Ma két phụ trương báo in ở Thành phố Hồ Chí Minh từ góc nhìn lý luận và thực tiễn

  • Số trang: 142 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 35 |
  • Lượt tải: 0
nhattuvisu

Đã đăng 26946 tài liệu

Mô tả:

1 2 MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU ............................................................................................................ 6 1. Tính cấp thiết của đề tài .................................................................................. 6 2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề .............................................................................. 8 3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu ................................................................. 10 4. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................... 10 5. Phƣơng pháp nghiên cứu .............................................................................. 11 6. Đóng góp về lý luận và thực tiễn của luận văn .............................................. 11 7. Kết cấu luận văn ........................................................................................... 12 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA MAKÉT BÁO IN .................................... 13 VÀ PHỤ TRƢƠNG BÁO IN. .......................................................................... 13 1.1. Khái niệm và các thuật ngữ: ................................................................... 13 1.1.1. Khái niệm makét báo in .................................................................. 13 1.1.2. Khái niệm về thiết kế (design) báo in .............................................. 30 1.1.3. Khái niệm về trình bày (layout) báo in ........................................... 32 1.1.4. Khái niệm về phụ trƣơng báo in ...................................................... 33 1.2. Lƣợc sử makét báo in thế giới và ở Việt Nam......................................... 34 1.2.1. Lƣợc sử makét báo in thế giới ......................................................... 34 1.2.2. Lƣợc sử makét báo in ở Việt Nam ................................................... 36 1.3. Vai trò của ma-két đối với báo in và phụ trƣơng ..................................... 37 1.3.1. Mối liên hệ giữa hình thức và nội dung tác phẩm nghệ thuật........... 38 1.3.2. Ma-két báo in thuộc về tác phẩm báo chí ........................................ 38 Tiểu kết chƣơng I ............................................................................................. 39 Chƣơng 2: THỰC TRẠNG MAKÉT PHỤ TRƢƠNG MỘT SỐ BÁO IN Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ......................................................................... 41 2.1. Quản lý nhà nƣớc về báo in và phụ trƣơng ............................................. 41 2.2. Nội dung thông tin của phụ trƣơng ......................................................... 43 2.3. Sử dụng các yếu tố hình thức của ma-két trong phụ trƣơng và những yếu tố liên quan đến việc sử dụng này ...................................................................... 44 2.3.1. Khổ báo .......................................................................................... 44 2.3.2. Măng-sét ......................................................................................... 45 2.3.3. Bố cục trang báo ............................................................................. 47 2.4. Một số đặc điểm của ma-két phụ trƣơng báo in ở thành phố Hồ Chí Minh62 Tiểu kết chƣơng 2. ............................................................................................ 67 Chƣơng 3: MỘT SỐ ĐỀ XUẤT NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG THIẾT KẾ MAKÉT PHỤ TRƢƠNG BÁO IN Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH .............. 68 3.1. Những vấn đề đặt ra hiện nay: ................................................................ 68 3.2. Đổi mới các yếu tố hình thức của ma-két................................................ 71 3.2.1. Khổ báo .......................................................................................... 71 3 3.2.2. Măng sét ......................................................................................... 72 3.2.3. Tít tựa ............................................................................................. 73 3.2.4. Lời dẫn ............................................................................................ 73 3.2.5. Ảnh ................................................................................................. 74 3.2.6. Minh họa ......................................................................................... 75 3.2.7. Chữ chính văn ................................................................................. 76 3.2.8. Màu sắc........................................................................................... 78 3.2.9. Khoảng trắng .................................................................................. 79 3.3. Đổi mới thiết kế trang và giấy in ............................................................ 80 3.3.1. Bài toán trang nhất .......................................................................... 80 3.3.2. Hệ thống chuyên trang .................................................................... 81 3.3.3. Bố cục trang .................................................................................... 82 3.3.4. Giấy in ............................................................................................ 84 3.4. Đầu tƣ cho đào tạo và phát triển nguồn nhân lực .................................... 84 3.5. Định hƣớng nội dung thông tin ............................................................... 86 3.6. Tạo cơ chế thông thoáng, hợp lý trong quản lý nhà nƣớc ........................ 87 Tiểu kết chƣơng 3 ............................................................................................. 89 C. KẾT LUẬN ................................................................................................. 91 D. TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 94 E. PHỤ LỤC……………………………………………………………………99 * Phụ lục 1: Phỏng vấn ông Nguyễn Quốc Anh (SGGPTB)………….103 * Phụ lục 2: Phỏng vấn họa sĩ Phạm Minh Hảo……………………………….107 * Phụ lục 3: Phỏng vấn TBT báo QK7 Ngô Xuân Giang……………………..109 * Phụ lục 4: Phỏng vấn TKTS TC SGĐT&XD Nguyễn Duy Hiên…………...111 * Phụ lục 5: Danh sách báo chí TP.HCM ………………………………….....114 * Phụ lục 6: Nhân sự các cơ quan báo chí TP.HCM…………………………..116 * Phụ lục 7: Thông số quản lý các phụ trƣơng báo in tiêu biểu……………….118 * Phụ lục 8: Thống kê phát hành phụ trƣơng báo in ở TP.HCM……………...120 * Phụ lục 9: Thông số thiết kế phụ trƣơng báo in ở TP.HCM……………...…122 * Phụ lục 10: Khảo sát hệ thống chuyên mục các phụ trƣơng tiêu biểu………123 * Phụ lục 11: Tỉ lệ giữa chữ và hình trên một số phụ trƣơng…………………125 * Phụ lục 12: Phân tích cách sử dụng ảnh bìa trên SGGPTB…………………126 * Phụ lục 13: Cách dùng tít tựa một số phụ trƣơng báo in tiêu biểu………….127 * Phụ lục 14: Thông tin phi văn tự trên báo in………………………………..128 * Phụ lục 15: Các loại chữ, cấu tạo chữ………………………………………129 * Phụ lục 16: Chuyên trang TTCT và DNSGCT………………………….…..130 * Phụ lục 17: Cách dùng tít tựa một số phụ trƣơng báo in tiêu biểu…………..131 * Phụ lục 18: Tỉ lệ trung bình giữa chữ và hình trong một số phụ trƣơng….....132 * Phụ lục 19: Thuật ngữ Design……………………………………………….133 * Phụ lục 20: Thuật ngữ Design (tt)……………………………………….......134 4 * Phụ lục 21: Trang nhất tờ Philadelphia Inquirer (1932)…………………….135 * Phụ lục 22: Trang nhất tờ Philadelphia Inquirer (1992)…………………….136 * Phụ lục 23: Bố cục nhiều cửa (many dimensions)…………………………..137 * Phụ lục 24: Bìa 1 một số phụ trƣơng và tạp chí……………………………..138 * Phụ lục 25: Bìa lót một số phụ trƣơng và tạp chí…………………………....139 * Phụ lục 26: Bố cục và các yếu tố cấu tạo nên bố cục trang trong……….…..140 * Phụ lục 27: Chu trình đọc…………………………………………………....141 * Phụ lục 28: Một số dạng măng-sét…………………………………………..142 * Phụ lục 29: Các màu chính trong quang phổ, mỹ thuật và in ấn………….…143 * Phụ lục 30: Gia Định báo……………………………………………………144 * Phụ lục 31: Những phụ trƣơng luận văn khảo sát………………………...…145 5 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong dòng chảy của đời sống báo chí truyền thông hiện nay, vấn đề cạnh tranh giữa báo in và báo điện tử đã trở thành chuyện sống còn. Báo điện tử với ƣu thế về tích hợp truyền thông đa phƣơng tiện (multimedia) đã cung cấp cho độc giả những tiện nghi nghe - nhìn cực kỳ thuận tiện. Các thiết bị truy cập mạng có tính cơ động cao nhƣ điện thoại di động, laptop, netbook, kindle, ipad… giúp độc giả ngày nay có thể đọc tin tức, xem ảnh, xem phim, nghe âm thanh và truy cập vào các từ khóa, đi sâu tìm hiểu các nội dung có liên quan… gần nhƣ mọi lúc, mọi nơi. Vì vậy, ở những nƣớc có nền báo chí phát triển nhƣ Anh, Mỹ, Pháp, Thụy Điển… hiện tƣợng sinh viên hầu nhƣ chỉ đọc báo điện tử chứ không đọc báo in đã trở thành chuyện “thƣờng ngày ở huyện”. Tuy nhiên, báo điện tử không phải không có những điểm yếu. Một trong những “gót chân asin” của báo điện tử là ngƣời đọc báo điện tử thƣờng bị mỏi mắt khi nhìn màn hình chói sáng quá lâu, các hình ảnh có độ phân giải thấp nhìn không rõ nét khiến chất lƣợng ảnh kém. Về mặt hình thức, giao diện báo điện tử thƣờng bị bó hẹp trong một màn hình nhỏ, cố định nên cách trình bày cũng bị hạn chế khá nhiều. Hạn chế của báo điện tử may thay lại là ƣu thế của báo in. Để cạnh tranh với báo điện tử, báo in có thể khai thác tối đa sở trƣờng của mình trong việc thiết kế, dàn trang (làm ma-két), tạo ra các ấn phẩm có hình thức bắt mắt, phong cách đa dạng, tính thẩm mỹ cao. Ngoài việc có độ tƣơng phản thị giác thích hợp, báo in dùng nhiều ảnh có độ phân giải lớn sắc nét, màu sắc tƣơi tắn, hấp dẫn ngƣời đọc. Những yếu tố vừa nêu giúp cho ma-két hình thức của báo in có sức thu hút ngƣời đọc rất mạnh mẽ và trong chừng mực nào đó đã trở thành yếu tố cạnh tranh rất mạnh. Gần đây, các báo lớn ở thành phố Hồ Chí Minh nhƣ Tuổi trẻ, Phụ nữ, Sài Gòn giải phóng, Khoa học phổ thông, Doanh nhân…đã biết phát huy những thế mạnh của báo in nhƣ vừa trình bày để cải tiến ma-két, xuất bản nhiều phụ trƣơng có hình thức bắt mắt, phong cách trình bày đa dạng làm tăng cƣờng sức thu hút của ấn phẩm báo in đối với bạn đọc truyền thống. 6 Hiện nay, thành phố Hồ Chí Minh là nơi tập trung nhiều tờ báo lớn của cả nƣớc, thị trƣờng phát hành luôn sôi động. Nơi đây có nhiều họa sĩ làm ma-két báo có tay nghề giỏi, nhiều kinh nghiệm trong thiết kế, trình bày báo chí. Tuy nhiên, khá đông ngƣời làm ma-két báo thƣờng chỉ có chuyên môn sâu về một trong hai ngành. Hoặc họ chỉ thuần là ngƣời đƣợc đào tạo trong ngành mỹ thuật, chƣa đƣợc đào tạo căn cơ về nghiệp vụ báo chí, hoặc họ là những nhà báo chuyên nghiệp có ƣu thế về hiểu biết nghiệp vụ báo chí nhƣng hạn chế về kiến thức thẩm mỹ trong đồ họa ứng dụng. Đó là chƣa kể đến những ngƣời chỉ có nghiệp vụ ở ngành in ấn - chế bản làm họa sĩ chính của nhiều báo và tạp chí khác nhau. Vì vậy, những ma-két báo đƣợc làm ra chƣa đáp ứng đƣợc tiêu chuẩn đúng nghĩa là phải thuộc về tác phẩm báo chí tức tác phẩm dùng hình thức có tính thẩm mỹ để chuyển tải cái quan trọng hơn là thông tin cần thiết cho cuộc sống. Mặt khác, muốn đáp ứng đƣợc yêu cầu làm ma-két tốt, buộc phải có nơi đào tạo bài bản về lý luận và thực tiễn thiết kế, trình bày báo. Nhƣng trong thời điểm hiện nay ở thành phố Hồ Chí Minh, việc đào tạo nghề làm “ma-két báo” cũng rơi vào tình trạng không khá hơn. Trƣờng Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học quốc gia thành phố Hồ Chí Minh) nơi duy nhất đào tạo ngành báo chí ở phía Nam có các giảng viên giảng dạy về thiết kế, trình bày ma-két báo chí thƣờng là các họa sĩ, có chuyên môn sâu về mỹ thuật nhƣng chƣa có thế mạnh về nghiệp vụ báo chí. Giáo trình, tài liệu chính thức chƣa có dẫn đến việc chƣa phát huy tốt việc đào tạo về bộ môn này. Vì vậy, việc nghiên cứu để bƣớc đầu hình thành khung lý luận về bộ môn thiết kế, trình bày báo ở thành phố Hồ Chí minh trở nên hết sức cấp thiết. Ngƣời viết luận văn mong rằng luận văn này sẽ là tiền đề, gợi niềm hứng thú cho các nghiên cứu tiếp theo nhằm đáp ứng tốt nhu cầu về lý luận và thực tiễn của bộ môn. Từ gợi ý của Thầy hƣớng dẫn, cộng với niềm yêu thích về cái đẹp của ma-két hình thức báo, ngƣời viết rất thú vị khi chọn đề tài “Ma-két phụ trƣơng báo in ở thành phố Hồ Chí Minh từ góc độ lý luận và thực tiễn (Khảo sát Tuổi trẻ cuối tuần, Phụ nữ chủ nhật, Sài Gòn giải phóng thứ bảy, Làm bạn với máy vi tính, Doanh nhân Sài Gòn cuối tuần từ 2008 – 2011)” làm đề tài Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học khóa 2008- 7 2011, Khoa Báo chí và Truyền thông, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội. 2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Sài Gòn xƣa, nay là thành phố Hồ Chí Minh, là cái nôi của báo chí Việt Nam, nơi các hoạt động báo chí đã diễn ra hơn một thế kỷ. Từ xƣa tới nay, đây vẫn là một thị trƣờng báo chí rộng lớn, sôi động so với nhiều địa phƣơng khác trên cả nƣớc, nhƣng vấn đề nghiên cứu về lý luận báo chí nói chung, lý luận về thiết kế trình bày báo nói riêng, vẫn nhƣ mảnh đất chƣa đƣợc khai phá mấy. Năm 1996, Nhà xuất bản Giáo dục mở đầu cho việc cung cấp kiến thức về thiết kế, trình bày báo qua việc phát hành cuốn Kỹ thuật chữ của linh mục Nguyễn Ngọc Sơn. Quyển sách này cung cấp nhiều kiến thức về chữ viết, về đơn vị đo độ lớn của chữ viết và các khái niệm trình bày, dàn trang. Năm 2003, Nhà xuất bản Trẻ mua bản quyền và dịch sang tiếng Việt 2 quyển sách về Design & layout: Roger C.Parker’s, Thiết kế - tạo mẫu & dàn trang - Design & Layout (Volume 1), Nxb Trẻ, 2003; Alan Swann, Ý tưởng - bố cục & thể hiện - Design & Layout (Volume 2), Nxb trẻ, 2003. Hai quyển sách này giúp ích khá nhiều cho những ai muốn có cái nhìn tổng quan về nghề thiết kế đồ họa nói chung. Nội dung sách nêu lên khá chi tiết về kết cấu, đặc điểm và cách sử dụng các yếu tố hình thức của ma-két trong trình bày báo, đồng thời hƣớng dẫn cách tìm tòi ý tƣởng sáng tạo và cách thể hiện chúng trong ma-két. Năm 2009, hoạ sĩ Uyên Huy-Trƣởng khoa đồ họa Đại học Mỹ thuật TP.HCM cho ra đời quyển sách Màu sắc và phương pháp sử dụng cũng giúp cho ngƣời tìm hiểu nắm đƣợc phần khá quan trọng là màu sắc có liên quan đến thiết kế trình bày báo. Tháng 3/2011, ở cấp độ nghiên cứu khoa học nghiêm túc, luận văn thạc sĩ có đề tài: Dòng tạp chí chỉ dẫn – giải trí ở Việt Nam: hiệu quả và bất cập của tác giả Đinh Thu Hiền (PGS.TS Vũ Quang Hào hƣớng dẫn) đã chỉ ra một số vấn đề về cách thức tổ chức các chuyên trang và đặc trƣng về design & layout của tạp chí chỉ dẫn ở Việt Nam. Đây cũng là tài liệu khá hữu ích cho ngƣời quan tâm đến lĩnh vực trình bày báo. Ở Hà Nội, hai cơ quan đào tạo báo chí chính quy của cả nƣớc là Trƣờng Đại học khoa học xã hội và nhân văn (Đại học quốc gia Hà Nội) và Học viện báo chí và tuyên truyền cũng đào tạo đƣợc một số cử nhân và thạc sĩ chọn đề tài thiết kế và trình bày báo 8 làm đề án tốt nghiệp. Trong số này phải kể đến khóa luận tốt nghiệp cử nhân của Lƣu Thiên Hƣơng vào năm 1998 với đề tài: Maquette báo chí tiếng Việt hiện thời, những vấn đề cần thảo luận, do PGS.TS. Vũ Quang Hào (Đại học khoa học xã hội và nhân văn Hà Nội) hƣớng dẫn. Trong khóa luận tốt nghiệp này, tác giả khóa luận đã vạch ra đƣợc những yếu tố chính yếu cấu tạo nên ma-két hình thức của báo chí nhƣ: măng-sét, bố cục trang báo, chữ tít, chữ chính văn, phi-lê, khung, nền…Năm 2002, cũng với tác giả Lƣu Thiên Hƣơng và thầy hƣớng dẫn cũ là PGS.TS. Vũ Quang Hào, trong luận văn cao học báo chí của mình, Lƣu thiên Hƣơng đã bảo vệ thành công đề tài Tính truyền thống và tính hiện đại của ma-két báo chí Việt Nam. Luận văn này đã nâng cao các vấn đề lý luận có liên quan đến các yếu tố hình thức của ma-két nhƣ đã đề cập trong khóa luận trƣớc đó, đồng thời chỉ ra đƣợc biện pháp để nâng tầm việc thiết kế, trình bày báo theo phong cách hiện đại và mang đậm bản sắc dân tộc Việt Nam. Ở Học viện Báo chí và Tuyên truyền Hà Nội, bài viết vào năm 2002 của tác giả Hà Huy Phƣợng: Sự độc đáo của thông tin đồ họa, trong “Báo chí, những điểm nhìn từ thực tiễn” có vẻ nhƣ là bƣớc khởi động của việc nghiên cứu về lý luận thiết kế và trình bày báo ở cơ quan này. Năm 2006, ThS. Hà Huy Phƣợng cho ra đời quyển sách: Tổ chức nội dung và thiết kế, trình bày báo in. Quyển sách hƣớng dẫn khá cụ thể việc trình bày báo nhƣ một nghề đặc biệt, trong đó, ngoài nội dung chính là những nguyên tắc và phƣơng pháp thiết kế báo in, các mô hình thiết kế, trình bày trang báo, tác giả còn hƣớng dẫn cụ thể cách thức tổ chức nội dung báo và tạp chí cũng nhƣ cách sử dụng những phần mềm tin học ứng dụng nhƣ nhƣ QuarkXpress, Photoshop để thiết kế trình bày báo. Gần đây, Bộ Thông tin và Truyền thông phối hợp với Đại sứ quán Thụy Điển tại Việt Nam đã cho ra đời tập sách mỏng 92 trang với tiêu đề: Những trang báo đẹp - Cẩm nang dành cho các nhà thiết kế (Phạm Thị Thúy Hằng – Mats Wikman, PMB-Foj, Hà Nội, 2010). Đây là tài liệu đƣợc đúc kết trong quá trình hợp tác đào tạo về trình bày báo của Viện đào tạo báo chí Fojo (Thụy Điển) với Việt Nam. Tập sách này giới thiệu một số trang báo, tạp chí đoạt giải, cách thiết kế báo hiện đại và một số phần thiết kế lại (Re design) rất thú vị. 9 Ngoài ra, còn một số sách, tài liệu quý có nội dung liên quan đến thiết kế trình bày báo nhƣ: Vũ Quang Hào - Ngôn ngữ báo chí, Nxb ĐHQG HN, 2001 (tái bản năm 2007 ở Nxb Thông Tấn); Vũ Quang Hào - Báo chí và đào tạo báo chí Thụy Điển, Nxb Hà Nội, 2004; Báo chí- những vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb. ĐHQG HN 2010 (tập VII)… Những tài liệu vừa nêu đã giúp chúng tôi có cái nhìn tổng quan hữu ích về ma-két báo chí nói chung, trong đó phần định danh các yếu tố hình thức của ma-két trong nhiều tài liệu là phần quan trọng đã giúp chúng tôi có đƣợc phƣơng hƣớng vững chắc để kế thừa và khai thác đề tài theo trải nghiệm thực tế cũng nhƣ theo quan điểm riêng của chúng tôi. Tuy nhiên với việc sƣu tầm, thống kê chƣa thể đầy đủ, và số lƣợng tài liệu chuyên biệt hiện có còn ít ỏi, vậy nên vẫn cần nhiều nghiên cứu hơn nữa về vấn đề ma-két. Đặc biệt, ở thành phố Hồ Chí Minh với việc phát triển khá đa dạng của nhiều phụ trƣơng trong mục đích làm kinh tế, việc khoanh vùng nghiên cứu đề tài ma-két phụ trƣơng báo in ở thành phố này chắc chắn sẽ là một gợi ý tốt cho những nghiên cứu tiếp theo. 3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Luận văn của chúng tôi khảo sát về ma-két phụ trƣơng báo in nói chung, nhƣng trong đó đối tƣợng nghiên cứu đƣợc chú ý là các yếu tố cấu tạo nên ma-két báo in. Về phạm vi nghiên cứu, với khuôn khổ có hạn của một luận văn, chúng tôi chỉ đi sâu khảo sát 5 phụ trƣơng đã xuất bản trong khoảng 3 năm trở lại đây (2008-2011) ở thành phố Hồ Chí Minh, bao gồm: Tuổi trẻ cuối tuần, Phụ nữ Chủ nhật, Sài Gòn giải phóng thứ bảy, Làm bạn với máy vi tính, Doanh nhân Sài Gòn cuối tuần. Đây là những phụ trƣơng hƣớng đến những đối tƣợng khác biệt về lứa tuổi, giới tính, nghề nghiệp cũng nhƣ khác biệt về hình thức trình bày, nội dung thể hiện. Với phạm vi khách thể khảo sát khá đa dạng nhƣ vậy, hy vọng chúng tôi sẽ rút ra đƣợc những nhận xét bổ ích giúp nâng cao việc thực hiện ma-két phụ trƣơng ở thành phố cũng nhƣ tạo niềm hứng thú cho những nghiên cứu, khảo sát tiếp theo. 4. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích của ngƣời viết luận văn là chỉ ra đƣợc thực trạng ma-két phụ trƣơng báo in tại thành phố Hồ Chí Minh với những vấn đề liên quan đến cơ sở lý luận và thực tiễn 10 hoạt động về thiết kế và trình bày ma-két; nêu đƣợc những ƣu, khuyết điểm cũng nhƣ về ngôn ngữ ma-két của các báo khảo sát và rút ra bài học kinh nghiệm, đề xuất giải pháp giúp nâng cao chất lƣợng ma-két phụ trƣơng báo in tại thành phố Hồ Chí Minh những năm tiếp theo. Để đạt đƣợc mục đích vừa nói, chúng tôi sẽ khảo sát những nội dung cơ bản có liên quan đến lý luận về ma-két báo in nói chung, đồng thời sƣu tầm, phân loại, thống kê, định lƣợng, định tính các yếu tố liên quan đến ma-két phụ trƣơng báo in tại thành phố Hồ Chí Minh nói riêng, nhƣng chủ yếu các khảo sát chỉ tập trung trong 5 ấn phẩm: Tuổi trẻ cuối tuần, Phụ nữ Chủ nhật, Sài Gòn giải phóng thứ bảy, Làm bạn với máy vi tính, Doanh nhân Sài Gòn cuối tuần. Nội dung khảo sát cụ thể là 3 nhiệm vụ sau đây: Cơ sở lý luận của ma-két báo in và phụ trƣơng báo in; Thực trạng ma-két phụ trƣơng một số báo in ở thành phố Hồ Chí Minh; Một số đề xuất nhằm nâng cao chất lƣợng phụ trƣơng báo in ở thành phố Hồ Chí Minh. 5. Phƣơng pháp nghiên cứu Trong quá trình tiến hành thực hiện luận văn, chúng tôi sử dụng tổng hợp một số các phƣơng pháp sau: - Phƣơng pháp sƣu tầm tài liệu, thống kê, phân loại, hệ thống hóa các sự kiện để đánh giá thông tin và đƣa ra nhận xét. - Phƣơng pháp so sánh, đối chiếu giữa các phụ trƣơng và các loại ấn phẩm khác trong tƣơng quan về cách thực hiện ma-két báo in. - Phƣơng pháp điều tra, phỏng vấn sâu: gặp trực tiếp những ngƣời có liên quan đến đề tài để tìm hiểu thông tin, thu thập các số liệu cần thiết. 6. Đóng góp về lý luận và thực tiễn của luận văn Trong tình hình còn thiếu những khảo sát, nghiên cứu có hệ thống nhiều vấn đề liên quan đến ma-két báo in nói chung và phụ trƣơng báo in nói riêng, chúng tôi mong muốn có những đóng góp nhất định trong việc bổ sung và hoàn thiện một bƣớc về cơ sở khoa học và lý luận ma-két, đồng thời phác thảo ra đƣợc bức tranh khái quát về thực tiễn hoạt động trong việc thiết kế, trình bày ma-két phụ trƣơng báo in tại thành phố Hồ Chí 11 Minh. Những vấn đề đúc rút ra đƣợc từ khảo sát hy vọng sẽ trở thành nguồn tƣ liệu tham khảo có hệ thống giúp ích cho những nhà nghiên cứu, nhà quản lý, các ban thƣ ký, các họa sĩ, phóng viên, biên tập viên trong quá trình sản xuất phụ trƣơng báo in, đồng thời có thể dùng làm tƣ liệu để các giảng viên, sinh viên những ngành học liên quan tham chiếu trong chuyên môn của mình. 7. Kết cấu luận văn Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và các phụ lục, nội dung chính của luận văn gồm 3 chƣơng nhƣ sau: Chương 1: Cơ sở lý luận của ma-két báo in và phụ trƣơng báo in. Chương 2: Thực trạng ma-két phụ trƣơng một số báo in ở thành phố Hồ Chí Minh. Chương 3: Một số đề xuất nhằm nâng cao chất lƣợng ma-két phụ trƣơng báo in ở thành phố Hồ Chí Minh. Những chữ viết tắt trong luận văn TTCT PNCN DNSGCT SGGPTB LBVMVT Tuổi Trẻ cuối tuần Phụ Nữ chủ nhật Doanh nhân Sài Gòn cuối tuần Sài Gòn Giải phóng thứ bảy Làm bạn với máy vi tính 12 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA MAKÉT BÁO IN VÀ PHỤ TRƢƠNG BÁO IN. 1.1. Khái niệm và các thuật ngữ: 1.1.1. Khái niệm makét báo in Thuật ngữ ma-két (tiếng Pháp: maquette) rất quen thuộc với giới báo chí, giới in ấn và mỹ thuật ở nƣớc ta. Nó bắt đầu đƣợc sử dụng và phổ biến trong thời gian xuất hiện tờ Gia Định báo (1865), là thời gian mà ngƣời Pháp mang thuật ngữ này đến Việt Nam và sử dụng nó trong các hoạt động thiết kế trang báo, sắp chữ và làm bản kẽm. Thuật ngữ ma-két không chỉ thông dụng trong nghề in báo mà còn phổ biến trong nhiều ngành nghề khác về kỹ thuật, mỹ thuật, nghệ thuật nhƣ chế tạo máy, kiến trúc, hội họa, điêu khắc… Chính vì vậy, cho đến nay ma-két vẫn đƣợc hiểu theo nhiều cách, trong nhiều ngữ cảnh khác nhau. * Định nghĩa makét: Theo Từ điển tiếng Anh [42], ma-két là: 1. Mô hình mẫu nhỏ chuẩn bị trƣớc của nhà điêu khắc bằng sáp ong, thạch cao. 2. Một phác thảo sơ bộ. “Pháp Việt từ điển” [1] định nghĩa ma-két là: “1. Mẫu, mô hình đồ chạm. 2. Mẫu vẽ trang sức. 3. Tƣợng nhỏ của họa sĩ dùng làm kiểu. 4. Mẫu trang sức, đồ án, mô hình”.. “Từ điển Tiếng Việt” định nghĩa ma-két là: “1. Mẫu vẽ hoặc mô hình của vật sẽ chế tạo. 2. Mẫu dự kiến về hình thức trình bày một bản in” [27, tr.607] Ví dụ: Lên makét số báo. Nếu khu biệt nội hàm của ma-két trong phạm vi báo in thì có những định nghĩa cụ thể hơn. Bachkhoatoanthu.gov.vn định nghĩa: Makét báo là bản phác thảo cách sắp đặt, trình bày bài, tin, ảnh trên các trang báo; có định rõ vị trí, số cột (để chỉ bề ngang), chiều cao; có ghi kiểu chữ dành cho bài, tin và cho các tiêu đề chính và phụ; nếu bài, tin dài không đăng trọn trong trang thì ghi rõ phần tiếp xem ở trang nào. Nhà in dựa theo đó để lên trang. 13 Tác giả Vũ Quang Hào có một nhận định tổng quát về ma-két nhƣ sau: “Ma-két là bản mẫu chỉ dẫn cho một ấn phẩm dự kiến về phƣơng diện hình thức của nó (bố cục, chất liệu, màu sắc, kích cỡ…) [7,261]. Bản mẫu chỉ dẫn tức ma-két (còn gọi là bản bông) thƣờng đƣợc ký duyệt lần cuối trƣớc khi in hàng loạt và khi in xong, nội dung và hình thức ấn phẩm hoàn chỉnh đã in phải giống nhƣ ma-két đã duyệt trƣớc đó. Vì vậy, ngoài việc đƣợc coi nhƣ bản mẫu chỉ dẫn hay bản phác thảo, ma-két còn đƣợc hiểu là cách trình bày trên ấn phẩm hoàn chỉnh của một tờ báo hoặc tạp chí. * Các yếu tố tạo nên ma-két báo in: Báo chí đƣợc độc giả đọc qua ma-két báo. Ma-két báo là những vật thể, sự vật cụ thể, vì vậy nó luôn có hai mặt biểu hiện: nội dung và hình thức. a. Các yếu tố nội dung: ♦ Các yếu tố thông tin văn tự: - Tin: Trong khoảng 17 thể loại báo chí đƣợc báo in sử dụng thì tin là thể loại đƣợc sử dụng nhiều nhất. Có nhiều loại tin nhƣ tin vắn, tin ngắn, tin bình (tin sâu), tin dự báo, tin tổng hợp, chùm tin, tin tƣờng thuật, tin ảnh, tin công báo, tin đồ họa. Tin thƣờng có khoảng 30 đến 300 từ. Do số lƣợng từ ít, diện tích trang giấy dành cho mỗi tin thƣờng nhỏ nên họa sĩ trình bày, dàn trang báo dễ sắp xếp, di chuyển, cắt cúp các tin, thêm bớt vào các chỗ trống…làm cho việc thực hiện ma-két dễ dàng, chủ động hơn. Tuy nhiên, ma-két báo có quá nhiều tin cũng khiến cho hình thức trình bày ma-két trở nên đơn điệu, khó hấp dẫn độc giả. - Bài viết: Bài viết là cách nói để phân biệt với tin ở đặc điểm bài có số lƣợng từ nhiều hơn tin và cách khai thác thông tin sâu hơn tin. Bài viết gồm nhiều thể loại báo chí nhƣ phỏng vấn, tƣờng thuật, phóng sự, điều tra, bình luận, xã luận, chuyên luận, ký báo chí, ghi nhanh… Các thể loại này thƣờng rải đều trên các chuyên trang, chuyên mục. Bài viết có số lƣợng từ lớn có khi lên đến hàng ngàn từ tạo ra một khối văn bản dày đặc rất khó đọc, do đó việc trình bày dễ trở nên đơn điệu. Tùy theo thể loại, bài 14 viết có các cách trình bày ma-két khác nhau nhƣng nhìn chung, để có một ma-két tốt, bài viết phải có đầy đủ các phần chứa nội dung dùng làm “mảng, miếng” trong thiết kế nhƣ tít chính, tít phụ, lời dẫn (chapeau), hộp số liệu (box), câu trích (Pull quote) … đồng thời phối hợp với ảnh và đồ họa để phân đoạn, tạo điểm nhấn, điểm dừng… thì mới thu hút đƣợc độc giả. ♦ Các yếu tố thông tin phi văn tự: Thuật ngữ thông tin phi văn tự đƣợc tác giả Vũ Quang Hào sử dụng lần đầu tiên ở Việt Nam vào khoảng năm 1998 để chỉ những thông tin trên báo chí không đăng tải dƣới dạng văn tự mà dƣới dạng đồ hình, đồ họa nhƣ: ảnh báo chí, ảnh đồ họa, tranh minh họa, biểu đồ (hình cột, hình quạt…), bảng, đồ thị, sơ đồ, bản đồ… Các dạng đồ hình, đồ họa này tác động mạnh vào thị giác, giúp ngƣời đọc tiếp cận thông tin nhanh và tiết kiệm đáng kể diện tích mặt báo. - Ảnh báo chí: Ảnh báo chí là yếu tố quan trọng bậc nhất trong ma-két báo. Với lợi thế là hình ảnh tĩnh có độ phân giải cao hơn hẵn ảnh trên báo mạng, đồng thời có kết cấu hoàn chỉnh từ hình thức đến nội dung, ảnh báo chí cung cấp thông tin gần nhƣ tức thời, là nơi khiến ngƣời đọc tập trung ánh nhìn đầu tiên trong trang báo. Theo Hiệp hội thiết kế báo quốc tế (địa chỉ Web: www.sdn.com), sau khi cho nhiều ngƣời đọc đeo camera vào mắt và ghi lại hình ảnh của mắt khi đọc báo, kết quả nhận đƣợc là 75% độc giả nhìn trƣớc tiên vào ảnh sau đó đến chú thích ảnh rồi đến tiêu đề (tít, tựa bài), đoạn mở đầu (chapeau), rồi mới đến nội dung bài. Kết quả này có thể gọi là “chu trình đọc” và chu trình đọc thƣờng bắt đầu bằng ảnh. [10, tr.55]; [Phụ lục 27]. Điều quan trọng nhất của ảnh báo chí là tính chân thực, không dàn dựng và có mang yếu tố thông tin nhất định. Đây chính là điểm mấu chốt phân biệt giữa ảnh báo chí và ảnh sáng tác, ảnh nghiên cứu khoa học và ảnh sinh hoạt dịch vụ… Ảnh báo chí rất cần chú thích để cung cấp thêm thông tin, tăng thêm tính xác thực cho ngƣời xem. 15 Giống nhƣ tin, bài, ảnh báo chí cũng có nhiều thể loại nhƣ ảnh minh họa, ảnh tin, chùm ảnh, phóng sự ảnh. Riêng trong thể loại phóng sự ảnh, giới báo chí quốc tế còn chia thành bốn nhóm khác nhau: Phóng sự ảnh (Photo story), ảnh bộ (Photo porlio), ảnh chuyên mục (Photo feature), ký sự ảnh (Photo essay) [21]. Trong thiết kế báo, ảnh đƣợc dùng theo nhiều kiểu dạng khác nhau: - Ảnh nằm ngang - Ảnh hình chữ nhật đứng - Ảnh cắt bỏ nền và “lọng” vào khối văn bản - Ảnh chỉ cắt bỏ nền khoảng ¼ phía trên khiến cho nhân vật nhƣ nhô đầu ra khỏi ảnh - Ảnh dùng kỹ thuật fade out làm mờ dần rồi đặt phía dƣới phần văn bản - Ảnh làm mờ hẵn và đặt làm nền cho trang báo - Ảnh đƣợc chuyển qua chế độ đen trắng (grayscale) và chế độ 2 màu (duotone)… Trong việc thực hiện ma-két báo, ảnh báo chí còn góp phần quan trọng vào việc tăng tính thẩm mỹ của trang báo nhờ vào màu sắc, bố cục, độ nét, độ sáng tối … Nhờ vào tính chất tăng giảm kích thƣớc dễ dàng, ảnh báo chí giúp ngƣời thiết kế xử lý tốt các khoảng trống, linh động hơn trong việc sắp xếp, trình bày. - Bảng (table) Bảng là dạng thể hiện thông tin bằng các số liệu để thay cho phần mô tả dài dòng bằng văn bản. Qua hình thức bảng, ngƣời đọc sẽ nắm bắt nhanh sự quan hệ giữa các đại lƣợng và số liệu khác nhau. Hình thức cơ bản của bảng là các ô chứa thông tin, số liệu phân cách nhau bằng các đƣờng kẻ ngang hoặc dọc. Trong các ma-két báo hiện đại, bảng có thể không có các đƣờng kẻ mà thay vào đó là các nền màu bên dƣới số liệu, khoảng cách giữa các số liệu sẽ đƣợc phân cách bằng cách khoảng tự động (table) trong phần mềm máy tính. [Phụ lục 14] 16 - Biểu đồ (chart) Biểu đồ là hình vẽ thể hiện mối tƣơng quan giữa các số liệu, hoặc các đại lƣợng, nó mô tả một cách trực quan sự phụ thuộc giữa các đại lƣợng. Báo chí thƣờng sử dụng các dạng biểu đồ nhƣ: + Biểu đồ hình cột: Biểu đồ hình cột có 2 loại, cột đứng và cột nằm ngang, trong đó biểu đồ cột đứng có tần suất xuất hiện nhiều hơn. Biểu đồ thƣờng có biến thể theo kiểu phối hợp với các tranh minh họa hay ảnh chụp hiện trƣờng. Có trƣờng hợp họa sĩ trình bày dùng hình vẽ đồ họa thay cho các cột để làm tăng tính hấp dẫn,làm cho biểu đồ bớt đơn điệu [Phụ lục 14]. + Biểu đồ hình quạt ( biểu đồ hình tròn) Dạng biểu đồ này giúp so sánh nhanh tỉ lệ các đại lƣợng qua độ to nhỏ của các múi trích ra từ vòng tròn. Đôi khi vòng tròn đƣợc sử dụng nhƣ một dạng thức để từ đó họa sĩ đồ họa chia tách ra thành những cung đoạn to nhỏ, màu sắc khác nhau để phản ánh số lƣợng của sự vật [Phụ lục 14]. + Biểu đồ minh họa: Đây là dạng tranh minh họa vẽ theo dạng biểu đồ hoặc kết hợp biểu đồ với tranh minh họa hay với ảnh chụp để thêm phần sinh động. - Đồ thị (Graft) Đồ thị miêu tả sự biến thiên của một đại lƣợng qua các đƣờng gấp khúc lên xuống, trong đó, mỗi trục ngang là một đại lƣợng có màu sắc khác nhau. Bình thƣờng các báo ít sử dụng đồ thị vì nó tƣơng đối rắc rối, khó nắm bắt, tuy nhiên đối với các thông tin về tiền tệ, chứng khoán thì đồ thị lại tỏ ra đắc dụng trong việc mô tả sự thay đổi liên tục của các giá trị trong những thị trƣờng này. Đồ thị có thể đứng riêng hoặc kết hợp với các biểu đồ tạo ra nhiều hình thức khá đa dạng [Phụ lục 14]. - Sơ đồ, bản đồ 17 Sơ đồ là cách mô hình hóa các thông tin bằng hình vẽ đơn giản có tính chất minh họa. Sơ đồ thƣờng đƣợc dùng để thể hiện các thông tin về tiến trình hoặc vị trí của các sự kiện nhƣ đƣờng đi của bão, cách bố trí tác phẩm trong không gian mỹ thuật… Bản đồ nhìn chung có nhiều điểm giống sơ đồ, tuy nhiên bản đồ chú ý mô tả vị trí, đặc điểm của từng khu vực hơn là mô tả tiến trình hoặc mô hình hóa sự kiện nhƣ sơ đồ [Phụ lục 14]. b. Các yếu tố hình thức của makét: ♦ Khổ báo Khổ báo là kích thƣớc tờ giấy dùng để in báo, là cách gọi tắt để chỉ khuôn khổ to nhỏ của tờ báo một cách ngắn gọn nhƣ: khổ lớn, khổ vừa, khổ nhỏ. Khổ báo gồm 2 phần: phần lề và phần bát chữ. Lề (margin) là phần giấy trắng chạy bốn bên trang giấy báo. Trong các phần mềm thiết kế, dàn trang, tùy vị trí mà lề đƣợc gọi tên nhƣ sau: lề trên (top), lề dƣới (bottom), lề trong (inside), lề ngoài (out side). Sở dĩ đặt tên lề trong và lề ngoài mà không gọi là lề phải - trái, là vì lề phải - trái trong trang đơn thƣờng có kích thƣớc và vị trí khác nhau, nhƣng khi đặt cạnh nhau giữa một trang đôi (spread) 2 lề này sẽ có chung một kích thƣớc và vị trí cạnh nhau. Để khỏi lầm lẫn, 2 lề phải và trái cạnh nhau ở giữa trang đôi đƣợc gọi là lề trong, phân biệt với lề ngoài nằm ở mép ngoài trang giấy. Lề trong thƣờng nhỏ hơn lề ngoài, vì 2 lề trong nằm phía trong không cần chừa thêm phần sẽ bị xén đi (khoảng 3-5mm) nhƣ lề ngoài hoặc lề trên, lề dƣới. Mặt khác, vì 2 lề trong này nằm cạnh nhau nên tạo ra khoảng trắng lớn gấp đôi lề bình thƣờng. Chỉ cần kích thƣớc lớn hơn phân nửa lề ngoài một chút là lề trong của từng trang đã tạo ra đƣợc tỉ lệ khá cân đối cho toàn bố cục. Lề báo có 2 tác dụng: 1. Chỗ chừa ra để tay có thể cầm. 2. Tạo khoảng trắng giúp ngƣời đọc thƣ giãn mắt, không cảm thấy nội dung văn bản quá dày đặc. 18 Lề trên còn có ý nghĩa trong việc trình bày. Lề trên có diện tích lớn hơn các lề còn lại và thƣờng đƣợc bố trí số trang, tên chuyên trang, chuyên mục, cũng nhƣ chừa chỗ cho họa sĩ trình bày có thể co giãn tít tựa, hình ảnh, sa-pô…góp phần linh hoạt vào việc thay đổi hình thức thiết kế khi cần thiết. Bát chữ: Là phần in chữ và các yếu tố đồ họa, có kích thƣớc bằng diện tích khổ báo trừ đi diện tích lề. Bát chữ thƣờng đƣợc các công ty chế bản dùng để tính diện tích xuất phim. Diện tích của bát chữ cũng là phần mà ngƣời thiết kế phải tính đến khi chia cột cho trang báo. Bát chữ càng lớn thì càng cần nhiều cột, mỗi cột có kích thƣớc chiều ngang trong khoảng 50mm đến 100mm sẽ làm độc giả dễ phân biệt khi đọc xuống hàng bên dƣới. Khoảng cách giữa các cột đƣợc mặc định (default) trong các phần mềm dàn trang là 4,2mm, nhƣng các báo ở Việt Nam thƣờng nới rộng ra khoảng 5 đến 7mm cho phù hợp với kích thƣớc font chữ (thƣờng lớn hơn báo nƣớc ngoài). Báo chí Việt Nam thƣờng đƣợc in theo khổ phổ biến nhƣ sau: Loại khổ Khổ lớn Khổ vừa Khổ nhỏ Cỡ khổ (mm) A2 420 x 594 A3 297 x 420 A4 210 x 297 Cỡ bát chữ (mm) 370 x 530 Số cột/trang 8 Cỡ cột (mm) 42 Khoảng cách cột 5 245 x 380 5 45 5 175 x 260 3-4 40-55 5 Tuy nhiên, tùy vào gu, phong cách của từng tờ báo mà các thông số khổ báo có thể thay đổi: Tên phụ trƣơng Cỡ khổ (mm) Tuổi Trẻ cuối tuần 200 x 285 Cỡ bát Số Cỡ cột Khoảng chữ cột/trang (mm) cách cột (mm) (mm) 183 x 260 3 58 5 Phụ Nữ Chủ nhật 200 x 285 150 x 235 19 2-4 35-48 7 Làm bạn với máy vi 230 x 290 208 x 245 2-3 6-11 5 Sài Gòn GP Thứ Bảy 200 x 280 172 x 232 2 65-83 7 Doanh nhân Sài Gòn 290 x 397 250 x 330 3-4 55-100 5 tính cuối tuần ♦ Tên báo, măng - sét (tiếng Pháp: manchette) Măng-sét là tên chung của tờ báo. Trong măng-sét có các yếu tố bắt buộc phải thể hiện theo Luật báo chí nhƣ sau: - Tên báo: thƣờng dùng loại font chữ đặc biệt có cỡ lớn, nổi bật. Đa số báo dùng các font chữ có sẵn trong máy vi tính, nhƣng các báo lớn thƣờng thiết kế loại font chữ đặc biệt, mang tính chất của một logo có phong cách riêng. Măng sét của báo Tuổi trẻ do họa sĩ Nguyễn Văn Vinh thiết kế là ví dụ sinh động cho thấy, mặc dù chỉ sử dụng chữ có đôi chút cách điệu, măng-sét này đã có hình thức thẩm mỹ rất tốt và phong cách riêng không thể trộn lẫn. Họa sĩ Nguyễn Văn Vinh là ngƣời đã học khóa đầu tiên về kỹ thuật làm báo và trình bày báo ở Cộng hòa dân chủ Đức vào thập niên 80. Sau này khi về làm ở báo Tuổi trẻ, ông đã nâng hình thức báo Tuổi trẻ thành hình mẫu cho nhiều tờ báo khác. Măng-sét của báo Thanh niên do họa sĩ Nguyễn Ngọc Biên thiết kế cũng chỉ dùng chữ để thể hiện nhƣng đã để lại dấu ấn khá đậm nét trong giới làm ma-két báo do tính sáng tạo của nó. - Măng-sét cũng có thể kèm theo logo, huy hiệu của ngành (Báo Sài Gòn giải phóng, Báo Công an), hay hình trang trí (Tạp chí Xây dựng Đảng, báo Nhi đồng) [Phụ lục 28]. - Tên cơ quan chủ quản: là tên cơ quan đứng ra xin giấy phép hoạt động báo chí đồng thời chịu trách nhiệm quản lý, bổ nhiệm lãnh đạo của tờ báo. Ví dụ: Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là tên cơ quan chủ quản của báo Tuổi trẻ, Hội liên hiệp Phụ nữ thành phố Hồ Chí Minh là tên cơ quan chủ quản của báo Phụ nữ… 20
- Xem thêm -