Mô hình tiểu thuyết lê văn trương và sức hấp dẫn của mô hình này

  • Số trang: 159 |
  • Loại file: DOCX |
  • Lượt xem: 18 |
  • Lượt tải: 1
nhattuvisu

Đã đăng 26946 tài liệu

Mô tả:

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN ---------- LÊ THỊ NGÂN MÔ HÌNH TIỂU THUYẾT LÊ VĂN TRƯƠNG VÀ SỨC HẤP DẪN CỦA MÔ HÌNH NÀY Chuyên ngành: Văn học Việt Nam hiện đại Mã số: 62.22.34.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN Người hướng dẫn khoa học : GS Nguyễn Đăng Mạnh Thái Nguyên, 2012 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả được nêu trong luận án là trung thực và chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào. Nếu sai, tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm. Thái Nguyên, ngày 9 tháng 5 năm 2012 TÁC GIẢ LUẬN ÁN LÊ THỊ NGÂN ii MỤC LỤC Lời cam đoan .........................................................................................................................i Mục lục ........................................................................................................................ii PHẦN MỞ ĐẦU ................................................................................................................. 1 1. Tính cấp thiết của luận án .......................................................................................... 1 2. Lịch sử vấn đề.............................................................................................................. 2 2.1. Xu hướng phê phán ................................................................................................... 2 2.2. Xu hướng khẳng định................................................................................................ 8 2.3. Tiểu kết ..................................................................................................................... 19 3. Mục đích, đối tượng và văn bản nghiên cứu ......................................................... 20 3.1. Mục đích, đối tượng nghiên cứu ............................................................................ 20 3.2. Văn bản nghiên cứu................................................................................................. 21 4. Phương pháp nghiên cứu.......................................................................................... 21 5. Đóng góp mới của luận án ....................................................................................... 22 6. Bố cục của luận án .................................................................................................... 22 PHẦN NỘI DUNG ........................................................................................................... 23 CHƯƠNG 1: KHÁI NIỆM MÔ HÌNH VÀ CÔNG CHÚNG CỦA TIỂU THUYẾT LÊ VĂN TRƯƠNG................................................................................... 23 1.1. Khái niệm mô hình ................................................................................................ 23 1.1.1. Khái niệm mô hình trong khoa học và đời sống ............................................... 23 1.1.2. Mô hình trong nghệ thuật, văn chương ............................................................ 23 1.2. Công chúng của tiểu thuyết Lê Văn Trương ...................................................... 25 1.2.1. Vấn đề công chúng của văn học và sự hình thành lớp công chúng mới nửa đầu thế kỷ XX.................................................................................................... 25 1.2.2. Công chúng của tiểu thuyết Lê Văn Trương ..................................................... 29 1.3. Tiểu kết chương 1 .................................................................................................. 34 CHƯƠNG 2: NHÂN VẬT NGƯỜI HÙNG - ĐẶC ĐIỂM THỨ NHẤT CỦA MÔ HÌNH TIỂU THUYẾT TIỂU VĂN TRƯƠNG................... 36 2.1. Tính cách nhân vật người hùng trong tiểu thuyết Lê Văn Trương .................. 36 iii 2.1.1. Sự đa dạng về nhân vật ........................................................................................ 36 2.1.2. Sự thống nhất về tính cách................................................................................... 42 2.2. Nhân vật người hùng của Lê Văn Trương với khát vọng vượt thoát thân phận của mình ................................................................................................................ 47 2.2.1. Thành phần xuất thân của nhân vật người hùng trong tiểu thuyết Lê Văn Trương... 47 2.2.2. Sự đổi ngôi - khi nhân vật người hùng của Lê Văn Trương chiến thắng ....... 49 2.3. Một số kiểu nhân vật người hùng trong tiểu thuyết Lê Văn Trương .............. 55 2.3.1. Người hùng trong trường đời .............................................................................. 55 2.3.2. Người hùng trong tình yêu................................................................................... 62 2.4. Tiểu kết chương 2 .................................................................................................. 72 CHƯƠNG 3: CỐT TRUYỆN LY KỲ, NHỮNG CẢNH XỨ LẠ ĐẶC ĐIỂM THỨ HAI CỦA MÔ HÌNH TIỂU THUYẾT LÊ VĂN TRƯƠNG .... 74 3.1. Sức hấp dẫn của cốt truyện ly kỳ trong tiểu thuyết, truyện kí truyền thống đối với đại chúng ........................................................................................................ 74 3.1.1. Quá trình hiện đại hóa của tiểu thuyết Việt Nam đầu thế kỉ XX ..................... 74 3.1.2. Thị hiếu của đại chúng: ưa thích cốt truyện ly kì .............................................. 76 3.2. Một số loại cốt truyện chủ yếu của tiểu thuyết Lê Văn Trương ...................... 79 3.2.1. Cốt truyện phiêu lưu............................................................................................. 79 3.2.2. Những truyện tình éo le ....................................................................................... 84 3.2.3. Những cảnh xứ lạ ................................................................................................. 89 3.2.3.1. Truyện đường rừng và nét riêng của tiểu thuyết Lê Văn Trương .....89 3.2.3.2. Sức hấp dẫn của những miền đất lạ ..................................................93 3.2.3.3. Sự khám phá phong tục, văn hoá vùng cao ......................................98 3.3. Tiểu kết chương 3 ................................................................................................ 103 CHƯƠNG 4: CHỦ ĐỀ ĐẠO LÝ VÀ KẾT THÚC CÓ HẬUĐẶC ĐIỂM THỨ BA CỦA MÔ HÌNH TIỂU THUYẾT LÊ VĂN TRƯƠNG .... 105 4.1. Chủ đề đạo lý và kết thúc có hậu trong tiểu thuyết luôn phù hợp với thị hiếu của đại chúng bình dân ...................................................................................... 105 iv 4.1.1. Quan niệm mới của các nhà tiểu thuyết Việt Nam hiện đại về vấn đề giáo huấn trong văn chương ....................................................................................105 4.1.2. Lê Văn Trương với lối đi riêng, trở về truyền thống ......................................109 4.2. Chủ đề đạo lý trong tiểu thuyết Lê Văn Trương .............................................. 112 4.2.1. Điểm khác biệt giữa nhân vật người hùng trong tiểu thuyết Lê Văn Trương với nhân vật siêu nhân của Nietzsch ..............................................................112 4.2.2. Đạo lý mang tính truyền thống..........................................................................115 4.2.3. Đạo lý mang tính thiết thực ...............................................................................125 4.2.4. Đạo lý mang tính dân tộc, lòng yêu nước ........................................................130 4.3. Kết thúc có hậu..................................................................................................... 136 4.4. Tiểu kết chương 4 ................................................................................................ 140 PHẦN KẾT LUẬN ......................................................................................................... 142 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................................... 145 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của luận án Trong văn học Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945, Lê Văn Trương nổi lên như một hiện tượng đặc biệt. Sức viết của Lê Văn Trương không dễ mấy ai có được, nếu không nói là chưa ai có được. Riêng tiểu thuyết đã 247 cuốn. Ngoài tiểu thuyết, ông còn viết truyện ngắn, phóng sự, bút ký, thơ và kịch. Ông tạo ra được một kiểu nhân vật Người hùng "được cả một thời chấp nhận và say mê". Nhưng tiểu thuyết Lê Văn Trương có nhiều luồng ý kiến đánh giá khác nhau, thậm chí trái ngược nhau. Có nhiều ý kiến đánh giá: Văn Lê Văn Trương dễ dãi, dây cà ra dây muống, rườm rà, luộm thuộm; Lê Văn Trương hay triết lý, nhưng ồn ào và áp đặt; Nhân vật Người hùng trong tiểu thuyết Lê Văn Trương là thứ anh hùng rơm, huyênh hoang, có những hành vi bất thường, nhiều khi không thực. Bên cạnh đó là những ý kiến ghi nhận sự ảnh hưởng đặc biệt của tiểu thuyết Lê Văn Trương với công chúng đương thời: Tiểu thuyết gia họ Lê là người dám đứng ra mạnh dạn chủ trương một lý thuyết luân lý; Với những trang văn nồng nàn, mạnh mẽ, thể hiện những khát vọng cháy bỏng của con người, nhà văn đã xây dựng hình tượng người hùng quyết liệt và ngang tàng; Triết lý sức mạnh và nhân vật người hùng của ông đã ảnh hưởng tới thế hệ thanh niên thời đó rất sâu đậm; Thực tế đã cho thấy, Lê Văn Trương tự tạo riêng cho mình một vị trí trong văn học Việt Nam hiện đại những năm đầu thế kỷ XX. Qua những ý kiến trái ngược nhau nói trên, thấy nổi lên một vấn đề: Tiểu thuyết Lê Văn Trương không hẳn đã đặc sắc hơn một số tác giả khác, nhiều tác phẩm bộc lộ rõ nhược điểm về mặt nghệ thuật, trong đó có hiện tượng lặp lại của nhiều yếu tố (đến mức có thể mô hình hoá được), nhưng các tác phẩm của ông vẫn có sức hấp dẫn đặc biệt đối với công chúng văn học đương thời, ảnh hưởng không nhỏ tới tư tưởng của tầng lớp thanh niên, khiến ông trở thành nhà văn có sách best seller nhất thế kỷ. Tác phẩm của ông trong suốt một thời gian dài luôn được "...nhà xuất bản chờ bản thảo viết xong để in, độc giả chờ sách ra để đọc" [25;212]. 2 Câu hỏi đặt ra ở đây là tại sao nghệ thuật của tiểu thuyết Lê Văn Trương thuộc hạng xoàng, nhưng lại có sức hấp dẫn đông đảo độc giả như vậy? Lê Văn Trương đã có lối viết phù hợp với tầm đón đợi của công chúng? Hiện tượng Lê Văn Trương có phải là một kiểu tồn tại văn học? Đã có nhiều nhà văn, nhà nghiên cứu tìm cách giải thích sức chinh phục độc giả của Lê Văn Trương ở các góc độ khác nhau. Nhưng vấn đề đó cho đến nay vẫn chưa được lý giải một cách đến độ và thoả đáng. Luận án Mô hình tiểu thuyết Lê Văn Trương và sức hấp dẫn của mô hình này hi vọng đóng góp vào việc lý giải vấn đề nói trên. Bên cạnh đó, Lê Văn Trương cũng là một người chịu thiệt thòi về thái độ đánh giá chưa thật sự công bằng của giới phê bình văn học trong suốt một thời gian dài với những gì ông đóng góp cho văn học Việt Nam những năm đầu thế kỉ XX. Người đời gần như lãng quên "người hùng" một thuở. "Với các nhà văn, dù đã qua đời hay còn sống, chúng ta nên công bằng và trung thực" [13]. Tác giả luận án hy vọng sẽ góp phần đánh giá một cách công bằng, khách quan, những đóng góp của Lê Văn Trương đối với văn học nước nhà từ góc độ tâm lý tiếp nhận văn học của độc giả. 2. Lịch sử vấn đề Trong các nhà văn đương thời, Lê Văn Trương là một trong những người được đọc nhiều nhất đồng thời cũng là người bị công kích một cách ồn ào nhất. Đã bao người chê bai ông giễu cợt ông, nhưng cũng đã có không biết bao độc giả say mê ông, thậm chí sống theo những hình tượng nhân vật của ông. Cho đến nay, theo thống kê sơ bộ của chúng tôi, có khoảng trên dưới 50 công trình lớn nhỏ viết về Lê Văn Trương và tiểu thuyết của ông. 2.1. Xu hướng phê phán Tác phẩm của Lê Văn Trương đã từng bị công kích khá nhiều. Đồng nghiệp chê ông viết dễ dãi, dây cà ra dây muống. Người khó tính chê ông triết lý rẻ tiền. Người sống an phận không thích sự phá cách, ngang tàng, bất cần trong lối sống của những “người hùng” của ông. Có người không ưa ông từ tác phẩm đến phong cách, 3 lôi cả chuyện đời tư của ông lên mặt báo. Cứ như thế, hình thành định kiến về Lê Văn Trương. Nhiều nhà nghiên cứu gạt ông ra khỏi lịch sử văn học, hoặc có nhắc đến thì cũng với một thái độ không mấy trân trọng. Nhóm Tự lực văn đoàn gọi Lê Văn Trương là “hạng triết học nửa mùa". Họ nhận xét: “không bao giờ ông Lê Văn Trương chịu bỏ mất dịp dạy luân lý, dù ông ấy viết tiểu thuyết hay phóng sự”. Họ tỏ thái độ: “Chúng tôi rất ghét cái lối văn tâm lý vô nghĩa lý của Lê Văn Trương" [43;16]. Nhóm Phong hóa gọi ông là “huyênh hoang tôn ông”. Những lời chỉ trích như thế có phần gay gắt nhưng không phải không có căn cứ. Giữa nhóm Tự lực văn đoàn và Lê Văn Trương có sự cạnh tranh trong thị trường văn học đương thời nên những nhận xét như vậy âu cũng là điều dễ hiểu. Nhưng có những nhà phê bình không thuộc nhóm nào cũng viết về Lê Văn Trương với những lời lẽ không mấy thiện cảm. Trong cuốn Nhà văn hiện đại, Vũ Ngọc Phan đã dành tới 41 trang giới thiệu về Lê Văn Trương, nhưng thái độ phê phán khá gay gắt. Về cách viết, theo Vũ Ngọc Phan, ở Lê Văn Trương “còn thấy cả những cái rớt lại của lối văn tiểu thuyết cổ vào lớp Nguyễn Bá Học, Phạm Duy Tốn”, “kém về cả hành văn lẫn về truyện”, “cốt truyện “đặc phường tuồng” rõ ra truyện một phim chớp bóng” [55;292]. Còn về nội dung, tác giả Nhà văn hiện đại đánh giá văn chương Lê Văn Trương là thứ văn nặng về thuyết luân lý, nhiều nhân vật, “người thì là người hùng mà cử chỉ và ngôn ngữ lại là cử chỉ và ngôn ngữ của con nít” [55;300]. Nhà phê bình Vũ Ngọc Phan còn đưa ra một số nhận xét không mấy thiện cảm về một vài tác phẩm cụ thể của Lê Văn Trương. Bàn về cuốn Trước cảnh hoang tàn Đế Thiên Đế Thích – một tác phẩm đầu tay của Lê Văn Trương, Vũ Ngọc Phan viết: “…văn viết còn cổ lỗ và hầu hết các truyện đều xây dựng sơ sài” [55;290]. Nhận xét về cuốn Chồng chúng ta, tác giả Nhà văn hiện đại đã đánh giá: “Trong Chồng chúng ta, văn viết lại cẩu thả. Ngoài những lời nghị luận, chỉ rặt những lời đối thoại dài dòng, những chuyện đầu Ngô mình Sở, làm cho người đọc có cái cảm tưởng như khi viết, tác giả không buồn xóa một chữ nào” [55;322]. Kết thúc bài viết khá dài của mình về Lê Văn Trương, Vũ Ngọc Phan đã kết luận: “Tiểu thuyết của Lê Văn Trương mỗi ngày một nhiều, nhưng xét chung tất cả, người ta thấy các truyện của ông không khác 4 nhau mấy tý. Người ta lại thấy về đường tư tưởng và ý kiến, những truyện của Lê Văn Trương chỉ có chiều rộng, không có chiều sâu….Văn ông chỉ là một thứ văn hoạt, thứ văn dễ hiểu cho người trung lưu trí thức, không có gì đặc sắc” [55;328]. Hội Thống, nhân đọc tác phẩm Sợ sống của Lê Văn Trương, đã có đôi lời bình, in trong Tạp chí Tri Tân, số 62 ( tháng 9/1942): “Nói tóm lại, tác phẩm của ông Lê Văn Trương chỉ có một giá trị tương đối về văn chương cũng như về tư tưởng... Riêng phần tôi, xin thú thực rằng khi đọc xong tập Sợ sống không thấy xao xuyến trong lòng, và khi gập sách lại, cũng không thấy phấn khởi tâm hồn chút nào. Có lẽ tại những nhân vật tầm thường ở trong truyện đã không cảm hóa được tôi chăng?” [74;514]. Trong cuốn hồi kí văn học Văn sĩ thi sĩ tiền chiến, trong bài viết Khi Lê Văn Trương viết tiểu thuyết, Nguyễn Vĩ đã dành những trang viết chân thực về người bạn văn của mình. Một cây bút có cá tính và hào phóng, một Lê Văn Trương nói tục, chửi thề, một nhà văn viết khỏe, in nhiều rồi cả đời văn tìm trong hàng trăm cuốn sách của mình, xót xa khi chẳng biết quyển nào là quyển mình ưng ý nhất. Nguyễn Vĩ nhận xét: “Anh viết nhiều cũng như anh nói nhiều, cho nên văn của anh bị ảnh hưởng vì cái tật đa ngôn đó: rườm rà, luộm thuộm, xô bồ. Nhiều lúc, anh bốc đồng, viết lung tung, không kiểm soát lại tư tưởng của mình” [145;80]. Trương Chính, trong cuốn Dưới mắt tôi (Phê bình văn học Việt Nam hiện đại), xuất bản năm 1939, khi giới thiệu về tác phẩm Một người của Lê Văn Trương, đã chỉ ra: "Ông có lối trịnh trọng bàn cãi về những vấn đề rất thông thường. Ông thuyết lý và triết lý huyên thuyên...Văn ông Lê Văn Trương lại là một thứ văn đặc biệt: nặng nề, cẩu thả, sống sượng, vô duyên" [9;127]. Một trong những cuốn sách hiếm hoi viết riêng về Lê Văn Trương là cuốn Lê Văn Trương- mớ tài liệu cho văn- sử Việt Nam của Lan Khai, tập sách được nhà xuất bản Minh Phương in tại Hà Nội, năm 1940. Với cách giải thích hiện tượng Lê Văn Trương theo hướng phân tâm, vừa khách quan, vừa thông cảm, bên cạnh sự khẳng định thành công của Lê Văn Trương trong việc tạo ra một ảnh hưởng riêng trong công chúng, Lan Khai cùng một lúc cũng đã chỉ ra những cái vụng về, đôi khi ngớ ngẩn, bất cập trong hành văn cũng như trong tư tưởng của ông. 5 Về cái thói “lắm điều” của Lê Văn Trương, Lan Khai đã phê ông một cách khá dí dỏm: “Cái bị chê dữ nhất, ở người cũng như ở tác phẩm Lê Văn Trương, ấy là cái thói lắm điều. Phe địch của ông đã từng vin vào thói ấy mà diễu cợt ông. Họ bảo ông khoác lác; họ kêu ông bằng cái danh hiệu ngộ nghĩnh: “Huyênh hoang tôn ông”. Thói ấy, lắm khi, còn khiến ngay các bạn ông phải khó chịu hoặc mỉm cười nữa” [26;5]. Chừng như thế chưa là đủ, Lan Khai còn viết tiếp: “Tôi lấy làm lạ cho những người thường vẫn kêu ca về thói lắm điều của ông, coi thói ấy như một tai nạn. Theo ý tôi, nếu có tai nạn thực, nạn nhân đầu tiên của Lê Văn Trương chẳng phải ai khác hơn chính là Lê Văn Trương vậy. Nếu không tin, các bạn hãy đọc bất cứ một đoạn lý luận dài dòng trong bất cứ một tiểu thuyết nào của Lê Văn Trương, các bạn sẽ thấy nhời tôi nói là đúng” [26;7]. Đánh giá về phương diện nghệ thuật tiểu thuyết của Lê Văn Trương, người bạn văn này đã thẳng thắn chỉ ra những cái chưa được của nhà văn một cách khá rành rọt: Lê Văn Trương hay lải nhải lắp đi lắp lại những cái ông đã nói nhiều lần....Lê Văn Trương ham độc đoán, ham sai khiến. Lại không có quan sát nên các nhân vật của ông thiếu hẳn cái chất người....Các tiểu thuyết của Lê Văn Trương đều chỉ có một giọng” [26;27]. Trong cuốn Văn học sử thời kháng Pháp (1858-1945), xuất bản năm 1974, khi bàn về nghệ thuật của tiểu thuyết Lê Văn Trương, tác giả Lê Văn Siêu đã viết: "Văn của ông (Lê Văn Trương) hướng về cổ điển nhưng còn sượng nhiều, cả về ý lẫn lời, thiếu phong vị chững chạc của văn Huỳnh Thúc Kháng, lại không có phần sương kính của Trương Tửu nên chỉ đọc để hiểu mà không thưởng thức được" [66;214]. Với nhân vật người hùng và triết lý sức mạnh trong tiểu thuyết Lê Văn Trương, nhà nghiên cứu Lê Văn Siêu đánh giá: "Tác phẩm của ông chỉ lều bều một thứ triết lý anh hùng rơm, một thứ luật rừng rú của cá lớn nuốt cá bé"[66;213], "Cái hình ảnh người hùng của ông, trong giai đoạn khơi mào cho thế chiến thứ hai này, mà nhóm Phong Hoá và một số đồng nghiệp chê bai, thường đem ra giễu cợt, cho là mần tuồng trên sân khấu, không thực...Ông có chịu ảnh hưởng quá đậm của Đại tá Rocque trong phong trào Hoả thập tự (Croix de feu) hồi 1934, và của các nhà độc tài Hitler, Mossolini hét ra lửa ở Âu- châu cũng bắt đầu từ hồi ấy, và phần lý thuyết thì chịu ảnh hưởng chủ trương siêu nhân của văn hào Đức Nietzsche" [66;212]. Tác giả kết luận: "Đó là điều đáng tiếc cho ông và cho cả xã hội; và cũng là bài học chua chát của sự lắp óc thiên hạ Âu- Tây vào óc của mình" [66; 212]. 6 Phạm Thế Ngũ, tác giả bộ Việt Nam văn học sử giản ước tân biên, Sách Quốc học tùng thư, năm 1968, trong tập 3, giai đoạn 1932-1945, phần Những tiểu thuyết gia viết cho nhà Tân Dân, đã dành số trang đáng kể viết về Lê Văn Trương. Gần 10 trang viết dành cho “người hùng” Lê Văn Trương, Phạm Thế Ngũ phê nhiều hơn khen, nhất là về phương diện nghệ thuật. Tác giả nhận xét: “Lê Văn Trương đã đem đến những tư tưởng cao xa và nhiều thiện ý xây dựng vào tiểu thuyết, nhưng đọc các tác phẩm của ông, nhà phê bình phải công nhận rằng ông đã không thành công lắm về mặt nghệ thuật…Truyện của ông thường đầy những vô lý về tình tiết, những giả tạo về tâm lý” [41;536]. Tác giả đánh giá thêm: “Những người hùng của ông thường cứng ngắc, lắm khi tưởng như người gàn, mất trí… Về nhân vật thì thế, đến cách bố cục thường lỏng lẻo, câu chuyện kéo dài với những chắp nối lủng củng, những hời hợt giả tạo. Tác giả lại ưa giảng giải nghị luận, để cho nhân vật hoặc chính mình thuyết lý hàng trang, có khi vài trang liền, với những lời lẽ kênh kiệu tự phụ, với một giọng đặc biệt “dạy đời”…Ông đã tạo ra một lối nói khoa đại, kêu mà rỗng” [41;538]. Để chứng minh cho những lời nhận xét đó, Phạm Thế Ngũ đã trích một số đoạn văn ồn ào“mắm miệng day tay, trầm trồ quát lác”của Lê Văn Trương cũng như chỉ ra một vài nhân vật hành động khá khiên cưỡng theo công thức định sẵn của nhà văn. Trong cuốn Lược sử văn nghệ Việt Nam, Thế Phong viết về Lê Văn Trương với tư cách là nhà văn Điển hình của tiểu thuyết trường giang. Tác giả giới thiệu về tiểu thuyết gia họ Lê, "nhà văn tân học đã sản xuất số truyện kỉ lục nhiều nhất Việt Nam", nhưng liền sau đó là lời nhận xét: "Thành thực mà nhận, chúng tôi không thể đọc hết tác phẩm của ông, song song với hai chục cuốn có thể gọi là tiêu biểu; thì tác phẩm của ông chỉ nằm trong đề mục khêu gợi và nói lên tâm trạng một thứ nhân vật anh hùng rơm..." [57;467]. Tác giả có lược lại cốt truyện của Trận đời rồi bình: "Thôi thì đủ hết những tình tiết éo le, gây cấn; nhưng chẳng dựa vào đâu mà nói lên xác đáng tâm lý nhân vật của thời đại" [57;467]. Về triết lý nhân sinh gửi gắm qua nhân vật người hùng của Lê Văn Trương, Lương Đức Thiệp cho rằng: đó là thứ nhân sinh "không nguyên tắc rõ rệt, không hệ thống vững vàng...Thứ luân lý phô bày trên cửa miệng nhân vật cử chỉ và hành động như người máy vì ít thấy mẫu trong xã hội thực, là một thứ luân lý tư bản chắp ghép vào nền luân lý phong kiến cũ kĩ xưa cũng đang đổ nát" [73;213]. 7 Vũ Đức Phúc, trong cuốn Sơ thảo lịch sử văn học Việt Nam 1930-1945, xuất bản năm 1964 đã cho rằng tiểu thuyết Lê Văn Trương biểu hiện một luồng tư tưởng phản động, vì nó "đề cao những tay buôn lậu, những tư sản kinh doanh khôn khéo, nhiều mánh khóe, rất tàn nhẫn với người lao động, những tay du côn biết đánh đập phụ nữ, dí súng vào ngực phụ nữ. Những kẻ ấy được gọi là những người có nghị lực, những siêu nhân, người hùng" [58;174]. Những năm gần đây, cái tên Lê Văn Trương đã bắt đầu được trở lại. Các nhà nghiên cứu văn học đương đại bên cạnh việc ghi nhận những đóng góp của Lê Văn Trương trong quá trình hiện đại hóa văn học nước nhà, cũng đã chỉ ra những nhược điểm trong văn chương của ông. Vương Trí Nhàn đánh giá: "Truyện ông viết nhiều khi dễ dãi, văn chương cẩu thả, nhân vật chắp nối tùy tiện [45;78], "...con người đạo lý của ông thường xuyên phơi ra lộ liễu" [45 ;80]. Lê Dục Tú, khi đánh giá về tiểu thuyết Hận nghìn đời của Lê Văn Trương cũng đã nhận xét: "Truyện viết dài dòng nên đọc gây cảm giác nặng nề" [4;367]. Trong cuốn Từ điển tác phẩm văn xuôi Việt Nam, Bích Thu viết: "Do đề cao nhân vật người hùng nên trong xây dựng tính cách, tác giả đã nghiêng về lối miêu tả cường điệu, lý tưởng hóa nhân vật". Giới thiệu tác phẩm Cô Tư Thung, nhà nghiên cứu nhận xét: "Cô Tư Thung là một thiên ái tình tiểu thuyết gợi tính hiếu kì của độc giả nhưng nặng về nghị luận và thuyết giáo. Ngôn ngữ tác giả đã lấn át ngôn ngữ nhân vật, trở thành "cái loa phát ngôn" của nhân vật" [4;183]. Cũng về vấn đề xây dựng nhân vật của Lê Văn Trương, Nguyễn Đức Hạnh đã chỉ ra: "Nhân vật "phi thường", được lý tưởng hóa hơn là bám vào những vấn đề hiện thực của xã hội. Nhưng lý tưởng mà nhân vật theo đuổi xem ra cũng chỉ là những ý tưởng suông, hoa mỹ. Mặt khác, sự biến chuyển của nhân vật chính phải chăng là mang tính chủ quan áp đặt của tác giả" [4;523]. Với tác phẩm Một trái tim của Lê Văn Trương, bên cạnh sự khẳng định sức hấp dẫn của thiên truyện, Nguyễn Đức Hạnh nhận xét: "Cũng như những cuốn tiểu thuyết khác của Lê Văn Trương, đây là một tiểu thuyết luân lý, nặng tính triết lý. Vì tác giả bao giờ cũng muốn gò bó câu chuyện cho vừa cái khuôn của chủ đề nên có nhiều đoạn không tự nhiên" [4;526]. 8 Tuệ Lãng, một độc giả tuy say mê những "anh chàng trẻ tuổi xông pha hiểm nguy lên đường rất ngon lành" trong tiểu thuyết Lê Văn Trương từ những năm trước giải phóng, nhưng cũng nhận thấy: nhân vật của ông "dấn thân đến mức gàn bướng, cố chấp, khí khái đến mức giả tạo" [155]. Lê Văn Trương vào Sài Gòn năm 1954 và mất năm 1964. Suốt một thời gian dài sau đó, người ta thảng hoặc mới nhắc đến ông, tựa hồ như chưa từng có sự có mặt của tiểu thuyết gia họ Lê trong lịch sử văn học nước nhà. Cũng có một thực tế, sau 1945, trước đổi mới, tất cả văn chương lãng mạn trước 1945 đều trở thành sách cấm. Riêng Lê Văn Trương, với việc dinh tê (vào thành thời địch tạm chiếm), dù là vào chữa bệnh, cũng trở thành vấn đề chính trị. Tác phẩm của ông không được đưa vào chương trình học các cấp, tên ông không được đưa vào lịch sử văn học. 2.2. Xu hướng khẳng định Trong khi đó , tồn tại một luồng đánh giá khác về Lê Văn Trương. Thực tế đã cho thấy, dù có khá nhiều những ý kiến chê bai, chỉ trích, rẻ rúng thì cái tên Lê Văn Trương vẫn có tần số lặp đi lặp lại thuộc loại cao nhất trong sinh hoạt văn học tiền chiến. Ông là nhà văn có ảnh hưởng khá lớn trong đời sống văn học Việt Nam thời kỳ 1930-1945. Việc khẳng định giá trị của tiểu thuyết Lê Văn Trương cũng thăng trầm như chính cuộc đời chìm nổi của ông vậy. Lê Thanh Phước, trong bài viết về Lê Văn Trương đăng trên báo Văn nghệ Công an nhân dân đã giới thiệu: "Từng là tác giả có lượng đầu sách được in nhiều nhất và bán chạy nhất trong các nhà văn Việt Nam thời tiền chiến; từng là người có lối sống phong lưu, hào sảng như một Mạnh Thường Quân, vậy mà rồi có thời ông phải lủi thủi gõ cửa từng tòa soạn để bán bản thảo, và ra đi trong tình cảnh bệnh tật, nghèo túng. Tang lễ ông rất ít bạn văn tới đưa tiễn...Cuộc đời ông như một vở kịch đầy rẫy những bất ngờ, nghịch lý, ứng với cái tên "Trận đời" mà ông từng đặt cho một tác phẩm của mình. Ông là nhà văn Lê Văn Trương" [59]. Chỉ có điều, nếu Lê Văn Trương phải từ giã cuộc đời trong bệnh tật, nghèo khó, cô đơn, thì qua thời gian, càng ngày, người ta càng tìm lại và khẳng định giá trị, đặc biệt là giá trị tư tưởng của tiểu thuyết Lê Văn Trương trong một giai đoạn lịch sử văn học nước nhà. Một thực tế: ngay cả những người có thái độ khá khắt khe với Lê Văn Trương cũng không thể không công nhận sự ảnh hưởng của tiểu thuyết gia họ Lê đối với đời sống văn học nước nhà trong suốt những năm 30,40 của thế kỷ trước. 9 Phạm Thế Ngũ - tác giả Việt Nam văn học sử giản ước tân biên, phê Lê Văn Trương rất nhiều về nghệ thuật xây dựng nhân vật, hành văn, giọng văn…nhưng trong phần kết luận về Lê Văn Trương đã trân trọng viết: “Tuy nhiên cũng phải thừa nhận rằng trong những nhà văn tiền chiến khoảng 1930-1940, Lê Văn Trương là người có bản sắc hơn cả. Giữa một thời mà trước sự công phá văn minh vật chất tây phương và chế độ hủ hóa thực dân, luân lý thoi thóp, lương tâm vật vờ, các nhà văn thường lẻn trốn trong tháp ngà nghệ thuật, hoặc nêu cao thái độ hoài nghi hay phân vân chờ đợi, chạm trổ một thứ nghệ thuật khách quan trống rỗng, riêng ông là người có chút tư tưởng, là người dám đứng ra mạnh dạn chủ trương một lý thuyết luân lý …. Con người hùng của ông đã thể hiện được phần nào nguyện vọng của đa số trung lưu bất bình với những cột buộc hay ghê tởm trước những sa đọa của xã hội thực dân, muốn vươn lên tìm một lối thoát cho tâm hồn” [41;541]. Như vậy, Phạm Thế Ngũ đã đánh giá cao bản sắc riêng và tầm ảnh hưởng của thuyết luân lý Lê Văn Trương với công chúng, bởi nó đã “vớt vát được phần nào những giá trị tinh thần của dân tộc” trong thời kỳ rất cần những giá trị đạo đức và lòng dũng cảm. Rõ ràng, các nhà văn học sử đã không tuyệt đối hóa các yêu cầu thuần nghệ thuật của mình, mà đã gắn văn học với tình hình tâm lý của xã hội đương thời. Trong cuốn Lê Văn Trương, mớ tài liệu cho văn học sử Việt Nam, NXB Minh Phương, Hà Nội, 1940, Lan Khai đã bộc lộ rõ quan điểm của mình trước khi trình bày những nhận xét, đánh giá về Lê Văn Trương: “Tôi không dám ngông đến nỗi chực phát minh ra một Lê Văn Trương mà các bạn hoặc thù ông chưa từng thấy. Tôi chỉ cố gắng trình bày ông đúng với ông chừng nào hay chừng ấy”. Chính bởi quan điểm khá rõ ràng và công tâm ấy, nên khi viết về tiểu thuyết gia Lê Văn Trương, bên cạnh những nhận xét thẳng thắn về một số điểm bất ổn về mặt nghệ thuật, Lan Khai đã ghi nhận những ảnh hưởng về mặt tư tưởng của Lê Văn Trương với công chúng đương thời. Với cá nhân mình, Lan Khai đã chừng mực bày tỏ: “Tôi cũng như ông Trương Tửu, đã đọc tiểu thuyết Một người của ông Lê Văn Trương, tôi cũng đã hết sức cảm động, không phải theo lối của ông Tửu, nghĩa là “hoàn toàn bị quyến rũ và mê đắm”. Tôi đã cảm động như khi nghe một người mù rên rỉ đòi ánh sáng. Và chỉ thế thôi” [26;11]. Nhưng ông đã khẳng định, Lê Văn 10 Trương “bước từng ba bậc thang một lên đài ngôn luận”, và tiểu thuyết gia họ Lê này “đã đem tới cho tâm hồn quần chúng xứ này một sự bồng bột mới sau khi nó đã bị những vết thương đẫm máu làm tê tái và đã bị xâm chiếm bởi cái trống rỗng sau một sự cười cợt kéo dài quá cái hạn định hợp với lẽ phải…Ông đã tỏ ra săn sóc đến cái phần hồn của quần chúng hơn tất cả các văn sĩ hiện tại, săn sóc một cách đôn đốc, mê say”. Cái lối “săn sóc” một cách “mê say” của ông tới phần hồn của công chúng qua những trang văn thấm đẫm lòng nhân ái và cháy bỏng những khát vọng của con người thực sự đã trở thành “cái phao cứu sinh cho biết bao tâm hồn con người vịn vào giữa cuộc đời giông bão” [26;12]. Tình cảm, sự ngưỡng mộ của công chúng với Lê Văn Trương đã được Lan Khai ghi lại: “Hàng nghìn bức thư, từ khắp các nơi trong nước, đã gửi tới ông để tỏ bày khen phục ông, để nhận ông làm hướng đạo” [26;12] . Nguyễn Mạnh Côn, đã Biện hộ cho Lê Văn Trương trong cuốn Sống bằng sự nghiệp. Tác giả tập phê bình văn học này đã bày tỏ rất rõ ràng thái độ bênh vực Lê Văn Trương qua sự tranh luận với tác giả Nhà văn hiện đại. Nguyễn Mạnh Côn đã bày tỏ thái độ của mình: “Công trình của anh Vũ Ngọc Phan – tập Nhà văn hiện đại là một công trình vĩ đại, có ích lợi vô cùng cho nền văn học sử nước nhà. Anh Vũ Ngọc Phan bày rất đúng- vì rất vô tư - đối với đa số các nhà văn, nhà thơ được nói đến. Nhưng riêng đối với anh Lê Văn Trương, anh đã tỏ một thái độ bất công…” [10;14]. Bàn về nội dung tư tưởng trong tác phẩm Lê Văn Trương, Nguyễn Mạnh Côn đã tranh luận cùng Vũ Ngọc Phan: “Cho rằng văn chương của anh Lê Văn Trương chỉ có thể cảm được “đám thường nhân trong xã hội, anh Vũ Ngọc Phan gián tiếp liệt tác phẩm của anh Lê Văn Trương vào loại “rẻ tiền”, và, do đó, chối bỏ những ảnh hưởng rất tốt của chúng đối với nhiểu lớp thanh niên, kể cả thanh niên trí thức” [10;20]. Đánh giá về sức ảnh hưởng của tiểu thuyết Lê Văn Trương với độc giả đương thời, tác giả cuốn Sống bằng sự nghiệp đã dành những lời trân trọng đối với tiểu thuyết gia họ Lê: “Và cũng bởi đời sống của chúng ta được làm nên, một phần nào bằng kỷ niệm, cho nên rất nhiều người còn nhớ đến Lê Văn Trương mỗi khi nhớ đến tuổi trẻ của họ. Và cũng bởi tuổi trẻ nào cũng ao ước những kiếp sống anh hùng, cho nên, tôi tưởng thế, tuổi trẻ nào rồi cũng có nhiều người, bất chấp mọi lời 11 phê bình về kỹ thuật, vẫn say mê, và nửa khóc nửa cười, khi đọc Lê Văn Trương, đến những đoạn nâng được tâm hồn họ lên mực cao của những tâm hồn hiệp sĩ” [10;30]. Nguiễn Ngu Í đã dành cho Lê Văn Trương một thời lượng đáng kể trong loạt 12 bài phỏng vấn, đàm thoại về các nhà văn, nhà thơ, nhà biên kịch, biên khảo…trong tập Sống và viết... Tạp chí Bách khoa, năm 1965. Trong mấy chục trang viết về tiểu thuyết gia Lê Văn Trương, Nguiễn Ngu Í đã cho người đọc hình dung phần nào về cuộc đời, lối sống, quan điểm sáng tác của Lê Văn Trương và những ảnh hưởng của tiểu thuyết của ông với độc giả đương thời. Trong bài viết này, Nguiễn Ngu Í cũng đã thể hiện quan điểm của mình trong đánh giá văn chương Lê Văn Trương: “Đọc anh, chúng tôi say mê vì nhận rằng đó là một mảnh của cuộc đời, mà người viết nó đã sống qua, hay đã nghe, đã thấy, và tác giả cầm bút, vì tin chắc rằng mình đang làm một sứ mạng. Những người có tuổi, chỉ đứng về mặt nghệ thuật mà xét tác phẩm của anh, đã cười anh huênh hoang, đã trách anh ba hoa, chê bố cục quyển này lỏng lẻo, chê nhân vật nọ phường tuồng, bắt bẻ chữ dùng sai, moi móc cách hành văn luộm thuộm. Chẳng phải lớp trẻ chúng tôi, có học ít nhiều, không thấy những khuyết điểm đó, nhưng chúng tôi “cho qua” những điều ấy. Và chúng tôi cho anh chàng Vĩnh ( trong Tôi là mẹ) cũng rất hùng khi đi buôn lậu: đem tài, trí, sức ra để “qua mặt” kẻ thù đất nước và lũ tay sai của chúng, đó cũng là gián tiếp trả thù cho dân tộc! (….)Vì chúng tôi lúc bấy giờ như những con thuyền nằm trên cạn, mơ những cuộc viễn du, nhìn xuống con sông mà chỉ thấy có sức nước cuồn cuộn chảy, không để ý đến củi mục cành khô, rác rưởi…cuốn theo dòng” [25;59]. Không đồng tình về cách đánh giá của Vũ Ngọc Phan về Lê Văn Trương trong cuốn Nhà văn hiện đại không chỉ có Nguyễn Mạnh Côn. Nguyễn Văn Trung, trong bài viết Đôi nét về Lê Văn Trương (in trong tập Lê Văn Trương có phải người hùng- NXB Văn học, 1992) đã thể hiện chính kiến của mình: “Đối với Lê Văn Trương, tôi thấy Vũ Ngọc Phan có hơi bất công” [144;53]. Để chỉ ra sự “bất công” của Vũ Ngọc Phan với Lê Văn Trương, tác giả đã đề cập đến hai vấn đề. Thứ nhất, ông khẳng định: sự hấp dẫn của tiểu thuyết Lê Văn Trương không mất đi theo thời gian. Nguyễn Văn Trung so sánh Lê Văn Trương với Tự lực văn 12 đoàn và chỉ ra: “Nhưng trong “núi” truyện của Lê Văn Trương còn tìm ra một số đáng để đọc được, hơn cả những truyện của “luận đề” của nhóm Tự lực văn đoàn. Một số truyện của Nhất Linh, chẳng hạn, bây giờ đọc không thấy rung động nữa…vì chúng đã trở thành lỗi thời…, cũng như chuối chỉ có mùi thơm ngon khi vừa chặt khỏi cây. Trái lại, những truyện vượt khỏi thời sự, đưa người đọc vào vũ trụ của tưởng tượng, như loại tiểu thuyết phiêu lưu đường rừng vẫn có một sức quyến rũ vượt thời gian. Chính vì thế mà bây giờ đọc lại một số truyện của Lê Văn Trương, chẳng hạn những cuốn được nói đến nhiều hơn cả như Một người, Tôi là mẹ, Trường đời v.v…, người ta vẫn thấy hứng thú.” [144;55]. Thứ hai, Nguyễn Văn Trung đã phản bác lại Vũ Ngọc Phan khi tác giả Nhà văn hiện đại đánh giá rất thường tính luân lý trong tiểu thuyết Lê Văn Trương. Tác giả bài viết đã sắc sảo chỉ ra cái nét riêng hấp dẫn về luân lý trong tiểu thuyết Lê Văn Trương mà rất có thể người đọc cảm nhận được nhưng khó gọi thành tên: “Vũ Ngọc Phan cũng gọi tiểu thuyết của Lê Văn Trương là tiểu thuyết luân lý. Tuy thế người đọc không lấy làm khó chịu vì dụng ý luân lý rất rõ rệt trong tác phẩm của Lê Văn Trương, sở dĩ như vậy là vì cái luân lý ở đây không phải luân lý của một người đạo đức, nói, sống đạo đức như một nhà mô phạm, một người gương mẫu cho đời noi theo như các tiểu thuyết luân lý của các cụ ngày xưa mà là thứ luân lý của người hào hoa, của kẻ giang hồ, của chàng trai thích chơi gái, mê ả đào, nghiện thuốc phiện. Ý nghĩa và giá trị luân lý của những con người trong tiểu thuyết Lê Văn Trương là ở chỗ trọng danh dự, phẩm cách làm người và không lợi dụng, làm thiệt hại, xúc phạm đến danh dự, quyền lợi người khác. Đây không phải là những người khắc kỷ, khổ hạnh, sống một cuộc đời thanh cao, xa lánh những thú vui phàm trần hay chỉ biết chuộng những thú vui tinh thần” [144;57]. Cái luân lý rất đời của tiểu thuyết Lê Văn Trương chính là một trong những nguyên nhân khiến cho độc giả say mê nghe ông giảng giải bởi không hề thấy giáo điều, khuôn sáo. Trương Tửu, một nhà phê bình văn học, sau khi đọc tiểu thuyết Một người đã bày tỏ nỗi xúc động của mình qua bức thư gửi cho nhà văn đề ngày 16-11-1936: “Anh Lê Văn Trương. Tôi vừa đọc hết bản thảo truyện Một người của anh. Tôi thành thực cám ơn anh đã đem lại cho tôi một lạc thú tinh thần hiếm có. Bằng một nghệ thuật mãnh liệt và nhuần nhị, anh đã gợi trong lòng tôi nhiều tình cảm cao quý và thuần khiết… 13 Hành vi của anh sẽ được người thức giả có tâm huyết hoan nghênh. Tôi sung sướng nói với anh như thế.” Trương Chính, trong cuốn phê bình văn học Việt Nam hiện đại với nhan đề Dưới mắt tôi, đã dành một phần giới thiệu về Lê Văn Trương. Tác giả đã khẳng định: "Với một ngòi bút dồi dào, mạnh mẽ, với một trí tưởng tượng bồng bột, sôi nổi, với một chủ tâm đáng quí: giác ngộ thanh niên, ông Lê Văn Trương tự tạo riêng một vị trí trong văn học Việt Nam hiện đại" [9;121]. Về cuốn Một người, Trương Chính đã ghi nhận sự ảnh hưởng của tư tưởng tác phẩm tới thế hệ trẻ lúc bấy giờ: "Ra đời giữa lúc thanh niên Việt Nam đang thản nhiên dấn bước vào con đường tội lỗi và thản nhiên lao đầu vào đống bùn nhơ nhớp của trụy lạc, Một người gây một ảnh hưởng sâu xa. Ta nên cảm ơn tác giả nó, một nhà văn tâm huyết" [9;123]. Bởi, nhân vật Linh đã khiến cho độc giả thấy mình nên có "đủ sức mạnh, đủ cường nghị, đủ lòng tin ở mình và tương lai, để sống, để phấn đấu và để thắng" [9;126]. Cuộc đời của Lê Văn Trương có nhiều khúc. Kể từ năm 1953, khi Lê Văn Trương vào thành, có vẻ như người ta ngại nhắc đến ông. Thời đó, vấn đề tư tưởng, “nhận đường” của các văn nghệ sĩ được đặc biệt quan tâm. Việc Lê Văn Trương vào thành - dù mọi người biết ông chẳng làm gì tổn hại đến cách mạng, dù biết ông vẫn để lại vợ con trong chiến khu, cũng là lý do để mọi người đánh giá lập trường, tư tưởng của “người hùng” một thủa này. Không chỉ Lê Văn Trương, mà các con của ông cũng gặp không ít những khó khăn trong cuộc sống vì những suy nghĩ ấu trĩ, cứng nhắc, giáo điều một thuở: "Người con cả là nhà văn Mạc Lân cả đời cũng đã phụng sự cho đất nước, nhưng vì oan khiên lý lịch đành sống đời sống cơ hàn nơi đất Bắc. Bản thân cô Giáng Vân (con gái út của nhà văn), một kỹ sư canh nông cũng đã bị “khó dễ” khi còn học ở trường phổ thông, đại học" [59]. Lê Văn Trương khi vào Sài Gòn, phải sống những năm tháng khốn khó, bạn văn đi lại cũng ít. Và, ngày ông mất, bạn bè làng văn chẳng có được bao nhiêu. Cả một thời gian dài sau đó, cái tên Lê Văn Trương cũng ít được nhắc đến trên các diễn đàn văn chương. Thanh Châu, một trong những cây bút của Tiểu thuyết thứ bảy được coi là người đầu tiên sau hòa bình trên miền Bắc đã “dám” nhắc đến Lê Văn Trương trong một số báo Văn nghệ (trong bài Ngược dòng tháng Tám, số 42-43, ngày 28/10/1989 14 vào dịp chào mừng Đại hội Nhà văn Việt Nam khóa 4): “Trong số anh em, tôi rất tiếc cho số phận một người có tên tuổi, như anh Lê Văn Trương, một nhà văn đã từng viết hơn trăm tác phẩm, và còn nhiều di cảo để lại ở Sài Gòn(…) Mong rằng các nhà nghiên cứu phê bình văn học thời nay sẽ công tâm đánh giá lại một người có đóng góp cho văn học một thời, có sức lao động dồi dào, mặc dù có hạn chế về nhân sinh, về thế giới quan” [7]. Cuốn Lê Văn Trương có phải là người hùng do Hoài Việt sưu tầm, biên soạn đã tập hợp một số bài viết tiêu biểu về Lê Văn Trương, được Nhà xuất bản hội nhà văn ấn hành năm 1992 là cuốn sách quý viết về tiểu thuyết gia họ Lê. Trong bài viết: Về triết lý người hùng, triết lý sức mạnh của Lê Văn Trương, nhà phê bình Hoài Việt đã thể hiện quan điểm đánh giá của mình: “Chúng tôi nghĩ, không chỉ nói về số lượng đầu sách, Lê Văn Trương đã chiếm vị trí hàng đầu trong văn đàn và là một nhà văn được nhiều người nhắc đến - dù do lòng mến mộ hay dè bỉu - thì cũng cần được đánh giá cho đúng, để thấy hết được sự đóng góp của nhà văn đó, nhất là những tác phẩm của ông lại xuất hiện vào thời kỳ trứng nước của nền văn xuôi dân tộc… Đối với Lê Văn Trương hay đối với ai thì cũng nên có một thái độ như thế” [144;52]. Những dòng văn đó, bản thân nó đã bao hàm một sự thừa nhận: Lê Văn Trương đã có đóng góp lớn cho nền văn học nước nhà ,và, trong bấy lâu nay, nhà văn cũng là một người đã chịu thiệt thòi về thái độ đánh giá thiếu công bằng của giới phê bình. Mạc Lân (tên thật là Lê Văn Lân), nguyên PV báo Tiền Phong, con trai cả của nhà văn Lê Văn Trương đã ngậm ngùi: "Cũng kha khá những giấy mực về bố tôi... Tôi chưa thấy ai viết về họ như tôi thấy cả..."[149]. Năm 1995, Hoàng Hữu Đản, trong bài viết Nên đánh giá lại Lê Văn Trương công bằng và trung thực, đã khẳng định giá trị tinh thần mà Lê Văn Trương đã đem lại cho đông đảo công chúng độc giả đương thời qua nhân vật “Người hùng” của ông. Tác giả viết: “Tôi không phủ nhận những thiếu sót trong câu văn của Lê Văn Trương - những thiếu sót không thể nào tránh khỏi khi chỉ trong 13 năm, dưới ngòi bút của Lê Văn Trương đã xuất hiện một khối lượng đồ sộ trên dưới hai trăm tác phẩm. Những thiếu sót ấy dù sao cũng không thể làm lu mờ đi cái giá trị tổng quát của một nhà văn đã tạo ra được, lần đầu tiên và duy nhất trong văn học Việt Nam hình tượng con “Người hùng” đã được cả một thời chấp nhận và say mê. 15 Với các nhà văn, dù đã qua đời hay còn sống, chúng ta nên công bằng và trung thực” [13]. Một sự thực là mỗi khi nhắc đến Lê Văn Trương, là người ta nhắc đến nhân vật "người hùng" của ông. Nhưng hơn thế nữa, Hoàng Hữu Đản còn chỉ ra: Lê Văn Trương là nhà văn đầu tiên và duy nhất sáng tạo ra hình tượng nhân vật "người hùng" trong văn học. Một loại hình tượng nhân vật gắn liền với tên tuổi của mình, điều đó, đối với một đời văn, là một niềm mơ ước, và không phải ai cũng làm được. Số báo Lao động Xuân 96 đã đăng bài viết của nhà báo Phương An với cái tít Lê Văn Trương- nhà tiểu thuyết có “sách best seller”nhất thế kỷ. Tác giả đã viết về cuộc đời của nhà văn với một tình cảm chân thành (và cả biết ơn nữa). Bài viết có đoạn: “Ông( Lê Văn Trương) và Nhất Linh là hai nhà tiểu thuyết thần tượng nhất của tuổi trẻ trước cách mạng. Nhưng về phương diện “sách best seller” thì ông chiếm vị trí độc tôn. Đó là những Cô Tư Thung, Một người, Tôi là mẹ, Trường đời, v,v…Các thế hệ lúc ấy đều mê tiểu thuyết Trung- Hiếu- Tiết- Nghĩa của Lê Văn Trương. Những hình tượng “người hùng” rất “quyết liệt ngang tàng” của ông đã ảnh hưởng tới thế hệ thanh niên thời đó rất sâu đậm” [1]. Điều chúng tôi quan tâm đến bài viết của Phương An không chỉ là sự khẳng định vị trí độc tôn về phương diện diện “sách best seller” của Lê Văn Trương - điều này tất cả mọi người đều thừa nhận - mà là sự đánh giá sức ảnh hưởng của tiểu thuyết gia họ Lê với thế hệ thanh niên một thời, thậm chí đã coi ông như “nhà tiểu thuyết thần tượng nhất của tuổi trẻ trước cách mạng”. Trong số những nhà phê bình văn học đương đại, Vương Trí Nhàn có khá nhiều bài viết về Lê Văn Trương. Trong bài Lê Văn Trương của một trường đời éo le, tác giả đã gọi tiểu thuyết gia Lê Văn Trương là "Ông lớn" một thời khi chỉ ra một thực tế: "Chỉ cần nhìn thoáng qua về xã hội tiền chiến, người ta thấy ngay rằng Lê Văn Trương thuộc vào loại những tên tuổi được nhắc nhở đến nhiều nhất trong văn học những năm 1931-1932 trở đi....Ông thường in với số lượng bấy giờ coi là lớn (2-3000 bản), song vẫn tiêu thụ đều đều. Và Lê Văn Trương cái máy nói và máy viết (chữ của Lan Khai cứ thế tồn tại như một phong cách..." [45;73]. Vương Trí Nhàn cũng chỉ ra "Ông lớn" một thời đó có những Nỗi buồn để lại (tên một phần mục trong bài viết của tác giả) và đã có Lời kêu gọi: Phải biết vượt thoát khỏi những định kiến (Tên một bài viết khác) Trong Lời kêu gọi... đó, Vương Trí Nhàn
- Xem thêm -