Muỗi Aldes Meigen (Culicidae, diptera) ở miền Bắc Việt nam(Thành phần loài, phân bố, sinh học, sinh thái học và vai trò truyền bệnh sốt xuất huyết)

  • Số trang: 156 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 34 |
  • Lượt tải: 0
nhattuvisu

Đã đăng 26946 tài liệu

Mô tả:

2^, Bfl DAI HOC VA TRITWG HOC CHUYSK -ri^à') Ì^GHIÉP TRI'Òir. DAI HOC T^Nr HOT^ HA NÓI - KHGA oINH HOC • * VU Dfl'C H^rONG r : .••;••• .'» » .1 ••Tt V^Lj/^^ U5l AEDES Ò' MKIGEN M I & N (CULICIDAi., B A C V I È T DÌPTERA) N AM /TH.fei PHXN LOÀI,PKÀN B Ó , S I N H HOCJ^SINH THAI HOC vA VAI Tito TRUYÈN BÈNH SOT XUAT HUYÉT/ LUAN Ì N BÀO \'t HOC V I PH6 T I 2 N S ? .UNH HOC • • • • • e Ali B 5 nrCìNiG DSN KHOA HOC t GlAo S^r G A P l ì , TIÉN 3Y GiAo sir c^p i , BAC SY P H 6 T I & SY f^< HA N ^ I - 19B4 Ml^^.: MCOC VÌJ THI PÌIAN TR'^lNlG QlIAJ^[a HOC fVMU P H A N , M Ó' I D AU Uuoi Aecies l a mot t r o n g nhotig g i o n g ntuoi pno o i e n o' "iicn •,TÓ1, c e y n g h i a d i c h t e quan t r o n g . T r o n g g i o n g !.i:.x~.i> /.edes c e n h J ò u LIUUÌ la du'cìc k;:^iiig d i n h l a v a t tii^ng g i a n tr^^jì-Ja nnuTi^.' Lenii xd hyi. Icrii rat ^4^.;^.^/ h i e m , co fìViìi Yiu'c^it^ l o n den t i n h mar.g v ' zn'c. knce c u a con i;g,j'ol nh-,:* -^joV^^a^y d e n g u e , viem n a o Hhat ban B , g i u n c h i v.v,., Benh o o t v a n g phan ho r o n g r a ì o' Vui^^; n n i o t i'iiau ? h i va mc't s o nu'ot; c h a u A u . v a .^ray r a n n i e u •.{•••"L Ihuoc uhau ti.àrrj boa t r e n '.y tliC bi:.'-... C lìidòu nia'oì2 co LJO ngsj'òi c h e t v i s o t vang r a t cao,ni^a' o' ì'^y tx r;a;n 1795*^-'-'^'*^"' l à 5C0«000 ii^u'òi,o' Cu bs t ' i nàm I60v-I9^^''^ ^^ 55«'^^^"'^' i'ìgu'ol,o' [t:i-:^n Trun^: •. j ' v.ìo t h e ky thu' XIX l à hàng t r a m ngiiin ngu'6'i,o' Tay baii nha \ à o fi^irn Xc.Jc) (yC\000 ngj'ól Y*,Vi,,^ j^énh s o t vang do v i r u s V i c c e r o p h i l u a t r o p i c u s la (Kced and C u r r o l , I 9 r J " ) g a y r a va di/oc t r u y e n b o i v a t t r o i i è ri^^ii t r u y t i n benh cìJ-uh l à muoi Aeùe^ s^*3(^ypti. iJgoài muoi A e , a e 2 y p L i , n ] o t ì$o l o à i niuoi .-^edes Ì:IÌÌG c u n g c o kha n-^Uti t r u y e n benh n^y nh'j" A o , a f r i c a i i u : 5 , j,o.r5impuiii.,Ao,^^ittutui3 , Ae,fluviatilis, Ae, t a y l o r i , v . v . , ^ ( p a v l o v s k y i , 1 5 5 : [ ; Cfu-istcpiiGrSjiac.'^jKiaC- y r s k y i va P l o t n ^ k o v , 1 9 c 4 ; Petriseva,19<./,') • 0' c a c n'j'o'c c h a u A cho den nay chu'a co b e n h ^ o t van^'.nhi/xi^- "'a^ ó' t r o n g vung phan bo cua rr.uci A e . a e g y p t i - ti-xiT^^ ^^iac trL;,;Cn benh chlr.ìi h i e n nay v i e c g l a o la*u 4U0G t e ngày mot tìing cu'oVif: h...r.,cho tì'in kna va ÌÌ.CJ!.^ laa t r u y e n benh o o t v a n g den c a c nu'o'c c h a u /^ l à ch.i'u oc t n e "ìcai t r . r a,..'.:.'c, Benh dc-n^jae c u n g co vùng phan bo kiia r o n g r a ; , , b a c go-i bau i.ot .,.'0 n 'oc co k h l bau n ó n g uni va on h o à . Benh duni^ue tu,y kijout ^'^-ó t,y l e l " von^ c a o nh^mg s o ngu'cl n a c benh l a i r a t l ó n . Vi au :.u n^r.vi r.iac o5nL T ^ c d a t (^V) v à o nam 1572 T^ ^ 0 - o C van n::-s':i,ò' cV Ihi.^ c a c b:::ng ria^a ^:y vao ';J.:i 1^,^^ , l a I-r t ^ . » t r i o u nga'oljO' Khat ban cung co han^: t i : ;U n,:.^^'ol rnac vci.h,nh:^t cac c a n g Cxacù, ''^ioto v . v . . ^ la •..' C khu vu'c r^or.,^ n;ru c h a a à, ""ay ''^Ijai b'r:^: ciu'or.t va niol v à i no'i kbac V'f;riiì derie-'uO cr ko:n t h o o t:i'if;u f^oi l^T benh doiifcuc x u a t huyr;t hav 'Trcc i\.i .!i^':-:r. x u a t L:uyet nun '.•/'-•e uaL l à L'^^nl, L.ot >:,>;.;! bu; t t.Tron^^ nb'Tng ncLTi gan day benn ...(jt x u a t h u y e t ng^'^'y càrif;.' t : "^ t r o n g hon, Tnoo bao cua To chu-c Y t e t b J g i ó ' i 0'.T3 ( I ' ^ ; 7 9 ) , t\} n^.m : " 7 > . P " 7 8 ó' .••ien T'I^'^^'J ng-j'òi r.iìlG oenii va 77^ rit;:a'ci cV;at, C ^ncii,'r:^x.;. x c^ '^l.-.l:. tii(.!.;g :iien co ^go'o'i ::! ao !>onh va OT^ n^^a'^x o b e t , .,' T h a i I^JU CO •/•I,j^ir' nt^ ^'rl :;:^c"- b r n b v-u 2f.;o ;.g.,'o'i. v;het. j;enh d e n g u e [hr,o ^c-m deiit^ao co d i c n v'i ,3o b xai-.i. liuyrt^ uo t i i . u nuo/a v i r u s V i s G a r c ; : h i l u . j dengv.u Anbbum and Craig,"It;Gy ^ay r a vù T/^c tr'^yeii DO'Ì. t r u n ^ pTÌan tru^^Jn bonij c h m b l a muoi A o . i i o g y p t i , Mot Si;) Toa, ,aoi, Aeù.e^ kbac cur.t^ co kna ;.ung tru;>-é?n b.^^nh d e n g u e nìiu' . 1 . . a l b o p i c t u s ^ ^ i o . v,v.,^ r.cutellari:-3, ( Kas^Tbkry'i v a . I l o t n i k o V i igo-'U rervo;fiai;3kyi va T o d o ì i a n a , 7 , :^ ; " d a n o p va d a i a a v i o n , I ^ / / ; v.v,,,;. .'.jot i-w i c a ' i ntuói ac-des ntia' i ; - j , a f ; g y p t i , :".^^,alb'.;pìct'.a> ^ A o . n i v c u s truy^'-'-'i benh g i u n c l n - bonli i o l a i d i chLjTLg uu.tz ii"» d.e, ^i ^^ry^^tj j ^ . o ^ a l u o i - i u - tuf^ co khe nUiifc •ur.^'.'^n ùona vierr^ nao' Ilbat uan jv - uonh co tv 1.' l:!' von.-vao ;jo"^c u! l a i J Ì cìiu'fìfc nghio.T. t r o r ^ : ( B a n s i o , T^i'^O} Ciiriato,"iiorf-, I'-M"; Muoi a e u e j cii;.ng r.ha*rig l'i v a t trune: g^'^^Ti trL;^;jn •.'•'.j'i, ciò ma Cf^n l à v a t ti, nj^-zr.-i. !'.run^ g i a r . t r u y e n bonh cbo n h i è a Icr-:'i 'l:-!,- v . i t , rbu* ;..'. ac*--^."* / • e , a l b o p i c ' . ù c i l à v a t t r u n g Qian t r u y e n benh gallinacea:^, l\,cantne.:ìeriun, r . J o p h u r a o , lar:b' V,V,,) iniinitio, v,v^^, i'tj* chj.:.i ( r i u ^ ^ o a . r . r e l o c t u i i i ) , {:i.an o b i che L/li'ufi- ^L;rumptj 1 9 4 9 ; b a . ' - i o , l'-y>a), Che 'Xi:-ri na;, :,^'";'f"''i da b l e t t i ' ITO -• 1^0 l o J i viruL; (ben ^C. I j à i oó i;:aa or.i,j vó':. af^'^^vi; t r u y e n b e l inuói, tronfc, :'.' co muoi a e d e s ( T-'^tri j-ava, Co t h u n ó i r a n g :TIUOÌ t r o n g tham g i à vào v i e c duy t r i :-ÌL^.Ì^. '^•.:''-j l'""'/;. Aedes l à rricx trorj^ i.n/i.^, tha'r.b; va l a n t r u y - n la O bon/j l: vi"ii ^^uan :....>i, I^u'ót; t a n^m t r o n g và;-,g rf::.St t ó ' i c e k n i a a u [:6n^ .in uuajin i.nu ho muoi C u l i c i d a e n ó i c h u n g , k h u bo n u o i Aedes n ó i rxcr.i: la dan;; n:...i., va -5pbong phu. rìliieu benu xa b o i do muoi trL:^.>'-'n l a gay r a nbi'ne;: tv:aa urài 1-10 nh'x' a^^'t r é t , " - T t x u a t ìii^yct,via:;] jnao ìThat ban a,::i^.ì. c l - , ^ . v . . . .:Ì..-; ngtiron Cau cua n}u<:;u l a c ^'la tron^: v-i rb-7':i^ boinii xa IL^^OÌ .1 "bi'óc tray.'-V i o'i muoi i^ea-.a j a • •a^;u rv-.' ii..,..•, ^ ^lau^ >. •- ..tw1)L-:1:. ccà :-:aat --»-^-\-. ^,'., t , C' nu'óc t a benii a o i x u a t h u y e t da co t * l a u , - • n / r a ; "'•e t b é ao lue dau t( e benh n h c , de nb-^V: l a n vói ca:n cuin,clic ncn i t ^.^v^c cb;. y ^, M i i . a v , . , •l^'-^tf r.ri :\b.T.'o-è,::::,, '.à^ :x:rn i:'o7 ai.:> ^^^ ••-•^ --^•--•' ''---e \.rov.f' -2 r,-.;"o^ r...A' uà ar.i,.,.ai. ::iionfc,aaLi '^lu., .'^^ -..i...ja. '-'''- - •••"^- i,-.:.,^, ; . v. . , i.ivTng nà-n gan tay vùng phan 00 cua benh s o t x u a t bu;, ^ o" i.a'oc ì:a n^ay cang •iuv r o n g va so la^'iVi^ benh nban ngay c a n g c ^ o . b<.-rib knang c n i xay r a e cac tbài-;h f h o , vurig dGr;^; bang ven bi.en ma l a n dea aa k'' cua vu Ve Ginn ybong; a . i c b , b o y t o (,1 j . . - ; , ].;•;,37c n g / o l ^lulo Ijwnu (^^ n^yrcl c h e t j , VL;,'.^. ra'i"-e: tiL^i . '.; hor, o' /n.L'^.n ^^ui- Viio r.^iT. 1 iiong ry/f. ^' .• *ori :i.a::, i''..v; -e. Uer- i'^.'/.'-^ i.^i :' 1 a^o b-^Mi (TO'' n,ra'61 a h i T t j . ••.ale dà v a v , c l i o l'ien nay v i c e Hf^'hicn Ca'a ,.'iat:.; Aoder: o' rii.t'oc ta cbuug vf., o' mióTi !:aa rioi r i e n g 001. cbu'a day du v^ cc; a-^; thonf/, .^'J.; noi loai ..uoi /'.ede^ p h a t h i a n 'ta'ac cba'a n h i è u . ^!ot so x^^'aien c v u ^/c lùrsb i.';.a,:'lriii t a a i tii.c v a i i r ò d i c b t-a va b i o n phap phon^: uru' muoi àudoa c h i cbcjig d i c b ;Jot x u a t buyot Jap u'Uj- ^ a u c a a i'lj(..jjt^ Iront,' mot so tra'ó';,".èi bo^'; va ^!iéu k i o n i^a tìiO, "lìo raiija r à n g do co ta'oc niì mg b i o n i-djay^ .;na dcng v7 ce iiiou t r o n ^ c o n g t a c phong cLong bcr.h s o t x u a t h u y e t va :; "^ ^ dóVig t h ó l gó)) phan vao v i a c ÒG bonh xa ho^ " l o u t r a co' bai. i b i à n n i . i a n o' u ;'ao t a ^ v i T . e l'u 1 oàn d i c n rnaoi Aedcs l a r;Gt yeu «à'u c a p t h i o t va co y nf^;nia auari ca ve l y l u a n va t b u c t i e n . Xuat p b a t tu* ya-u G:^U n ' ; ) ; ?„att,inc.ay (i^'58)i Bassio (l"^5B)? Phiing Lan Chau {'yS^5o)\ iioàng {l^Ji'j). Stono, lOiight va o t a r k e (l959) ^"^S he thóng toàn bo càc l o à i muci da b i e t t r e n the g i o ì , t r o n g do muoi iledes co vào khoàng 1.5G l o à i thuoc ^'^ phan giong. Ve mat s i n h h o c , s i n h t h a i h o c , v a i t r é dich te cua mot so loài rr.uoi Aedes phó b i e n vd l à vat t r u n g gian truyen nn7n^ benh xa bòi nguy hiejn nba' Got vàng,den^rue,viem nào Nhat ban ii,giun c h ì , v . v . , , t nhieu n,óc cung da dyyc nghien cu'u ta'ong dói day du, f.ict so l o à i muoi Aedes do-oc l a y làu aoi tu'ong nghien cu'u cua nhieu t a c già l à f . e . a e g y p t i , Ae, .ilbopictL,^ , :^'-oap o n i c u s , A e . t o g o i , A e ^ p s e u d o s o u t e l l a r i s (lirumpt, JC-^^j Pavlovsiryi, J-\^1 ; : . •- 8 - ' l a o d o n a l d , J-l""'''; 3 m i t h , T^>;..; R u d n i c k v a Hammon, l O ó l T''\-;I; v . v , , . ) , ; ^".oper '"ron^x co nb'"i^; cong t r i n b ngi:ilón c''-^ vo -, .,oi •1 iVc con^^ ho,GÌ..f:^_ t r i n h '• , 196Ti-^^T^É::» .^' - Aedes ao^rypti ( b ) t h e ' c ì l - i v ; fev-;- cua C h r i s t o p h e r s (l^'oO) co n o i dung r a t ph^.a^: ì'bu. g i à da vuva t o n g ketjVij'a k h a i rraat n h i e u .^-^ypti ..j.-q.^i 1-. *' /rcn,-; CCHH t r i r . b này i,ac b^.c: diom c a a muci / o . a e g y p t i vuY^t-r phan b o , v a i t r o d i c b t c ' , h i n h t b a i g i ' ì i phau va Cini: br^o cua traile: cbu ky p h a t t r i e n , m^i cac idia "^o ?>y b i e n (l'^7i-) 'la bo xjn^: :ìhb?u da;. Ti-'^-u v-'',;lnn hoc oua muoi Ae,ac'^r,'ptì va A«-j, a l b o a i c t u s nhx kna a a n g t e r yeu "a : . k i c h t h i c b t r a n ^ no*,cac yeu t o co aaii nu'>:n, t;^. : CUM ti'l'ay , .: :^: «ca o / paa r tri.cr. a;. g a y , k b a niing s i n h s a n cua m u o i . T r o n g nh.i'ng TÌ^^^Ì gan tay nhc>' v i c e ca' curig nha"ag t h à n h tuli mól cua n h i e u ngành khoa hoc k a a c , v i e c n^liion cu'u n i n h h o c , sinh thai hoc, d i tru^^en hoc cua muoi Aedcs co n b i e u t i e n b c , T'ct GO tac^-ia dìinii c h a t dong v i phong xa de n g h i e n •^-..t^a kna n a n a p n a t t a n cua muoi, .-•yaan^; kifjì! h i e n v i i-uynb q u a n d i , k m h h i e n v i d i c n tu' va lìu'c fio t h u o c rnucr.i nf-diirn Cu'u t u o i le s i n h l y , C a u t r u c nhiem s;ic t h e cua "lot so lc;ài -nuci ^ì\c. t.'iot l a muói Ae.aepTv^pti _ oufiicn va Walli?^, 1 9 ^ 2 ; v . v . , . ^.Tr^foiig ^ói-iang liccij.9',"4; ) , IVtiia c h u n g ìinlu^ /^euec, bcwell.Tab.a- ke^t qua n g h i ' i . c>u s nn h o c ^ a i n h t h a i lioc da l à co' so' cho v i e c tim r a n h l n t b i e n phàp t h i c h ho-j; de d i e t muoi vd bo gay cùa n h i e u l o à i muoi A e d e s , Tron^: c o n g t a c phòng trù du'oc c b u y tu' l a u , muoi A e d e s , v i t ì c phòng c h c n g muÓi a o t da Ke tu' k h i ng-j'òl t a tim di/oXi i^DT i b i v i e c d i e t nnuTi" l o a i con t r ù n g co h a i n ó i chiuig va d i e t :,:a3i Aedes n ó i r i e n g co a r cl)uyen b i o n ve co' b a n , r n h i e u nu'ot; t r e i i t h e g i o ì DLT d/otc su' c u n g nbu' me;, va Kbi lu'oc nhajn ngan c h a n bay d a p t à t nhrrig vu d i c b do muoi t r ' i y e n 1^51 ) , cnien (Pavlovskyi Gong t r o n g qua t r i n h su- dung DDT,nhieu l e d i n u c i Aedes Ta t r e ' kharjgvól l o a i non t h u o c d i e t con t r ù n g n a y . V i e c n g h i e n cà'u c a c b i e n phàii p a c i hoi),3an x u a t nnu^ng hoa c h a t mól de t h a y t h e c h o LJ7 difoc t i e n nana. l o a t nhj*ng boa c h a t d i e t muoi mól r a d ò l va dircc :JU' dun^; r o : v r à i :Ai.,. l: n n i ^ j nrót; nhu* fek:.ma ( 5 O + 0 ) , ^.^alathion, F e n i t ; . . t n i o n , v. v . . . Ò' mot sÓ r.u'óc có>n su' . . • - 9 - , dung boa c h a t d i e t bo gay nhi/ Abate, Viec Sit dung cac hoa c h a t , t i a phong xa de gay b a t thu ( Thiotepa, Coban^ , v , v . , , ) ; si^ dung cac che i)ham sinhhoc ( B a c i l l u s t h u r i n g i e n s i s , B, i s r a e n s i s ),mot so t h i c n dicb (Toxorhynchites s p l e n d e n s , v . v , , , ) , mot so l o à i ca de d i e t bo gay co nhieu t r i e n vong tot t r o n g v i e c phoi hop cac b i e n phap de d i e t muoi Aedes (Alekceev, I 9 8 5 ) . Cùng vói viec san xuat cac hoa chat d i e t con trung mol,cac raay phun va ky t h u a t phun cung ngày mot hoàn t h i e n ben, NhuT.g may phun co g£n dong co' thay the cho su'c ngj'ól va ngay ca v i e c dung o to,may bay de phun hoa c h a t cung khong con xa l a o' nhieu nu'óc (biliason, K i l p a r t r i c k va B a b b e t t , 197"^ )• 0* nu'óx; t a v i e c nghien ciru muoi Aedes con r a t i t , Trong thól ky « Phap thuoc c h i ven ven co ba cong t r i n h nghien ciAi muoi C u l i c i d a e , t r o n g do ce muoi Aedes. Gong t r i n h dàu t i e n cua Borei (l9^0) nghien CÌ/U ó' Kan bo va Nam Trung bo, Tiep theo l à hai cong t r i n h cua C a l l i a r d va Dàng Van Ngi7'(lo47, 1950) nghien ciju ó' Bac bo va vinh Ha long. Ti} ngày hoà binh du»oc l a p l a i t r e n mièn BÌo ( l 9 > 4 ) , cong t a c dieu t r a co' ban muoi Aedes,viec nghien ci/u s i n h h o c , s i n h t h a i h o c , d i truyen hoc, v a i t r o d i c h t e va bien phap phong t n / mot so l o a i muoi Aedes curxg da dL/oG t i e n bành nghien CIAJ ó* mot so co' quan nhu' Vien Sot Hot, KST-CT, Vien Vesinh l'ich t e , Vien Y hoc t^uan sur, Tru'òYig Bai hoc Tong ho'p Ha TìSi, Tru^òTig Dai hoc Y khoa Ha Noi, cac Tram Ve s i n h phòng dich va cac Tram Sot r é t , v , v . . , Hàu h e t cac k e t qua nghien cu'u cua cao tac già thu'ÓYig du'oti cong bo du'ól dang cao bao cao khoa hoc (Vu Thi rhan,Pham Huy Tien, Nguyen Tiro Vien, Vu D^c Hu'o'ng va c t v , iqf75; Vu Thi Phan, Do Quang Ha, H^am Huy Tien,19755 Nguy^n Van Chi, Nguyen Xan Dinh va c t v , l o a 2 ; v , v . , , ) ; mot so chu'o:ag muc trong cac g i a o khoa giang day d a i hoc (Bang Vón Ng5, DÒ Lu'oVig Thai, i c t o ; DS sach 'ò-fong Thai va tap the Bo món Ky ninh t r ù n g tru'óìig Dai hoc Y khoa, 19,74) bay c a c l u a n • an t o t nghiep d a i hoc cùa mot sÓ sinh viSn (Tru'o-ng .^uang Hoc, ICoo; .Np^^yen Thi Bich Thuy , 1970; Nguyen Quy Hoài, l o ^ i ; Kieu Tlii Tarn, I c a ) ; v,v..,).Bln canb cac cÓng t r ì n h nghien cJu cùa cac t a c g i à t r o n g nu'ótj con co mot sÓ cóng -10- . t r i n h co su' tham già giiTa cao ohii^^on ó'^a Lien xo va Viet nani (Grokhovskaia, IQ67 ; Reznik, Grokhovskaia va Nguyen Xuan Hoe,l9r78). Mac du cho den nay o' nu'óvj ta ch'j'a oó nn-nig chuyen knan r i e n g ve muoi Aedes, Tihu*ng k e t qua nghien cù^l cua cac tac già t r e n ta góp phaa dang ke vao viec phong chong dich,tru'o'c net l a d i c h s o t xuat huyet, Theo k e t qua nghien oi/u cua cac tao già : Borei (I950) jT^alliard v£ Dàng Yon Ngi*? (1947,1^^50), Stojanovich va S c o t t (ig65^), Grokhovskaia (1907), Reznik, Grokhovskaia va Nguyen Xuan Hoe ( l 9 7 8 ) , c h o den nay o' Viet nam b i e t 40 l o a i muoi Aedes, t r o n g dò 24 l o à i co o" mien Bac. Trong so da nhiftig l o a i muoi Aedes da b i e t o' mien Bàc, Ae, a e g y p t i da di/o'c l a y lam doi tu'o'ng nghien cu*u cua nhieu tac g i à . Nhu'ng dàc diem sinh hoc, s i n h t h a i hoc va v a i t r o d i c h t e cua nh'/ng l o a i muoi Aedes khac hau nh-j» ch^a du'otj decap den II. I. DIA Dlè^^jTHSl GIAN ^l PffJlDNG HlAP NGHlSl^ C'^ Dia diem va t h o l gian nghien cuTu, Hien nay nhieu tac già de nghi l a y deo Hai van (vy tuyen t h i 16) làm ranh ^rìól phan cliia t r nhien V i e t nam lam hai mien: mien BÌC va Nam, Khu BSC Tr-j'ong sovi txt pb£a Nam song Ca den deo Hai van mien tuy du'oc vao mien 3ac,nhu'ìig mang t i n h chat cua vung dera, vifa co s i c t h a i cùa xep ìoien BàcjVLi'a co sàc t h a i cùa mien Nam. Phan lanh tho Viet nara ti? lu*u vu'c song Ca tro* ra man,? dac diem dien hmh cua mien B Ì C , De tira hieu nhi/ng dsc die:a cua khu he muoi Aedes o* mien Bac V i e t Tiam , tu* nani I97O den nam 1085 (chu yeu ti5 nà^n I979-I985) chung t o i da t i e n banh dieu t r a thu mau o* 7''^ ^ i a ^iem thuoc 1^ t i n h va thanh pho ti} l^fu vrfc song oa tro' r a . 0 moi t i n n chungtoi dieu t r a t r e n 5 ^ i a diem dàc t n m g cho oac canh qu.i*n va sinh canh dien h m h , nhu" khu vu'c dan cu", nnig n a i 'la , r\tc\P-_ t r e nu'a, v , v . . , ''"^ang 1 va Hmh l ) . -11Bang 1.' DIA D-^^T vA TTIÒI GIAN DI?X T}:A 'WX'l AI-^IJHÌJ à MIBN BiJC VIÉT N/J.^ x)ia *iem d i e u ... 0 tra ; : T/t Tliunh pho hay t i n h '; (1) (5) ; Thol £ i a n ; (4) Thi xa Veri i;ai : Hoang l i é n ^^cn : iX-l';^òO Dong c u c n r S Van "Von ; : Tan l a i ' , b5.c quang t iia x uj'cn :VTII--1979 Ijong ti-,r>, r.oti d.fOTìg : : ^'-1<78^ Tan t h à n h , ^oVi du'o'ng : : V-19^5 Nam tnau. Che r a : Cao b a n g : IX-I9/C Tlii xa T b a i n^'uyen : BIC : V'-l-^or s : V-l-c2 : ' V-T-L2 6 t Yen d i n h , Pbù l'j*oYig 9 : Thanh a i a i , Phu lu'oVig tliai I»l^--G ì 10 Ka p b a c . b a i t^} ! V-lHciJ il CI i e n : bang so'n V-lP/o : V-19Y9 t b l h g , 3S.c son Vàn l i n h . Chi làng - a IZ Thi xa Hòn g a i 14 i5 1 Dièn x a , T i e n yen ; '^uang n i n h s t Tuan cb>au, HÓn g a i i - : Quan l a n , ; - : viii-io^r- : - :VlII-lOo? Cam nba 17 Ban s e n , Cam pba 18 Le c h a n , H a i 19 Cat b à 20 Puriéi l a o , 71 "'2 phón^ Tuan giao VI-l^^oO : i i a i pbÓn,:- : S : - V-^l'^'oO VI-KoO VI-1'^^0 vl-1970 : L a i ci.au : Vi-lf^82 Pa barn, Mu'òn^ l a y ; - vl-19d2 Mi/òng ?Joli,Bien b i e n : . X-l<^8? Nong tru'o>ig l'[oc c h a u : bo^ l a : A-irri'j tr -12" _.^^ _ . _ „ _ _ .__ _^^.._ \'') ; r .. : Cbi^i'c;. cii/Jo\\(2^, LioTìf^ Mu V n '^ : oi n i« : - V-ÌOc, : iia :-^"'n G"jnn •.'_.! ^..- 1 " : '• , : wb;iené-' ^'*-^ -'uuar. c h a u ^ : "', A : Tli.V'ng t i e i . , ^i-A b o i : - : — 1 r V :'..>: Yej'i oG*".., V uoc c-u,. m * '^ : , s : . b a r n ];bo '"ói., Tinh : ^:; : Mt;! ^a 1:^1, \ ; i . i ^ Vur^f i.a . ^ r. y.u'"' /;i...;'j : v - : -^I . - ì ~ O'. - '•- ', — w ^•:•. :1 ^^ : ì'tinia r/nu, ''""^-bia ^.':ng il ^^ : C uc; ,. hu'cVe ) '<'^v..: 1 on g '• -. • y4 : I^ea t a n , Triung so'n : e 1 T liaUj,:. • ' ;;c-u : - ^ - • Vl-1 oC 1^ 35 • i^ga l i e n , Trun.i^ sovi : -3o : Ven t b o , Thiou ven : -J7 : Uuang h i ^ n , L'.i'o'iif; ngoc : :5ò i Van nam, I i^oVitr: ngoc : y-^ •• Thành pho Vinh . l'gbe 4u : wuynh tn/j.^r, C^u^'nh l'uv : - 41 : Chau Cu'ùn£^, Quy, h^^p ; -. .^, , „ . • * • » 4^ : (e' r.- ir; l>t; (ca !ic.f,:; tinb V--1979 , i b i xa b a i d .i-on^-^ : b a i bu'ng 4y : D m h u ù , -'y v:in j - 44 : Thu'óvig k i e t , L*y van : - . : « 4o : Xuan d u o , ••.:v v5n : » ,,.,',. » ~ « 4 / : fw.inh n a i , Vfj vàn • : - 4- : l'U b : . c 4i; : Lu'olng t a l , My van : Thi x a Bac ^.lang 40 : V i e t nt^-oc,Tan yen • 'ì'k.{j : j aw Vli-l^.:,, ": ( c a r, u:li) V-V^bl V - b ,A A - Ì : C^. -13: (r) (i: (4) (;0 • : 5(. ; tCong *Vh^^on, 0' Ha n o i v i c e ciaig c a p nhà o, o'i ^\'^'^' lu'.^ qua lu. cung c a p nu'oc cov. t?-ap nhj.r-i^ bivc kliun. b a u h e t c a c g i à d i n h deu p h a i du* t r u ' nu'óic de ::u' dung bang n g a y . phong c h o n g d i c h s o t x u a t h u y e t , tu' nam 19('9 ^-''' ^^-^^ ^^^ ^'k^ ^^ t i e n v^hXkU mot s o b i e n phap dis^t muoi Ae, a e g y p t i nhu' phun boa c b a t , t b a ? £ , xua muoi x) e lui'ig h'.;'^'ng v,v,,, 0' Ha n o i chun^:' t o i -ta t i e n banb t h o o d o i <:.i.c c h i s o nuoi bo t"av Ae, a e g y p t i tJ* nàm 1971; ^ten namigyb va ti} thnng IV - 19tìl den t h a n g I I I - V^^J?. - Xa i^Jga l i o n ( T r u n g f:on, Thanh boa) due t r . m g cbo vOng dong cang ven b.1en dong Utin, c o d i c h s o t x u a t h u y e t jtay r a troT.g nbu'ng num gan d a y , x à Nga l i e u nam c a c h b i e n 5 km, co d i e n t i c h 5 kjii'^ v o i d a r :3o 3 . l : / o n g u ' ò l , ^/u-g gion^^ nhu* n h i e u n o i khac t h u o c vìu-ig dong b i n g ven b i e n , nliuii uan b day L-C t a p q u a n du* tru" nu'óc t r o n g c a c b e , p h i , chuTj v a i , v , v , . , de ^'.u* dung nà,:gng.'i,v, Vie*.; a p dung nhu^^g b i c n phap d i e t bo g a y , d i e t muoi -..•urig da nhu'ng chu'a t r i e t IU.JC t i e n i^ànii , de. 0' xa Nga l i e n c h u n g t o i tbrjo d o i c a c c h i co muoi va b aj .-iu, d>- g y p t i tu' t h a n g l - ] 9 b C den t b a n g X I I - IC5O. - Xa ^ u a n g bit;.. (Lu'Cng n g o c , Thanh boa) -Jac tr-ut^g cnc v^L.;. .v:.^! n u i c o n h i e u n f n g n u i :A va riltig tr-:; nu'a, l à mot t r c n ^ nhuVig n o i t b u r , : \Zi-^ riìi^ n u i da xa;y r a d i c h ::.ot x u a t h u y e t ( t h a n g V T I - 1 ' * ; 7 ) . Xa ...uang h i e n n/un cardi du'o-ng o t o tu* Thanh boa d i L à o , co d i e n t i c b vào kboàng ]',0 km^, dan i^'o 2 , ] ' : 0 n g u ' ò l . llau h e t d a t d a i b day du'oc t r o n g t r . ' o n g , liban *ar, tb..i'èì : -16xi^iyen v à o l'ung k : en c u i , l a y mang, chiim bon bay k b a i t b a c t r e nu'a. Quang b i e n nam t r o n g vùng s o t r e t , cbo nen t r c n g gi^^i Xa torin t a n conf^ dio!", benh s o t r e t da drj-oc phun bl'T uifft mui/i <ì tron^.- n b a . ticu 'i/iec u i e t Ì.'I U C i s o n g n g o a i n h a , va phong eh.me' d o t cìio nbuTjg n g ^ o l ihu^ciig xi;j en vao r ^ i ^ cbu'a du'o'c cbu ;y d e n , Chung t o i t h e o d o i c a c c h i s o muoi va bo gay muoi i i e J e o o* ;a H.uang h i e n tu' tbcing I - l ' ^ ^ r den t h a n g X l I - l ^ b O , ^ \. ^ 0 7 J 0 V Ngoai viec r .làen c;;'u o' y dia diem co dinh 0 0 ft. 0 . •* 0 -^ " ^ ^ cbung t.yi con ket i;wp 0-, ^ ^ f^ v o i c a c tram vc:: r-'inb rbcng d i c h , c a c t r a m .sot r e t va mot s o d o i ve :rina phong d i c h de n g h i e n cu'u t i n b h m h phan b o , kha n à n g p h a t t a n , v a i t r u n g g i a n t r u y e n benh s e t x u a t h u y e t , v , v , . , tre cua muoi A e d e s . Hàu h e t c a c t h i nghiem v e s i n h h o c , .'^iinb t h a i hoc va v i e c zu* ];y c a c dan l i e u t h u t h a j ; difo'c c h u n g t o i t i e n bành o' phong t h i ugbicin cua To i^iuoi C u l u c i n a e , bbonj* Con t r u n g v i e n S o t r e t KwT-CT va phong t b i nghiem Ciiti To Lónf- v a t khong Xi.i'ong s o n g , Khoa Sinh v a t , t r i / ò n ^ B a i noe Tong bop nà ns^i. C, Phcfó'ng phap ngiiien cu'u • a ) bhirong phap t h u t h a p va bao quan mau v a t ; Trong qua t r m b d i e u t r a t h u t b a p mau v a t va t a o quan mau,ciiung t o i s u dung c a c qtiy t r i n b ky t h u a t cua To Ci u'c y t e t h e g i o ì (c-.a-^) va cùa ViSn ?.ot r S t , XST-CT co bo s u n g . + B i è u t r a muoi : b a o gom d i e u t r a muoi e t i o n g n:rj l-.ii n g a y , b a n dem, t r o n g c b u o n g g i à sue ban dem va mòi ngu'bl^ - Dièu t r a muoi t r o n g mia ban ngày t i e n banh t} '] gio' den 11 gio", u moi rinà T. ngu'ol da d:*oc huan luyeii t b a n b t b a c v!^ ky t h u a t muoi t r o n g 1^ pbuL, Khi óàt toan lo b à t cliu y idiur^g n e l luuoi iiay d a a nnu' t r e n cnmi luùn , quan ao va c a c do d u n g t r o n g n h a . ibuoi cua t :'nfe m a i e r i e n g va c o nhan r o t e n c h u h o , n o i dau vd do no mau ( c h i .:o s ^ l l a ) c u a C moi d i a d:icm ghi :':UGÌ. c b u n g t o i l a t muoi t r ò n g n h à ban n g a y b T.U nna d a c ti'u'ng. ItiSng o* t b à n b pho I l i n o i , tu' t h a n g I V - l c g i den l l l - 1 9 b 2 cùLi.^U-i "17dieu t r a o' 50 rb^:* thuoc •• pi- ."ng phan phoi ^i;bj trong 4 quan noi ib b : phu'òviE? Chu'ong du'cng (Kcàn k --::i], phu*cmg Boi Can (ba dir.b), pbu'òrig Tbanb nhan (,iai Ba Trur^g), pb-t'ÒTig Trung i.ung va nh.'-ig Ngìjyen Trai (Don,' d a j , - ]jieu t r a muoi trong nlia ban lem t i e n banb t.r I9 ^ 1 ' . don ^ : gic"- , ky tl'iuat cung giong nhi-f dieu t r a muoi trong nba ban ngay, Ó' mei dia diem dieu t r a , chung t e i b i t r.uoi t i i:g nhà ban dem -0 nljà, V « 0 0 -^ . 0 *t - l'iòu t r a mu'>i t r c n g cbuong già sue ban dem t i e n bann tu' J-9 t^'-^' don ?'5 gio', kl.l b à t muoi chu y nbulig no'l r^uoi tb-i'òng dau de r i n b moi n ÌÌ Ì' duól cac tan c i y bui o* ; ^^)g quanb, t r e n tu'o'ng vach bay kbung cu'a v . v . . . 0' moi dia diem dieu t r a , chung t o i b a t muoi t r c n g 5 chuong .-la sue, - Sieu t r a muci bang phuong i)hap moi ngj'ol du'o'c ap lui^g doi voi niiU7ig l(ìai miioi song n g r a i nha, trong ru'ng, Moi lan dieu t r a , e. ngu'o'i n...<-i x.-.n quan den dau goi cho' cho l u o i ^QX\ dot va dung ong tìiuy t i n h tbung nai tau de bfit muoi, Tbol gian moi t } / gic' den 13 gio'. Chung t o i curig s^i uu<.g phu'ong phap nay de nghien cu^u gio' boat dong cua muoi, tbol gian uioi kec dai suot V'\ giò', • iJièu t r a bo c'^y \ - ^ i è u t r a bo gay trong khu dan c^ cbu yeu tro? / cac dun^ cu cn'-ji n\tbo -^n, nu'ote rua nhu* be,plUi,ohum, v a i va cac dung cu cbu-a nu'óc khac nliu' L-e canh, vo chai lo v e , vo dò bop, aianb b a t v e v . v , , , Bo gaj^ cua t'Àig àùi,Lf-cu va ó' tij*ng nhà de r i e n g . 0' cac dia diem d i e u t r a , so nhà diou t r a bo gay bànt, -Ù nha diva t r a muoi ban ngay, - Sièu t r a bo gay o' trong ruìig chu yeu trc.^_ cac goc t r e , :.u'a^hoc cay, hoc da, Bo gay cua ti?ng o nu'ot va cua ttrtig l o a i o nu'óe du^cv:; de • r^ieu t r a trj*ng muoi : ' X\KW^,. De hoan t h i e n tnem pnu'oVig phap su'u tam mau v a t va gop paan tiinhieu dìic diem sinh t h a i cua muJÌ Aedes, du'a t r e n kha nàng ton t a i l a u dai c u a tru*ng muoJ-, chung t o i da ho sung them phu'ong p f ' p "thiu H ^ g muo:i , " W t h u a t |T^!'f -18" t h u t i x m g muoi t u y t h u o c vao n o i de cua muoi» - c i v o i c a c dun^, c u cbu'a nu'oc t r c n g c a c g i à d i n b , c é c hoc c a y , hoc d à , de t h u du'ox: t r u r g rnuoi c h u n g dung bong tham nu'ó'c :,uet l e n t h a n h ke tu' mat n.'óc t r o ' l e n , toi rjoi v o i ca;: goc t r e nu'a, c h a t l a y g i o n g o' t r e n c u n g , -^au de ".CTV nrj:.nig nar.n t:.':_.ng nay r r.ung g i o n g t r e nu'a co d m h t n / n g muoi dri ve ngam vao nu'oc, tru'nf' s e no' tc...vri g a y , (Anh 1 Do ). Ngoai phu'ong r h à p t r e n , de t h u 1:jtq'c t i ' n g m u o i , cbun^^ t o i con dung pbu'o'ng phap b a y tru^ng t h e o bu'o'iìg dan cua To cnu*c y t o r.:,e bay t r i / n g d-'oc lam b"; g vo bop r,^'-d bò soTi len va 1 ' t t r a n h c h o bay qua :ay nu'o'c t r o n g nhu^'ng ngay mu'a t e , due mot l o nbo (Anh 2 ^KX! cu' •,Ì'^7C;. t r o n g i >.g r ^ a y v^cOe o' c a c b T i o n g cnu'i.g ^-cm ; , Tri'ot k h i dem d a t , do vao bay mot i t n / o c "^e tr.am u'6*t g i a y l o c , Wol d a t b a y tbu'óvig C xung quanb n h c , t r o n g v r ò n hay du'ei tan c a y , Sau k h i d a t bay kboang mot t u a n t h i t b u bay ve va cbo ttiem r.'u'e'c vao t r o n g bay de trL:'ng no' t'-ann bo g a y . bo lu'ong bay s-: dun^: cho n'Ot dc't lieu t r a l a '•jO c a i , + bhu'o'ng ]"ht:p xu* Zi va b a o quan man v a i : Be t i e n l e i va 'lam bao do o h i n h s a c t r o n r cu-^ t r i r b d i n h l o a i c h u n g t o i da xay duiig c a c b o t i e u ban muoi A e d e s . Mot bo t i e u ban , hounchmh gom c a c t i e u ban xac bo g a y , jcac q u d n g , muoi tru'ong t h à n h , b o i v ó i tuuoi du*c co them t i e u ban co' quan g i a o p h o i . De c o c a c bo t i e u ban hoàn c h i n b , t o i da t i e n hài^h t h e o b a i c a c h : c a c h thu' n h a t n u o i K •. ^ 0 ' t h a n h va c a c h tbu' h a i n(-,u'o'c l a i , truT^g no' t h a n h bo g a y , '^ %. 0 cbung t ? bo gay l e n ::iuoi tru'obg 0 Z 0 l a y muoi c a i no mau cbo de truTig va ono t i e p t u e n u o i 5:erì n;uoi t r / C n g t b a n b . T i e u ban muoi du'o'c cam b & g kim t h u y t i n b va giù' tron^. ong tbuy t i n h co» cbu'a b a n g p h i e n va day bang n u t l i e de tran>! moc. T i e u Dan x a c bo g a y , x a c q u a n g va co' quan g i a o c a u du'c du'c/c gàn t r e n lam k m h b??ng dung d i c b gàn t i e u ban va day b a n g l a m o n , Cong tbu'c cua d u n g d i c h g i n gom c o : C h l o r a l - h y d r a t 7 4 g , gom a r a b i c i g , 0 axit axetic M nu'o'c c a t ^f^'l* j „ ; ; : ^":: : "^nl va -19- Ann 1, Thu 0 ':. 0 gay va trulig muoi Aeues goc tre nu'a. f^l\^ i^ Anh 2, Bay tMig muoi Aedes L.:.„-iig -20b) Co' so' phan loai vd dinh loai : Trciit' qua t r i r;b uhan l o a i va d i n h l o a i r^ruoj. Aectes .--f ;i.ien n^m cburi.g t o i uu'a ti'?-rn mu'o Ò. ce' oo' ^..au day : - Jiet i.:an : chiU yeu au'a vao c a c 0( t i e u rjun •Tay :iu j.-.o:.'"; ^-c - l e u • ban xac bo ga^-, x a c q u à n g , rr.ar.i tx-u'orig t h a n h , co' quan g i a o p h o i d u e , . - Le t b o n g phan l o a i va ; j t a r k e , : cliu yeu au'a t r e n iie t u o u g cua bLor.e,'i:it^,bt 19^9. - C'.c t a i l i e u mo t a va d i n h l o a i • rel'l-^C), : du'a "tfcn c a c t'..'i. ."lieu c;.a • • Ibung ì a n Chau ( l ^ : ^ o ) , b e l k i n '..e-- * b a r r a u d ( l ' ^ ; 4 ) , ^'orchadnlcyi ( l ^ ; ^ ) , Otak^^lbcrg ( T f ; - , ; , (19^Ò,1';^59,19L1), {l'^jyj)^ * (X^^)^ ..:attln^.]v ^ t a j a u o v x c b v i ,3Cctt Tran Tarn b à o ( l ^ o 9 ) , . u e l f i n a d o ( l 9 o c ) , b n i g b t ( l 9 6 b ) , ilcnett Ì9Ò£';, Tyson (I97 c ) , Abercorabie ( 1 0 7 7 ) , boang,. (1^77 ) , , 0 j j^ 0 rfh % f '^ 0 0 c ; Cac o i u co t r / n g , bo gay va muoi du'o'c su' dung i o darli ^ i ^ •> lini'i h i n h pban vung va b i c n dong s o lu'ong : ^tì t h e o d e i muci t r u y e n benh n o t >;uat h u y e t , To chuc y t - uic ^-\ ci (UviS) quy dinlj tlu^o d o i 3 ^^'^ s o sau day : - Cbi -^0 uba co muoi : t i n b b a n g t y l e pban tram cua ...o nn,ì c c ; . u o i va su niia d i e u t r * i . So nba d i e u t r a tu' 1)0 den ICC n h à , (ben vj i d '-'/o;. - Chi do mat do muoi : t i u b b;lng s o lircng uiuoi t r u n g tiina mot nhà. d i e u t r a , (ben v i l à trcng con/nbà), - Chi 30 nhà co bo g a y : t i n b bang t i l e i:h£n tr.lui nnd c o he it^xy va s o nhà d i b u t r a , (Doti v i l à '^/o). - Cbi so b r e t e a u : :::o dung cu co bo ^a^j i ICO nba di^.-u. t r a . - Cbi s o bay co tru'ng : t i n b bang t i l o -..ai; t r a m cua Ì;O ha.; tru'ng va so bay d n t , Zc t Sy d a t t i 30 den ICO c a i . (ben vi l à De danb g i à hi^^:, qua cua b i e n pbap t b a cu a i e t b r ^ a v , rot, IC:;T-CT co ^/o). Vien . et ( 1 9 7 0 ) c6 bo s u n g them c h i s o aung cu .:" bo g a y . Chi -.t cZ-; !_.;,.• tir:'.a b a n g t i l o pb&n t r a m cua s o dung c u co b;. ^ay v i ^o J ur.. eu d i b u t,;,., (r^o'n v i la' ^/o). -21Trong qua t r i n h t h e o d o i de danb c'I^ t m b binìi pban b c va b i e n tong So lu'o'ii^ cua muoi i-iecics o' niien bue v i e t num cb'Ung t .: '.la u ; ui.-i,.. c a c t r e n va t n e o ar-i ',:..J^ SO tbem b a i c h i :io : - Chi ^o mat do muci : .oi neu'ol ; t i n b [.iuif.; ^c 1 ^'cT^. n.uoi truut^. ^jih den iiut mau .aot ng^'o'i t r o n g mot ^^lo' d i e u t r a . - Chi .0 dung c u co t r / ì i g : t m b b^^ng t i l e phan XL^I^ cua se cu co tl^^'ng va j o dung cu d i e u (bov,. vi l a (boyi v i l a c o n ^ ^ ^ i c ' / n g a ò l ; . t r a , oo dun?/ cu d i e u t r a dung t'»' bO den 1(,L' c a i . /o). d ) Cac :.o lic-u Vf; k b i tu'cng (nnie-t i o , '.'" : ai;;, lu'ong ...ULW ^"Z .ÌU un bao V i e t nam va o" c a c d i a diem n t . b i e n cu'u: Cbung t o i su* dung c a c s o l i e u k b i tu'on^; lu'u tiu' t - . i rì.iwé li'utu" Cuc d i e u t r a co L un Tong cuc k h i tu'ong tììuy v a n . Tren day l a mot s o phu'ong p h a p , ky t b u a t va c a c o b i co f'ia ci.uug t o i da Ba' dung de r.^/bien cu'u muoi Aedes o' mien L^."^ V i e t nam. L/ moi, ov. t h i nghiem, de t i e n c b o v i e c t...;o Qui Ket qua cnung t r i LC t r m b L-.y .ù,y j^.ucng phap t i e n hanu tru'o'c k h i I r m b bay k e t q.,! cua t b i ngbi(,iL.
- Xem thêm -