Năng lực cạnh tranh của công ty cổ phần sữa việt nam vinamilk trong bối cảnh hội nhập

  • Số trang: 77 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 13 |
  • Lượt tải: 0
hoanggiang80

Đã đăng 24000 tài liệu

Mô tả:

Trêng §¹i häc ngo¹i th¬ng Khoa kinh tÕ ngo¹i th¬ng khãa luËn tèt nghiÖp §Ò tµi: N¨ng lùc c¹nh tranh cña C«ng ty cæ phÇn S÷a ViÖt Nam Vinamilk trong bèi c¶nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ Gi¸o viªn híng dÉn: Sinh viªn thùc hiÖn: Líp: ThÇy Vò ®øc cêng NguyÔn mü h¹nh Nga-k40D Hµ Néi - N¨m 2005 0 Môc lôc Trang Lêi më ®Çu : ……………………….……………………………………………4 Ch¬ng I : Lý luËn c¬ b¶n vÒ c¹nh tranh vµ n¨ng lùc 7 c¹nh tranh cña doanh nghiÖp : I. Kh¸i luËn vÒ c¹nh tranh vµ vai trß cña c¹nh tranh ®èi víi ho¹t ®éng kinh doanh cña doanh nghiÖp trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng..………………………….7 1. Kh¸i niÖm vÒ c¹nh tranh :………………….…………………………………….7 2. C¸c h×nh th¸i c¹nh tranh trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng…………………………..10 2.1. ThÞ trêng c¹nh tranh… .....……………………………………..10 2.2. C¹nh tranh cña doanh nghiÖp ..……………………………….…12 3. Vai trß cña c¹nh tranh ®èi víi ho¹t ®éng kinh doanh cña doanh nghiÖp trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng…………………………….......................................15 II. N©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh ®èi víi doanh nghiÖp trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng…………………………………………………………………………… ...16 1. Kh¸i niÖm vÒ n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp…………………………...16 1.1. Kh¸i niÖm vÒ søc c¹nh tranh , n¨ng lùc c¹nh tranh vµ c¸c cÊp ®é cña n¨ng lùc c¹nh tranh ………………………………………..16 1.2. C¸c chØ tiªu ®¸nh gi¸ n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp …21 2. C¸c nh©n tè ¶nh hëng ®Õn n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp ……...…….23 2.1. Nh©n tè gi¸ c¶ hµng ho¸, dÞch vô………………………………23 2.2. S¶n phÈm vµ c¬ cÊu s¶n phÈm………………………………… 24 2.3. ChÊt lîng hµng ho¸ dÞch vô…………………………….. ……25 2.4. Tæ chøc ho¹t ®éng tiªu thô hµng ho¸ dÞch vô…………………. 26 2.5. Nh©n tè thêi gian…………………………………………… …27 2.6. ChiÕn lîc kinh doanh cña doanh nghiÖp…………………... …28 2.7. Uy tÝn doanh nghiÖp …………………………………………...28 3. ý nghÜa cña viÖc n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp……………..29 III.Sù cÇn thiÕt n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña C«ng ty cæ phÇn s÷a ViÖt Nam trong ®iÒu kiÖn héi nhËp KTQT …………………………………..………30 1. Nh÷ng c¬ héi vµ th¸ch thøc ®èi víi ngµnh s÷a Vinamilk trong qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ vµ khu vùc ……………………………………………………...30 1.1. Nh÷ng c¬ héi ®èi víi ngµnh s÷a Vinamilk trong qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ vµ khu vùc :…..………………………………………….31 1.1.1. ThÞ trêng thÕ giíi ……………………………………31 1.1.2. ThÞ trêng trong níc…………………………………34 1.2. Nh÷ng th¸ch thøc ®èi víi ngµnh s÷a Vinamilk trong qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ vµ khu vùc :…………………………………...……35 1.2.1. ThÞ trêng thÕ giíi …………………………………....35 1.2.2. ThÞ trêng trong níc ………………………….…….36 2. Sù cÇn thiÕt ph¶i n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña c«ng ty cæ phÇn S÷a ViÖt Nam …………………………………………………………………………………..37 2.1. §èi víi ngµnh s÷a :...…….……………………………………….37 2.2. §èi víi c«ng ty cæ phÇn S÷a ViÖt Nam : ……………………….. 38 1 Ch¬ng II : Ph©n tÝch ®¸nh gi¸ n¨ng lùc c¹nh tranh cña 40 Vinamilk trong ®iÒu kiÖn héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ I. Kh¸i qu¸t vÒ thÞ trêng s÷a vµ giíi thiÖu vÒ C«ng ty Vinamilk ……… ….....40 1. Kh¸i qu¸t vÒ thÞ trêng s÷a ThÕ giíi vµ ViÖt Nam ……………………………..40 2. Qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn :…………………………………………...…46 3. Môc tiªu, triÕt lý kinh doanh , cam kÕt vµ chÝnh s¸ch chÊt lîng ………………48 4. S¶n phÈm vµ thÞ trêng ………………………………………………………….49 5. M¹ng líi ph©n phèi ……………………………………………………………50 II. Thùc tr¹ng n¨ng lùc c¹nh tranh cña Vinamilk trong ®iÒu kiÖn héi nhËp …52 1. Ph©n tÝch mét sè chØ tiªu ¶nh hëng trùc tiÕp ®Õn n¨ng lùc c¹nh tranh cña C«ng ty ………………………………………………………………………..………52 1.1. Nh©n tè gi¸ c¶ …………………………………………………….52 1.2.S¶n phÈm vµ c¬ cÊu…………………………………………...……53 1.3.ChÊt lîng s¶n phÈm ………………………………………...……55 1.4.Ph©n phèi …………………………………………………….…….56 1.5.Ho¹t ®éng xóc tiÕn b¸n hµng , c«ng t¸c PR……………..…………57 2. §¸nh gi¸ n¨ng lùc c¹nh tranh cña C«ng ty Vinamilk : …………………………58 2.1. Nh÷ng mÆt ®· ®¹t ®îc trong nç lùc n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña C«ng ty ………………………………………………………………58 2.2. Nh÷ng mÆt cha ®¹t ®îc trong nç lùc n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña C«ng ty : …………………………….………………………………60 Ch¬ng III: Mét sè gi¶i ph¸p ®Ó n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña Vinamilk 66 I.Môc tiªu ®Þnh híng ph¸t triÓn cña c«ng ty Vinamilk ®Õn n¨m 2010:………66 1. §Þnh híng vµ Môc tiªu ph¸t triÓn cña ngµnh s÷a ViÖt Nam …………………...66 2. §Þnh híng vµ Môc tiªu ph¸t triÓn cña C«ng ty Vinamilk.……………………..71 II. Mét sè biÖn ph¸p ®Ò xuÊt nh»m n©ng cao NLCT cña C«ng ty Vinamilk….79 1.VÒ phÝa Nhµ níc:Thùc hiÖn chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch ®Çu t ph¸t triÓn ngµnh s÷a …………………………………………………..………………………………….79 1.1.VÒ thÞ trêng ……………………. ………………………………79 1.2.VÒ ®Çu t ………………... ………………………………………80 1.3.VÒ nghiªn cøu khoa häc , chuyÓn giao c«ng nghÖ. ……………...80 1.4.VÒ ph¸t triÓn vïng ch¨n nu«i bß s÷a …………………………….81 1.5.Quan t©m ®Õn “ s¶n phÈm ®Çu ra “, ë ®©y chñ yÕu lµ s÷a t¬i …..82 1.6. Gi¶i ph¸p vÒ thó y vµ vÖ sinh thùc phÈm : ………………………83 1.7.VÒ ph¸t triÓn nguån nh©n lùc : …………………………………..83 1.8.VÒ huy ®éng vèn . ………………………………………….……83 2.VÒ phÝa doanh nghiÖp . ………………………………………………………..…83 2.1.X©y dùng mét chiÕn lîc kinh doanh phï hîp víi doanh nghiÖp ……………………...………………………………………………………………83 2.2.X©y dùng nhËn thøc ®óng ®¾n vÒ héi nhËp : …………………..…84 2 2.3.Ph¸t huy nh©n tè con ngêi …………………………………...… 86 2.4.§Çu t hîp lý cho c«ng nghÖ . ……………………………………88 2.5.Gi¶i ph¸p vÒ x©y dùng th¬ng hiÖu vµ v¨n ho¸ kinh doanh ……………………………………………………………………………………...89 KÕt luËn :…………………………………………………………………….…90 Tµi liÖu tham kh¶o :…………………………………………………………….…91 Lêi më ®Çu 1.TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi Nh÷ng thµnh tùu vµ lîi Ých to lín do héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ mang l¹i cho mçi níc tham gia lµ râ rµng kh«ng thÓ phñ nhËn. Ngµy nay, kh«ng mét d©n téc nµo cã thÓ ph¸t triÓn ®Êt níc m×nh theo con ®êng tù cung, tù cÊp, c« lËp víi bªn ngoµi.§èi víi nh÷ng níc ®ang ph¸t triÓn nh ViÖt Nam, viÖc nhËn thøc ®Çy ®ñ nh÷ng ®Æc trng quan träng nµy vµ øng dông vµo t×nh h×nh thùc tÕ cña ®Êt níc lµ cÇn thiÕt. ChÝnh v× vËy, chiÕn lîc ph¸t triÓn mµ chóng ta ®· lùa chän vµ kh¼ng ®Þnh lµ “ Híng m¹nh vµo xuÊt khÈu ®ång thêi thay thÕ nhËp khÈu nh÷ng s¶n phÈm trong níc s¶n xuÊt cã hiÖu qu¶, chuyÓn dÞch c¬ cÊu hµng ho¸ xuÊt khÈu sang d¹ng chÕ biÕn s©u, më ra nh÷ng mÆt hµng míi cã gi¸ trÞ thÆng d cao “. 3 C«ng ty Vinamilk lµ mét trong nh÷ng ®iÓn h×nh thµnh c«ng vÒ cæ phÇn ho¸ doanh nghiÖp Nhµ níc. LÇn b¸n ®Êu gi¸ cæ phÇn vµo gi÷a th¸ng 2 trong n¨m nay, Vinamilk ®· gióp Nhµ níc thu vÒ thªm 385 tû ®ång thay v× dù kiÕn ban ®Çu lµ 187 tû ®ång. Mêi n¨m qua, Vinamilk ®· ®Çu t 1.169,8 tû ®ång ph¸t triÓn quy m« s¶n xuÊt, n©ng cÊp, ®æi míi c«ng nghÖ. X©y dùng míi 5 nhµ m¸y chÕ biÕn s÷a trªn 5 vïng träng ®iÓm cña c¶ níc; tiÕn hµnh cuéc “ c¸ch m¹ng tr¾ng “ b»ng viÖc t¹o lËp vïng nguyªn liÖu néi ®Þa … Nhê ®ã, tèc ®é s¶n xuÊt vµ kinh doanh lu«n t¨ng, tõ 15-35%/ n¨m.Tû suÊt lîi nhuËn tríc thuÕ/nguån vèn kinh doanh ®¹t tõ 20-30%. Nép ng©n s¸ch Nhµ níc 3.080,7 tû ®ång, tæng vèn chñ së h÷u t¨ng gÊp 10 lÇn, tõ 216 tû ®ång (1992) lªn 2015 tû ®ång n¨m 2005, thÞ phÇn liªn tôc ®îc gi÷ v÷ng tõ 50-90%.Tuy nhiªn, hiÖn nay xuÊt hiÖn mét lo¹t C«ng ty ®ang c¹nh tranh rÊt quyÕt liÖt víi C«ng ty Vinamilk vµ doanh thu cña hä còng liªn tôc t¨ng (nh møc t¨ng trëng nh¶y vät cña Nutifood 50%, Hancofood lµ 100%/n¨m… ) ViÖt Nam s¾p ra nhËp WTO vµo n¨m 2006, sÏ cã nhiÒu C«ng ty níc ngoµi h¬n n÷a x©m nhËp vµo thÞ trêng ViÖt Nam, hµng ho¸ ViÖt Nam sÏ ph¶i ®èi mÆt víi sù c¹nh tranh gay g¾t h¬n vµ sù ®µo th¶i còng nghiÖt ng· h¬n. NÕu c«ng t¸c chuÈn bÞ kh«ng tèt, sù t¸c ®éng nµy lµ rÊt lín, kh«ng lo¹i trõ kh¶ n¨ng mét sè ngµnh kinh tÕ sÏ bÞ chÕt yÓu tríc søc tÊn c«ng cña hµng ho¸ ngo¹i nhËp. V× vËy, viÖc nghiªn cøu n¨ng lùc c¹nh tranh cña C«ng ty Vinamilk trong giai ®o¹n hiÖn nay lµ cÇn thiÕt. 2.Môc ®Ých nghiªn cøu Kho¸ luËn tèt nghiÖp nµy kh«ng ngoµi môc ®Ých lµm s¸ng tá lý luËn vÒ c¹nh tranh, n¨ng lùc c¹nh tranh th«ng qua viÖc nghiªn cøu qu¸ tr×nh ph¸t triÓn vµ n¨ng lùc c¹nh tranh cña C«ng ty Vinamilk nh»m ®a ra nh÷ng gi¶i ph¸p n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña C«ng ty Vinamilk trong bèi c¶nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ. 3.§èi tîng vµ ph¹m vi nghiªn cøu §èi tîng chÝnh mµ kho¸ luËn tËp trung nghiªn cøu lµ n¨ng lùc c¹nh tranh cña C«ng ty Vinamilk. Ngoµi ra, kho¸ luËn cßn ®Ò cËp ®Õn t×nh h×nh s¶n xuÊt vµ tiªu thô trªn thÕ giíi vµ t×nh h×nh s¶n xuÊt mÆt hµng s÷a vµ s¶n phÈm s÷a ë ViÖt Nam. 4. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu 4 Ph¬ng ph¸p chñ yÕu ®îc sö dông ®Ó nghiªn cøu ®Ò tµi nµy lµ ph¬ng ph¸p ph©n tÝch – tæng hîp, ph¬ng ph¸p diÔn gi¶i – quy n¹p; ph¬ng ph¸p ®èi chiÕu – so s¸nh, ph¬ng ph¸p l«gÝc, ph¬ng ph¸p m« t¶ kh¸i qu¸t. 5.Bè côc cña khãa luËn Ngoµi phÇn lêi më ®Çu vµ kÕt luËn, bè côc cña kho¸ luËn bao gåm 3 ch¬ng sau: Ch¬ng I : Lý luËn c¬ b¶n vÒ c¹nh tranh vµ n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp. Ch¬ng II : Ph©n tÝch ®¸nh gi¸ n¨ng lùc c¹nh tranh cña Vinamilk trong ®iÒu kiÖn héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ. Ch¬ng III : Mét sè gi¶i ph¸p ®Ó n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña Vinamilk. Do thêi gian lµm, ®ång thêi víi kiÕn thøc vµ t duy cßn h¹n hÑp, nªn ý kiÕn cña em nªu ra cã thÓ cßn cha hîp lý. Em rÊt mong nhËn ®îc sù gãp ý, phª b×nh cña c¸c thÇy c«, vµ c¸c b¹n ®äc. Qua kho¸ luËn nµy, em xin ®îc göi lêi c¶m ¬n ch©n thµnh tíi thÇy gi¸o Vò §øc Cêng, ngêi ®· gióp ®ì vµ chØ dÉn cho em trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn kho¸ luËn. C¸m ¬n khoa KTNT, th viÖn trêng §¹i häc Ngo¹i Th¬ng, th viÖn Quèc Gia, Trung t©m th«ng tin thuéc Bé N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng th«n … ®· gióp ®ì vµ cung cÊp cho em nhiÒu tµi liÖu vµ th«ng tin bæ Ých ®Ó thùc hiÖn kho¸ luËn. C¸m ¬n mÑ ®· t¹o ®iÒu kiÖn cho con ®îc häc tËp ë trêng §¹i häc Ngo¹i Th¬ng, c¸m ¬n tÊt c¶ thÇy c« ®· d¹y dç em trong bèn n¨m qua. NguyÔn Mü H¹nh 5 6 Ch¬ng I : Lý luËn c¬ b¶n vÒ c¹nh tranh vµ n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp I. Kh¸i luËn vÒ c¹nh tranh vµ vai trß cña c¹nh tranh ®èi víi ho¹t ®éng kinh doanh cña doanh nghiÖp trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng 1. Kh¸i niÖm vÒ c¹nh tranh Doanh nghiÖp lµ mét bé phËn cña nÒn kinh tÕ thÞ trêng nªn chÞu sù chi phèi ho¹t ®éng cña c¸c quy luËt kinh tÕ: quy luËt gi¸ trÞ, quy luËt cung cÇu vµ quy luËt c¹nh tranh. Trong nÒn kinh tÕ nµy mäi ngêi ®Òu ®îc tù do kinh doanh, ®©y chÝnh lµ nguån gèc dÉn tíi c¹nh tranh. C¹nh tranh trªn thÞ trêng rÊt ®a d¹ng vµ phøc t¹p gi÷a c¸c chñ thÓ cã lîi Ých ®èi lËp nhau nh c¹nh tranh gi÷a nh÷ng ngêi mua, gi÷a nh÷ng ngêi b¸n, gi÷a nh÷ng ngêi b¸n víi ngêi mua, gi÷a c¸c nhµ s¶n xuÊt, gi÷a c¸c doanh nghiÖp néi ®Þa víi doanh nghiÖp níc ngoµi,... C¹nh tranh ph¸t triÓn cïng víi sù ph¸t triÓn cña nÒn s¶n xuÊt hµng ho¸ t b¶n chñ nghÜa. VËy c¹nh tranh lµ g×? XÐt díi gi¸c ®é c¸c quèc gia th× c¹nh tranh cã thÓ ®îc hiÓu lµ qu¸ tr×nh ®¬ng ®Çu cña c¸c quèc gia nµy víi c¸c quèc gia kh¸c trong qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ. XÐt díi gi¸c ®é ngµnh kinh tÕ - kü thuËt, tõ tríc ®Õn nay, c¹nh tranh ®îc chia thµnh 2 lo¹i lµ c¹nh tranh gi÷a c¸c ngµnh vµ c¹nh tranh néi bé ngµnh. - C¹nh tranh gi÷a c¸c ngµnh lµ cuéc c¹nh tranh gi÷a c¸c doanh nghiÖp trong mäi lÜnh vùc kh¸c nhau nh»m thu ®îc lîi nhuËn lín vµ cã tû suÊt lîi nhuËn cao h¬n so víi vèn ®· bá ra, cïng ®ã lµ viÖc ®Çu t vèn vµo ngµnh cã lîi nhÊt cho sù ph¸t triÓn. Sù c¹nh tranh gi÷a c¸c ngµnh dÉn ®Õn viÖc c¸c doanh nghiÖp lu«n t×m kiÕm nh÷ng ngµnh ®Çu t cã lîi nhÊt nªn ®· chuyÓn vèn ®Çu t tõ ngµnh cã lîi nhuËn cao h¬n. §iÒu nµy, v« h×nh chung ®· h×nh thµnh nªn sù ph©n phèi vèn hîp lý gi÷a c¸c ngµnh kh¸c nhau vµ gióp c¸c doanh nghiÖp ë c¸c ngµnh kh¸c nhau cã sè vèn b»ng nhau th× thu ®îc lîi nhuËn ngang nhau. - C¹nh tranh trong néi bé ngµnh lµ c¹nh tranh gi÷a c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt vµ tiªu thô mét lo¹i s¶n phÈm hµng ho¸ - dÞch vô nµo ®ã. C¹nh tranh trong néi bé ngµnh dÉn ®Õn sù h×nh thµnh nªn gi¸ c¶ thÞ trêng trªn c¬ së gi¸ trÞ x· héi cña lo¹i hµng ho¸ dÞch vô ®ã. Trong cuéc c¹nh tranh nµy, c¸c doanh nghiÖp ®Êu tranh víi nhau ®Ó giµnh chiÕn th¾ng. Nh÷ng doanh nghiÖp giµnh chiÕn th¾ng sÏ më réng quy 7 m« ho¹t ®éng cña m×nh trªn thÞ trêng, cßn nh÷ng doanh nghiÖp nµo thua cuéc sÏ ph¶i thu hÑp ph¹m vi kinh doanh, thËm chÝ c¸c doanh nghiÖp nµy cßn cã thÓ dÉn ®Õn gi¶i thÓ, ph¸ s¶n. §Ò cËp tíi c¹nh tranh trong ®iÒu kiÖn nÒn kinh tÕ TBCN, K. Mark ®· ®a ra kh¸i niÖm c¹nh tranh nh sau: "C¹nh tranh lµ sù ganh ®ua, sù ®Êu tranh gay g¾t gi÷a c¸c nhµ t b¶n nh»m giµnh giËt nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi trong s¶n xuÊt vµ tiªu thô hµng ho¸ nh»m thu lîi nhuËn siªu ng¹ch". Nh vËy, khi nghiªn cøu c¹nh tranh trong s¶n xuÊt vµ tiªu thô s¶n phÈm, Mark ®· coi c¹nh tranh lµ cuéc giµnh giËt c¸c lîi thÕ ®Ó thu ®îc lîi nhuËn siªu ng¹ch. Tuy nhiªn, còng trong nÒn kinh tÕ TBCN, cuèn s¸ch "Tõ ®iÓn kinh doanh" (XuÊt b¶n n¨m 1992, Anh) l¹i ®a ra kh¸i niÖm c¹nh tranh nh sau: "c¹nh tranh lµ sù ganh ®ua, sù k×nh ®Þch gi÷a c¸c nhµ kinh doanh nh»m tranh giµnh tµi nguyªn s¶n xuÊt cïng mét lo¹i vÒ phÝa m×nh" ®Ó ®Ò cËp ®Õn sù c¹nh tranh ë thÞ trêng c¸c yÕu tè ®Çu vµo cña c¸c doanh nghiÖp. Nãi tãm l¹i, c¹nh tranh lµ sù ganh ®ua gi÷a c¸c ngµnh kinh tÕ, gi÷a c¸c quèc gia trong viÖc giµnh giËt c¸c lîi thÕ ®Ó thùc hiÖn c¸c môc tiªu kh¸c nhau trong tõng giai ®o¹n c¹nh tranh nhÊt ®Þnh. NÕu xÐt c¹nh tranh díi gãc ®é c¸c doanh nghiÖp th× thùc chÊt c¹nh tranh lµ sù ganh ®ua vÒ lîi Ých kinh tÕ, vÒ chñ thÓ tham gia thÞ trêng. §èi víi kh¸ch hµng, bao giê hä còng muèn mua ®îc hµng ho¸ cã chÊt lîng cao mµ gi¸ l¹i rÎ, cßn c¸c doanh nghiÖp l¹i muèn ®îc tèi ®a ho¸ lîi nhuËn cña m×nh. Víi môc tiªu lµ lîi nhuËn, c¸c doanh nghiÖp ph¶i t×m c¸ch gi¶m chi phÝ, giµnh giËt kh¸ch hµng vÒ phÝa m×nh. Tõ ®ã, c¹nh tranh ®· x¶y ra. C¹nh tranh lµ quy luËt cña nÒn kinh tÕ thÞ trêng, nã lµ ®éng lùc thóc ®Èy s¶n xuÊt, lu th«ng hµng ho¸ ph¸t triÓn. V× vËy, c¸c doanh nghiÖp cÇn ph¶i nhËn thøc ®óng ®¾n vÒ c¹nh tranh ®Ó tõ ®ã lu«n ph¸t huy néi lùc, n©ng cao chÊt lîng phôc vô kh¸ch hµng. MÆt kh¸c, tr¸nh c¹nh tranh bÊt hîp ph¸p dÉn ®Õn lµm tæn h¹i lîi Ých cña céng ®ång còng nh lµm suy yÕu chÝnh m×nh. Trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng, mong muèn tån t¹i vµ ph¸t triÓn trong c¹nh tranh lu«n lµ môc ®Ých tù th©n cña mçi doanh nghiÖp. Còng trong nÒn kinh tÕ ®ã, kh¸ch hµng lµ ngêi tù do lùa chän nhµ cung øng, lµ nh©n tè quyÕt ®Þnh sù tån t¹i cña c¸c 8 doanh nghiÖp. Hä kh«ng ph¶i tù t×m kiÕm ®Õn c¸c doanh nghiÖp nh tríc ®©y mµ buéc c¸c doanh nghiÖp ph¶i t×m kiÕm kh¸ch hµng cho m×nh vµ khai th¸c nhu cÇu n¬i hä. NghÜa lµ, muèn kh¸ch hµng tiªu thô s¶n phÈm th× c¸c doanh nghiÖp nªn ®a s¶n phÈm cña m×nh tíi kh¸ch hµng ®Ó hä biÕt, c¶m nhËn ®îc vµ cã quyÕt ®Þnh dïng hay kh«ng dïng. Víi c¬ chÕ thÞ trêng, cã ®îc mét kh¸ch hµng lµ rÊt khã kh¨n, c¸c doanh nghiÖp ph¶i gi÷ tõng kh¸ch hµng, giµnh giËt tõng kh¸ch hµng, doanh nghiÖp nµo còng muèn ®a s¶n phÈm cña m×nh tíi tay kh¸ch hµng. NÕu doanh nghiÖp nµo nhanh h¬n th× doanh nghiÖp ®ã sÏ chiÕn th¾ng trong c¹nh tranh. Quy luËt chän läc nghiÖt ng· nµy ®· chia doanh nghiÖp thµnh hai nhãm chÝnh, ®ã lµ nhãm doanh nghiÖp n¨ng ®éng vµ nhãm doanh nghiÖp tr× trÖ. ChÝnh ®iÒu ®ã ®· khiÕn c¸c doanh nghiÖp yÕu ph¶i nhanh chãng thÝch nghi, nÕu kh«ng sÏ kh«ng cã c¬ héi ph¸t triÓn vµ dÉn tíi t×nh tr¹nh bÞ ph¸ s¶n. V× vËy, trong qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi nÒn kinh tÕ tõ c¬ chÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung sang nÒn kinh tÕ thÞ trêng th× c¹nh tranh lµ con ®êng c¬ b¶n ®Ó c¸c doanh nghiÖp thÝch nghi vµ tån t¹i ®îc. Cã thÓ nãi, c¹nh tranh gi÷a c¸c doanh nghiÖp trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng lµ mét tÊt yÕu x¶y ra vµ nã ®ãng vai trß quan träng víi tÊt c¶ c¸c doanh nghiÖp ®ã. Trong ph¹m vi giíi h¹n luËn v¨n cña m×nh, em chñ yÕu tËp trung nghiªn cøu vµ ph©n tÝch lo¹i h×nh c¹nh tranh nµy. 2. C¸c h×nh th¸i c¹nh tranh trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng 2.1. ThÞ trêng c¹nh tranh H×nh th¸i c¹nh tranh nµy ®îc xem xÐt díi gãc ®é hµnh vi cña thÞ trêng, g¾n liÒn víi ph¬ng thøc h×nh thµnh vµ vËn ®éng gi¸ trªn thÞ trêng. Cã c¸c h×nh th¸i c¹nh tranh nh sau: 2.1.1. H×nh th¸i thÞ trêng c¹nh tranh hoµn h¶o - Kh¸i niÖm: thÞ trêng c¹nh tranh hoµn h¶o lµ thÞ trêng mµ ë ®ã cã rÊt nhiÒu ngêi b¸n mµ kh«ng cã ngêi nµo cã u thÕ cung øng mét sè lîng s¶n phÈm lín ¶nh hëng ®Õn gi¸ c¶. TÊt c¶ c¸c ®¬n vÞ hµng ho¸ trªn thÞ trêng ®îc coi lµ gièng nhau, Ýt cã sù kh¸c biÖt vÒ mÉu m·, h×nh thøc, chÊt lîng. TÊt c¶ ngêi mua vµ ngêi b¸n ®Òu cã hiÓu biÕt ®Çy ®ñ vÒ c¸c th«ng tin liªn quan ®Õn viÖc trao ®æi, v× vËy, viÖc tham gia vµ rót khái thÞ trêng cña hä rÊt dÔ dµng. Hä kh«ng cã kh¶ n¨ng n©ng gi¸. Do ®ã, c¸c doanh nghiÖp tham gia ho¹t ®éng kinh doanh trªn thÞ trêng nµy chñ yÕu t×m biÖn ph¸p gi¶m chi phÝ tíi møc thÊp nhÊt. 9 - T¸c dông cña thÞ trêng c¹nh tranh hoµn h¶o: + Thóc ®Èy c¸c doanh nghiÖp c¶i tiÕn c«ng nghÖ, thay ®æi s¶n phÈm cho phï hîp víi thÞ hiÕu cña ngêi tiªu dïng. + Lµm cho ngêi tiªu dïng dÔ dµng lùc chän nh÷ng s¶n phÈm võa ý víi møc gi¸ thÊp nhÊt. + Nh×n chung, x· héi thu ®îc lîi Ých do tµi nguyªn ®îc ph©n phèi theo híng cã lîi nhÊt, lµm cho doanh nghiÖp ph¶i chuyÓn sang kinh doanh mÆt hµng phï hîp víi yªu cÇu x· héi. §©y lµ h×nh th¸i c¹nh tranh hÇu nh kh«ng tån t¹i hoÆc rÊt khã thÊy trong ®iÒu kiÖn nÒn kinh tÕ níc ta hiÖn nay do nhiÒu nguyªn nh©n chñ quan vµ kh¸ch quan g©y ra. Tuy nhiªn, tiÕn tíi mét thÞ trêng c¹nh tranh hoµn h¶o vÉn lµ môc tiªu híng tíi cña mçi quèc gia trong xu thÕ héi nhËp th¬ng m¹i quèc tÕ. 2.1.2. H×nh th¸i thÞ trêng c¹nh tranh kh«ng hoµn h¶o. §©y lµ mét thÞ trêng mµ phÇn lín søc m¹nh thÞ trêng thuéc vÒ mét sè doanh nghiÖp s¶n xuÊt kinh doanh lín. C¸c doanh nghiÖp trªn thÞ trêng kinh doanh c¸c s¶n phÈm hµng ho¸ - dÞch vô cïng chñng lo¹i nhng kh¸c nhau vÒ nh·n hiÖu. ChÝnh nh÷ng nh·n hiÖu nµy l¹i mang nh÷ng h×nh ¶nh, uy tÝn kh¸c nhau do ngêi tiªu dïng nghÜ ra, cã thÓ ®óng hoÆc kh«ng ®óng. Do ®ã, mét sè ngêi tiªu dïng (chø kh«ng ph¶i lµ tÊt c¶) sÏ tr¶ gi¸ cao h¬n cho s¶n phÈm mµ m×nh thÝch. Cã thÓ nãi, thÞ trêng c¹nh tranh kh«ng hoµn h¶o lµ mét thÞ trêng phæ biÕn trong ®iÒu kiÖn nÒn kinh tÕ hiÖn nay. Cã hai h×nh th¸i thÞ trêng c¹nh tranh kh«ng hoµn h¶o sau: * §éc quyÒn tËp ®oµn: Trong thÞ trêng nµy chØ cã mét sè doanh nghiÖp s¶n xuÊt toµn bé hay hÇu hÕt tæng s¶n lîng. Trong sè ®ã, mét sè hoÆc tÊt c¶ c¸c doanh nghiÖp ®Òu thu ®îc lîi nhuËn ®¸ng kÓ trong dµi h¹n, v× cã c¸c rµo c¶n gia nhËp lµm cho c¸c doanh nghiÖp míi kh«ng thÓ gia nhËp vµo thÞ trêng ®îc. Tuy nhiªn, mét ®iÒu cÇn chó ý ë ®©y lµ c¸c doanh nghiÖp trong thÞ trêng bÞ phô thuéc lÉn nhau trong viÖc ®Þnh gi¸ còng nh s¶n lîng b¸n ra. Bëi lÏ, khi mét doanh nghiÖp trong nhãm ®éc quyÒn gi¶m gi¸ hµng b¸n th× lîi thÕ ®èi víi hä sÏ kh«ng ®îc l©u, c¸c doanh nghiÖp kh¸c còng sÏ nhanh chãng gi¶m gi¸, nh vËy, lîi Ých cña hä sÏ nhanh chãng gi¶m sót. Ngîc l¹i, khi doanh 10 nghiÖp t¨ng gi¸ cha ch¾c c¸c doanh nghiÖp kh¸c sÏ t¨ng gi¸ theo, nh vËy, doanh nghiÖp sÏ lµm mÊt kh¸ch hµng. * C¹nh tranh ®éc quyÒn: §Æc ®iÓm næi bËt cña thÞ trêng ®éc quyÒn lµ sè lîng c¸c doanh nghiÖp tham gia thÞ trêng t¬ng ®èi lín, mçi doanh nghiÖp sÏ cã ¶nh hëng lín ®Õn c¸c quyÕt ®Þnh s¶n xuÊt kinh doanh cña riªng doanh nghiÖp m×nh. Trong thÞ trêng c¹nh tranh ®éc quyÒn, s¶n phÈm cña c¸c doanh nghiÖp kh«ng ®ång nhÊt. Ngêi tiªu dïng ph©n biÖt ®îc c¸c s¶n phÈm cña c¸c doanh nghiÖp th«ng qua nh·n hiÖu, bao b× vµ c¸c dÞch vô kÌm theo. Trªn thÞ trêng nµy, doanh nghiÖp cã quyÒn quyÕt ®Þnh gi¸ hµng ho¸ nhng vÉn kh«ng ph¶i hoµn toµn theo ý m×nh, c¸c ®iÒu kiÖn vÒ mua b¸n hµng ho¸ còng kh¸c nhau, c¸c doanh nghiÖp cã thÓ cã h×nh ¶nh, uy tÝn kh¸c nhau trong t©m trÝ mçi kh¸ch hµng. 2.1.3. H×nh th¸i thÞ trêng ®éc quyÒn §©y lµ h×nh th¸i thÞ trêng mµ ë ®ã chØ cã mét ngêi b¸n nhng nhiÒu ngêi mua (gäi lµ ®éc quyÒn b¸n) hoÆc lµ chØ cã mét ngêi mua (gäi lµ ®éc quyÒn mua). §iÒu kiÖn gia nhËp còng nh rót lui khái thÞ trêng nµy v« cïng khã kh¨n do vèn ®Çu t s¶n xuÊt kinh doanh thêng rÊt lín hoÆc do sù ®éc quyÒn vÒ kü thuËt c«ng nghÖ. ChÝnh v× vËy, ®Æc ®iÓm næi bËt cña thÞ trêng nµy kh«ng cã sù c¹nh tranh vÒ gi¸ c¶ mµ gi¸ c¶ phô thuéc vµo quyÒn kiÓm so¸t cña ngêi mua ®éc quyÒn hoÆc ngêi b¸n ®éc quyÒn. Trªn thÞ trêng ®éc quyÒn, ®êng cÇu cña toµn bé x· héi vÒ mét lo¹i hµng ho¸ dÞch vô còng nh lîng hµng ho¸ mua vµo, b¸n ra trªn thÞ trêng b»ng c¸c chiÕn lîc kinh doanh cña m×nh. Víi h×nh th¸i nµy, chØ cã ngêi tiªu dïng cuèi cïng lµ gÆp nhiÒu bÊt lîi nhÊt, doanh nghiÖp ®éc quyÒn cã thÓ t¹o ra sù khan hiÕm hµng ho¸ hoÆc b¸n hµng ho¸ víi gi¸ cao. §Ó b¶o vÖ lîi Ých cña ngêi tiªu dïng hiÖn nay, ®· cã nhiÒu quèc gia ®Ò ra luËt chèng ®éc quyÒn. Tuy nhiªn, ®éc quyÒn còng cã mÆt tÝch cùc, nã ®em l¹i lîi Ých cho x· héi nhê qu¸ tr×nh ®Èy m¹nh ho¹t ®éng nghiªn cøu khoa häc- kü thuËt. Doanh nghiÖp ®éc quyÒn thêng cã tr×nh ®é tËp trung ho¸ s¶n xuÊt cao, më réng ®îc quy m« s¶n xuÊt nªn gi¶m ®îc chi phÝ s¶n xuÊt tÝnh trªn mét ®¬n vÞ s¶n phÈm. 2.2. C¹nh tranh cña doanh nghiÖp 11 Trong cïng mét thÞ trêng, c¸c doanh nghiÖp cïng ngµnh c¹nh tranh víi nhau trong viÖc lùa chän yÕu tè ®Çu vµo, c¹nh tranh trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vµ tiªu thô s¶n phÈm. 2.2.1. C¹nh tranh trong viÖc lùa chän yÕu tè ®Çu vµo Thùc chÊt, ®©y lµ viÖc c¸c doanh nghiÖp t×m kiÕm cho m×nh mét nguån cung øng tèt nhÊt, ®Çy ®ñ, thêng xuyªn nhÊt vµ chi phÝ cho c¸c yÕu tè ®Çu vµo nhá nhÊt. Trong c¬ chÕ thÞ trêng, nhiÒu nhµ cung øng vµ nhiÒu doanh nghiÖp cïng cã nhu cÇu vÒ mét sè yÕu tè ®Çu vµo nhÊt ®Þnh sÏ song song tån t¹i cïng mét lóc. Mçi nhµ cung øng cã mét møc gi¸ cho c¸c yÕu tè ®Çu vµo kh¸c nhau, do ®ã, c¸c doanh nghiÖp sÏ chän cho m×nh mét nhµ cung øng cã møc gi¸ thÊp còng nh cã dÞch vô cung øng tèt. Tuy nhiªn, ®Ó tr¸nh t×nh tr¹nh cã nhµ cung øng ®éc quyÒn c¸c doanh nghiÖp nªn chän cho m×nh mét sè nhµ cung øng trong ®ã cã mét nhµ cung øng chÝnh. §iÒu nµy v« h×nh chung sÏ dÉn tíi mét sè nhµ cung øng cã gi¸ cao sÏ bÞ lo¹i bá. Ngîc l¹i, c¸c nhµ cung øng l¹i muèn lùa chän kh¸ch mua c¸c yÕu tè ®Çu vµo cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt víi møc gi¸ cao. 2.2.2. C¹nh tranh trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt C¹nh tranh trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt chÝnh lµ qu¸ tr×nh ganh ®ua gi÷a c¸c doanh nghiÖp trong viÖc t×m c¸c c©u tr¶ lêi tèi u nhÊt cho c¸c c©u hái sau: s¶n xuÊt c¸i g×? s¶n xuÊt cho ai vµ s¶n xuÊt nh thÕ nµo ? Bëi v× tr¶ lêi tèt ®îc c¸c c©u hái nµy th× c¸c doanh nghiÖp míi cã c¬ héi tån t¹i vµ ph¸t triÓn ®îc. S¶n xuÊt c¸i g×? Thùc ra, doanh nghiÖp cÇn ph¶i suy tÝnh xem s¶n xuÊt mÆt hµng nµo th× sÏ thu ®îc lîi nhuËn tèi u nhÊt. Tríc hÕt, c¸c doanh nghiÖp cÇn t×m hiÓu thÞ trêng, n¾m b¾t nhu cÇu kh¸ch hµng, ®Ó tõ ®ã tËp trung s¶n xuÊt nh÷ng mÆt hµng phï hîp. Doanh nghiÖp nµo t×m ra ®îc nhu cÇu ®Çu tiªn vµ nhanh chãng ®¸p øng nhu cÇu ®ã th× sÏ giµnh chiÕn th¾ng. Tuy nhiªn, hiÖn nay, quan ®iÓm vÒ c¹nh tranh kh«ng dõng ë møc ®é nµy mµ c¹nh tranh cßn lµ viÖc c¸c doanh nghiÖp cïng nhau kÝch thÝch t¹o ra nhu cÇu míi trªn thÞ trêng ®Ó tõ ®ã khai th¸c c¸c nhu cÇu nµy. S¶n xuÊt cho ai? §©y chÝnh lµ c©u hái khiÕn c¸c doanh nghiÖp ph¶i ®i t×m cho m×nh c¸c kh¸ch hµng môc tiªu, ®Ó tõ ®ã cã c¸c chiÕn lîc ®Þnh vÞ s¶n phÈm. §iÒu nµy còng lµ mét trong c¸c nh©n tè ¶nh hëng ®Õn sù c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp. 12 S¶n xuÊt nh thÕ nµo? ViÖc tr¶ lêi c¸c c©u hái nµy sÏ gióp c¸c doanh nghiÖp t×m ra ph¬ng thøc s¶n xuÊt tèt nhÊt víi chi phÝ tèt nhÊt ®Ó tõ ®ã h¹ gi¸ thµnh vµ n©ng cao lîi thÕ c¹nh tranh. Do ®ã, trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, c¸c doanh nghiÖp ®· kh«ng ngõng ¸p dông khoa häc kü thuËt tiªn tiÕn ®Ó s¶n xuÊt ra s¶n phÈm cã gi¸ trÞ cao vµ gi¸ thµnh h¹. Tãm l¹i, c¹nh tranh trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt lµ sù ganh ®ua trong s¶n xuÊt nh»m t¹o ra s¶n phÈm phï hîp víi nhu cÇu thÞ trêng, ®Èy nhanh doanh sè b¸n hµng còng nh viÖc ¸p dông c¸c ph¬ng thøc s¶n xuÊt nh»m gi¶m thiÓu chi phÝ ®Ó mong muèn cã ®îc lîi nhuËn cao cña c¸c doanh nghiÖp. Doanh nghiÖp nµo thùc sù lµm ®îc ®iÒu nµy th× doanh nghiÖp ®ã sÏ giµnh chiÕn th¾ng trong c¹nh tranh. 2.2.3. C¹nh tranh trong qu¸ tr×nh tiªu thô hµng ho¸ dÞch vô. Cã thÓ nãi, ®©y lµ lÜnh vùc c¹nh tranh gay g¾t nhÊt, nã quyÕt ®Þnh tÝnh sèng cßn cña mçi doanh nghiÖp. Träng t©m cña cuéc c¹nh tranh nµy lµ sù giµnh giËt thÞ trêng vµ kh¸ch hµng cña mçi doanh nghiÖp. Qua ®ã, doanh nghiÖp sÏ cã ®iÒu kiÖn ®Èy nhanh tèc ®é tiªu thô, thùc hiÖn môc tiªu cuèi cïng lµ tèi ®a ho¸ lîi nhuËn. §Ó lµm ®îc ®iÒu nµy, c¸c doanh nghiÖp ph¶i t×m mäi c¸ch nh»m thu hót kh¸ch hµng vÒ phÝa m×nh, t×m ®îc chç ®øng æn ®Þnh vµ l©u dµi trªn thÞ trêng b»ng viÖc thùc hiÖn c¸c chiÕn lîc vµ c¸c gi¶i ph¸p kh¸c nhau. Trong cuéc c¹nh tranh nµy, doanh nghiÖp nµo t×m ®îc cho m×nh mét lîng kh¸ch hµng lín, hµng ho¸ dÞch vô tiªu thô nhiÒu sÏ lµ doanh nghiÖp chiÕn th¾ng vµ ngîc l¹i. 3. Vai trß cña c¹nh tranh ®èi víi ho¹t ®éng kinh doanh cña doanh nghiÖp trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng. C¹nh tranh lµ mét trong ba quy luËt chi phèi c¬ chÕ thÞ trêng. Nguån gèc cña c¹nh tranh lµ sù tù ph¸t triÓn trong kinh doanh vÒ quy m« ho¹t ®éng, thµnh phÇn tham gia còng nh c¸c s¶n phÈm t¹o thµnh. C¹nh tranh gi÷a c¸c doanh nghiÖp trong c¬ chÕ thÞ trêng cã thÓ vÝ nh cuéc ch¹y ®ua kh«ng cã ®Ých, bÊt kú doanh nghiÖp nµo mµ x¸c ®Þnh cho m×nh mét c¸i ®Ých trong cuéc ch¹y ®ua nµy th× sÏ t¹o thµnh nhÞp cÇu cho doanh nghiÖp kh¸c ch¹y qua. Tuy nhiªn, c¹nh tranh l¹i lµ cuéc ch¹y ®ua trªn hai trËn tuyÕn. §ã lµ c¹nh tranh gi÷a doanh nghiÖp víi doanh nghiÖp vµ cuéc c¹nh tranh gi÷a doanh nghiÖp víi ngêi tiªu dïng. ChÝnh v× lý do nµy mµ c¹nh tranh gióp cho gi¸ c¶ cña hµng ho¸ dÞch vô cã xu híng gi¶m xuèng, trong khi ®ã, chÊt lîng hµng ho¸, dÞch vô ngµy cµng ®îc n©ng cao phï hîp víi mong muèn cña ngêi tiªu dïng. 13 §èi víi c¸c doanh nghiÖp trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng, nhê cã c¹nh tranh mµ c¸c doanh nghiÖp nµy ®· kh«ng ngõng nç lùc, phÊn ®Êu v¬n lªn trong mäi lÜnh vùc, tõ viÖc gi¶m thiÓu chi phÝ cho ®Õn thùc hiÖn c¸c môc tiªu chung. ChÝnh ®iÒu nµy ®· lµ ®éng lùc gióp c¸c doanh nghiÖp v¬n lªn trong qu¸ tr×nh tån t¹i. H¬n n÷a, c¹nh tranh cßn lµ c«ng cô gióp c¸c doanh nghiÖp thùc hiÖn c¸c môc tiªu kinh doanh vµ còng nhê cã c¹nh tranh sÏ t¹o ra cho doanh nghiÖp nh÷ng th¸ch thøc vµ c¬ héi trong kinh doanh, ®Ó tõ ®ã, gióp c¸c doanh nghiÖp khai th¸c mäi c¬ héi vµ tr¸nh ®îc c¸c rñi ro. Ngoµi ra, khi nÒn kinh tÕ thÞ trêng xuÊt hiÖn c¬ chÕ tù ®iÒu tiÕt vÜ m«, cã sù dÞch chuyÓn c¬ cÊu ngµnh nghÒ kinh doanh cña c¸c doanh nghiÖp cho phï hîp víi ®iÒu kiÖn thùc tÕ th× c¹nh tranh sÏ lo¹i bá c¸c doanh nghiÖp cã chi phÝ cao, kh«ng ®¸p øng ®îc nhu cÇu x· héi. §ång thêi, ®©y còng lµ c¬ héi ®Ó c¸c doanh nghiÖp lµm ¨n cã hiÖu qu¶ tiÕp tôc ph¸t triÓn ®ãng gãp cho sù ph¸t triÓn chung cña nÒn kinh tÕ. Tõ ®ã, c¹nh tranh sÏ t¹o nªn sù rµng buéc gi÷a c¸c doanh nghiÖp t¹o ra mét søc m¹nh tæng thÓ cho sù ph¸t triÓn qua viÖc phèi hîp hµi hoµ c¸c chøc n¨ng, nhiÖm vô gi÷a c¸c doanh nghiÖp kh¸c nhau trong c¸c ngµnh kinh tÕ. Víi sù phèi hîp nµy sÏ gióp cho qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh cña c¸c doanh nghiÖp diÔn ra th«ng suèt, s¶n phÈm hµng ho¸ s¶n xuÊt ra tiªu thô dÔ dµng h¬n, c¸c doanh nghiÖp sÏ gi¶m bít lo l¾ng lµ kh«ng cã thÞ trêng tiªu thô nh÷ng s¶n phÈm ®ã. Tãm l¹i: Khi cã nÒn kinh tÕ thÞ trêng th× tÊt yÕu sÏ tån t¹i quy luËt c¹nh tranh, ®ã lµ quy luËt gãp phÇn thóc ®Èy sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ x· héi. Tuy nhiªn, ®øng trªn tõng gi¸c ®é kh¸c nhau th× c¹nh tranh lu«n lµ hai mÆt cña mét vÊn ®Ò. Mét mÆt c¹nh tranh lµ ®éng lùc ph¸t triÓn ®èi víi mçi doanh nghiÖp. MÆt kh¸c, c¹nh tranh l¹i mang nh÷ng ®e do¹, nguy c¬ tiÒm tµng s½n sµng lo¹i bá nh÷ng thµnh phÇn tham gia nÒn kinh tÕ thÞ trêng nÕu nh kh«ng kÞp thêi thÝch øng víi nã. H¬n n÷a, c¹nh tranh kh«ng ph¶i lµ sù huû diÖt mµ lµ sù thay thÕ, thay thÕ nh÷ng doanh nghiÖp kh¸c lµm ¨n cã hiÖu qu¶ h¬n, ®¸p øng ®îc nhu cÇu x· héi, thóc ®Èy nÒn kinh tÕ mçi quèc gia ph¸t triÓn. NhËn thøc ®îc vÊn ®Ò nµy, c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam ®ang ®øng trong thêi kú ®Çu cña nÒn kinh tÕ thÞ trêng, ph¶i kh«ng ngõng tÝch luü nh÷ng kiÕn thøc, s½n sµng cã nh÷ng øng xö cÇn thiÕt vµ thÝch hîp tríc nh÷ng hoµn c¶nh do c¹nh tranh mang l¹i cho doanh nghiÖp, cho nÒn kinh tÕ vµ ®Êt níc. 14 II. N©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh ®èi víi doanh nghiÖp trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng 1. Kh¸i niÖm vÒ n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp 1.1. Kh¸i niÖm vÒ søc c¹nh tranh, n¨ng lùc c¹nh tranh vµ c¸c cÊp ®é cña n¨ng lùc c¹nh tranh 1.1.1.Kh¸i niÖm vÒ søc c¹nh tranh vµ n¨ng lùc c¹nh tranh - VÒ søc c¹nh tranh Søc c¹nh tranh lµ kh¸i niÖm ®îc dïng cho ph¹m vi doanh nghiÖp trong lý thuyÕt tæ chøc c¸c doanh nghiÖp. Mét doanh nghiÖp ®îc coi lµ cã søc c¹nh tranh (hay n¨ng lùc c¹nh tranh) vµ ®îc ®¸nh gi¸ lµ cã thÓ ®øng v÷ng cïng c¸c nhµ s¶n xuÊt kh¸c, khi c¸c s¶n phÈm thay thÕ hoÆc c¸c s¶n phÈm t¬ng tù ®îc ®a ra víi møc gi¸ thÊp h¬n c¸c s¶n phÈm cïng lo¹i; hoÆc cung cÊp c¸c s¶n phÈm t¬ng tù víi c¸c ®Æc tÝnh vÒ chÊt lîng vµ dÞch vô ngang b»ng hay cao h¬n. Nh×n chung, khi x¸c ®Þnh søc c¹nh tranh cña mét doanh nghiÖp hay mét ngµnh cÇn xem xÐt ®Õn tiÒm n¨ng s¶n xuÊt kinh doanh mét hµng ho¸ hay mét dÞch vô ë møc gi¸ ngang b»ng hay thÊp h¬n møc gi¸ phæ biÕn mµ kh«ng ph¶i trî cÊp. DiÔn ®µn cao cÊp vÒ c¹nh tranh c«ng nghiÖp cña Tæ chøc Hîp t¸c vµ Ph¸t triÓn kinh tÕ (OECD) ®· lùa chän mét ®Þnh nghÜa cè g¾ng kÕt hîp cho c¶ doanh nghiÖp, ngµnh vµ quèc gia nh sau: .Søc c¹nh tranh lµ kh¶ n¨ng cña c¸c doanh nghiÖp, ngµnh, quèc gia, khu vùc trong viÖc t¹o ra viÖc lµm vµ thu nhËp cao h¬n trong ®iÒu kiÖn c¹nh tranh quèc tÕ.. §Þnh nghÜa nµy theo em lµ phï hîp vµ ph¶n ¸nh ®îc kh¸i niÖm c¹nh tranh quèc gia trong mèi liªn hÖ g¾n kÕt víi ho¹t ®éng c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp, t¹o viÖc lµm, t¨ng thu nhËp vµ møc sèng nh©n d©n. - VÒ n¨ng lùc c¹nh tranh: N¨ng lùc c¹nh tranh (cßn gäi lµ søc c¹nh tranh; Anh: Competitive Power; Nga: Cancurentia; Ph¸p: CapacitÐ de Concurrence), kh¶ n¨ng giµnh ®îc thÞ phÇn lín tríc c¸c ®èi thñ c¹nh tranh trªn thÞ trêng, kÓ c¶ kh¶ n¨ng giµnh l¹i mét phÇn hay toµn bé thÞ phÇn cña ®ång nghiÖp (Tõ ®iÓn thuËt ng÷ kinh tÕ häc, 2001, NXB Tõ ®iÓn B¸ch khoa Hµ néi, trang 349). Theo ®Þnh nghÜa nµy, cã thÓ thèng nhÊt bèn thuËt 15 ng÷ hiÖn ®ang ®îc sö dông: n¨ng lùc c¹nh tranh, søc c¹nh tranh, kh¶ n¨ng c¹nh tranh vµ tÝnh c¹nh tranh ®Òu cã néi dung t¬ng tù nhau vµ hiÓu tªn cña chóng mét c¸ch nhÊt qu¸n trong ®Ò tµi nµy lµ "n¨ng lùc c¹nh tranh". 1.1.2. C¸c cÊp ®é cña n¨ng lùc c¹nh tranh: N¨ng lùc c¹nh tranh cã thÓ ®îc ph©n biÖt thµnh bèn cÊp ®é:  N¨ng lùc c¹nh tranh cÊp ®é quèc gia  N¨ng lùc c¹nh tranh cÊp ®é ngµnh  N¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp  N¨ng lùc c¹nh tranh cña s¶n phÈm hµng ho¸ N¨ng lùc c¹nh tranh ë bèn cÊp ®é ph©n biÖt trªn ®©y cã mèi t¬ng quan mËt thiÕt víi nhau, phô thuéc lÉn nhau. Do ®ã, khi xem xÐt, ®¸nh gi¸ vµ ®Ò ra gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nãi chung cÇn thiÕt ph¶i ®Æt nã trong mèi t¬ng quan chung gi÷a c¸c cÊp ®é n¨ng lùc c¹nh tranh nªu trªn. Mét mÆt, tæng sè n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp cña mét níc t¹o thµnh n¨ng lùc c¹nh tranh cña nÒn kinh tÕ quèc gia ®ã. N¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp bÞ h¹n chÕ khi n¨ng lùc c¹nh tranh cÊp quèc gia vµ cña s¶n phÈm doanh nghiÖp ®ã ®Òu thÊp. MÆt kh¸c, n¨ng lùc c¹nh tranh quèc gia thÓ hiÖn qua m«i trêng kinh doanh, c¹nh tranh quèc tÕ vµ trong níc (®Æc biÖt trong ®iÒu kiÖn héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ). Trong ®ã, c¸c cam kÕt vÒ hîp t¸c kinh tÕ quèc tÕ, c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ vÜ m« vµ hÖ thèng luËt ph¸p cã ¶nh hëng rÊt lín ®Õn n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp, cña ngµnh vµ cña s¶n phÈm hµng ho¸ trong quèc gia ®ã. V× vËy, tríc khi ®Ò cËp ®Õn n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp, em xin ®îc s¬ lîc vÒ n¨ng lùc c¹nh tranh cÊp ®é quèc gia vµ cña s¶n phÈm. Cßn n¨ng lùc c¹nh tranh cÊp ngµnh cã mèi quan hÖ vµ chÞu ¶nh hëng cña n¨ng lùc c¹nh tranh quèc gia vµ cña s¶n phÈm t¬ng tù nh n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp nªn kh«ng ®Ò cËp ®Õn. 1.1.2.1. N¨ng lùc c¹nh tranh cÊp ®é quèc gia Trong mét b¸o c¸o vÒ tÝnh c¹nh tranh tæng thÓ cña DiÔn ®µn kinh tÕ thÕ giíi (WEF) n¨m 1997 ®· nªu ra: "n¨ng lùc c¹nh tranh cña mét quèc gia lµ n¨ng lùc cña nÒn kinh tÕ quèc d©n nh»m ®¹t ®îc vµ duy tr× møc t¨ng trëng cao trªn c¬ së c¸c chÝnh s¸ch, thÓ chÕ bÒn v÷ng t¬ng ®èi vµ c¸c ®Æc trng kinh tÕ kh¸c". Nh vËy, n¨ng lùc c¹nh tranh cÊp quèc gia cã thÓ ®îc hiÓu lµ viÖc x©y dùng mét m«i trêng c¹nh 16 tranh kinh tÕ chung, ®¶m b¶o ph©n bè cã hiÖu qu¶ c¸c nguån lùc, ®Ó ®¹t vµ duy tr× møc t¨ng trëng cao, bÒn v÷ng. M«i trêng c¹nh tranh kinh tÕ chung cã ý nghÜa rÊt lín ®èi víi viÖc thóc ®Èy qu¸ tr×nh ®Çu t, tù ®iÒu chØnh, lùa chän cña c¸c nhµ kinh doanh, c¸c doanh nghiÖp theo c¸c tÝn hiÖu thÞ trêng ®îc th«ng tin ®Çy ®ñ. MÆt kh¸c, m«i trêng c¹nh tranh thuËn lîi sÏ t¹o kh¶ n¨ng cho chÝnh phñ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch ph¸t triÓn, c¶i thiÖn ®Çu t, t¨ng cêng hîp t¸c quèc tÕ vµ héi nhËp ngµy cµng cã hiÖu qu¶, sÏ ¶nh hëng quyÕt ®Þnh ®Õn n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp. Ngoµi nh÷ng yÕu tè vÒ tµi nguyªn thiªn nhiªn, vÞ trÝ ®Þa lý kinh tÕ ... cã 8 yÕu tè chñ yÕu t¸c ®éng ®Õn n¨ng lùc c¹nh tranh quèc gia, bao gåm:  §é më cöa kinh tÕ  Vai trß cña chÝnh phñ: vai trß vµ møc ®é can thiÖp cña nhµ níc vµo ho¹t ®éng c¹nh tranh  Tµi chÝnh ng©n hµng  C«ng nghÖ: lµ møc ®é ®Çu t cho nghiªn cøu triÓn khai (R&D); tr×nh ®é c«ng nghÖ vµ tÝch luü kiÕn thøc c«ng nghÖ  C¬ së h¹ tÇng  HÖ thèng qu¶n lý, chÊt lîng qu¶n lý nãi chung  Lao ®éng: lµ sè lîng vµ chÊt lîng lao ®éng, hiÖu lùc vµ tÝnh linh ho¹t cña thÞ trêng lao ®éng  ThÓ chÕ, hiÖu lùc cña ph¸p luËt vµ thÓ chÕ x· héi ®Æt nÒn mãng cho nÒn kinh tÕ hiÖn ®¹i mang tÝnh c¹nh tranh, bao gåm quy ®Þnh cña luËt ph¸p vµ quyÒn së h÷u. Tõ n¨m 2000, WEF ®iÒu chØnh l¹i c¸c nhãm tiªu chÝ, gép thµnh ba nhãm lín ®Ó ®¸nh gi¸ n¨ng lùc c¹nh tranh quèc gia lµ: S¸ng t¹o kinh tÕ, khoa häc c«ng nghÖ, tµi chÝnh, quèc tÕ ho¸. Trong ®ã, träng sè cña s¸ng t¹o kinh tÕ, khoa häc c«ng nghÖ ®· t¨ng m¹nh tõ 1/9 lªn 1/3. Theo ph©n tÝch vµ ®¸nh gi¸ cña DiÔn ®µn kinh tÕ thÕ giíi (WEF) th× søc v¬n lªn trong héi nhËp, c¹nh tranh cña nÒn kinh tÕ níc ta cha m¹nh, trong khi xu thÕ héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ ®ang ®Æt ra yªu cÇu rÊt cao tíi n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c quèc gia vµ n¨ng lùc c¹nh tranh cña cÊp quèc gia ¶nh hëng rÊt lín ®Õn n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp. 17 1.1.2.2. N¨ng lùc c¹nh tranh cña s¶n phÈm hµng ho¸ Mét s¶n phÈm hµng ho¸ ®îc coi lµ cã n¨ng lùc c¹nh tranh khi nã ®¸p øng ®îc nhu cÇu cña kh¸ch hµng vÒ chÊt lîng, gi¸ c¶, tÝnh n¨ng, kiÓu d¸ng, tÝnh ®éc ®¸o hay sù kh¸c biÖt, th¬ng hiÖu, bao b×.... h¬n h¼n so víi nh÷ng s¶n phÈm hµng ho¸ cïng lo¹i. Nhng n¨ng lùc c¹nh tranh cña s¶n phÈm hµng ho¸ l¹i ®îc ®Þnh ®o¹t bëi n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp. SÏ kh«ng cã nh÷ng n¨ng lùc c¹nh tranh cña s¶n phÈm hµng ho¸ cao khi n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp s¶n xuÊt, kinh doanh s¶n phÈm ®ã thÊp. ë ®©y còng cÇn ph©n biÖt n¨ng lùc c¹nh tranh cña s¶n phÈm hµng ho¸ vµ n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp lµ hai ph¹m trï kh¸c nhau nhng cã quan hÖ h÷u c¬ víi nhau. N¨ng lùc c¹nh tranh cña hµng ho¸ cã ®îc do n¨ng lùc c¹nh tranh cña chñ thÓ (doanh nghiÖp) t¹o ra; nhng n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp kh«ng chØ do n¨ng lùc c¹nh tranh cña hµng ho¸ mµ cã, n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp cßn phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè kh¸c n÷a. Tuy nhiªn, n¨ng lùc c¹nh tranh cña s¶n phÈm hµng ho¸ cã ¶nh hëng lín vµ thÓ hiÖn n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp. 1.1.2.3.N¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp Trong c¬ chÕ thÞ trêng, mét doanh nghiÖp muèn cã mét chç ®øng v÷ng ch¾c, ngµy cµng më réng quy m« ho¹t ®éng th× cÇn ph¶i cã mét tiÒm lùc ®ñ m¹nh ®Ó cã thÓ c¹nh tranh trªn thÞ trêng. TiÒm lùc ®ã chÝnh lµ n¨ng lùc c¹nh tranh cña mét doanh nghiÖp. "N¨ng lùc c¹nh tranh cña mét doanh nghiÖp lµ kh¶ n¨ng, n¨ng lùc mµ doanh nghiÖp nhê vµo ®ã cã thÓ tù duy tr× vÞ trÝ cña m×nh trªn thÞ trêng c¹nh tranh còng nh ®¶m b¶o thùc hiÖn mét møc lîi nhuËn Ýt nhÊt lµ b»ng tû lÖ cho viÖc thùc hiÖn c¸c môc tiªu cña doanh nghiÖp". N¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp thÓ hiÖn ë 4 yÕu tè chÝnh: gi¸ c¶, chÊt lîng s¶n phÈm, c¸c dÞch vô kÌm theo vµ yÕu tè thêi gian. Trong c¬ chÕ thÞ trêng, c¸c doanh nghiÖp lu«n ph¶i t×m ra c¸c ph¬ng ¸n tèi u ®Ó gi¶m chi phÝ, h¹ thÊp gi¸ thµnh, ¸p dông khoa häc kü thuËt vµo s¶n xuÊt ®Ó n©ng cao chÊt lîng s¶n phÈm, tæ chøc tèt m¹ng líi b¸n hµng vµ biÕt chän thêi ®iÓm b¸n hµng hîp lý nh»m thu hót kh¸ch hµng vµ më réng thÞ trêng. 18 T¨ng n¨ng lùc c¹nh tranh lµ ®iÒu tÊt yÕu cña mçi doanh nghiÖp trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng 1.2. C¸c chØ tiªu ®¸nh gi¸ n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp Nh trªn ®· nãi, c¹nh tranh cña doanh nghiÖp ®îc diÔn ra trong suèt qu¸ tr×nh s¶n xuÊt- kinh doanh cña doanh nghiÖp, bao gåm c¹nh tranh trong viÖc lùa chän c¸c yÕu tè ®Çu vµo, c¹nh tranh trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vµ c¹nh tranh trong tiªu thô s¶n phÈm. Tuy nhiªn, môc tiªu cuèi cïng cña doanh nghiÖp bao giê còng lµ doanh thu vµ lîi nhuËn, nghÜa lµ nã phô thuéc trùc tiÕp vµo c¸c s¶n phÈm ®Çu ra cña doanh nghiÖp. Do ®ã, ngêi ta sö dông c¸c chØ tiªu sau ®Ó ®¸nh gi¸ n¨ng lùc c¹nh tranh cña doanh nghiÖp: * Gi¸ thµnh s¶n phÈm : Z  FCD F  Q V  V  CD Q Q Trong ®ã: - Z lµ gi¸ thµnh s¶n phÈm - FCD lµ chi phÝ cè ®Þnh - V lµ chi phÝ biÕn ®æi b×nh qu©n - Q lµ khèi lîng hµng ho¸ C¨n cø vµo gi¸ thµnh, c¸c doanh nghiÖp sÏ ®Þnh gi¸ b¸n cho tõng lo¹i s¶n phÈm hµng ho¸. * ThÞ phÇn cña doanh nghiÖp. ThÞ phÇn cña C«ng ty cã thÓ hiÓu lµ phÇn mµ C«ng ty chiÕm ®îc trªn mét thÞ trêng nµo ®ã. ThÞ phÇn ®îc x¸c ®Þnh theo c«ng thøc sau: ThÞ phÇn = Doanh thu cña c«ng ty Doanh thu cña thÞ trêng x100% Tõ ®ã, ta cã c«ng thøc tÝnh thÞ phÇn tõng mÆt hµng cña C«ng ty nh sau: 19
- Xem thêm -