Nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng dệt may việt nam vào thị trường hoa kỳ

  • Số trang: 138 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 15 |
  • Lượt tải: 0
nganguyen

Đã đăng 34173 tài liệu

Mô tả:

TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƢƠNG KHOA KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ CHUYÊN NGÀNH KINH TẾ ĐỐI NGOẠI -----  ----- KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Đề tài: NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA HÀNG DỆT MAY VIỆT NAM VÀO THỊ TRƯỜNG HOA KỲ Sinh viên thực hiện : Trần Phƣơng Thanh Lớp : Nga 1 Khóa : 44F Giáo viên hướng dẫn : ThS. Nguyễn Lệ Hằng Hà Nội - 2009 MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU ............................................................................................... 1 CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA HÀNG DỆT MAY................................................................ 4 I. LÝ LUẬN CHUNG VỀ CẠNH TRANH VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH ......... 4 1. CẠNH TRANH ........................................................................................... 4 1.1. KHÁI NIỆM CẠNH TRANH.................................................................. 4 1.2. VAI TRÒ CỦA CẠNH TRANH .............................................................. 6 2. NĂNG LỰC CẠNH TRANH. .................................................................... 7 2.1. NĂNG LỰC CẠNH TRANH QUỐC GIA ............................................... 7 2.2. NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP ............................ 9 2.3. NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA SẢN PHẨM .................................... 10 II. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA HÀNG DỆT MAY .................................................................................................................. 12 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HÀNG DỆT MAY ................................ 12 1.1. KHÁI NIỆM HÀNG DỆT MAY............................................................ 12 1.2. ĐẶC TRƢNG CHỦ YẾU CỦA HÀNG DỆT MAY ............................... 12 2. HỆ THỐNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA HÀNG DỆT MAY ........................................................................................ 14 2.1. CHẤT LƢỢNG SẢN PHẨM ................................................................ 14 2.2. MỨC ĐỘ HẤP DẪN CỦA HÀNG DỆT MAY ...................................... 15 2.3. THƢƠNG HIỆU HÀNG DỆT MAY ..................................................... 16 2.4. GIÁ CẢ HÀNG DỆT MAY................................................................... 17 2.5. THỊ PHẦN CỦA DOANH NGHIỆP TRÊN THỊ TRƢỜNG .................. 17 2.6. KHẢ NĂNG TĂNG DOANH THU CỦA HÀNG DỆT MAY ................. 18 3. CÁC YẾU TỐ BÊN TRONG CẤU THÀNH NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA HÀNG DỆT MAY ................................................................ 19 3.1. QUY MÔ CỦA CÁC DOANH NGHIỆP DỆT MAY ............................. 19 3.2. BỘ MÁY QUẢN TRỊ CỦA CÁC DOANH NGHIỆP DỆT MAY. ........... 20 3.3. MÁY MÓC, THIẾT BỊ, CÔNG NGHỆ SẢN XUẤT HÀNG DỆT MAY .. 20 3.4. TRÌNH ĐỘ CỦA ĐỘI NGŨ CÔNG NHÂN TRONG CÁC DOANH NGHIỆP DỆT MAY .................................................................................... 21 3.5. CÔNG NGHIỆP PHỤ TRỢ NGÀNH DỆT MAY ................................. 21 4. CÁC YẾU TỐ BÊN NGOÀI ẢNH HƢỞNG ĐẾN NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA HÀNG DỆT MAY ................................................................ 23 4.1. MÔI TRƢỜNG CHÍNH TRỊ, LUẬT PHÁP VÀ HỆ THỐNG CHÍNH SÁCH KINH TẾ .......................................................................................... 23 4.2. ĐẦU TƢ NƢỚC NGOÀI VÀO LĨNH VỰC SẢN XUẤT VÀ XUẤT KHẨU HÀNG DỆT MAY ........................................................................................ 23 4.3. ĐỐI THỦ CẠNH TRANH TRÊN THỊ TRƢỜNG ................................. 24 4.4. MÔI TRƢỜNG THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ ......................................... 24 III. SỰ CẦN THIẾT TRONG VIỆC NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA HÀNG DỆT MAY VIỆT NAM TRÊN THỊ TRƢỜNG HOA KỲ ................. 25 CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA HÀNG DỆT MAY VIỆT NAM TRÊN TRỊ TRƢỜNG HOA KỲ ....................... 29 I. ĐẶC ĐIỂM THỊ TRƢỜNG HÀNG DỆT MAY HOA KỲ................................... 29 1. ĐẶC ĐIỂM DÂN SỐ VÀ THỊ HIẾU TIÊU DÙNG HÀNG DỆT MAY CỦA HOA KỲ .............................................................................................. 29 2. NHU CẦU VỀ HÀNG DỆT MAY CỦA THỊ TRƢỜNG HOA KỲ. ..... 31 II. TÌNH TÌNH XUẤT KHẨU HÀNG DỆT MAY VIỆT NAM SANG THỊ TRƢỜNG HOA KỲ .................................................................................................. 33 1. THỜI KỲ TRƢỚC KHI HIỆP ĐỊNH THƢƠNG MẠI VIỆT NAMHOA KỲ CÓ HIỆU LỰC ............................................................................ 33 2. THỜI KỲ SAU KHI HIỆP ĐỊNH THƢƠNG MẠI VIỆT NAM- HOA KỲ CÓ HIỆU LỰC. ..................................................................................... 34 III. PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA HÀNG DỆT MAY VIỆT NAM TRÊN THỊ TRƢỜNG HOA KỲ ................................................ 36 1. PHÂN TÍCH CÁC CHỈ TIÊU ĐỊNH LƢỢNG ....................................... 36 1.1. THỊ PHẦN CỦA HÀNG DỆT MAY VIỆT NAM TRÊN THỊ TRƢỜNG HOA KỲ SO VỚI CÁC ĐỐI THỦ CẠNH TRANH ....................................... 36 1.2. MỨC DOANH THU TIÊU THỤ CỦA HÀNG DỆT MAY VIỆT NAM SO VỚI CÁC ĐỐI THỦ CẠNH TRANH TRÊN THỊ TRƢỜNG HOA KỲ. ......... 42 1.3. MỨC CHÊNH LỆCH VỀ GIÁ CẢ CỦA HÀNG DỆT MAY VIỆT NAM SO VỚI SẢN PHẨM CÙNG LOẠI CỦA CÁC ĐỐI THỦ CẠNH TRANH TRÊN THỊ TRƢỜNG HOA KỲ. .................................................................. 46 2. PHÂN TÍCH CÁC CHỈ TIÊU ĐỊNH TÍNH .......................................... 50 2.1. SỨC CẠNH TRANH VỀ CHẤT LƢỢNG HÀNG CỦA HÀNG DỆT MAY VIỆT NAM SO VỚI SẢN PHẨM CÙNG LOẠI CỦA CÁC ĐỐI THỦ CẠNH TRANH TRÊN THỊ TRƢỜNG HOA KỲ. ..................................................... 50 2.2. MỨC HẤP DẪN CỦA HÀNG DỆT MAY VIỆT NAM VỀ MẪU MÃ, KIỂU CÁCH SO VỚI SẢN PHẨM CÙNG LOẠI CỦA CÁC ĐỐI THỦ CẠNH TRANH TRÊN THỊ TRƢỜNG HOA KỲ. ..................................................... 53 2.3. MỨC ẤN TƢỢNG VỀ HÌNH ẢNH THƢƠNG HIỆU SẢN PHẨM DỆT MAY VIỆT NAM SO VỚI SẢN PHẨM CÙNG LOẠI CỦA CÁC ĐỐI THỦ CẠNH TRANH TRÊN THỊ TRƢỜNG HOA KỲ. .......................................... 55 IV. PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA HÀNG DỆT MAY VIỆT NAM TRÊN THỊ TRƢỜNG HOA KỲ. ................ 58 1. CÁC NHÂN TỐ BÊN TRONG CẤU THÀNH NÊN NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA HÀNG DỆT MAY VIỆT NAM ............................................. 58 1.1. QUY MÔ CỦA CÁC DOANH NGHIỆP DỆT MAY VIỆT NAM ........... 58 1.2. MÁY MÓC THIẾT BỊ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP DỆT MAY VIỆT NAM ........................................................................................................... 59 1.3. TRÌNH ĐỘ CỦA ĐỘI NGŨ CÔNG NHÂN TRONG CÁC DOANH NGHIỆP DỆT MAY VIỆT NAM .................................................................... 61 1.4. SỰ PHÁT TRIỂN CỦA NGÀNH CÔNG NGHIỆP PHỤ TRỢ DỆT MAY VIỆT NAM .................................................................................................. 62 2. CÁC NHÂN TỐ BÊN NGOÀI TÁC ĐỘNG ĐẾN NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA HÀNG DỆT MAY VIỆT NAM ........................................... 64 2.1. HỆ THỐNG PHÁP LUẬT VÀ CÁC CHÍNH SÁCH CỦA NHÀ NƢỚC 64 2.2. ĐẦU TƢ NƢỚC NGOÀI VÀO LĨNH VỰC DỆT MAY VIỆT NAM....... 66 2.3. MỐI QUAN HỆ THƢƠNG MẠI VIỆT NAM – HOA KỲ ...................... 68 2.4. CÁC ĐỐI THỦ CẠNH TRANH TRÊN THỊ TRƢỜNG HOA KỲ. ......... 72 CHƢƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA HÀNG DỆT MAY VIỆT NAM TRÊN THỊ TRƢỜNG HOA KỲ. .................................................................................. 76 I. CHIẾN LƢỢC PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP DỆT MAY VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2015 VÀ ĐỊNH HƢỚNG ĐẾN NĂM 2020 ............................................ 76 1. CHƢƠNG TRÌNH SẢN XUẤT VẢI DỆT THOI PHỤC VỤ XUẤT KHẨU ĐẾN NĂM 2015 ............................................................................... 76 1.1. QUAN ĐIỂM PHÁT TRIỂN VÀ MỤC TIÊU ....................................... 76 1.2. ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN ............................................................... 77 1.3. KINH PHÍ THỰC HIỆN CHƢƠNG TRÌNH ........................................ 77 2. QUY HOẠCH PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP DỆT MAY VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2015, ĐỊNH HƢỚNG ĐẾN NĂM 2020 ............... 79 2.1. QUAN ĐIỂM PHÁT TRIỂN ................................................................ 79 2.2. MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN ................................................................... 79 2.3. QUY HOẠCH PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM VÀ BỐ TRÍ QUY HOẠCH .. 80 II. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA HÀNG DỆT MAY VIỆT NAM TRÊN THỊ TRƢỜNG HOA KỲ........................... 82 1. GIẢI PHÁP MỞ RỘNG THỊ PHẦN HÀNG DỆT MAY VIÊT NAM TRÊN THỊ TRƢỜNG HOA KỲ ................................................................. 82 1.1. NGHIÊN CỨU, ĐÁNH GIÁ KỸ LƢỠNG THỊ TRƢỜNG HÀNG DỆT MAY HOA KỲ ............................................................................................. 82 1.2. MỞ RỘNG HỆ THỐNG CÁC KÊNH PHÂN PHỐI HÀNG DỆT MAY VIỆT NAM TRÊN THỊ TRƢỜNG HOA KỲ ................................................ 84 1.3. TĂNG CƢỜNG HOẠT ĐỘNG XÚC TIẾN THƢƠNG MẠI. ................ 86 2. GIẢI PHÁP NHẰM HẠ GIÁ THÀNH SẢN PHẨM DỆT MAY VIỆT NAM TRÊN THỊ TRƢỜNG HOA KỲ ....................................................... 87 2.1. NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG NGUỒN NHÂN LỰC TRONG CÁC DOANH NGHIỆP DỆT MAY VIỆT NAM .................................................. 87 2.2. NÂNG CAO TỶ LỆ NỘI ĐỊA HOÁ CỦA SẢN PHẨM DỆT MAY VIỆT NAM ........................................................................................................... 89 2.3. ĐẨY MẠNH ỨNG DỤNG THƢƠNG MẠI ĐIỆN TỬ TRONG KINH DOANH. ..................................................................................................... 90 3. GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG SẢN PHẨM DỆT MAY VIỆT NAM TRÊN THỊ TRƢỜNG HOA KỲ ........................................... 91 3.1. ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ, TRANG THIẾT BỊ, MÁY MÓC KỸ THUẬT TRONG CÁC DOANH NGHỊÊP DỆT MAY VIỆT NAM ............................. 92 3.2. ĐÁP ỨNG NHỮNG TIÊU CHUẨN CHẤT LƢỢNG CỦA HOA KỲ NHẰM HOÀN THIỆN HÀNG DỆT MAY XUẤT KHẨU .............................. 93 4. GIẢI PHÁP TĂNG MỨC HẤP DẪN CỦA HÀNG DỆT MAY VIỆT NAM TRÊN THỊ TRƢỜNG HOA KỲ ....................................................... 94 4.1. ĐA DẠNG HOÁ CHẤT LIỆU SẢN PHẨM DỆT MAY NHỜ VÀO Ý TƢỞNG THIẾT KẾ .................................................................................... 95 4.2. ĐA DẠNG HOÁ CHỦNG LOẠI SẢN PHẨM DỆT MAY ..................... 95 5. GIẢI PHÁP XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN THƢƠNG HIỆU HÀNG DỆT MAY VIỆT NAM TRÊN THỊ TRƢỜNG HOA KỲ.......................... 96 5.1. ĐĂNG KÝ NHÃN HIỆU HÀNG DỆT MAY VIỆT NAM TRÊN THỊ TRƢỜNG HOA KỲ ..................................................................................... 96 5.2. ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU HÀNG DỆT MAY SANG HOA KỲ THÔNG QUA NHƢỢNG QUYỀN THƢƠNG MẠI ................................................... 98 III. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ ĐỐI VỚI CHÍNH PHỦ VÀ CÁC BỘ, NGÀNH LIÊN QUAN......................................................................................................................... 99 1. VỚI CÁC HIỆP HỘI, PHÒNG THƢƠNG MẠI VÀ CÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ................................................................................................... 99 1.1. HỖ TRỢ CÁC DOANH NGHIỆP NGHIÊN CỨU THỊ TRƢỜNG ....... 99 1.2. PHỐI HỢP THỰC HIỆN HỖ TRỢ CÁC DOANH NGHIỆP ............. 100 2. KIẾN NGHỊ ĐỐI VỚI CHÍNH PHỦ VÀ CÁC BỘ, NGÀNH LIÊN QUAN.......................................................................................................... 101 2.1. HOÀN THIỆN HỆ THỐNG LUẬT PHÁP ......................................... 101 2.2. HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH TÍN DỤNG ........................................ 102 KẾT LUẬN ............................................................................................... 104 DANH MỤC BẢNG BIỂU Hình 1: Quy trình sản xuất và hoàn tất sản phẩm dệt may ...................................... 23 Bảng 1: Kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam từ năm 2001 đến năm 2008 .............................................................................................................................. 26 Bảng 2: Cơ cấu thị trường xuất khẩu dệt may Việt Nam 2008 ............................... 28 Bảng 3: Kim ngạch nhập khẩu hàng dệt may của Hoa Kỳ...................................... 32 Bảng 4: Kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam vào Hoa Kỳ giai đoạn 1994 2000 ...................................................................................................................... 33 Bảng 5: Kim ngạch xuất khẩu dệt may Việt Nam- Hoa Kỳ giai đoạn 2001- 2008 .. 34 Bảng 6: Kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may sang Hoa Kỳ của một số doanh nghiệp điển hình ............................................................................................................... 36 Bảng 7: Việt Nam và các nước xuất khẩu dệt may chính và thị trường Hoa Kỳ năm 2008 ...................................................................................................................... 37 Bảng 8: Sự thay đổi kim ngạch xuất khẩu dệt may của Việt Nam và các nước xuất khẩu hàng dệt may chính vào thị trường Hoa Kỳ giai đoạn 2001- 2008 ................. 38 Bảng 9: Sự thay đổi thị phần tuyệt đối của dệt may Việt Nam và các nước xuất khẩu dệt may chính vào thị trường Hoa Kỳ .................................................................... 39 Bảng 10: Xuất khẩu dệt may của Trung Quốc, Hồng Kông và Macao vào Hoa Kỳ năm 2001-2008 ...................................................................................................... 41 Bảng 11: Thị phần tương đối của dệt may Việt Nam so với dệt may Trung Quốc trên thị trường Hoa Kỳ. ......................................................................................... 42 Bảng 12: Tốc độ tăng doanh thu tiêu thụ mặt hàng dệt may của Việt Nam và một số nước ...................................................................................................................... 43 Bảng 13: Xuất khẩu dệt may Việt Nam năm 2007-2008 vào Hoa Kỳ ở một số mã hàng ...................................................................................................................... 44 Bảng 14: So sánh giá bán sản phẩm dệt may của Việt Nam với các quốc gia trên thị trường Hoa Kỳ ...................................................................................................... 46 Bảng 15: Nhập khẩu nguyên phụ liệu dệt may qua các năm................................... 48 Bảng 16: So sánh nhân tố tác động đến giá thành sản phẩm dệt may Việt Nam và Trung Quốc ........................................................................................................... 49 Bảng 17: Quy mô sản xuất của ngành dệt may Việt Nam trong năm 2008 ............. 58 Bảng 18: Sản lượng các sản phẩm phụ trợ ngành may Việt Nam .......................... 63 Bảng 19: Tổng hợp tình hình sản xuất hoá chất, thuốc nhuộm ở Việt Nam. ........... 63 Bảng 20: Đầu tư nước ngoài vào ngành dệt may Việt Nam qua các năm ............... 67 Bảng 21: Tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu của Việt nam với Hoa Kỳ từ ............. 70 1995- 2008 ............................................................................................................ 70 Bảng 22: Kim ngạch xuất khẩu dệt may Việt Nam- Hoa Kỳ giai đoạn ................... 71 2001- 2008 ............................................................................................................ 71 Bảng 23: Các chỉ tiêu cụ thể trong chương trình sản xuất vải dệt phục vụ xuất khẩu đến năm 2015. ....................................................................................................... 77 Bảng 24: Danh mục các dự án thuộc chương trình sản xuất vải dệt thoi phục vụ xuất khẩu đến năm 2015................................................................................................ 78 Bảng 25: Các chỉ tiêu chủ yếu trong quy hoạch phát triển ngành Công nghiệp dệt may Việt Nam đến năm 2015, tầm nhìn đến 2020. ................................................ 80 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ATC : Hiệp định Dệt may quốc tế ASEAN : Hiệp hội các nước Đông Nam Á BTA : Hiệp định Thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ CAD - CAM : Hệ thống máy tính trợ giúp thiết kế và sản xuất Cat : Mã hàng hoặc chủng loại sản phẩm dệt may CHLB Đức : Cộng hòa Liên bang Đức CHXHCNVN : Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam CNPT : Công nghiệp phụ trợ COD : Nhu cầu oxy hoá học DMTQ : Dệt may Trung Quốc DMVN : Dệt may Việt Nam Khu CN : Khu Công nghiệp EU : Liên minh Châu Âu EXIMBANK : Ngân hàng xuất nhập khẩu FDI : Đầu tư trực tiếp nước ngoài GB : Rào cản thương mại xanh HS : Hệ thống hài hoà ILO : Tổ chức Lao động Quốc tế ISO 9000 : Tiêu chuẩn quản lý chất lượng ISO 14000 : Tiêu chuẩn quản lý môi trường ITC : Trung tâm Thương mại Quốc tế MOU : Bản ghi nhớ NDT : Đồng Nhân dân Tệ ODA : Hỗ trợ phát triển chính thức OPIC : Cơ quan Đầu tư hải ngoại Hoa Kỳ PNTR : Quan hệ Thương mại bình thường vĩnh viễn PNT : Phòng thí nghiệm Quota : Hạn ngạch (Xuất hoặc nhập khẩu) R& D : Nghiên cứu và ứng dụng SA 8000 : Hệ thống trách nhiệm Xã hội TIFA : Hiệp định khung về Thương mại và Đầu tư TNHH : Trách nghiệm hữu hạn TPTĐ : Thị phần tuyệt đối UNDP : Chương trình hỗ trợ phát triển của Liên Hợp Quốc USD : Đồng Đô la Mỹ VAT : Thuế giá trị gia tăng VINATEX : Tập đoàn Dệt May Việt Nam VNĐ : Việt Nam Đồng WEF : Diễn đàn kinh tế Thế giới WTO : Tổ chức thương mại quốc tế XK : Xuất khẩu LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Toàn cầu hoá là một xu thế được hình thành từ lâu, hiện đang phát triển mạnh và lan rộng ra hầu hết các nước trên thế giới. Quá trình toàn cầu hoá kinh tế tạo ra cơ hội để các quốc gia có thể tận dụng và phát huy lợi thế so sánh của mình, thúc đẩy và duy trì tăng trưởng bền vững và góp phần nâng cao phúc lợi xã hội nhờ việc phân bổ các nguồn lực có hiệu quả hơn. Bên cạnh đó, cần nhận thấy rằng quá trình toàn cầu hoá là quá trình phân chia lại thị trường thế giới bằng biện pháp kinh tế. Mức độ cạnh tranh trên thị trường trong nước và nước ngoài ngày càng gay gắt do thực hiện những cam kết mở cửa về thị trường. Chính vì vậy, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp hay của sản phẩm doanh nghiệp sản xuất ra so với các đối thủ khác trên thị trường sẽ là yếu tố quyết định một quốc gia sẽ là “người hưởng lợi” hay “kẻ chịu thiệt” trong quá trình toàn cầu hoá. Là một trong những mặt hàng có năng lực cạnh tranh cao so với nhiều mặt hàng khác, hàng dệt may Việt Nam trong nhiều năm nay đã trở thành mặt hàng mũi nhọn trong các hàng hoá xuất khẩu của Việt Nam, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước. Bên cạnh đó, ngành dệt may còn thu hút nhiều lao động góp phần làm giảm tỷ lệ thất nghiệp. Trong những thị trường xuất khẩu của hàng dệt may Việt Nam, thị trường Hoa Kỳ chiếm vị trí quan trọng nhất trong hoạt động thương mại của Việt Nam nhiều năm nay. Hoa Kỳ được xem là một trong những thị trường trọng điểm đối với hàng dệt may xuất khẩu vì đây là thị trường đông dân cư, thị hiếu đa dạng và nhu cầu tiêu hàng dệt may hàng năm rất lớn. Tuy nhiên, với những đặc điểm như vậy, thị trường khổng lồ Hoa Kỳ cũng là mục tiêu của các doanh nghiệp dệt may nhiều quốc gia trên thế giới hướng tới. Đặc biệt là sau khi Hiệp định Dệt may ATC hết hiệu lực, cạnh tranh trên thị trường Hoa Kỳ ngày càng trở nên gay gắt. Do đó, vấn đề nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng dệt may Việt Nam trên thị trường Hoa Kỳ càng có ý nghĩa quan trọng và cần thiết ở cả mức độ nghiên cứu về lý thuyết và thực tiễn nhất là khi Việt Nam đã trở thành thành viên chính thức của WTO với mức độ tự do hoá thương mại cao và thiết lập môi trường bình đẳng giữa các quốc gia xuất khẩu. Vì lý do đó nên em đã chọn đề 1 tài khoá luận: “ Nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng dệt may Việt Nam vào thị trường Hoa Kỳ”. 2. Mục đích của khoá luận  Hệ thống hoá lý thuyết về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh nói chung và năng lực cạnh tranh của hàng dệt may nói riêng  Phân tích và đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh của hàng dệt may Việt Nam so với một số đối thủ khác trên thị trường Hoa Kỳ để thấy được những lợi thế và hạn chế về sức cạnh tranh của hàng dệt may so với các đối thủ.  Phân tích những nhân tố tác động đến năng lực cạnh tranh của hàng dệt may Việt Nam  Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh hàng dệt may Việt Nam trên thị trường Hoa Kỳ. 3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu  Đối tượng nghiên cứu là năng lực cạnh tranh của hàng dệt may Việt Nam xuất khẩu vào thị trường Hoa Kỳ.  Phạm vi nghiên cứu của đề tài tập trung vào hàng dệt may Việt Nam xuất khẩu vào thị trường Hoa Kỳ.  Thời gian nghiên cứu từ năm 2001 đến 2008 4. Phƣơng pháp nghiên cứu trong khoá luận Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong khoá luận:  Phương pháp thống kê  Phương pháp tổng hợp và phân tích  Phương pháp so sánh 5. Bố cục của luận văn Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, khoá luận được chia làm ba chương: Chƣơng 1: Những vấn đề cơ bản về năng lực cạnh tranh của hàng dệt may Chƣơng 2: Thực trạng năng lực cạnh tranh của hàng dệt may Việt Nam trên thị trường Hoa Kỳ 2 Chƣơng 3: Những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng dệt may Việt Nam trên thị trường Hoa Kỳ Trong quá trình nghiên cứu, em xin cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình của các bộ Thư viện Trường Đại Học Ngoại Thương, các cán bộ Thư viện quốc gia Việt Nam và các cán bộ Viện Kinh tế Việt Nam cùng sự hướng dẫn tận tình của cô giáo: Thạc sỹ Nguyễn Lệ Hằng; giảng viên khoa Quản Trị Kinh Doanh trường Đại Học Ngoại Thương. Mặc dù đã có nhiều cố gắng, nhưng do thời gian, nguồn tài liệu và vốn kiến thức tích luỹ có hạn, nên bài viết sẽ không tránh khỏi những sai sót và hạn chế nhất định. Em rất mong nhận được những những ý kiến đóng góp, bổ sung nhằm hoàn thiện hơn nữa đề tài nghiên cứu của mình. Em xin chân thành cảm ơn! 3 CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA HÀNG DỆT MAY I. LÝ LUẬN CHUNG VỀ CẠNH TRANH VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH 1. Cạnh tranh 1.1. Khái niệm cạnh tranh Cạnh tranh là một hiện tượng kinh tế - xã hội phức tạp, do cách tiếp cận khác nhau nên có rất nhiều quan niệm khác nhau về cạnh tranh. Trước đây các nhà nghiên cứu cho rằng cạnh tranh là sự ganh đua, đấu tranh gay gắt giữa các nhà tư bản nhằm giành giật điều kiện thuận lợi trong sản xuất và kinh doanh hàng hóa để thu được lợi nhuận siêu ngạch. Trong thời kỳ chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, dưới chế độ phong kiến và tiền tư bản, cạnh tranh được xem là các hoạt động chèn ép nhau, dùng mọi mưu kế, quyền thế nhằm tạo sự độc tôn trên thị trường. Ngày nay, quan điểm về cạnh tranh có nhiều thay đổi. Nhiều quốc gia cho rằng hàng hóa hay sản phẩm cạnh tranh tốt trên thị trường như là một động lực thúc đẩy phát triển kinh tế, nâng cao mức sống và tăng phúc lợi cho người dân, các doanh nghiệp tạo ra nhiều hàng hóa chất lượng cao, thỏa mãn nhu cầu ngày càng cao của khách hàng thì sẽ phát triển. Các quốc gia và doanh nghiệp đều cố gắng huy động và sử dụng hợp lý các nguồn lực sản xuất, bảo vệ môi trường, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh của hàng hóa. Hay nói một cách khác cạnh tranh là cơ chế lựa chọn mang tính tự phát nhằm bảo vệ lợi ích kinh tế của mình.1 Michael Porter, nhà khoa học nổi tiếng về quản lý ở Mỹ, một trong những nhân vật có uy tín về sách lược cạnh tranh quốc tế trên thế giới hiện nay đã đưa ra quan điểm về lợi thế cạnh tranh quốc gia. M.Porter cho rằng, của cải nhiều hay ít là do năng suất của sản xuất quyết định. Cạnh tranh đòi hỏi các doanh nghiệp phải kiên trì nâng cao năng suất sản xuất bằng cách nâng cao chất lượng sản phẩm, làm nổi bật nét đặc sắc của sản phẩm, cải tiến kỹ thuật sản xuất, nâng cao hiệu quả sản xuất. Mặt khác, khi một nước trực tiếp tham gia cạnh tranh quốc tế thì tiêu chuẩn về 1 Nguồn: Lê Xuân Bá (2007), Khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, Tạp chí quản lý kinh tế (12), tr11- 12. 4 năng suất đối với mỗi ngành trong nước ấy không còn là tiêu chuẩn trong nước nữa mà là tiêu chuẩn quốc tế. Điều ấy đòi hỏi các doanh nghiệp trong nước chẳng những phải cạnh tranh với nhau mà còn phải cạnh tranh với các doanh nghiệp nước ngoài. 2 Trong cuốn Từ điển Bách khoa Việt Nam năm 1995, Hội đồng quốc gia biên soạn từ điển Bách khoa Việt Nam đã định nghĩa cạnh tranh là “Hoạt động tranh đua giữa những người sản xuất hàng hóa, giữa những thương nhân, các nhà kinh doanh trong nền kinh tế thị trường, chi phối bởi quan hệ cung- cầu, nhằm giành được các điều kiện sản xuất, tiêu thụ và có lợi nhất.”3 Theo quan điểm này, cạnh tranh giữa các doanh nghiệp, quốc gia trở nên bình đẳng hơn. Hàng hóa trên thị trường bị tác động bởi quan hệ cung cầu. Khi có cầu trên thị trường, tức là khách hàng có nhu cầu mua thì sẽ có cung, tức là xuất hiện các doanh nghiệp, quốc gia đưa hàng hóa ra bán, nhưng số khách hàng mua có hạn mà nhiều doanh nghiệp, quốc gia bán hàng hóa. Như vậy, sẽ xảy ra cạnh tranh giữa các doanh nghiệp, quốc gia nhằm thu hút khách hàng và giành lấy thị trường tiêu thụ. Đây là yếu tố khách quan trong nền kinh tế thị trường, buộc các doanh nghiệp hay quốc gia tìm ra những biện pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa. Trong cuốn Đại Từ điển Tiếng Việt do Nguyễn Như Ý chủ biên năm 1998 cho rằng: “Cạnh tranh là tranh đua giữa các cá nhân, tập thể có chức năng như nhau nhằm giành phần hơn, phần thắng về mình.”4 Điều này thể hiện qua mọi hoạt động khác nhau trong xã hội, những cá nhân hoặc tập thể với những chức năng như nhau cùng hoạt động trong một vị trí nào đó đều có sự ganh đua để làm việc tốt hơn, mang lại hiệu quả và chất lượng cho cuộc sống mỗi cá nhân và tập thể tốt hơn. Như vậy, sự ganh đua ở đây nên hiểu theo nghĩa không nhằm mục đích triệt tiêu nhau để kẻ thắng người bại mà tranh đua nhằm giúp các cá nhân, tập thể đưa ra cách thức thỏa mãn nhu cầu khách hàng tốt hơn. Trong kinh doanh, những cá nhân hoặc tổ chức như doanh nghiệp, quốc gia cùng đưa ra thị trường hàng hóa phục vụ nhóm khách hàng nhất định sẽ có tranh đua để giành phần thắng. Sự tranh đua chính là 2 Nguồn: Michael E. Porter (1996), Chiến lƣợc cạnh tranh, Nxb Khoa học kỹ thuật, tr 8792. 3 Nguồn: Lê Xuân Bá (2007), Khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, Tạp chí quản lý kinh tế (12), tr 11-21. 4 Nguồn: Nguyễn Như Ý (1998), Đại Từ điển Tiếng Việt, Nxb Văn hoá- Thông tin, tr 45. 5 cạnh tranh và những yếu tố thể hiện phần thắng giữa các cá nhân, tập thể thể hiện bằng nhiều tiêu chí khác nhau, nó phụ thuộc vào mục tiêu mà cá nhân hoặc tập thể hướng tới như doanh thu cao, chi phí thấp, thị phần lớn, thương hiệu nổi tiếng, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng, môi trường, trách nhiệm xã hội. Như vậy, xét theo quan điểm tổng hợp: “Cạnh tranh là quan hệ kinh tế mà ở đó các chủ thể kinh tế ganh đua nhau để đạt được mục tiêu kinh tế của mình, thông thường là chiếm lĩnh thị trường, giành lấy khách hàng cũng như các điều kiện sản xuất, thị trường có lợi nhất. Đối với người sản xuất kinh doanh là lợi nhuận, đối với người tiêu dùng là lợi ích kinh tế và sự tiện lợi”.5 1.2. Vai trò của cạnh tranh Vai trò của cạnh tranh được biểu hiện ở các bình diện sau:  Đối với nền kinh tế, cạnh tranh làm sống động nền kinh tế, thúc đẩy quá trình tích tụ và tập trung vốn tăng cường đầu tư theo chiều rộng và chiều sâu, từ đó thúc đẩy tăng trưởng và phát triển nhanh nền kinh tế quốc dân.  Đối với chủ thể kinh doanh, bằng sự hấp dẫn từ lợi nhuận của việc đi trước về chất lượng, mẫu mã hàng hoá và áp lực phá sản nếu dừng lại, cạnh tranh buộc các chủ thể kinh tế phải thường xuyên tìm tòi, sáng tạo, cải tiến kỹ thuật, công nghệ, tăng năng suất lao động, nâng cao chất lượng sản phẩm mới. Rõ ràng, cạnh tranh là một sự sàng lọc mọi mặt, nó nâng cao trình độ mọi mặt của những người lao động sản xuất, nhất là đội ngũ các nhà quản trị kinh doanh. Mặt khác, cạnh tranh đào thải nghiêm khắc các chủ thể kinh tế không thích ứng trước sự khắc nghiệt của cạnh tranh trên thị trường.  Đối với người tiêu dùng, cạnh tranh tạo ra một áp lực liên tục đối với giá cả, buộc các nhà doanh nghiệp phải phản ứng tự phát phù hợp với mong muốn của người tiêu dùng về giá cả, chủng loại, mẫu mã, chất lượng hàng hoá và dịch vụ. Thông thường, cạnh tranh làm giá có xu hướng ngày cảng giảm, lượng hàng hoá trên thị trường ngày một tăng, chất lượng tốt, đa dạng và phù hợp với mong muốn của người tiêu dùng, mặc dù các doanh nghiệp không muốn điều đó. Nhận thức về điều này, C. Mac đã viết: “Cạnh tranh là phƣơng thuốc duy nhất để chống lại Nguồn: Bộ Kế Hoạch và Đầu tư (2003), Nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế nƣớc ta trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, Nxb Chính trị Quốc Gia, tr 56. 5 6 những nhà tƣ sản, một phƣơng thuốc mà những nhà chính trị học cho là có ảnh hƣởng tốt đến việc nâng cao tiền công lẫn việc giảm giá hàng hoá, có lợi cho công chúng tiêu dùng”6. Sâu xa hơn, cạnh tranh còn đảm bảo cả người sản xuất và người tiêu dùng không thể dùng sức mạnh của mình để áp đặt cho người khác. Với ý nghĩa đó, cạnh tranh là lực lượng điều tiết trên thị trường, vừa góp phần giảm thiểu hiện tượng độc quyền hoá các quan hệ kinh tế – xã hội.  Trong việc mở rộng và nâng cao các quan hệ kinh tế đối ngoại, cạnh tranh thúc đẩy các doanh nghiệp và Nhà nước mở rộng và tìm kiếm thị trường, thúc đẩy việc thực hiện liên doanh, liên kết với các đối tác nước ngoài nhằm huy động nguồn vốn, lao động, khoa học kỹ thuật, kinh nghiệm quản lý, hoà nhập thị trường mới.  Cùng với sự tác động của các quy luật kinh tế khác trong nền kinh tế thị trường, cạnh tranh đã điều tiết một cách tự phát nền kinh tế trong từng thời kỳ nhất định. Nó giúp các doanh nghiệp và cao hơn là các Chính phủ trả lời các câu hỏi: sản xuất cái gì? sản xuất cho ai? và đặc biệt quyết định việc sản xuất bằng công nghệ gì? Vận dụng quy luật cạnh tranh, các doanh nghiệp và Nhà nước có điều kiện hoạch định được các chiến lược kinh tế và chiến lược sản xuất kinh doanh một cách khoa học, góp phần nâng cao năng lực trong quản lý vi mô cũng như vĩ mô. 2. Năng lực cạnh tranh. Khái niệm “năng lực cạnh tranh”, “khả năng cạnh tranh” hay “tính cạnh tranh” hiện còn rất nhiều ý kiến và chưa thống nhất do đây là một khái niệm rất rộng và do được tiếp cận từ nhiều góc độ rộng, hẹp khác nhau. Năng lực cạnh tranh là sức mạnh tương đối của một chủ thể kinh tế trong tương quan với các chủ thể kinh tế khác. Kinh tế học thường xem xét năng lực cạnh tranh ở 3 loại chủ thể cũng là 3 cấp độ như sau: năng lực cạnh tranh quốc gia, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và năng lực cạnh tranh của sản phẩm, dịch vụ. Một nền kinh tế có năng lực cạnh tranh cao phải có nhiều doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh cao, với nhiều sản phẩm và dịch vụ có lợi thế cạnh tranh trên thị trường. 2.1. Năng lực cạnh tranh quốc gia Năng lực cạnh tranh quốc gia được xác định là năng lực của một nền kinh tế tăng trưởng bền vững, thu hút đầu tư tốt, bảo đảm ổn định kinh tế - xã hội, nâng 6 Nguồn: Cac Mac (1994), Mac- Anghen toàn tập, tập 23, Nxb CHQGST, Hà Nội, tr 26. 7 cao đời sống nhân dân. Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) sử dụng 8 nhóm tiêu chí sau đây để đánh giá năng lực cạnh tranh quốc gia7:  Mức độ mở cửa của nền kinh tế. WEF sử dụng các tiêu chí đánh giá mức độ hội nhập của nền kinh tế vào nền kinh tế thế giới và mức độ tự do hóa ngoại thương và đầu tư, như: thuế quan và hàng rào phi thuế quan; mức độ ưu tiên cho xuất khẩu, tín dụng xuất khẩu và bảo hiểm; chính sách tỷ giá; đầu tư trực tiếp nước ngoài;  Vai trò của Nhà nước, bao gồm mức độ can thiệp của Chính phủ vào kinh doanh; tính công khai, minh bạch của các quy định; mức độ quan liêu của bộ máy năng lực nhân viên công vụ; chất lượng các dịch vụ công; gánh nặng thuế và trốn thuế; quy mô Chính phủ và chi tiêu Chính phủ; chính sách tài khóa...;  Vai trò của các thị trường tài chính trong nỗ lực hỗ trợ phát triển và tiêu dùng; hiệu quả của các tổ chức trung gian tài chính trong việc chuyển tiết kiệm thành vốn đầu tư; mức độ rủi ro tài chính và phân loại tín dụng quốc gia; đầu tư...;  Môi trường công nghệ, thể hiện qua tình hình nghiên cứu và ứng dụng (R&D), trình độ công nghệ và kiến thức tích lũy được...;  Kết cấu hạ tầng thông qua các chỉ tiêu đánh giá về hệ thống giao thông, mạng viễn thông, bến bãi, kho tàng và các điều kiện phân phối...;  Chất lượng quản trị kinh doanh, gồm chiến lược cạnh tranh, quản trị sản phẩm, quản trị chất lượng, quản trị tài chính, quản trị nhân lực và khả năng tiếp thị;  Hiệu quả và tính linh hoạt của thị trường lao động, thể hiện qua các chỉ số về tay nghề và năng suất, chất lượng nguồn nhân lực, đào tạo nghề; tính linh hoạt trong quy chế điều tiết, hiệu quả của các chương trình xã hội; các quan hệ nghề nghiệp (bãi công, sức mạnh đàm phán của tập thể lao động...);  Môi trường pháp lý bao gồm tính đúng đắn của các quy định pháp lý; tính đồng bộ và hiệu quả của hệ thống luật pháp, nhất là các chỉ số đánh giá về chính sách kiểm soát độc quyền; vấn đề bảo hộ quyền sở hữu và mức độ rủi ro bị tước đoạt cơ hội kinh doanh, hiệu lực thi hành các hợp đồng thương mại, thỏa thuận với 7 Nguồn: http://203.162.0.19:8080/show_content.pl?topic=9&ID=4141 8 chính phủ; các công cụ pháp lý khiếu kiện các cơ quan hành chính, cảnh sát và phòng chống tội phạm... 2.2. Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp biểu hiện khả năng của doanh nghiệp trong việc duy trì và mở rộng thị phần, mức doanh lợi, lợi nhuận của doanh nghiệp trên thị trường trong nước, khu vực và thế giới. Một quốc gia có nhiều doanh nghiệp có ưu thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế, có khả năng đổi mới về công nghệ sản xuất, phương thức quản lý, xúc tiến thị trường và có môi trường kinh doanh thuận lợi phản ánh khía cạnh nhất định của năng lực cạnh tranh quốc gia.8 Theo quan điểm của M. Porter, trong nền kinh tế thị trường, bất kỳ ngành, doanh nghiệp nào trong quá trình hoạt động đều phải chịu áp lực cạnh tranh. Năng lực cạnh tranh của ngành, doanh nghiệp phụ thuộc vào năm yếu tố là sức mạnh đàm phán của nhà cung cấp, đe doạ của các doanh nghiệp mới gia nhập thị trường, đe dọa của sản phẩm và dịch vụ thay thế, sức mạnh đàm phán của người mua và cạnh tranh giữa các đối thủ hiện tại. Muốn nâng cao được năng lực cạnh tranh, doanh nghiệp cần xác định được những lợi thế của mình mới có thể dành thắng lợi. Hai nhóm lợi thế cạnh tranh đó là:  Lợi thế về chi phí: tạo ra sản phẩm có chi phí thấp hơn đối thủ cạnh tranh. Các yếu tố sản xuất như máy móc, công nghệ, vốn và lao động thường được xem là nguồn lực để tạo ra lợi thế cạnh tranh  Lợi thế về sự khác biệt: Dựa vào sự khác biệt của sản phẩm làm tăng giá trị cho người tiêu dùng hoặc giảm chi phí sử dụng sản phẩm hoặc nâng cao tính hoàn thiện khi sử dụng sản phẩm. Lợi thế này cho phép thị trường chấp nhận mức giá thậm chí cao hơn đối thủ.9 8 Nguồn: Ts. Trần Thị Minh Châu (2005), Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, Lý luận Chính trị (8), tr 51. 9 Nguồn: Michael E. Porter (1996), Chiến lƣợc cạnh tranh, Nxb Khoa học kỹ thuật, tr 8792. 9
- Xem thêm -