên minh bên cạnh việc xoá bỏ thuế quan và những hạn chế về mậu dịch khác giữa các quốc gia thành viên, còn cần phải thiết lập một biểu thuế quan chung của khối đối với các quốc gia ngoài liên minh, tức là phải thực hiện chính sách thuế quan chung đối với các nước không phải là thành viên. Thí dụ, Cộng đồng kinh tế Châu Âu ở thời kỳ trước 1992 (European Economic Community). c) Thị trường chung (Common Market) Là liên kết quốc tế ở mức độ cao hơn liên minh hải quan. Ở mức độ liên kết này, các thành viên ngoài việc áp dụng các biện pháp tương tự như liên minh thuế quan trong trao đổi thương mại, các thành viên còn thoả thuận và cho phép: tư bản và lực lượng lao động được tự do di chuyển giữa các nước thành viên thông qua từng bước hình thành thị trường thống nhất. (Các quốc gia trong cộng đồng kinh tế châu Âu – EEC từ năm 1992 thuộc loại hình liên kết này). d) Liên minh kinh tế 6 Là liên minh quốc tế với một mức độ cao hơn về sự tự do di chuyển hàng hoá, dịch vụ, vốn và lao động giữa các quốc gia thành viên, đồng thời thống nhất biểu thuế quan chung áp dụng cho cả các nước không phải là thành viên. Ngoài ra các nước thành viên còn phối hợp các chính sách kinh tế, tài chính, tiền tệ (liên minh Châu Âu (EU) từ năm 1994 được coi là liên minh kinh tế). e) Liên minh tiền tệ (Monetary Union) Đây là hình thức liên kết kinh tế với các mục tiêu: - Hình thành đồng tiền chung thống nhất thay cho các đồng tiền riêng (dân tộc) của các nước thành viên. - Thống nhất chính sách lưu thông tiền tệ - Xây dựng hệ thống ngân hàng chung thay cho các ngân hàng trung ương của các nước thành viên. - Xây dựng chính sách tài chính, tiền tệ, tín dụng chung đối với các nước ngoài liên minh và các tổ chức tài chính tiền tệ quốc tế. - Liên minh châu Âu đã có 25 nước tham gia thống nhất sử dụng chung đồng EURO thuộc loại hình liên kết này. 1.2 Hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam Thực hiện quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước về mở cửa và hội nhập với thế giới, Việt Nam đã hội nhập kinh tế quốc tế với việc tham gia các thể chế sau: 1.2.1.Hiệp hội các quốc gia Đông nam Á Hiệp hội các quốc gia Đông nam Á (ASEAN) được thành lập vào ngày 8 tháng 8 năm 1967 bao gồm Inđônêxia, Thái Lan, Singapore, Malaysia và Philippin. Sau đó, Brunei Darusalem được kết nạp vào ngày 8 tháng 1 năm 1984 và từ ngày 28/7/1995 Việt Nam đã chính thức trở thành thành viên thứ 7 của Hiệp hội này, tiếp sau đó là hai nước Lào và Myanma (1998) và Campuchia (1999). 7 Mục tiêu thành lập ASEAN đã được nhấn mạnh trong Tuyên ngôn ASEAN gồm: - Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội và phát triển văn hoá trong khu vực bằng những nỗ lực chung trên tinh thần bình đẳng và hợp tác nhằm xây dựng nền tảng cho một cộng đồng các quốc gia Đông nam Á thịnh vượng và hoà bình. - Củng cố hoà bình và ổn định trong khu vực. Trong quan hệ giữa các quốc gia tuân thủ các nguyên tắc của Hiến chương Liên Hiệp Quốc. - Là diễn đàn để giải quyết những vấn đề nảy sinh trong khu vực. Thời kỳ đầu hợp tác kinh tế chưa có vai trò nổi bật trong ASEAN. Những năm 70 và 80 của thế kỷ XX đã có những thoả thuận hợp tác về kinh tế và thương mại như Thoả thuận thương mại ưu đãi (PTA), Chương trình hỗ trợ công nghiệp ASEAN (AIC), Dự án công nghiệp ASEAN (AIP), Chương trình liên doanh công nghiệp ASEAN (AIJV). Tuy nhiên, thời kỳ này chưa có những thành tựu hợp tác kinh tế đáng ghi nhận trong khối. Một mốc đánh dấu sự chuyển đổi trọng tâm hợp tác của ASEAN sang các vấn đề kinh tế là việc các nước ASEAN quyết định thành lập Khu vực thương mại tự do ASEAN (AFTA) vào năm 1992. Khu vực thương mại tự do ASEAN dựa trên các yếu tố cơ bản sau: - Chương trình ưu đãi thuế quan có hiệu lực chung (CEPT). - Thống nhất công nhận tiêu chuẩn hàng hoá giữa các nước thành viên. - Công nhận việc cấp giấy xác nhận xuất xứ hàng hoá. - Xoá bỏ những qui định hạn chế đối với hoạt động thương mại - Tăng cường hoạt động tư vấn kinh tế vĩ mô Trong các yếu tố trên chương trình ưu đãi thuế quan có hiệu lực chung có vai trò quan trọng nhất. 8 Ngoài Hiệp định ưu đãi thuế quan có hiệu lực chung ASEAN còn có các chương trình và hiệp định hợp tác quan trọng như: - Hiệp định khung về đầu tư của ASEAN - Chương trình hợp tác công nghiệp ASEAN (AICO) - Hiệp định khung về dịch vụ của ASEAN (AFAS), và hai nghị định thư cam kết giảm hàng rào thương mại trong 7 lĩnh vực dịch vụ gồm tài chính, vận tải biển, du lịch, xây dựng, hàng không, kinh doanh và bưu chính viễn thông - Xúc tiến ký kết Hiệp định khung e-ASEAN. Ngay sau khi trở thành thành viên của ASEAN, Việt Nam đã cam kết tích cực tham gia các chương trình và hoạt động của Hiệp hội trong đó có việc thực hiện CEPT/AFTA. Tại Hội nghị Hội đồng AFTA ngày 10/12/1995, Việt Nam đã công bố các danh mục và lộ trình cắt giảm thuế qua cho toàn bộ thời kỳ 1996-2000, gồm 1633 nhóm mặt hàng, chiếm 50,1% tổng các nhóm mặt hàng trong biểu thuế nhập khẩu của Việt Nam. Trong lộ trình cắt giảm thuế này, danh mục các mặt hàng đưa vào cắt giảm ngay của Việt Nam chủ yếu là các mặt hàng đang có thuế suất thấp hơn 5%. Do vậy, lịch trình cắt giảm không có ảnh hưởng lớn đến nhập khẩu và thu ngân sách từ thuế nhập khẩu. Năm 1996, Việt Nam đã công bố đưa thêm vào danh mục cắt giảm ngay 857 mặt hàng. Năm 1997 Việt Nam tiếp tục đưa thêm vào diện thực hiện CEPT 621 mặt hàng, năm 1998 là 137, năm 1999 là 1949 và năm 2000 là 640 (1). Năm 2003, Việt Nam đưa thêm 1.374 mặt hàng vào danh mục cắt giảm, nâng tổng số mặt hàng vào diện cắt giảm thuế lên 10.143 mặt hàng (2) Từ năm 2006 trở đi, Việt Nam sẽ đưa các mặt hàng còn lại vào diện cắt giảm thuế và phải giảm thuế suất các mặt hàng này xuống bằng 0 – 5%, trừ 139 mặt hàng 1) Bộ Tài Chính. “Lịch trình cắt giảm thuế quan của Việt Nam để thực hiện khu vực mậu dịch tự do CEPT/AFTA”, Nxb Tài Chính, 1998. ( ( 2) Chương Chí Trung. Thời báo Kinh tế, số 39, 8/3/2004, tr.3 9 nằm trong danh mục loại trừ hoàn toàn và 51 mặt hàng nhạy cảm có lộ trình giảm thuế chậm hơn(3). Ngoài việc thực hiện lộ trình cắt giảm thuế quan theo cam kết, Việt Nam còn thực hiện các cam kết khác như hợp tác trong việc thống nhất tiêu chuẩn chất lượng, công nhận lẫn nhau về kiểm tra và chứng nhận chất lượng, loại bỏ dần các rào cản đối với đầu tư nước ngoài v.v... Trong lĩnh vực hải quan, Việt Nam dã hợp tác với các nước ASEAN trong việc thống nhất danh mục biểu thuế quan ASEAN, thực hiện các cam kết về đơn giản hoá và hài hoà thủ tục hải quan, áp dụng thống nhất Hiệp định trị giá hải quan của WTO v.v... 1.2.2 Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC) được thành lập năm 1989 ở Australia với 12 nước ban đầu. Đến nay, số thành viên của APEC đã là 21 nước. APEC gồm hai nền kinh tế mạnh nhất thế giới là Mỹ và Nhật Bản, cùng với các nền kinh tế tăng trưởng nhanh ở Đông Á như Trung Quốc, NIEs châu Á, các nước ASEAN. APEC là một khu vực kinh tế lớn nhất thế giới, bởi lẽ APEC có cả thành phần của Khu vực Thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA), có cả thành phần của Khu vực Thương mại tự do ASEAN AFTA, cũng như thành phần của khu vực hợp tác kinh tế giữa Australia và Niu Dilân. Các nền kinh tế thành viên APEC hiện chiếm tới 57% tổng sản phẩm GDP của thế giới, khoảng 14.469 tỷ USD, và gần một nửa thương mại toàn cầu(1). Đối với Việt Nam, quan hệ thương mại với các nền kinh tế thành viên APEC chiếm khoảng 62% cơ cấu xuất khẩu và 72% cơ cấu nhập khẩu(2). Tuyên bố Xơ-un 1991 đề ra 4 mục tiêu phát triển trong APEC gồm: ( 3) Lương Văn Tự. Việt Nam thực hiện cam kết tham gia AFTA. ( 1) Việt Nam: Hội nhập kinh tế trong xu thế toàn cầu hoá - vấn đề và giải pháp, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002, Tr.441 – 440 ( 2) Bộ Kế hoạch Đầu tư. Việt Nam sau 5 năm gia nhập APEC. Trang website của Bộ Kế hoạch và Đầu tư: http://www.mpi.gov.vn 10 - Duy trì tăng trưởng và phát triển, vì lợi ích chung của nhân dân các quốc gia trong khu vực, góp phần vào tăng trưởng và phát triển chung của kinh tế thế giới. - Phát huy những tác động tích cực của sự phụ thuộc kinh tế ngày càng tăng đối với kinh tế khu vực và thế giới bằng cách đẩy mạnh sự giao lưu hàng hoá, dịch vụ, vốn và công nghệ. - Xây dựng và tăng cường hệ thống thương mại đa biên, vì lợi ích của châu Á - Thái Bình Dương và các nền kinh tế khác. - Giảm dần những rào cản đối với thương mại hàng hoá và dịch vụ giữa các nền kinh tế thành viên, phù hợp với các nguyên tắc của WTO và không có hại đối với các nền kinh tế khác. Tuyên bố Bô-go 1994 xác định mục tiêu của APEC là: thực hiện tự do hoá thương mại và đầu tư tại Châu Á - Thái Bình Dương đối với các nền kinh tế phát triển vào năm 2010 và đối với các nền kinh tế đang phát triển vào năm 2020. Nhằm thực hiện các mục tiêu đề ra, nội dung hoạt động của APEC xoay quanh ba trụ cột chính là tự do hoá thương mại và đầu tư, tạo thuận lợi cho thương mại và đầu tư, và hợp tác kinh tế – kỹ thuật với các Chương trình hành động tập thể (CAP) và Chương trình hành động quốc gia (IAP) của từng thành viên. Nói cách khác, mục tiêu của APEC không phải là để xây dựng một khối thương mại, một liên minh thuế quan hay một khu vực mậu dịch tự do như kiểu EU, NAFTA, hay AFTA, mà là một diễn đàn kinh tế mở, nhằm xúc tiến các biện pháp kinh tế, thúc đẩy thương mại và đầu tư giữa các nền kinh tế thành viên trên cơ sở hoàn toàn tự nguyện trong khi thực sự mở cửa đối với tất cả các nước và khu vực khác. Tất cả những nội dung này hoạt động theo nguyên tắc cùng có lợi, nguyên tắc đồng thuận, nguyên tắc tự nguyện và phù hợp với nguyên tắc của WTO/GATT. Sau 16 năm tồn tại và phát triển, với vai trò là một tổ chức nhằm thúc đẩy mở cửa và hợp tác về kinh tế – thương mại giữa các nền kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương, góp phần hình thành cơ chế buôn bán mở toàn cầu, APEC hiện đang 11 đứng trước những vấn đề không đơn giản. Có thể nói rằng, từ khi thành lập cho đến những năm 1994, 1995, APEC tỏ ra là tổ chức hoạt động năng động và hiệu quả. Nhưng từ sau Hội nghị cấp cao 1998, các hoạt động trong APEC đã có chiều hướng đi xuống và không đạt được những kết quả về thực chất. Hướng hoạt động chính của APEC là thúc đẩy mở cửa thông qua chương trình EVSL đã bế tắc và phải đưa vào đàm phán trong WTO; lĩnh vực quan trọng khác là hợp tác kinh tế – kỹ thuật thì tiến triển chậm chạp. Tuy vậy, xét về ba trụ cột của APEC, có thể thấy vấn đề tự do hoá thương mại và tạo thuận lợi cho thương mại và đầu tư vẫn là chủ đề mà các thành viên APEC tiếp tục theo đuổi và tập trung thực hiện. Bên cạnh đó, Chương trình hợp tác kinh tế – kỹ thuật (ECOTECH), trong đó nhấn mạnh đến công tác xây dựng năng lực, thu hẹp khoảng cách, phát triển nguồn nhân lực đang trở thành một vấn đề được các thành viên APEC quan tâm và chú trọng hơn bao giờ hết. Việt Nam gia nhập APEC năm 1998. Tuy là một nền kinh tế đang phát triển trong giai đoạn chuyển đổi. Việt Nam đã tích cực tham gia vào các chương trình hoạt động của APEC. Tháng 10/1998, Việt Nam đã hoàn thiện Chương trình hành động quốc gia và nộp cho APEC, sau đó hàng năm chung ta tiếp tục nâng cấp và cụ thể hoá hơn các cam kết đưa ra trong IAP. Cam kết và thực hiện IAP của Việt Nam được coi là nghiêm túc nhất trong số các thành viên mới gia nhập (đã mở rộng cam kết trong 11 trên tổng số 15 lĩnh vực). Trong thời gian tới, Việt Nam tập trung dành ưu tiên cho chương trình hợp tác kinh tế – kỹ thuật, tham gia có chọn lọc một số Kế hoạch hành động cụ thể (CAP) như thủ tục hải quan, tiêu chuẩn chất lượng, du lịch… 1.2.3 Tổ chức thương mại thế giới a) Tổng quan về Tổ chức thương mại thế giới Tổ chức thương mại thế giới (WTO) là một tổ chức quốc tế điều phối thương mại toàn cầu có vai trò quan trọng bậc nhất hiện nay. WTO hiện có 148 nước thành viên và chiếm tới 97% thương mại của thế giới. Là thành viên của WTO các nước 12 sẽ được hưởng các định chế thương mại và một môi trường thương mại bình đẳng hơn trong khối, đương nhiên đi kèm với thuận lợi này là những thách thức lớn hơn khi hàng rào bảo hộ của quốc gia bị dỡ bỏ. Việt Nam đang trong quá trình đàm phán để sớm trở thành thành viên của WTO. Đây là một bước đột phá quan trọng trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của đất nước. Trở thành thành viên của WTO sẽ làm thay đổi sâu sắc môi trường kinh tế và thương mại của nước ta cả trước mắt và lâu dài. b) Các nguyên tắc của hệ thống thương mại của WTO WTO chính thức ra đời vào ngày 1 tháng 1 năm 1995 thay thế Hiệp định chung về thuế quan và mậu dịch (GATT) được ký kết vào năm 1947. Kế thừa tinh thần và nguyên tắc của GATT, WTO đã nâng GATT lên một tầm cao mới. Các văn kiện của GATT 1947 giờ đây đã được sửa đổi, cập nhật và được gọi là GATT 1994. Các hiệp định của WTO do vậy đã mang tính chất của các đạo luật, còn tổ chức của nó có thể ví như một thực thể kết hợp giữa nghị viện và toà án. WTO tiếp tục thực hiện những mục tiêu được nêu ra trong lời nói đầu của GATT 1947 là nâng cao mức sống của nhân dân các nước thành viên, tạo việc làm, thúc đẩy tăng trưởng và thương mại, và sử dụng có hiệu quả nhất các nguồn lực của thế giới. Các hiệp định của WTO bao trùm rất nhiều lĩnh vực khác nhau, tuy nhiên chúng đều được xây dựng dựa trên những nguyên tắc chung làm nền tảng cho hệ thống thương mại đa phương. Các nguyên tắc đó là: không phân biệt đối xử, thương mại tự do hơn, có thể dự đoán, khuyến khích cạnh tranh công bằng, và ưu đãi hơn cho các nước kém phát triển. Không phân biệt đối xử trong thương mại, điều đó có nghĩa là: Thứ nhất, một nước không được có sự phân biệt đối xử giữa các đối tác thương mại của mình. Khi nó trao quy chế tối huệ quốc (MFN), còn được gọi là quan hệ thương mại bình thường cho một đối tác thương mại ví dụ: ưu đãi đặc biệt 13 nào đó như mức thuế quan thấp, thì đương nhiên tất cả các đối tác thương mại khác là thành viên của WTO đều được hưởng sự ưu đãi đó. Thứ hai, một nước phải thực hiện nguyên tắc đãi ngộ quốc gia (NT), có nghĩa là hàng hoá nhập khẩu phải được đối xử bình đẳng như hàng hoá sản xuất trong nước. Nguyên tắc đó cũng được áp dụng cho các dịch vụ, thương hiệu, quyền sở hữu trí tuệ. Với nguyên tắc này WTO ngăn cấm một nước áp đặt thuế hoặc các biện pháp điều chỉnh nhằm chống lại các sản phẩm của nước ngoài. Thương mại tự do hơn: nguyên tắc này yêu cầu các nước thành viên phải ngày càng mở cửa thị trường, giảm dần các rào cản thương mại gồm cả các rào cản thuế quan và phi thuế quan như hạn ngạch, giấy phép nhập khẩu v.v… Các vòng đàm phán của GATT và WTO đã liên tục cắt giảm thuế quan và xoá bỏ nhiều rào cản phi thuế quan khác. Hiện nay, biện pháp phi thuế quan hạn ngạch đã không được phép áp dụng trong WTO trừ một ngoại lệ là hàng dệt may. Có thể dự đoán: hệ thống thương mại đa phương yêu cầu các chính phủ phải tạo ra một môi trường kinh doanh ổn định và có thể dự đoán. Điều đó sẽ khuyến khích đầu tư, tạo thêm việc làm và người tiêu dùng có thể hưởng lợi nhờ tăng khả năng lựa chọn hàng hoá dịch vụ với giá cả thấp. Một biện pháp để đạt được điều đó là WTO yêu cầu các chính phủ phải đặt ngưỡng cho các cam kết mở cửa thị trường của mình. Ví dụ, đó là mức thuế ngưỡng, tức là mức thuế trần đối với hàng hoá nhập khẩu mà chính phủ cam kết trong tương lai không được nâng thuế vượt hoặc không cho phép áp dụng các biện pháp hạn chế định lượng đối với xuất khẩu. Ngoài ra, WTO còn yêu cầu các chính phủ phải minh bạch hoá chính sách thương mại thông qua việc công khai hoá chính sách và việc thực thi chính sách ở trong nước và thông báo thường xuyên cho WTO. Khuyến khích cạnh tranh công bằng: quy tắc không phân biệt đối xử (MFN và NT) được xem là qui tắc để đảm bảo sự cạnh tranh công bằng. Ngoài ra, WTO còn có các quy tắc và hiệp định khác nhằm khuyến khích sự cạnh tranh 14 công bằng như các quy tắc về trợ cấp và chống bán phá giá, hiệp định về mua sắm của chính phủ. Khuyến khích phát triển và cải cách kinh tế: WTO đề ra các quy tắc và luật lệ thương mại chung cho tất cả các nước thành viên. Tuy nhiên, trình độ phát triển của các nước thành viên lại rất không đồng đều. Khoảng hai phần ba thành viên của WTO là các nước đang phát triển và các nước có nền kinh tế chuyển đổi. Các nước này có vị trí ngày càng quan trọng trong các diễn đàn của WTO và thương mại thế giới. Do vậy, WTO cho phép các nước kém phát triển được hưởng một số ưu đãi khi thực hiện các cam kết của mình. c) Các văn kiện pháp lý cơ bản của WTO Vòng đàm phán Uruguay đã đi đến ký kết các văn bản pháp lý điều chỉnh hoạt động của WTO. Đây là hệ thống các văn kiện pháp lý có phạm vi điều chỉnh rộng lớn nhất và phức tạp nhất trong lịch sử luật pháp quốc tế. Trong các hiệp định và phụ lục kèm theo của nó quan trọng nhất là các hiệp định và văn kiện cơ bản sau: - Hiệp định Marrakesh thành lập Tổ chức Thương mại Thế giới - Các hiệp định đa biên về thương mại hàng hoá: + Hiệp định chung về thuế quan và thương mại GATT 1994 + Với các hiệp định kèm theo + Hiệp định về thực hiện Điều VII của GATT 1994 (xác định trị giá tính thuế hải quan) + Hiệp định về giám định hàng hoá trước khi gửi hàng (PSI) + Hiệp định về các hàng rào kỹ thuật đối với thương mại (TBT) + Hiệp định về các biện pháp kiểm dịch động thực vật (SPS) + Hiệp định về thủ tục cấp phép nhập khẩu + Hiệp định về các biện pháp tự vệ + Hiệp định về trợ cấp và các biện pháp đối kháng (SCM) + Hiệp định về thực hiện điều VI của GATT 1994 (chống bán phá giá) (ADP) 15 + Hiệp định về các biện pháp đầu tư liên quan đến thương mại (TRIMs) + Hiệp định dệt may (ATC) + Hiệp định nông nghiệp + Hiệp định về quy tắc xuất xứ - Thương mại dịch vụ: Hiệp định chung về thương mại dịch vụ (GATS) - Quyền sở hữu trí tuệ: Hiệp định về các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ (TRIPS) - Hiệp định thương mại nhiều bên: + Hiệp định về thương mại máy bay dân dụng + Hiệp định về mua sắm của chính phủ + Hiệp định quốc tế về bơ sữa + Hiệp định quốc tế về thịt bò d) Đàm phán gia nhập WTO Về nguyên tắc bất kỳ một quốc gia hay vùng lãnh thổ hải quan nào có đầy đủ quyền tự chủ trong việc tiến hành các hoạt động ngoại thương đều có thể xin gia nhập WTO. Để trở thành thành viên của WTO, các quốc gia hoặc nền kinh tế phải tiến hành đàm phán. e) Quá trình đàm phán gia nhập WTO của Việt Nam Tháng 1 năm 1995, Việt Nam nộp đơn xin gia nhập WTO. Ngày 31 tháng 1 năm 1995, nhóm công tác về việc Việt Nam gia nhập WTO, gồm 40 thành viên là các đối tác thương mại chủ yếu của Việt Nam, đã được thành lập. Tháng 8 năm 1996, Việt Nam hoàn thành và gửi cho WTO và các thành viên của nhóm công tác bản vị vong lục về các thể chế và chính sách thương mại của Việt Nam. Đây là tài liệu chính thức đầu tiên giải thích một cách toàn diện các chính sách, các vấn đề thương mại hàng hoá, dịch vụ, thuế quan, đầu tư và quyền sở hữu trí tuệ của Việt Nam. 16 Có thể chia quá trình đàm phán làm ba giai đoạn: giải thích chính sách thương mại; đàm phán về thực chất; và đột phá trong đàm phán. Ở giai đoạn thứ nhất, bên cạnh việc trả lời các câu hỏi của các thành viên của Nhóm công tác, Việt Nam còn gửi cho WTO các tài liệu có liên quan. Từ 1998 đến 2000 đã có bốn cuộc họp của Nhóm công tác. Trong thời kỳ này, Việt Nam đã trả lời 1700 câu hỏi liên quan đến tất cả các khía cạnh của chính sách kinh tế và thương mại, và đã chuyển cho WTO các chương trình thực hiện các hiệp định đa phương về GATS, TRIMs, TRIPs và báo cáo về tình hình trợ cấp cho các sản phẩm nông nghiệp v.v… Khi giai đoạn này kết thúc vào tháng 11 năm 2000, các thành viên của nhóm công tác đã nắm được một cách khái quát về chính sách thương mại của Việt Nam. Đàm phán về thực chất bao gồm các cuộc đàm phán đa phương và song phương. Đàm phán đa phương tập trung vào việc rà soát lại hệ thống luật pháp và các chính sách thương mại dựa theo các định chế của WTO. Trọng tâm của các cuộc đàm phán song phương là việc mở cửa thị trường hàng hoá và dịch vụ. Tháng 12 năm 2000, Việt Nam đã trình WTO bản chào đầu tiên về mở cửa thị trường hàng hoá và dịch vụ, bao gồm 96% các dòng thuế quan và 9 ngành dịch vụ với 78 phân ngành. Bình quân đơn thuế suất nhập khẩu của toàn bộ các sản phẩm được chào giảm xuống còn 27,8% và 32% đối với sản phẩm nông nghiệp và 27,1% đối với sản phẩm phi nông nghiệp. Đàm phán đã đạt được những tiến triển đáng kể, đặc biệt là trong phiên đàm phán thứ năm (tháng 4 năm 2002) và phiên thứ sáu (tháng 4 năm 2003). Trong các phiên đàm phán đó Việt Nam và các đối tác thương mại đã trao đổi ý kiến về các vấn đề liên quan. Việt Nam cũng đã hoàn thành và nộp cho WTO báo cáo về trợ cấp nông nghiệp và trợ cấp xuất khẩu, và thông báo cho WTO về các biện pháp phi thuế quan đang được áp dụng và chương trình cải cách pháp luật của mình. Phiên đàm phán thứ bảy diễn ra tại Geneva vào các ngày 10 – 11 tháng 12 năm 2003. Trong phiên đàm phán này, Việt Nam đã cung cấp cho WTO bản dự thảo báo cáo trong đó trả lời rất nhiều câu hỏi do các nước thành viên đặt ra ở các 17 phiên trước đây, nhất là về mở cửa thị trường hàng hoá, dịch vụ, chương trình hành động cải cách pháp luật. Trọng tâm của đàm phán vẫn là cắt giảm thuế quan, hạn ngạch, trợ cấp cho nông dân và xuất khẩu nông sản. Một kết quả quan trọng đạt được của phiên đàm phán lần này là Ban thư ký đã soạn thảo dự thảo báo cáo về việc Việt Nam gia nhập WTO. Ngoài ra, Việt nam còn tiến hành đàm phán song phương với 13 nước thành viên của WTO. Đến nay, Việt Nam đã tham gia 9 phiên đàm phán. Phiên họp trù bị cho phiên thứ 10 đã diễn ra vào ngày 20/5/2005 vừa qua. Sau phiên họp trù bị cho thấy khả năng Việt Nam gia nhập WTO trong năm nay là rất cao. Hiện chúng ta đã kết thúc đàm phán song phương với 9 đối tác trên tổng số 28 đối tác có yêu cầu. Phiên thứ 10 sẽ diễn ra vào tháng 9 năm nay. Phiên thứ 10 sẽ rà soát lại tiến độ đàm phán song phương, chương trình làm luật của Việt Nam và thảo luận dự thảo báo cáo của Ban công tác. Việt Nam đang đặt mục tiêu gia nhập WTO tại Hội nghị Bộ trưởng WTO ở Hồng Kông cuối năm nay. 1.3. Hội nhập kinh tế quốc tế trong lĩnh vực viễn thông của Việt Nam 1.3.1 Tình hình hội nhập kinh tế quốc tế trong lĩnh vực viễn thông Việt Nam Hội nhập kinh tế quốc tế được thể hiện ở việc tham gia của ngành viễn thông Việt Nam vào hoạt động của các tổ chức kinh tế khu vực và quốc tế như Hiệp hội các nước Đông Nam Á (ASEAN), Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC), Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cũng như tham gia vào các hiệp định khung của ASEAN về dịch vụ (AFAS), ITU, UPU, APPU… các tổ chức kinh tế khu vực và quốc tế hay các Hiệp định thương mại có các yêu cầu khác nhau song đều có chung một số mục tiêu và nguyên tắc cơ bản hướng tới như: tự do hoá thương mại, không phân biệt đối xử , công bằng và bình đẳng trong cạnh tranh, luật lệ, chính sách minh bạch, công khai và ổn định. 1.3.1.1 Các cam kết về viễn thông của Việt Nam trong Hiệp hội các quốc gia Đông Nam á (ASEAN) 18 Các cam kết về dịch vụ viễn thông của các nước trong ASEAN thể hiện trong Hiệp định khung của ASEAN về thương mại dịch vụ (AFAS). Phù hợp với GATS, AFAS buộc các nước thành viên ASEAN phải tuân thủ triệt để quy chế đãi ngộ Tối huệ quốc và đãi ngộ quốc gia. Các nước thành viên phải thông báo các giới hạn về đãi ngộ quốc gia cho từng phương thức của bốn phương thức cung cấp dịch vụ viễn thông. Cụ thể, trong ASEAN, Việt Nam cam kết không hạn chế việc cung cấp dịch vụ viễn thông đối với phương thức (1) cung cấp dịch vụ qua biên giới và phương thức (2) tiêu thụ dịch vụ ở nước ngoài. Đối với phương thức (3) hiện diện thương mại, Việt Nam đã cam kết mở cửa cho phép các nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào việc cung cấp các dịch vụ giá trị gia tăng trên cơ sở các Hợp đồng Hợp tác Kinh doanh (BCC) với các nhà cung cấp dịch vụ Việt Nam trong các loại hình dịch vụ sau đây: dịch vụ thư điện tử, dịch vụ thư thoại, dịch vụ trao đổi dữ liệu điện tử, dịch vụ telex, dịch vụ điện báo, truyền số liệu chuyển mạch gói, truyền số liệu chuyển mạch kênh, dịch vụ facsimile, dịch vụ thuê kênh riêng, truy cập dữ liệu trực tuyến, xử lý dữ liệu trực tuyến, chuyển đổi mã và giao thức và các dịch vụ giá trị gia tăng facsimile. Việt Nam chưa cam kết mở cửa đối với phương thức (4) hiện diện thể nhân. Tuy nhiên, ASEAN cũng quy định: đối với các quốc gia thành viên ASEAN mà chưa tham gia vào Hiệp định chung về thương mại dịch vụ của WTO (GATS), thì bất cứ cam kết nào về mở cửa dịch vụ, trong đó có dịch vụ viễn thông, sẽ được xác định theo nguyên tắc “GATS Plus”, tức là, các cam kết trong ASEAN phải cởi mở hơn so với các cam kết mà nước đó đưa ra tại GATS. Như vậy, vào thời điểm hiện nay khi mà Hiệp định Thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ đã có hiệu lực và được đánh giá là có tính mở cao hơn so với các cam kết đã có trong AFAS, phù hợp với quy định về tuân thủ bắt buộc quy chế tối huệ quốc của AFAS, các cam kết của Việt Nam trong AFAS cần phải được hiểu là không được kém thuận lợi hơn so với các cam kết của Việt Nam trong Hiệp định Thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ vì hiệp 19 định này được coi là có tính chất quan trọng đối với Việt Nam trong quá trình đàm phán để gia nhập WTO. 1.3.1.2 Các cam kết về viễn thông của Việt Nam trong Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC) Các cam kết về viễn thông trong APEC được thiết lập trên nguyên tắc tự nguyện và có thể được điều chỉnh hàng năm trên nguyên tắc không được giảm bớt mức độ tự do hoá với từng loại hình cam kết của các nền kinh tế thành viên. Với nguyên tắc tự nguyện, các nước thành viên của APEC đặt ra mục tiêu sẽ tự do hoá hoàn toàn viễn thông vào năm 2020, mức độ và lộ trình nằm trong chương trình hành động của từng quốc gia. Tuy nhiên, do có sự chênh lệch lớn về trình độ phát triển kinh tế – kỹ thuật của các nền kinh tế thành viên nên trong các quốc gia thành viên của APEC, Nhật Bản, Hoa Kỳ, Canada, Hồng Kông, Mêhicô, Singapore và Australia là những nước có cam kết mở rộng; các nước như Chilê, Đài Loan, Indonesia, Niu-Di-Lân, Papua New Ghine, Philippine và Việt Nam là những nước có cam kết. Năm 2002, các cam kết của Việt Nam về viễn thông tại APEC về cơ bản là còn hạn chế, mới dừng lại ở mức tối thiểu là chế độ đãi ngộ Tối huệ quốc và về cơ bản dựa trên các cam kết của Việt Nam trong ASEAN. 1.3.1.3 Các cam kết về viễn thông của Việt Nam trong Hiệp định Thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ. Hiệp định thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ có hiệu lực từ ngày 10 tháng 12 năm 2001. Hiệp định sẽ được xem xét gia hạn 3 năm một. Các cam kết về dịch vụ viễn thông trong Hiệp định được hai bên thoả thuận trên cơ sở của các nguyên tắc theo chuẩn của WTO trong Tài liệu tham chiếu. Nguyên tắc hợp tác chung kể từ khi Hiệp định có hiệu lực (10/12/2001) đối với tất cả các loại hình dịch vụ viễn thông là: Việc cung cấp dịch vụ qua biên giới, các công ty Hoa Kỳ chỉ được ký kết qua các thoả thuận khai thác với các nhà khai thác trạm cổng của Việt Nam. 20
- Xem thêm -