Mặt trái của dầu tư trực tiếp nước ngoài fdi ở việt nam

  • Số trang: 108 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 16 |
  • Lượt tải: 0
hoanggiang80

Đã đăng 24000 tài liệu

Mô tả:

®¹i häc quèc gia hµ néi trêng ®¹i häc kinh tÕ ********* NguyÔn thÞ thoa MÆt tr¸I cña ®Çu t trùc tiÕp Níc ngoµi ë viÖt nam LuËn v¨n th¹c sü kinh tÕ chÝnh trÞ hµ néi - 2008 ®¹i häc quèc gia hµ néi trêng ®¹i häc kinh tÕ ********* NguyÔn thÞ thoa MÆt tr¸I cña ®Çu t trùc tiÕp Níc ngoµi ë viÖt nam Chuyªn ngµnh: M· sè: Kinh tÕ chÝnh trÞ 60 31 01 LuËn v¨n th¹c sü kinh tÕ chÝnh trÞ Ngêi híng dÉn khoa häc: Pgs.ts. mai thÞ thanh xu©n hµ néi - 2008 môc lôc Trang Më §ÇU 1 Ch¬ng 1: Nh÷ng vÊn ®Ò CHUNG vÒ ®Çu t 5 trùc tiÕp níc ngoµi 1.1 1.1.1 1.1.2 Mét sè vÊn ®Ò lý luËn c¬ b¶n vÒ ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi Kh¸i niÖm vµ ®Æc ®iÓm cña ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi Nguyªn nh©n ra ®êi cña ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi 5 5 10 1.1.3 C¸c h×nh thøc ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi 13 1.2 1.2.1 Vai trß cña ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ®èi víi níc chñ ®Çu t 16 16 1.2.2 §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ®èi víi níc nhËn ®Çu t 16 C¸c nh©n tè ¶nh hëng ®Õn ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi 27 1.3.1 C¸c nh©n tè bªn trong 27 1.3.2 C¸c nh©n tè bªn ngoµi 30 Ch¬ng 2: Ph©n tÝch mÆt tr¸i cña ®Çu t 33 1.3 trùc tiÕp níc ngoµi ë viÖt nam hiÖn nay 2.1 Kh¸i qu¸t vÒ ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ë ViÖt Nam tõ 1995 ®Õn nay 33 2.1.1 Thùc tr¹ng thu hót FDI 33 2.1.2 Nh÷ng ®ãng gãp chÝnh cña FDI vµo sù ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi ViÖt Nam 44 2.2 MÆt tr¸i cña ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi níc ta hiÖn nay vµ nguyªn nh©n cña t×nh tr¹ng ®ã 54 2.2.1 MÆt tr¸i cña ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ë níc ta hiÖn nay 54 2.2.2 Nguyªn nh©n t¹o ra mÆt tr¸i cña ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi 80 Ch¬ng 3: mét sè gi¶i ph¸p h¹n chÕ mÆt 85 tr¸i cña ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ë viÖt nam trong thêi gian tíi 3.1 Quan ®iÓm, ®Þnh híng vÒ thu hót ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ë ViÖt Nam 85 3.1.1 Quan ®iÓm thu hót ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi vµo ViÖt Nam 85 3.1.2 TriÓn väng thu hót trùc tiÕp ®Çu t níc ngoµi vµo ViÖt Nam trong thêi gian t¬i 87 3.2 Mét sè gi¶i ph¸p chñ yÕu h¹n chÕ mÆt tr¸i cña ®Çu trùc trùc tiÕp níc ngoµi ë ViÖt Nam 91 3.2.1 C¬ cÊu l¹i c¸c dù ¸n ®Çu t níc ngoµi phï hîp víi yªu cÇu ph¸t triÓn kinh tÕ ®Êt níc 91 3.2.2 Kh«ng nªn cÊp phÐp cho c¸c dù ¸n cã c«ng nghÖ l¹c hËu hoÆc g©y « nhiÔm m«i trêng 93 3.2.3 X©y dùng c¸c quy ®Þnh vÒ quyÒn vµ nghÜa vô cña c¸n bé c«ng nh©n lµm viÖc trong c¸c doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t níc ngoµi 95 3.2.4 3.2.5 N©ng cao tr×nh ®é ®éi ngò c¸n bé thÈm ®Þnh dù ¸n FDI T¨ng cêng hiÖu lùc cña c«ng cô ph¸p luËt vµ vai trß qu¶n lý cña nhµ níc 97 100 3.2.6 Ph¸t triÓn m¹nh c¸c tæ chøc c«ng ®oµn trong c¸c doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t níc ngoµi 102 KÕt luËn 105 Tµi liÖu tham kh¶o 107 Phô lôc 111 danh môc c¸c ch÷ viÕt t¾t CNH, H§H : C«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ DN : Doanh nghiÖp FDI : §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi FPI : §Çu t gi¸n tiÕp NL§ : Ngêi lao ®éng TNCs : C¸c c«ng ty xuyªn quèc gia WTO : Tæ chøc th¬ng m¹i thÕ giíi danh môc b¶ng biÓu Trang B¶ng 2.1: Vèn FDI ph©n theo ®èi t¸c n¨m 2008 37 B¶ng 2.2: Vèn ®Çu t vµo mét sè ngµnh c«ng nghiÖp n¨m 2007 39 B¶ng 2.3: Vèn ®Çu t vµo lÜnh vùc dÞch vô n¨m 2007 40 B¶ng 2.4: Vèn ®Çu t trong lÜnh vùc N«ng - L©m - NghiÖp n¨m 2007 42 B¶ng 2.5: TØ lÖ ®Çu t so víi GDP 46 BiÓu ®å 2.1: Tæng vèn ®Çu t níc ngoµi 2000 - 11/2008 36 BiÓu ®å 2.2: Lîng vèn ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi tõ 1995 - 2007 BiÓu ®å 2.3: 44 §ãng gãp tõ khu vùc cã vèn FDI 47 BiÓu ®å 2.4: FDI vµo B§S theo lÜnh vùc n¨m 2008 58 MỞ ĐẦU 1) Sù cÇn thiÕt cña ®Ò tµi TiÕn tr×nh ®æi míi kinh tÕ cña ViÖt Nam tÝnh ®Õn nay ®· ®îc h¬n 20 n¨m. Trong h¬n 20 n¨m ®ã, nÒn kinh tÕ ®· ®¹t ®îc nhiÒu thµnh tùu ®¸ng ghi nhËn, trong ®ã cã sù ®ãng gãp quan träng cña khu vùc kinh tÕ cã vèn ®Çu t níc ngoµi. §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ®· trë thµnh kªnh huy ®éng vèn quan träng cho sù ph¸t triÓn kinh tÕ- x· héi níc ta, cã t¸c dông to lín trong viÖc thóc ®Èy sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ theo híng c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa th«ng qua viÖc më ra nhiÒu ngµnh nghÒ míi vµ nhiÒu lo¹i s¶n phÈm míi ®¸p øng nhu cÇu ®a d¹ng cña ngêi tiªu dïng vµ xuÊt khÈu. Theo ®ã, khu vùc ®Çu t níc ngoµi còng t¹o thªm nhiÒu viÖc lµm, n©ng cao n¨ng lùc qu¶n lý vµ tr×nh ®é c«ng nghÖ... cho nÒn kinh tÕ. §Æc biÖt, ho¹t ®éng ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ®· thóc ®Èy viÖc më réng quan hÖ kinh tÕ ®èi ngo¹i gi÷a níc ta víi c¸c níc trong khu vùc vµ trªn thÕ giíi. §Ó kh¼ng ®Þnh vai trß quan träng cña khu vùc ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi, §¹i héi §¶ng toµn quèc lÇn thø IX ®· thõa nhËn khu vùc kinh tÕ cã vèn ®Çu t níc ngoµi lµ mét thµnh phÇn kinh tÕ, mét bé phËn h÷u c¬ g¾n kÕt ngµy cµng chÆt chÏ vµ b×nh ®¼ng víi c¸c thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c cña nÒn kinh tÕ, vµ ®îc khuyÕn khÝch ph¸t triÓn. Tuy nhiªn, ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi kh«ng chØ cã t¸c ®éng tÝch cùc, mµ nã cßn cã t¸c ®éng ngîc chiÒu (mÆt tr¸i) ®èi víi nÒn kinh tÕ níc ta, do ®ã nÕu thiÕu sù qu¶n lý cña nhµ níc, hoÆc nhµ níc qu¶n lý kÐm hiÖu qu¶ th× nh÷ng mÆt tr¸i sÏ bïng ph¸t. V× vËy, viÖc nhËn diÖn vµ lµm râ t¸c ®éng hai mÆt, nhÊt lµ mÆt tr¸i cña ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi ë ViÖt Nam, tõ ®ã t×m ra gi¶i ph¸p phï hîp h¹n chÕ ®Õn møc thÊp nhÊt mÆt tr¸i cña nã lµ hÕt søc cÇn thiÕt. §Ò tµi luËn v¨n th¹c sÜ cña chóng t«i víi tiªu ®Ò “MÆt tr¸i cña ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ë ViÖt Nam” lµ nh»m gãp phÇn t×m ra gi¶i ph¸p cho vÊn ®Ò ®ã. 2) T×nh h×nh nghiªn cøu §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi vµ t¸c ®éng cña nã ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi ë níc ta hiÖn nay lµ mét vÊn ®Ò lín vµ phøc t¹p, do ®ã lu«n ®îc c¸c cÊp, c¸c ngµnh, §¶ng vµ Nhµ níc ®Æc biÖt quan t©m. §· cã hµng tr¨m c«ng tr×nh khoa häc nghiªn cøu vÒ vÊn ®Ò nµy, trong ®ã liªn quan trùc tiÕp ®Õn ®Ò tµi cã c¸c c«ng tr×nh ®¸ng chó ý sau : - §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ë ViÖt Nam- Thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p, cña TrÇn Xu©n Tïng, NXB ChÝnh trÞ quèc gia, Hµ Néi, 2005. C«ng tr×nh nµy ®· ph©n tÝch ®îc b¶n chÊt vµ xu thÕ vËn ®éng cña ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi (FDI), còng nh vai trß cña nã ®èi víi qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ níc ta trong qu¸ tr×nh ®æi míi, nªu ®îc nguyªn nh©n cña nh÷ng thµnh tùu vµ h¹n chÕ cña viÖc thu hót FDI ë ViÖt Nam; ®ång thêi ®a ra ®îc mét sè gi¶i ph¸p c¬ b¶n nh»m huy ®éng vµ sö dông cã hiÖu qu¶ nguån vèn FDI. - §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi víi c«ng cuéc c«ng nghiÖp hãa ë ViÖt Nam, cña TS NguyÔn Träng Xu©n, NXB Khoa häc x· héi, Hµ Néi 2002. Th«ng qua viÖc lµm râ b¶n chÊt cña ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi, t¸c gi¶ ®a ra mét sè quan ®iÓm vµ gi¶i ph¸p vÒ thu hót FDI nh»m phôc vô c«ng cuéc CNH, H§H trong thêi gian tíi ë níc ta. - §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi víi t¨ng trëng kinh tÕ ë ViÖt Nam, cña Vò Trêng S¬n, NXB thèng kª, Hµ Néi - 1997. Tõ viÖc ph©n tÝch ho¹t ®éng ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ë ViÖt Nam tõ 1988 - 1997 vµ t¸c ®éng cña nã ®Õn t¨ng trëng kinh tÕ, t¸c gi¶ ®· ®a ra c¸c gi¶i ph¸p nh»m huy ®éng vµ sö dông cã hiÖu qu¶ nguån vèn FDI. - §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi víi ph¸t triÓn kinh tÕ ë ViÖt Nam, cña ThS NguyÔn V¨n TuÊn, NXB T ph¸p, Hµ Néi - 2005. §©y lµ mét ®Ò tµi nghiªn cøu cã ph¹m vi réng vÒ lÞch sö h×nh thµnh, ph¸t triÓn cña ho¹t ®éng FDI, trªn c¬ së ®ã t¸c gi¶ còng ®a ra mét sè gi¶i ph¸p nh»m huy ®éng vµ sö dông cã hiÖu qu¶ nguån vèn FDI ®èi víi kinh tÕ ViÖt Nam. C¸c c«ng tr×nh trªn ®©y ®· nh×n nhËn, tiÕp cËn vÊn ®Ò ë nhiÒu gãc ®é kh¸c nhau, gióp t«i cã ®îc nh÷ng quan ®iÓm, nhËn thøc chung vÒ lý luËn ®èi víi ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi (§TTTNN) vµ nhiÒu tµi liÖu cÇn thiÕt ®Ó kÕ thõa trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn luËn v¨n. Tuy vËy, mÆt tr¸i cña §TTTNN th× l¹i cha cã c«ng tr×nh nµo nghiªn cøu mét c¸ch toµn diÖn vµ hÖ thèng, nhÊt lµ díi gi¸c ®é cña mét luËn v¨n th¹c sü. 3) Môc tiªu vµ nhiÖm vô nghiªn cøu * Môc tiªu nghiªn cøu: lµ nh»m t×m ra nh÷ng mÆt tr¸i cña §TTTNN t¹i ViÖt Nam hiÖn nay, trªn c¬ së ®ã ®a ra c¸c gi¶i ph¸p kh¾c phôc, nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng cña khu vùc §TTTNN ë níc ta trong thêi gian tíi. * NhiÖm vô nghiªn cøu: - HÖ thèng hãa nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn c¬ b¶n vÒ §TTTNN. - Ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ mÆt tr¸i cña §TTTNN tíi sù ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi cña ViÖt Nam thêi gian qua. - §Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p c¬ b¶n nh»m h¹n chÕ ®Õn møc thÊp nhÊt mÆt tr¸i cña §TTTNN, nh»m ph¸t huy nh÷ng t¸c ®éng tÝch cùc cña nã trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ- x· héi ë níc ta. 4) §èi tîng vµ ph¹m vi nghiªn cøu * §èi tîng nghiªn cøu: Ho¹t ®éng ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi t¹i ViÖt Nam. * Ph¹m vi nghiªn cøu: + VÒ kh«ng gian: mÆt tr¸i cña §TTTNN ë ViÖt Nam. + VÒ thêi gian: chñ yÕu tõ 1995 ®Õn nay. 5) Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu Trªn c¬ së ph¬ng ph¸p cña chñ nghÜa duy vËt biÖn chøng vµ duy vËt lÞch sö, luËn v¨n sö dông c¸c ph¬ng ph¸p cô thÓ nh: trõu tîng hãa khoa häc, logic- lÞch sö, ph©n tÝch - tæng hîp, thèng kª - so s¸nh. 6) Nh÷ng ®ãng gãp míi cña luËn v¨n - Ph©n tÝch mét c¸ch toµn diÖn mÆt tr¸i cña ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ë ViÖt Nam c¶ trªn lÜnh vùc kinh tÕ vµ ®êi sèng x· héi. - §Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p nh»m h¹n chÕ ®Õn møc thÊp nhÊt nh÷ng t¸c ®éng tr¸i chiÒu cña ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi trong thêi gian tíi. 7) Bè côc luËn v¨n Ngoµi phÇn më ®Çu, kÕt luËn, danh môc tµi liÖu tham kh¶o, néi dung luËn v¨n gåm 3 ch¬ng: Ch¬ng 1: Ch¬ng 2: hiÖn nay Nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn chung vÒ ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi Ph©n tÝch mÆt tr¸i cña ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ë ViÖt Nam Ch¬ng 3: Mét sè gi¶i ph¸p h¹n chÕ mÆt tr¸i cña ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ë ViÖt Nam trong thêi gian tíi Ch¬ng 1 Nh÷ng VÊn §Ò chung VÒ §Çu T¦ Trùc TiÕp Níc Ngoµi 1.1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ lý luËn cƠ BẢN VỀ ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi 1.1.1. Kh¸i niÖm và ®Æc ®iÓm cña §TTTNN a. Kh¸i niÖm ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi Theo quy ®Þnh cña LuËt ®Çu t níc ngoµi t¹i Kho¶n 1, §iÒu 2 (®îc söa ®æi, bæ sung n¨m 2000): “§Çu t trùc tiÕp níc ngoµi lµ viÖc nhµ ®Çu t níc ngoµi ®a vµo ViÖt Nam vèn b»ng tiÒn hoÆc bÊt kú tµi s¶n nµo ®Ó tiÕn hµnh c¸c ho¹t ®éng ®Çu t theo qui ®Þnh cña luËt nµy”, trong ®ã nhµ ®Çu t ®îc hiÓu lµ tæ chøc kinh tÕ, c¸ nh©n níc ngoµi ®Çu t vµo ViÖt Nam. Nh vËy, theo kh¸i niÖm nµy, ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ®îc hiÓu lµ sù di chuyÓn vèn, tµi s¶n, c«ng nghÖ hoÆc bÊt kú tµi s¶n nµo tõ níc ®i ®Çu t sang níc tiÕp nhËn ®Çu t ®Ó thµnh lËp hoÆc kiÓm so¸t doanh nghiÖp nh»m môc ®Ých thu lîi nhuËn. Díi gãc ®é kinh tÕ chÝnh trÞ, ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi lµ mét h×nh thøc cña xuÊt khÈu t b¶n ®Ó x©y dùng nh÷ng xÝ nghiÖp míi, hoÆc mua l¹i nh÷ng xÝ nghiÖp ®ang ho¹t ®éng ë níc nhËn ®Çu t, biÕn nã thµnh chi nh¸nh cña c¸c c«ng ty mÑ ë chÝnh quèc. §©y lµ h×nh thøc ®Çu t mµ quyÒn së h÷u, quyÒn sö dông, qu¶n lý vèn cña ngêi ®Çu t thèng nhÊt víi nhau, tøc lµ hä trùc tiÕp tham gia vµo qu¸ tr×nh qu¶n lý, tæ chøc vµ ®iÒu hµnh c¸c dù ¸n ®Çu t, chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ kÕt qu¶ rñi ro trong kinh doanh vµ thu lîi nhuËn. Môc tiªu cña qu¸ tr×nh nµy lµ tèi ®a hãa lîi nhuËn cho nhµ ®Çu t. b. §Æc ®iÓm cña ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi cã c¸c ®Æc ®iÓm c¬ b¶n sau: Thø nhÊt, c¸c yÕu tè ®Çu t ®îc di chuyÓn ra khái biªn giíi quèc gia §Æc ®iÓm nµy cã nghÜa lµ FDI g¾n liÒn víi viÖc di chuyÓn tiÒn vµ tµi s¶n gi÷a c¸c quèc gia. V× vËy, FDI sÏ lµm t¨ng lîng tiÒn vµ tµi s¶n cña nÒn kinh tÕ níc tiÕp nhËn, lµm gi¶m lîng tiÒn vµ tµi s¶n cña níc ®i ®Çu t. Tµi s¶n ë ®©y bao gåm tµi s¶n h÷u h×nh (m¸y mãc, thiÕt bÞ, c«ng nghÖ, nguyªn vËt liÖu…), tµi s¶n v« h×nh (s¸ng chÕ, nh·n hiÖu, bÝ quyÕt kü thuËt, kinh nghiÖm vµ kü n¨ng qu¶n lý…). FDI kh«ng chØ di chuyÓn vèn thuÇn tóy, mµ cßn bao gåm chuyÓn giao c«ng nghÖ, c¬ chÕ b¶o hé quyÒn së h÷u cña nhµ ®Çu t vÒ c¸c ®èi tîng së h÷u. Do g¾n víi viÖc di chuyÓn tµi s¶n, nªn mçi lo¹i tµi s¶n ®ßi hái níc tiÕp nhËn cã c¬ chÕ, chÝnh s¸ch b¶o hé quyÒn cña chñ ®Çu t phï hîp víi tÝnh chÊt ®Æc thï cña tõng lo¹i. Thø hai, FDI ®îc tiÕn hµnh th«ng qua viÖc thµnh lËp c¸c doanh nghiÖp míi, mua l¹i c¸c chi nh¸nh, doanh nghiÖp hiÖn cã, hoÆc tiÕn hµnh c¸c ho¹t ®éng hîp nhÊt vµ chuyÓn nhîng doanh nghiÖp. §iÒu ®ã cho thÊy ho¹t ®éng FDI cã thÓ diÔn ra theo nhiÒu h×nh thøc vµ ph¬ng thøc rÊt ®a d¹ng. Mét níc cã thÓ khai th¸c tÝnh ®a d¹ng cña c¸c h×nh thøc vµ ph¬ng thøc ®Çu t ®Ó t¨ng cêng thu hót vèn FDI tõ níc ngoµi còng nh tiÕn hµnh ®Çu t ra níc ngoµi. ViÖc thµnh lËp vµ ph¸t triÓn c¸c thÞ trêng tµi chÝnh, ®Æc biÖt lµ thÞ trêng chøng kho¸n lµ ®iÒu kiÖn thóc ®Èy sù gia t¨ng nhanh chãng dßng vèn ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi. Thø ba, chñ së h÷u ®Çu t cã thÓ lµ ngêi níc ngoµi, së h÷u 100% vèn hoÆc ®ång chñ së h÷u vèn víi mét tû lÖ nhÊt ®Þnh ®ñ møc khèng chÕ vµ trùc tiÕp tham gia qu¶n lý ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp. Tû lÖ së h÷u vèn khèng chÕ nµy tõ 10% trë lªn trong tæng sè vèn cña doanh nghiÖp tïy luËt ph¸p cña mçi níc quy ®Þnh. §©y lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh ®Õn tÝnh chÊt trùc tiÕp cña nhµ ®Çu t níc ngoµi trong viÖc ®a ra c¸c quyÕt ®Þnh ®Çu t vµ qu¶n trÞ doanh nghiÖp. ChÝnh v× cã sù thay ®æi c¬ b¶n vÒ h×nh thøc së h÷u trong FDI nªn cÇn cã thÓ chÕ b¶o hé quyÒn së h÷u cña nhµ ®Çu t níc ngoµi râ rµng vµ chÆt chÏ th× míi t¹o ra m«i trêng ®Çu t hÊp dÉn. ViÖc b¶o ®¶m tû lÖ së h÷u ë møc khèng chÕ cßn lµ c¬ së ®Ó c¸c doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t níc ngoµi trë thµnh nh÷ng chi nh¸nh cña c¸c c«ng ty ë níc ®Çu t. §Æc trng nµy lµ c¬ së ®Ó ph©n biÖt sù kh¸c nhau gi÷a FDI víi ho¹t ®éng th¬ng m¹i, gia c«ng quèc tÕ. Trong ho¹t ®éng th¬ng m¹i cã sù dÞch chuyÓn së h÷u vÒ hµng hãa hoÆc dÞch vô tõ ngêi b¸n sang ngêi mua trªn nguyªn t¾c tháa thuËn. Ngêi mua ph¶i tr¶ tiÒn cho ngêi b¸n ®Ó cã quyÒn së h÷u vÒ hµng hãa hoÆc sö dông dÞch vô tõ ngêi b¸n. Trong ho¹t ®éng gia c«ng quèc tÕ, mét bªn thuª bªn kia gia c«ng s¶n phÈm theo ®¬n ®Æt hµng, thanh to¸n tiÒn c«ng vµ c¸c kho¶n chi phÝ kh¸c theo tõng s¶n phÈm trong tõng thêi gian ng¾n. Th¬ng m¹i quèc tÕ ra ®êi vµ ph¸t triÓn trªn c¬ së lîi thÕ so s¸nh, cßn FDI g¾n víi kh¶ n¨ng khai th¸c nguån lùc ®Ó ph¸t triÓn. §Æc ®iÓm nµy lµm cho c¸c kho¶n lîi nhuËn thu ®îc tõ FDI lín h¬n nhiÒu so víi th¬ng m¹i quèc tÕ. Khi ®Çu t g¾n víi th¬ng m¹i th× lîi nhuËn th¬ng m¹i lµ mét phÇn lîi nhuËn cña ho¹t ®éng ®Çu t ®îc ph©n phèi l¹i. Do vËy cã thÓ kh¼ng ®Þnh r»ng, ®Çu t quèc tÕ lµ sù bæ sung cÇn thiÕt cho ho¹t ®éng th¬ng m¹i quèc tÕ; viÖc tæ chøc ho¹t ®éng FDI ph¶i xö lý nhiÒu vÊn ®Ò phøc t¹p h¬n so víi ho¹t ®éng bu«n b¸n th«ng thêng. Thø t, ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi chñ yÕu do c¸c c«ng ty xuyªn quèc gia thùc hiÖn, bëi chñ thÓ ho¹t ®éng ®Çu t lµ t nh©n víi môc tiªu c¬ b¶n thu lîi nhuËn (trõ mét sè doanh nghiÖp nhµ níc vµ mét Ýt ®Çu t cña chÝnh phñ). Ho¹t ®éng FDI diÔn ra khi cã thÞ trêng ®Çu t cã kh¶ n¨ng t¹o lîi nhuËn cao, nghÜa lµ cã chªnh lÖch vÒ tû suÊt lîi nhuËn cña vèn vµ chi phÝ gi÷a níc ®Çu t vµ níc nhËn ®Çu t do lîi thÕ so s¸nh. §iÒu nµy ph©n biÖt FDI vµ ODA. C¸c kho¶n ODA cña c¸c chÝnh phñ g¾n víi nh÷ng cam kÕt vµ rµng buéc chÆt chÏ gi÷a níc viÖn trî vµ níc nhËn viÖn trî, chÞu sù chi phèi ®¸ng kÓ bëi quan hÖ chÝnh trÞ gi÷a hai níc. C¸c ph¸p nh©n vµ thÓ nh©n ®Çu t ODA kh«ng thÓ g©y søc Ðp víi níc tiÕp nhËn ph¶i cã nh÷ng ®iÒu chØnh nhÊt ®Þnh vÒ chÝnh s¸ch, thÓ chÕ vµ c¶ nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan ®Õn d©n chñ, nh©n quyÒn. ODA phÇn lín lµ vèn vay, nªn nÕu kh«ng ®îc sö dông cã hiÖu qu¶ sÏ lµm cho níc nhËn viÖn trî trë thµnh con nî quèc tÕ ngµy cµng nhiÒu. Trong khi ®ã, FDI Ýt cã kh¶ n¨ng x¶y ra t×nh tr¹ng nµy v× chñ yÕu lµ ®Çu t do doanh nghiÖp tù chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ hiÖu qu¶ ho¹t ®éng ®Çu t vµ kinh doanh, ®îc tÝnh to¸n kü tríc khi quyÕt ®Þnh ®Çu t. §ång thêi, ho¹t ®éng FDI kh¸c víi vay tÝn dông th¬ng m¹i theo l·i suÊt thÞ trêng víi nh÷ng cam kÕt vµ thÕ chÊp hÕt søc nghiªm ngÆt, mµ kh«ng ®îc gi¸m s¸t chÆt chÏ sÏ dÉn ®Õn t×nh tr¹ng vay tÝn dông th¬ng m¹i ®Ó ®Çu t, khã cã kh¶ n¨ng hoµn vèn, chËm thanh to¸n nî, g©y ra t×nh tr¹ng nî níc ngoµi vît qu¸ giíi h¹n cho phÐp. C¸c c«ng ty xuyªn quèc gia (TNCs) lµ nh÷ng tËp ®oµn cã hÖ thèng c¸c chi nh¸nh s¶n xuÊt ë níc ngoµi, cã tiÒm lùc lín vÒ vèn, c«ng nghÖ cao, nh·n hiÖu s¶n phÈm cã uy tÝn vµ danh tiÕng lín trªn toµn cÇu, tÝnh n¨ng ®éng cao, ®éi ngò c¸c nhµ qu¶n lý cã tr×nh ®é cao, cã kh¶ n¨ng ®iÒu hµnh c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt vµ ph©n phèi trªn toµn cÇu, cã n¨ng lùc c¹nh tranh cao. C¸c níc ®ang ph¸t triÓn vµ c¸c doanh nghiÖp cña hä cã thÓ tiÕp cËn tõ c¸c c«ng ty xuyªn quèc gia th«ng qua ho¹t ®éng ®Çu t trùc tiÕp ®Ó thu hót nguån vèn lín, c«ng nghÖ nguån, ®éi ngò c¸n bé qu¶n lý cã tr×nh ®é cao, c¶i thiÖn n¨ng lùc c¹nh tranh vµ n¨ng ®éng hãa c¸c quan hÖ giao dÞch. Bªn níc tiÕp nhËn ngoµi môc tiªu thu hót vèn ®Çu t tõ nhµ ®Çu t níc ngoµi cßn cã môc tiªu tiÕp nhËn kiÕn thøc vµ kü n¨ng qu¶n lý. Kü n¨ng qu¶n lý vµ lo¹i tµi s¶n v« h×nh cùc kú quan träng ®èi víi c¸c níc cã nÒn kinh tÕ chuyÓn ®æi sang nÒn kinh tÕ thÞ trêng, khÝa c¹nh nµy t¨ng thªm tÝnh chÊt ®a ph¬ng diÖn cña ho¹t ®éng ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi. C¸c c«ng ty ®a quèc gia thêng thuéc c¸c níc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn, do ®ã, dßng vèn ®Çu t trùc tiÕp ban ®Çu xuÊt ph¸t tõ c¸c níc c«ng nghiÖp vµ t¹o nªn nh÷ng xu híng chÝnh trong ho¹t ®éng FDI. C¸c níc ®ang ph¸t triÓn khi ®· ®¹t ®Õn tr×nh ®é ph¸t triÓn nhÊt ®Þnh, tÝch lòy ®îc vèn, ngo¹i hèi cã thÓ vµ cÇn ph¶i khuyÕn khÝch doanh nghiÖp cña níc ®ã ®Çu t ra níc ngoµi ®Ó tham gia ngµy cµng nhiÒu vµo thÞ trêng ®Çu t thÕ giíi. Thø n¨m, c¸c chñ ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi tham gia kiÓm so¸t, ®iÒu hµnh qu¸ tr×nh ®Çu t vµ kinh doanh cña doanh nghiÖp. §©y còng lµ mét trong nh÷ng ®Æc ®iÓm ®Ó ph©n biÖt gi÷a ®Çu t trùc tiÕp víi ®Çu t gi¸n tiÕp. Trong khi ®Çu t gi¸n tiÕp kh«ng cÇn sù qu¶n lý cña doanh nghiÖp, c¸c kho¶n thu nhËp chñ yÕu lµ c¸c cæ tøc tõ viÖc mua chøng kho¸n t¹i c¸c doanh nghiÖp ë níc nhËn ®Çu t, ngîc l¹i nhµ ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi cã quyÒn tham gia ho¹t ®éng qu¶n lý trong c¸c doanh nghiÖp FDI. Tuy vËy, nhµ ®Çu t níc ngoµi ph¶i cã bao nhiªu phÇn tr¨m cæ phÇn míi ®îc phÐp tham gia qu¶n lý doanh nghiÖp FDI? Theo híng dÉn cña OECD vµ Bé th¬ng m¹i Hoa Kú th× nhµ ®Çu t níc ngoµi ph¶i chiÕm tèi thiÓu 10% cæ phiÕu thêng hoÆc quyÒn bá phiÕu trong c¸c doanh nghiÖp FDI ®Ó cho c¸c nhµ ®Çu t cã tiÕng nãi hay tham gia qu¶n lý trong c¸c doanh nghiÖp FDI. ViÖc ®iÒu hµnh vµ trùc tiÕp ra quyÕt ®Þnh ®Çu t lµ ®iÒu kiÖn ®Ó nhµ ®Çu t thùc hiÖn ®îc chiÕn lîc kinh doanh cña hä mét c¸ch chñ ®éng vµ tèi u. Tuy nhiªn, trªn thùc tÕ thêng n¶y sinh kho¶ng lÖch gi÷a môc tiªu thu hót vèn ®Çu t cña chÝnh phñ víi chiÕn lîc kinh doanh cña nhµ ®Çu t, do môc tiªu cña chÝnh phñ víi môc tiªu cña nhµ ®Çu t ®· kh«ng phï hîp víi nhau. Ch¼ng h¹n, môc tiªu u tiªn hµng ®Çu cña chÝnh phñ lµ viÖc lµm vµ ®Èy m¹nh xuÊt khÈu, trong khi mét sè nhµ ®Çu t chØ coi träng viÖc thu lîi nhuËn tèi ®a vµ chiÕm lÜnh thÞ trêng trong níc. ChÝnh phñ níc tiÕp nhËn ®Çu t muèn híng FDI vµo c¸c dù ¸n x©y dùng kÕt cÊu h¹ tÇng nh ®êng s¸, s©n bay, bÕn c¶ng… víi lîng vèn ®Çu t rÊt lín, tû suÊt lîi nhuËn thÊp vµ thêi gian thu håi vèn kh¸ dµi; trong khi c¸c nhµ ®Çu t thêng chó träng c¸c dù ¸n cã thêi h¹n ®Çu t ng¾n vµ tû lÖ thu håi vèn cao… §Æc ®iÓm nµy ®ßi hái chÝnh phñ níc tiÕp nhËn ®Çu t chñ ®éng quy ho¹ch ph¸t triÓn c¸c ngµnh, c¸c vïng vµ cã c¸c chÝnh s¸ch hÊp dÉn phï hîp víi tõng ngµnh, lÜnh vùc ®Ó thu hót FDI. Thø s¸u, xu híng chuyÓn dÞch FDI thêng tõ nh÷ng níc ph¸t triÓn sang c¸c níc ®ang ph¸t triÓn FDI ban ®Çu do c¸c c«ng ty xuyªn quèc gia cña c¸c níc, c«ng nghiÖp ph¸t triÓn ®Çu t vµo c¸c níc thuéc ®Þa ®Ó khai th¸c nguyªn liÖu, thÞ trêng tiªu thô vµ nguån lao ®éng rÎ… Do ®ã, kh¸i niÖm FDI chñ yÕu ® îc sö dông ®Ó chØ sù vËn ®éng cña vèn tõ c¸c níc chÝnh quèc sang c¸c níc thuéc ®Þa; tõ c¸c níc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn sang c¸c níc ®ang ph¸t triÓn. Sau ®ã, xuÊt hiÖn c¸c ho¹t ®éng ®Çu t lÉn nhau gi÷a c¸c níc ph¸t triÓn víi nhau vµ tiÕp ®ã lµ dßng vèn di chuyÓn tõ c¸c níc ®ang ph¸t triÓn ra níc ngoµi, kÓ c¶ sang c¸c níc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn ®Ó khai th¸c tÝnh kh«ng hoµn h¶o cña thÞ trêng. Hai dßng di chuyÓn vèn vµo vµ ra nµy kh¸c nhau vÒ chiÒu híng vËn ®éng vµ t¸c ®éng cña chóng ®Õn nÒn kinh tÕ cña c¸c níc ®Çu t vµ c¸c níc nhËn ®Çu t. Do ®ã, ®ßi hái ph¶i cã c¸ch øng xö vÒ mÆt chÝnh s¸ch ®Ó ®iÒu chØnh vµ qu¶n lý dßng vËn ®éng cña vèn ®Çu t [11]. 1.1.2. Nguyªn nh©n ra ®êi cña §TTTNN a. Sù chªnh lÖch vÒ tû suÊt lîi nhuËn gi÷a c¸c níc Nguyªn nh©n c¬ b¶n cña viÖc di chuyÓn vèn ®Çu t lµ do cã sù chªnh lÖch vÒ tû suÊt lîi nhuËn, xuÊt ph¸t tõ lîi thÕ so s¸nh kh¸c nhau gi÷a c¸c quèc gia. §iÒu kiÖn thuËn lîi cho sù di chuyÓn vèn ®Çu t lµ do xu thÕ tù do hãa th¬ng m¹i, ®Çu t vµ tµi chÝnh ngµy cµng t¨ng trªn thÕ giíi hiÖn nay. §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi biÓu hiÖn sù gÆp nhau gi÷a cung vµ cÇu, ®ã lµ lîi Ých cña nhµ ®Çu t vµ nhu cÇu cña níc tiÕp nhËn ®Çu t. Khi viÖc ®Çu t ë trong níc kh«ng cßn mang l¹i nhiÒu lîi nhuËn, c¸c nhµ ®Çu t cã sù chuyÓn híng ®a vèn ®Çu t ra níc ngoµi, n¬i mµ c¸c chi phÝ cho s¶n xuÊt rÎ h¬n, cho phÐp thu lîi nhuËn cao h¬n hoÆc ®¹t nh÷ng môc tiªu quan träng vÒ më réng quy m« s¶n xuÊt, chiÕm lÜnh thÞ phÇn, t¨ng søc m¹nh so víi c¸c ®èi thñ c¹nh tranh… Th«ng qua thu hót FDI, c¸c quèc gia nhËn ®Çu t cã ®iÒu kiÖn bæ sung vèn ®Çu t, ®iÒu chØnh c¬ cÊu kinh tÕ, ®æi míi c«ng nghÖ, n©ng cao n¨ng suÊt vµ hiÖu qu¶ cña nÒn kinh tÕ. V× vËy, ngµy nay kh«ng chØ c¸c níc nghÌo, thiÕu vèn ®Çu t, c«ng nghÖ l¹c hËu ®a ra c¸c chÝnh s¸ch ®Æc biÖt nh»m thu hót vèn ®Çu t mµ ngay c¶ ë c¸c níc cã nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn còng cã nhu cÇu thu hót FDI. ViÖc t×m kiÕm lîi nhuËn nhê vµo lîi thÕ c¹nh tranh lµ ®éng c¬ xuyªn suèt cña c¸c nhµ ®Çu t níc ngoµi, thóc ®Èy hä t×m ®Õn c¸c quèc gia kh¸c cã nh÷ng yÕu tè thuËn lîi h¬n ®Ó cã thÓ khai th¸c t¹o ra luång ®Çu t ngoµi biªn giíi quèc gia. Ngoµi viÖc tËn dông c¸c lîi thÕ so s¸nh nh nh©n c«ng rÎ, nguån tµi nguyªn phong phó, thÞ trêng tiªu thô s¶n phÈm réng lín …. th× c¸c nhµ ®Çu t cßn quan t©m ®Õn viÖc tranh thñ c¸c chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch, t¹o thuËn lîi cña níc tiÕp nhËn ®Çu t ®Ó t¨ng lîi nhuËn, më réng thªm thÞ phÇn vµ t¨ng søc c¹nh tranh. §èi víi nhµ ®Çu t, FDI lµ c«ng cô, ph¬ng tiÖn ®Ó thùc hiÖn chiÕn lîc kinh doanh cña m×nh. Nh vËy, gi÷a c«ng ty xuyªn quèc gia vµ FDI cã mèi quan hÖ g¾n bã víi nhau v« cïng chÆt chÏ. Trong bèi c¶nh hiÖn nay, c¸c c«ng ty xuyªn quèc gia t¨ng cêng ho¹t ®éng vµ t¨ng cêng c¹nh tranh víi nhau trong viÖc ®Æt thªm ®Þa ®iÓm c¬ së s¶n xuÊt, kinh doanh ë níc ngoµi. §©y còng chÝnh lµ yÕu tè lµm cho dßng vèn FDI ngµy cµng ph¸t triÓn [15]. b. Kh¾c phôc tÝnh chu kú cña s¶n phÈm HÇu hÕt c¸c lý thuyÕt kinh tÕ vi m« vÒ ®Çu t quèc tÕ ®Òu xoay quanh viÖc tr¶ lêi c¸c c©u hái lµ: v× sao c¸c c«ng ty l¹i ®Çu t ra níc ngoµi? Theo c¸ch tiÕp cËn tõ chu kú s¶n phÈm, Vernon (1966) ®· lý gi¶i hiÖn tîng FDI trªn c¬ së ph©n tÝch c¸c giai ®o¹n ph¸t triÓn cña s¶n phÈm tõ ®æi míi ®Õn t¨ng trëng (s¶n xuÊt hµng lo¹t), ®¹t møc b·o hßa vµ bíc vµo giai ®o¹n suy tho¸i. Theo t¸c gi¶ th× giai ®o¹n ®æi míi sÏ diÔn ra ë c¸c níc ph¸t triÓn v× ë nh÷ng níc nµy míi cã ®iÒu kiÖn ®Ó nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn ( P&R) ngay t¹i doanh nghiÖp vµ cã kh¶ n¨ng triÓn khai s¶n xuÊt víi sè lîng lín. §ång thêi chØ cã ë nh÷ng níc nµy míi cã kü thuËt tiªn tiÕn víi ®Æc trng sö dông nhiÒu vèn nªn ph¸t huy ®îc hiÖu qu¶ sö dông cao. Do vËy mµ s¶n phÈm s¶n xuÊt ra víi gi¸ thµnh h¹ vµ nhanh chãng ®¹t tíi møc b·o hßa. §Ó tr¸nh l©m vµo t×nh tr¹ng suy tho¸i vµ khai th¸c cã hiÖu qu¶ s¶n xuÊt theo quy m«, c«ng ty ph¶i më réng thÞ trêng tiªu thô ra quèc tÕ, nhng c¸c ho¹t ®éng xuÊt khÈu l¹i gÆp trë ng¹i tõ hµng rµo thuÕ quan vµ cíc phÝ vËn chuyÓn quèc tÕ. V× thÕ mµ c¸c c«ng ty ph¶i di chuyÓn s¶n xuÊt ra c¸c níc ®Ó vît qua c¸c trë ng¹i nµy. §©y còng lµ c¸ch mµ c¸c nhµ ®Çu t kÐo dµi chu kú sèng cho s¶n phÈm v× t¹i níc chñ nhµ, s¶n phÈm ®· ®Õn giai ®o¹n cuèi cÇn ph¶i ®îc thanh lý, thay míi, nhng nhê ®îc xuÊt sang níc nhËn ®Çu t, nã nghiÔm nhiªn l¹i lµ giai ®o¹n ®Çu vµ ®îc tiÕp tôc “mét cuéc sèng míi”. Nh vËy theo c¸ch gi¶i thÝch cña Vernon th× FDI lµ kÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh ph¸t triÓn tù nhiªn cña s¶n phÈm theo chu kú. Mét sè nhµ kinh tÕ häc nh Petrochilos (1989) cho r»ng chÝnh lý thuyÕt nµy ®· cung cÊp mét c¸ch gi¶i thÝch kh¸c vÒ FDI, nhÊt lµ ®èi víi c¸c s¶n phÈm chÕ t¸c, øng dông c«ng nghÖ hiÖn ®¹i. Ph¸t triÓn lý thuyÕt chu kú s¶n phÈm, Akamatsu (1962) ®· x©y dùng lý thuyÕt chu kú s¶n phÈm b¾t kÞp ®Ó gi¶i thÝch nguyªn nh©n cña FDI. Theo lý thuyÕt nµy, s¶n phÈm míi ®îc ph¸t minh vµ ra ®êi ë níc ®Çu t, sau ®ã ®îc xuÊt khÈu ra thÞ trêng thÕ giíi. T¹i níc nhËp khÈu, do u ®iÓm cña s¶n phÈm míi lµm cho nhu cÇu cña thÞ trêng néi ®Þa t¨ng lªn, níc nhËp khÈu chuyÓn híng s¶n xuÊt ®Ó thay thÕ s¶n phÈm nhËp khÈu nµy b»ng c¸c chñ yÕu dùa vµo vèn, kü thuËt… cña quèc tÕ. §Õn khi nhu cÇu thÞ trêng cña s¶n phÈm ë trong níc ®¹t ®Õn møc b·o hßa, nhu cÇu xuÊt khÈu l¹i xuÊt hiÖn vµ cø thÕ nã diÔn ra theo chu kú vµ dÇn h×nh thµnh FDI [15]. c. Ph©n t¸n rñi ro cho vèn ®Çu t Ho¹t ®éng FDI còng nh ho¹t ®éng ®Çu t nãi chung ®Òu g¾n liÒn víi yÕu tè rñi ro. Do vËy, viÖc lùa chän c¸c dù ¸n kh¸c nhau víi c¸c ®èi t¸c kh¸c nhau kh«ng nh÷ng nh»m môc ®Ých ®¹t ®îc lîi nhuËn cao mµ cßn nh»m chia sÎ rñi ro cho c¸c nhµ ®Çu t. Hay nãi c¸ch kh¸c, c¸c nhµ ®Çu t lu«n t×m c¸ch ®a d¹ng hãa ho¹t ®éng ®Çu t cña m×nh. Tiªu biÓu cho c¸ch tiÕp cËn nµy lµ lý thuyÕt cña Tobin (1958) vµ Marko Witj (1959). Khi ®a ra luËn ®iÓm ®a d¹ng hãa ®Çu t trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu ho¹t ®éng FDI, hä ®· ®a ra hai biÕn sè quyÕt ®Þnh lµ tû lÖ lîi nhuËn vµ møc ®é rñi ro vµ thÊy r»ng: FDI thêng ®îc thùc hiÖn vµo nh÷ng níc vµ ë mét sè ngµnh c«ng nghiÖp kh«ng nh÷ng cã tû lÖ lîi nhuËn cao , mµ cßn ®îc ®¶m b¶o Ýt x¶y ra rñi ro. Trªn thùc tÕ, khi tiÕn hµnh ho¹t ®éng FDI lµ nhµ ®Çu t sÏ ph¶i ®¸nh ®æi gi÷a tû lÖ rñi ro víi lîi nhuËn, thËm chÝ ph¶i chÊp nhËn rñi ro ®Ó t×m kiÕm lîi nhuËn. Lîi nhuËn vµ rñi ro sÏ h×nh thµnh ngay tõ khi dù ¸n b¾t ®Çu vµ cã sù kh¸c biÖt Ýt nhiÒu so víi møc ®é tÝnh to¸n ban ®Çu cña chñ ®Çu t. V× vËy mµ tríc khi b¾t ®Çu dù ¸n, c¸c nhµ ®Çu t rÊt coi träng ho¹t ®éng th¨m dß ®Ó nh»m ®¹t hiÖu qu¶ mong muèn mµ kh«ng ph¶i ®¸nh ®æi. ChÝnh v× thÕ, trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, n¾m b¾t ®îc nhu cÇu vÒ vèn, c«ng nghÖ, thÞ trêng nguyªn liÖu còng nh thÞ trêng tiªu thô, an ninh chÝnh trÞ… ë c¸c níc ®ang ph¸t triÓn nªn khu vùc Ch©u ¸ ®ang cã søc hót m¹nh mÏ ®èi víi dßng vèn FDI tõ c¸c níc ph¸t triÓn. 1.1.3. C¸c h×nh thøc ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi a. Ph©n lo¹i dùa vµo kªnh ®Çu t Theo c¸ch ph©n lo¹i nµy, FDI ®îc thùc hiÖn theo hai kªnh chñ yÕu lµ ®Çu t míi (Greenfield investment- GI) vµ Mua l¹i vµ s¸p nhËp (Mergers and cquisition - M&A). + §Çu t míi (Greenfield investment - GI): §Çu t míi lµ c¸c chñ ®Çu t thùc hiÖn ®Çu t ë níc ngoµi th«ng qua viÖc x©y dùng c¸c doanh nghiÖp míi. §©y lµ kªnh ®Çu t truyÒn thèng cña FDI vµ còng lµ kªnh chñ yÕu ®Ó c¸c nhµ ®Çu t ë c¸c níc ph¸t triÓn ®Çu t vµo c¸c níc ®ang ph¸t triÓn. + Mua l¹i vµ s¸p nhËp (Mergers and acquisition - M&A): lµ c¸c chñ ®Çu t tiÕn hµnh ®Çu t th«ng qua viÖc mua l¹i vµ s¸p nhËp c¸c doanh nghiÖp hiÖn cã ë níc ngoµi. Kªnh ®Çu t nµy chñ yÕu ®îc thùc hiÖn ë c¸c níc ®ang ph¸t triÓn, c¸c níc míi c«ng nghiÖp hãa vµ rÊt phæ biÕn trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y. ë ViÖt Nam, FDI vÉn chñ yÕu ®îc thùc hiÖn theo kªnh GI. KiÓu ®Çu t nµy cã vai trß rÊt quan träng ®èi víi qu¸ tr×nh t¹o ra nh÷ng c¬ së vËt chÊt kü thuËt cÇn thiÕt ®Ó c«ng nghiÖp hãa vµ hiÖn ®¹i hãa ®Êt níc. Tuy nhiªn, nÕu chØ thu hót FDI theo kªnh GI th× kh«ng ®ãn b¾t ®îc xu thÕ ngµy nay, nh vËy sÏ lµm h¹n chÕ kh¶ n¨ng thu hót FDI vµo níc ta. b. Ph©n lo¹i dùa vµo môc ®Ých ®Çu t Theo c¸ch nµy, FDI ®îc chia lµm 2 lo¹i lµ ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi theo chiÒu ngang (Horizontal FDI) vµ ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi theo chiÒu däc (Vertical FDI). + §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi theo chiÒu ngang (Horizontal FDI): lµ viÖc c«ng ty tiÕn hµnh ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi vµo chÝnh ngµnh s¶n xuÊt mµ hä cã lîi thÕ c¹nh tranh mét lo¹i s¶n phÈm nµo ®ã. Víi lîi thÕ nµy hä muèn t×m kiÕm lîi nhuËn cao h¬n ë níc ngoµi nªn ®· më réng vµ th«n tÝnh thÞ trêng níc ngoµi. H×nh thøc nµy thêng dÉn ®Õn c¹nh tranh ®éc quyÒn mµ MÜ, NhËt B¶n ®ang dÉn ®Çu ë c¸c níc ph¸t triÓn. + §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi theo chiÒu däc (Vertical FDI): kh¸c víi h×nh thøc ®Çu t theo chiÒu ngang, h×nh thøc ®Çu t theo chiÒu däc víi môc ®Ých khai th¸c nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn vµ c¸c yÕu tè ®Çu vµo rÎ nh: lao ®éng, ®Êt ®ai… cña c¸c níc nhËn ®Çu t. Do c¸c nhµ ®Çu t thêng chó ý khai th¸c c¸c lîi thÕ c¹nh tranh cña c¸c yÕu tè ®Çu vµo gi÷a c¸c kh©u trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ra mét lo¹i s¶n phÈm trong ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ nªn c¸c s¶n phÈm thêng ®îc hoµn thiÖn qua l¾p r¸p ë níc nhËn ®Çu t. Sau ®ã c¸c s¶n phÈm nµy l¹i ®îc nhËp khÈu vÒ níc ®Çu t hay xuÊt khÈu sang níc kh¸c. §©y lµ h×nh thøc kh¸ phæ biÕn cña ho¹t ®éng ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi t¹i c¸c níc ®ang ph¸t triÓn. c. Ph©n lo¹i dùa vµo h×nh thøc së h÷u + Doanh nghiÖp liªn doanh: ®©y lµ h×nh thøc ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi mµ qua ®ã ph¸p nh©n míi ®îc thµnh lËp gäi lµ doanh nghiÖp liªn doanh. Doanh nghiÖp míi nµy do mét hay nhiÒu bªn hîp t¸c thµnh lËp t¹i níc chñ nhµ trªn c¬ së hîp ®ång liªn doanh. H×nh thøc nµy cã c¸c ®Æc trng: Ph¸p nh©n míi ®îc thµnh lËp theo h×nh thøc c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n cã t c¸ch ph¸p nh©n. Mçi bªn tham gia vµo doanh nghiÖp liªn doanh lµ mét ph¸p nh©n, doanh nghiÖp liªn doanh lµ mét ph¸p nh©n ®éc lËp víi c¸c bªn tham gia. Khi c¸c bªn ®· ®ãng gãp ®ñ sè vèn ®· quy ®Þnh vµo liªn doanh th× dï mét bªn cã ph¸ s¶n, doanh nghiÖp liªn doanh vÉn tån t¹i. Dï vËy, c¸c bªn tham gia vÉn cã mèi liªn quan víi nhau vµ víi doanh nghiÖp liªn doanh trong ph¹m vi cña sè vèn cña hä gãp vµo vèn ph¸p ®Þnh. LuËt ®Çu t níc ngoµi t¹i ViÖt Nam quy ®Þnh: sè ngêi tham gia héi ®ång qu¶n trÞ l·nh ®¹o doanh nghiÖp cña c¸c bªn phô thuéc vµo tØ lÖ vèn gãp. Héi ®ång qu¶n trÞ lµ c¬ quan cao nhÊt l·nh ®¹o liªn doanh. Héi ®ång qu¶n trÞ quyÕt ®Þnh theo nguyªn t¾c nhÊt trÝ ®èi víi c¸c vÊn ®Ò quan träng nh: duyÖt quyÕt to¸n thu chi tµi chÝnh hµng n¨m vµ quyÕt to¸n c«ng tr×nh, söa ®æi bæ sung ®iÒu lÖ doanh nghiÖp, vay vèn ®Çu t, bæ nhiÖm, miÔn nhiÖm tæng gi¸m ®èc, phã tæng gi¸m ®èc thø nhÊt vµ kÕ to¸n trëng…Lîi nhuËn hay rñi ro ®Òu ® îc ph©n chia theo tØ lÖ gãp vèn cña mçi bªn. LuËt ®Çu t níc ngoµi t¹i ViÖt Nam cßn quy ®Þnh thêi gian ho¹t ®éng cña liªn doanh thêng tõ 30 ®Õn 50 n¨m, trêng hîp ®Æc biÖt kh«ng qu¸ 70 n¨m vµ doanh nghiÖp liªn doanh ph¶i gi¶i thÓ khi hÕt thêi gian ho¹t ®éng, trõ khi ®îc phÐp cña c¬ quan qu¶n lý nhµ níc vÒ hîp t¸c vµ ®Çu t gia h¹n. Trong 1 sè trêng hîp ®Æc biÖt bÊt kh¶ kh¸ng, doanh nghiÖp liªn doanh cã thÓ kÕt thóc hîp ®ång sím h¬n. + Doanh nghiÖp 100% vèn níc ngoµi: ®©y lµ doanh nghiÖp thuéc quyÒn së h÷u cña tæ chøc hoÆc c¸ nh©n níc ngoµi, ®îc h×nh thµnh b»ng toµn bé vèn níc ngoµi vµ do tæ chøc hoÆc c¸ nh©n níc ngoµi thµnh lËp, tù qu¶n lý, ®iÒu hµnh vµ hoµn toµn chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ kÕt qu¶ kinh doanh. Doanh nghiÖp nµy ®îc thµnh lËp díi d¹ng c¸c c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n, lµ ph¸p nh©n ViÖt Nam vµ chÞu sù ®iÒu chØnh cña LuËt ®Çu t níc ngoµi t¹i ViÖt Nam. Vèn ph¸p ®Þnh còng nh vèn ®Çu t do nhµ ®Çu t níc ngoµi ®ãng gãp, vèn ph¸p ®Þnh Ýt nhÊt b»ng 30% vèn ®Çu t cña doanh nghiÖp . + Hîp ®ång hîp t¸c kinh doanh (BCC): ®©y lµ h×nh thøc ®Çu t trùc tiÕp trong ®ã hîp ®ång hîp t¸c kinh doanh ®îc ký kÕt gi÷a hai hay nhiÒu bªn (gäi lµ c¸c bªn hîp t¸c kinh doanh) ®Ó tiÕn hµnh mét hay nhiÒu ho¹t ®éng kinh doanh ë níc nhËn ®Çu t, trong ®ã quy ®Þnh tr¸ch nhiÖm vµ ph©n chia kÕt qu¶ kinh doanh cho mçi bªn tham gia mµ kh«ng cÇn thµnh lËp mét ph¸p nh©n míi. Mçi bªn vÉn ho¹t ®éng víi t c¸ch ph¸p nh©n cña m×nh vµ thùc hiÖn c¸c nghÜa vô cña m×nh ®èi víi nhµ níc. Ngoµi c¸c h×nh thøc c¬ b¶n kÓ trªn, cßn cã c¸c h×nh thøc Hîp ®ång x©y dùng - kinh doanh - chuyÓn giao ( BOT); Hîp ®ång x©y dùng - chuyÓn giao - kinh doanh (BTO); vµ Hîp ®ång x©y dùng - chuyÓn giao (BT) [23]. 1.2. Vai trß cña ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi 1.2.1.§Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ®èi víi níc chñ ®Çu t So víi c¸c h×nh thøc kinh tÕ ®èi ngo¹i kh¸c, FDI cã vai trß u viÖt ®èi víi níc chñ ®Çu t. §ã lµ: + FDI cho phÐp khai th¸c tÊt c¶ c¸c lîi thÕ cña mét ®Êt níc trong héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ. KÓ c¶ trong toµn cÇu hãa bao hµm tù do hãa th¬ng m¹i nhng FDI vÉn cho phÐp khai th¸c c¸c yÕu tè nµy vµ ®a chóng vµo chu tr×nh kinh tÕ thÕ giíi qua viÖc më réng s¶n xuÊt quèc tÕ. + FDI lµ yÕu tè quan träng nhÊt ®Ó t¹o ra sù bïng næ xuÊt khÈu (c¶ vÒ mÆt lîng vµ c¬ cÊu, ®Æc biÖt chuyÓn biÕn c¬ cÊu xuÊt khÈu theo híng c«ng nghiÖp hãa). FDI ®ãng vai trß quyÕt ®Þnh trong xuÊt khÈu s¶n phÈm c«ng nghÖ cao. + FDI lµ kªnh tèt nhÊt ®Ó huy ®éng vèn vµ c«ng nghÖ trªn thÞ trêng thÕ giíi cho c«ng nghiÖp hãa mµ kh«ng g©y ra t×nh tr¹ng phô thuéc mét chiÒu vµo bªn ngoµi [23]. 1.2.2. §èi víi níc nhËn ®Çu t a. Vai trß tÝch cùc cña FDI - Bæ sung nguån vèn cho nÒn kinh tÕ, nhê ®ã thóc ®Èy t¨ng trëng kinh tÕ Khi dßng vèn FDI ®îc ®æ vµo sÏ lµm t¨ng lîng vèn cña níc nhËn ®Çu t nh mét phÐp céng ®¬ng nhiªn vµo tæng sè vèn. ThËm chÝ, khi vèn FDI gia t¨ng sÏ lµm ph¸t sinh hÖ qu¶ tÝch cùc d©y chuyÒn ®Õn c¸c dßng vèn trong níc. Nãi c¸ch kh¸c, c¸c nhµ ®Çu t trong níc sÏ nh×n g¬ng c¸c nhµ §TTTNN vµ t¨ng thªm ®éng lùc ®Ó bá vèn ®Çu t cña m×nh. KÕt qu¶ lµ tæng vèn ®Çu t sÏ t¨ng lªn. H¬n n÷a, khi dßng vèn FDI gia t¨ng sÏ lµ mét b¶o ®¶m vµ t¹o ®éng lùc míi hÊp dÉn h¬n cho c¸c nhµ ®Çu t kh¸c m¹nh d¹n th«ng qua c¸c quyÕt ®Þnh ®Çu t trùc tiÕp míi cña m×nh. Nh vËy, ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi võa gãp phÇn bæ sung nguån vèn cho nÒn kinh tÕ, nhê ®ã mµ thóc ®Èy t¨ng trëng kinh tÕ cho c¸c níc nhËn ®Çu t.
- Xem thêm -