Luận văn thạc sĩ nghiên cứu áp lực cạnh tranh của các doanh nghiệp may xuất khẩu tại thành phố hồ chí minh

  • Số trang: 94 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 33 |
  • Lượt tải: 0
sakura

Đã đăng 9680 tài liệu

Mô tả:

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH ------------------- THÁI THỊ THY YÊN NGHIÊN CỨU ÁP LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP MAY XUẤT KHẨU TẠI TP.HCM Chuyên ngành: THƯƠNG MẠI Mã số: 60.34.10 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn: GS.TS. NGUYỄN ĐÔNG PHONG TP. HỒ CHÍ MINH – Năm 2012. LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn “Nghiên cứu áp lực cạnh tranh của các doanh nghiệp may xuất khẩu tại TP.HCM” là công trình nghiên cứu của riêng tôi và được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS. Nguyễn Đông Phong. Luận văn là kết quả của việc nghiên cứu độc lập, không sao chép trái phép công trình của bất cứ ai khác. Các số liệu trong luận văn được sử dụng trung thực, từ các nguồn hợp pháp và đáng tin cậy. TP. HCM, ngày tháng Tác giả luận văn, năm 2012 MỤC LỤC CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1.1 Đặt vấn đề ..............................................................................................................1 1.2 Mục tiêu nghiên cứu...............................................................................................2 1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ..........................................................................2 1.4 Phương pháp nghiên cứu........................................................................................3 1.5 Tổng quan về những đề tài nghiên cứu có liên quan .............................................4 1.6 Những đóng góp của đề tài nghiên cứu .................................................................5 1.7 Kết cấu của đề tài nghiên cứu ................................................................................5 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2.1 Cơ sở lý thuyết .......................................................................................................6 2.1.1 Lý thuyết về cạnh tranh, lợi thế cạnh tranh, áp lực cạnh tranh ...........................6 2.1.1.1 Khái niệm về cạnh tranh ..................................................................................6 2.1.1.2 Các quan điểm về cạnh tranh ...........................................................................7 2.1.1.3 Khái niệm về lợi thế cạnh tranh ......................................................................8 2.1.1.4 Khái niệm về áp lực cạnh tranh .....................................................................10 2.1.2 Một số lý thuyết và quan điểm về các nhân tố ảnh hưởng đến tình hình cạnh tranh của các chuyên gia kinh tế trong và ngoài nước .................................................15 2.1.3 Bài học rút ra cho các doanh nghiệp may xuất khẩu tại TP.HCM ...................17 2.2 Mô hình nghiên cứu và các giả thuyết .................................................................18 2.2.1 Mô hình nghiên cứu ..........................................................................................18 2.2.1.1 Mô hình lý thuyết ............................................................................................18 2.2.1.2 Mô hình nghiên cứu thực tế .......................................................................... 18 2.2.2 Các giả thuyết nghiên cứu .................................................................................19 CHƯƠNG 3: TỔNG QUAN NGÀNH MAY VIỆT NAM VÀ THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU 3.1 Tổng quan về ngành may Việt Nam ...................................................................21 3.1.1 Tình hình chung của cơ cấu kinh tế và lực lượng lao động ..............................21 3.1.2 Đánh giá tình hình hoạt động chung của ngành may mặc ............................... 22 3.1.2.1 Kim ngạch và thị trường xuất khẩu ngành dệt may Việt Nam .......................22 3.1.2.2 Tình hình kinh tế và quy mô thị trường thế giới năm 2011............................23 3.1.2.3 Các nhân tố của môi trường bên ngoài ảnh hưởng, tác động đến ngành ....26 3.1.2.4 Triển vọng phát triển và vị trí của ngành trong nền kinh tế ..........................27 3.1.2.5 Phân tích SWOT của các doanh nghiệp may ở TP.HCM ..............................28 3.1.2.6 Tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh của các DNMXK tại TP.HCM.....29 3.1.2.7 Đánh giá ALCTR của các DNMXK tại TP.HCM theo quan điểm của mô hình năm lực lượng cạnh tranh của M.Porter .............................................................30 3.2 Thiết kế nghiên cứu ..............................................................................................31 3.2.1 Tiến độ và quy trình nghiên cứu .......................................................................31 3.2.1.1 Tiến độ thực hiện nghiên cứu .........................................................................31 3.2.1.2 Quy trình nghiên cứu: ....................................................................................32 3.2.2 Thiết kế nghiên cứu định tính ...........................................................................33 3.2.2.1 Quy trình thực hiện nghiên cứu định tính ..................................................... 33 3.2.2.2 Kết quả nghiên cứu sơ bộ ...............................................................................34 3.2.3 Thiết kế nghiên cứu định lượng ........................................................................36 3.2.3.1 Mẫu ................................................................................................................36 3.2.3.2 Thông tin của mẫu .........................................................................................37 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 4.1 Đánh giá thang đo ...............................................................................................39 4.1.1 Thang đo về các thành phần LLCTR ...............................................................39 4.1.1.1 Độ tin cậy cronbach alpha .............................................................................39 4.1.1.2 Phân tích nhân tố EFA .................................................................................. 41 4.1.2 Thang đo ALCTR ............................................................................................43 4.1.2.1 Độ tin cậy cronbach alpha .............................................................................43 4.1.2.2 Phân tích nhân tố EFA ..................................................................................43 4.2 Hiệu chỉnh mô hình nghiên cứu và các giả thuyết ............................................45 4.2.1 Hiệu chỉnh mô hình ......................................................................................... 45 4.2.2 Hiệu chỉnh giả thuyết ......................................................................................47 4.3 Phân tích tương quan và hồi qui tuyến tính ........................................................47 4.3.1 Xác định biến độc lập, biến phụ thuộc .............................................................49 4.3.2 Xem xét ma trận hệ số tương quan ..................................................................49 4.3.3 Kiểm tra các giả định hồi qui ..........................................................................50 4.3.3.1 Giả định liên hệ tuyến tính (linearity) ............................................................51 4.3.3.2 Giả định phương sai của sai số không đổi ....................................................51 4.3.3.3 Giả định phần dư có phân phối chuẩn ..........................................................51 4.3.3.4 Giả định không có tương quan giữa các phần dư .....................................51 4.3.4 Hồi qui hoàn chỉnh .........................................................................................51 4.3.4.1 Độ phù hợp của mô hình ...............................................................................52 4.3.4.2 Hiện tượng đa cộng tuyến .............................................................................52 4.4 Kiểm định các giả thuyết ....................................................................................53 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 5.1 Kết quả và đóng góp chính của nghiên cứu ....................................................54 5.1.1 Về thang đo ALCTR trong hoạt động sản xuất kinh doanh của DNMXK .......54 5.1.2 Về mô hình ALCTR trong hoạt động sản xuất của DNMXK ..........................56 5.2 Giải pháp và Kiến nghị ........................................................................................56 5.2.1 Các giải pháp hạn chế ALCTR cho các DNMXK tại TP.HCM ......................56 5.2.1.1 Cơ sở hình thành giải pháp ............................................................................56 5.2.1.2 Các giải pháp làm giảm ALCTR cho các DNMXK tại TP.HCM ...................58 5.2.2 Kiến nghị ...........................................................................................................60 5.2.2.1 Đối với Nhà Nước ..........................................................................................60 5.2.2.2 Đối với Chính phủ ..........................................................................................61 5.2.2.3 Đối với Hiệp hội ............................................................................................61 5.3 Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo ..............................................................62 5.3.1 Hạn chế .............................................................................................................62 5.3.2 Hướng nghiên cứu tiếp theo .............................................................................62 Phần kết luận ..............................................................................................................63 Tài liệu tham khảo Phụ lục Phụ lục 1: Thảo luận nhóm Phụ lục 2: Bảng câu hỏi khảo sát doanh nghiệp may xuất khẩu Phụ lục 3: Các bảng dữ liệu thứ cấp Phụ lục 4: Các bảng xử lý dữ liệu SPSS Phụ lục 5: Danh sách các doanh nghiệp khảo sát. DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ALCTR: Áp lực cạnh tranh ASEAN: Hiệp hội các nước Đông Nam Á (Association of South East Asian Nations) CMPT: Cắt, may, đóng gói, chỉ (Cutting, Making, Packing & Thread) DN: Doanh nghiệp DNMXK: Doanh nghiệp may xuất khẩu DNVN: Doanh nghiệp Việt Nam EU: Liên minh Châu Âu (European Union) FDI: Đầu tư trực tiếp nước ngoài (Foreign Direct Investment) FOB: Phương thức sản xuất xuất khẩu (Free on Board - giao hàng qua lan can tàu) KH&CN: Khoa học và công nghệ KNNK: Kim ngạch nhập khẩu KNXK: Kim ngạch xuất khẩu KNXNK: Kim ngạch Xuất Nhập khẩu LLCTR: Lực lượng cạnh tranh NCKH: Nghiên cứu khoa học NK: Nhập khẩu NPL: Nguyên Phụ liệu ODA: Hỗ trợ phát triển chính thức (Official Development Assistance) SPSS: Phần mềm phân tích dữ liệu SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) SXKD: Sản xuất kinh doanh TP.HCM: Thành phố Hồ Chí Minh WTO: Tổ chức Thương mại thế giới (World Trade Organization) XK: Xuất khẩu DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Trang Bảng 3.1 Kim ngạch xuất khẩu toàn ngành từ 2006 – 2011 ......................................22 Bảng 3.2: Tăng trưởng GDP của một số nền kinh tế lớn năm 2011 (%). ..................23 Bảng 3.3: KNNK hàng dệt may các nước vào thị trường Mỹ năm 2011. .................25 Bảng 3.4: Phân tích SWOT các DNMXK tại TP.HCM.............................................28 Bảng 3.5: Tiến độ thực hiện nghiên cứu ....................................................................31 Bảng 3.6: Mã hóa thang đo ALCTR đối với hoạt động may XK ..............................34 Bảng 3.7: Độ lệch chuẩn của thang đo ALCTR qua nghiên cứu sơ bộ .....................36 Bảng 4.1 Độ tin cậy Cronbach Alpha của thang đo các thành phần LLCTR ............40 Bảng 4.2 Kết quả phân tích nhân tố của thang đo các thành phần LLCTR ...............42 Bảng 4.3 Độ tin cậy Cronbach Alpha của thang đo ALCTR.....................................43 Bảng 4.4 Kết quả phân tích nhân tố của thang đo ALCTR ......................................44 Bảng 4.5: Ma trận hệ số tương quan .........................................................................50 Bảng 4.6: Kết quả hồi qui hoàn chỉnh ........................................................................52 Bảng 5.1: Trung bình thang đo sự hỗ trợ của cơ quan ban ngành đối với DNMXK .58 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Trang Hình 2.1: Mô hình 5 lực lượng cạnh tranh của MICHAEL.E.PORTER ...................10 Hình 2.2: Mô hình nghiên cứu lý thuyết theo MICHAEL.E.PORTER .....................18 Hình 2.3: Mô hình nghiên cứu thực tế .......................................................................19 Hình 3.1: Số lượng doanh nghiệp theo sản phẩm ......................................................21 Hình 3.2: Thị trường xuất khẩu năm 2011 .................................................................22 Hình 3.3: Quy mô thị trường dệt may thế giới năm 2011 .........................................24 Hình 3.4: Kim ngạch nhập khẩu hàng dệt may vào Mỹ ............................................24 Hình 3.5: Phân tích 5 LLCTR đối với các DNMXK tại TP.HCM theo mô hình của M.Porter......................................................................................................................30 Hình 3.6: Quy trình nghiên cứu .................................................................................32 Hình 4.1: Mô hình nghiên cứu đã hiệu chỉnh cho hoạt động của DNMXK ..............46 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1.1 Đặt vấn đề: Gia nhập WTO, Việt Nam chính thức tham gia vào tổ chức thương mại có quy mô toàn cầu là một bước ngoặt lớn trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế và có tác động tích cực tới sự phát triển kinh tế của Việt Nam. Trong xu thế toàn cầu hóa đang diễn ra ngày càng gay gắt, san bằng mọi khoảng cách, nhấp nhô, rào cản - các doanh nghiệp cần phải học và áp dụng thật hiệu quả luật chơi mới để tồn tại và phát triển. Vì lẽ đó các doanh nghiệp phải thông hiểu những áp lực nào đang ảnh hưởng đến doanh nghiệp mình để có thể hoàn thiện và tìm được hướng đi thích hợp cho chính mình nhất là ngành may mặc là ngành đang được chú trọng và là ngành mà Việt Nam có ưu thế về nguồn lực lao động dồi dào và cũng là ngành mũi nhọn trong chiến lược phát triển xuất khẩu của Việt Nam nhằm tăng thế cạnh tranh, chủ động của quốc gia mình. Kim ngạch xuất khẩu ngày càng tăng với 15,8 tỷ USD của năm 2011 có sự đóng góp 16% của ngành may mặc trong đó 13,8 tỷ USD là dệt may và 2 tỷ USD là xơ sợi, đứng đầu cả nước về xuất khẩu - góp một phần đáng kể trong quá trình phát triển kinh tế của Việt Nam trong giai đoạn toàn cầu hóa hiện nay. Làn sóng dịch chuyển thị trường cung ứng hàng may mặc cho các nước phát triển (Mỹ, EU, Nhật,…) từ Đông Âu và các quốc gia Châu Á khác như Hong Kong, Singapore, Đài Loan, Hàn Quốc (do thiếu nhân công) sang Châu Á và cùng với xu thế tăng nhanh giá nhân công, giá mặt bằng chi phí đầu vào tại Trung Quốc, các doanh nghiệp trên thế giới đang tìm đến Việt Nam và TP.HCM với vị trí thuận tiện, cơ sở hạ tầng giao thông, kỹ thuật, dân trí,…tương đối phát triển hơn so với các vùng miền khác mà TP.HCM sẽ là cửa ngõ đón đầu các đơn hàng này. Nhưng để làm được điều đó cần đòi hỏi các doanh nghiệp phải hiểu rõ mình đang chịu tác động của các áp lực cạnh tranh như thế nào để có thể làm giảm hoặc hạn chế các áp lực cạnh tranh đó, hoàn thiện doanh 2 nghiệp mình nhằm đón đầu, nắm bắt được cơ hội tốt này và hoạt động một cách hiệu quả nhất. Chính vì lẽ đó, tác giả đã mạnh dạn chọn đề tài “Nghiên cứu áp lực cạnh tranh của các doanh nghiệp may xuất khẩu tại TP.HCM” với ý định làm rõ các áp lực cạnh tranh nào đang tác động đến các doanh nghiệp may xuất khẩu tại TP.HCM để có giải pháp phù hợp nhằm giúp các doanh nghiệp tìm được hướng đi thích hợp cho giai đoạn 2012-2020. 1.2 Mục tiêu của đề tài: - Khám phá và xác định các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến Áp lực cạnh tranh của các doanh nghiệp may xuất khẩu tại TP.HCM. - Đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến Áp lực cạnh tranh của các doanh nghiệp may xuất khẩu tại TP.HCM. - Đề ra giải pháp để hạn chế các áp lực cạnh tranh cho doanh nghiệp may xuất khẩu tại TP.HCM. 1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: + Đối tượng nghiên cứu của đề tài là Áp lực cạnh tranh (ALCTR) của các doanh nghiệp ngành may xuất khẩu tại TP.HCM + Phạm vi nghiên cứu: - Không gian: các doanh nghiệp may xuất khẩu (DNMXK) tại TP.HCM. - Thời gian: Nghiên cứu dữ liệu thứ cấp từ năm 2006 đến 2011 và khảo sát thực tế thu thập dữ liệu sơ cấp vào đầu năm 2012. - Địa điểm: TP.HCM 3 1.4 Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu này được thực hiện qua 2 bước: Nghiên cứu sơ bộ sử dụng phương pháp định tính và nghiên cứu chính thức sử dụng phương pháp định lượng. 1.4.1 Nghiên cứu định tính: Dùng phương pháp thảo luận nhóm tập trung (gặp trực tiếp, trao đổi qua thư điện tử, điện thoại). Mỗi nhóm gồm 3-4 người. Tổng cộng có 3 nhóm gồm 10 người (có chức vụ từ giám đốc/phó giám đốc, quản đốc/trưởng phòng kinh doanh xuất nhập khẩu) để thu thập ý kiến đóng góp dựa vào dàn bài thảo luận được chuẩn bị trước nhằm mục đích điều chỉnh, bổ sung thang đo ALCTR. Từ đó hoàn chỉnh bảng câu hỏi khảo sát, đồng thời kiểm tra những vấn đề cần làm rõ như sự rõ ràng, từ ngữ dễ hiểu, hình thức trình bày của bảng câu hỏi, mức độ thời gian mà người trả lời cần có. Sau đó, khảo sát thử (mẫu pilot) 10 phiếu (doanh nghiệp) thông qua bảng câu hỏi đã hiệu chỉnh để xác định độ lệch chuẩn nhằm tính kích thước mẫu cần thiết cho nghiên cứu chính thức. Bảng câu hỏi hoàn chỉnh được tác giả suy luận, phân tích từ mô hình 5 lực lượng cạnh tranh của Michael E..Porter và sự tổng hợp ý kiến từ thảo luận nhóm tập trung và mẫu pilot. 1.4.2 Nghiên cứu định lượng: Khảo sát thực tế các doanh nghiệp may xuất khẩu tại TP.HCM thông qua bảng câu hỏi hoàn chỉnh ở bước nghiên cứu định tính. Sử dụng phần mềm SPSS16.0 để thực hiện (1) các phân tích thống kê mô tả, đánh giá độ tin cậy cronbach alpha của thang đo, phân tích nhân tố EFA để xác định các nhân tố ảnh hưởng đến ALCTR của các DNMXK tại TP.HCM. Tiếp đó (2) tương quan và hồi qui để xây dựng phương trình mô tả mức độ ảnh hưởng của các nhân tố nói trên đến áp lực cạnh tranh của các DNMXK. 4 1.5 Tổng quan về những đề tài nghiên cứu có liên quan: Hiện chưa có nghiên cứu nào tại Việt Nam tìm hiểu và đánh giá tình hình cạnh tranh (mức độ căng thẳng của cạnh tranh hay áp lực cạnh tranh) của một ngành nghề cụ thể. Các nghiên cứu trước đây thường đi tìm những lợi thế cạnh tranh và đưa ra những giải pháp để nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp ở nhiều ngành nghề khác nhau. Cụ thể có các nghiên cứu sau: - Đỗ Trọng Khanh, 2008. Năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp xuất khẩu nhỏ và vừa của Việt Nam. Nghiên cứu báo cáo trong Diễn đàn kinh tế & Tài chính. Đà Nẵng ngày 26 và 27 tháng 2 năm 2008. [3] - Nguyễn Hữu Thắng, 2008. Năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay. Hà Nội: NXB Chính Trị Quốc Gia. [9] - Nguyễn Trường Sơn, 2010. Năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp kinh tế tư nhân ở Việt Nam –Nghiên cứu điển hình tại TP.Đà Nẵng. Hà Nội: NXB Chính Trị Quốc Gia. [10] Các đề tài trên đã khảo sát và đánh giá năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp xuất khẩu vừa và nhỏ thuộc các ngành nghề khác nhau của Việt Nam và đề ra giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp từ các lợi thế cạnh tranh sẵn có của doanh nghiệp mà chưa nhấn mạnh đến các yếu tố tác động trọng tâm, cụ thể cho riêng ngành may xuất khẩu và đặc biệt là chưa có nghiên cứu nào tìm hiểu các nhân tố ảnh hưởng đến ALCTR của các DNMXK vì bản thân mỗi ngành nghề đều có những nhân tố tác động nhất định, những áp lực mang tính đặc thù riêng với những mức độ ảnh hưởng khác nhau. Câu hỏi được đặt ra cho tác giả là nhân tố nào thực sự tác động mạnh mẽ đến ALCTR của các doanh nghiệp ngành may xuất khẩu và vì vậy tác giả đã nghiên cứu để xác định các nhân tố tác động đến ALCTR cho riêng các doanh nghiệp ngành may mặc xuất khẩu tại TP.HCM ít nhiều sẽ đem lại những giá trị khoa học và thực tiễn. 5 1.6 Những đóng góp mới của đề tài nghiên cứu: - Tổng hợp được các nhân tố chủ yếu tác động đến ALCTR của các doanh nghiệp ngành may xuất khẩu tại TP.HCM. - Đánh giá được mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến ALCTR của các doanh nghiệp ngành may xuất khẩu tại TP.HCM. - Cung cấp thêm thông tin góp phần giúp các doanh nghiệp ngành may mặc xuất khẩu tại TP.HCM nhận ra các ALCTR của mình để hạn chế nhằm đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu hàng may mặc một cách hiệu quả nhất trong giai đoạn 2012-2020. 1.7 Kết cấu của đề tài nghiên cứu: Đề tài được chia thành 5 chương chính, cụ thể như sau: Chương 1: Tổng quan Chương 2: Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu Chương 3: Tổng quan ngành may Việt Nam và thiết kế nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu Chương 5: Kết luận và kiến nghị. 6 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU Chương 2 sẽ trình bày cơ sở lý thuyết về cạnh tranh và mô hình nghiên cứu bao gồm các nội dung chính như sau: (I) Cơ sở lý thuyết – (1) lý thuyết về cạnh tranh, lợi thế cạnh tranh, áp lực cạnh tranh, (2) Một số lý thuyết và nhận định về các nhân tố ảnh hưởng đến tình hình cạnh tranh của các chuyên gia kinh tế trong và ngoài nước và (3) Bài học rút ra cho các DNMXK tại TP.HCM; (II) Mô hình nghiên cứu: Mô hình lý thuyết và mô hình thực tế. 2.1 Cơ sở lý thuyết 2.1.1 Lý thuyết về cạnh tranh, lợi thế cạnh tranh, áp lực cạnh tranh. 2.1.1.1 Khái niệm về cạnh tranh Mỗi khái niệm và định nghĩa đều mang trong nó một nội dung nhất định vì mỗi tác giả đứng trên những quan điểm khác nhau khi tiếp cận đối tượng nghiên cứu để phát biểu. - Từ điển kinh tế học: Cạnh tranh là sự đấu tranh đối lập giữa các cá nhân, các tập đoàn hay các quốc gia, đồng thời sự cạnh tranh nảy sinh khi hai hoặc nhiều bên cùng quyết tâm giành lấy các thứ mà không phải ai cũng có thể giành được. - Theo đại từ điển kinh tế thị trường: Cạnh tranh hữu hiệu là một phương thức hoạt động thích ứng với thị trường có mục tiêu chính là tranh giành được hiệu quả hoạt động thị trường làm cho con người tương đối thỏa mãn đạt được một lợi nhuận bình quân vừa đủ để có lợi cho việc kinh doanh. - Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam (tập 1): Cạnh tranh trong kinh doanh là hoạt động tranh đua giữa những người sản xuất hàng hoá, giữa các thương nhân, các nhà kinh doanh trong nền kinh tế thị trường, chi phối quan hệ cung cầu, nhằm giành các điều kiện sản xuất, tiêu thụ, thị trường có lợi nhất. - Theo lý thuyết tổ chức doanh nghiệp công nghiệp: “Cạnh tranh là một phương thức vận động của thị trường và quy luật cạnh tranh là một trong những quy luật quan trọng nhất chi phối sự hoạt động của thị trường”. Đối với bên mua mục đích là tối đa 7 hoá lợi ích của những hàng hoá mà họ mua được còn với bên bán thì ngược lại phải làm sao để tối đa hoá lợi nhuận trong những tình huống cụ thể của thị trường. - Theo lý thuyết cạnh tranh của Michael E.Porter: Cạnh tranh là giành lấy thị phần trong kinh doanh. Bản chất của cạnh tranh là để tìm kiếm lợi nhuận, là khoản lợi nhuận cao hơn mức lợi nhuận trung bình mà doanh nghiệp đang có. Kết quả của quá trình cạnh tranh là sự bình quân hóa lợi nhuận trong ngành theo chiều hướng cải thiện sâu dẫn đến hệ quả giá cả có thể giảm đi (Porter, 1980). 2.1.1.2 Các quan điểm về cạnh tranh - Cạnh tranh là một trong những đặc trưng cơ bản của nền kinh tế thị trường, là động lực của sự tăng trưởng và phát triển kinh tế. Thông qua cạnh tranh, sẽ kích thích các doanh nghiệp năng động, nhạy bén, tích cực nâng cao tay nghề, nghiên cứu, ứng dụng và cải tiến kỹ thuật, áp dụng khoa học công nghệ, hoàn thiện tổ chức quản lý để nâng cao năng suất lao động, hiệu quả kinh tế nhằm tạo ra được những sản phẩm tốt hơn, giá rẻ hơn, dịch vụ tốt hơn. Bên cạnh những mặt tích cực, cạnh tranh cũng có những mặt tiêu cực như sự cạnh tranh không bình đẳng, không lành mạnh như những hành động vi phạm đạo đức hay vi phạm pháp luật (buôn lậu, trốn thuế, tung tin phá hoại,…) hoặc những hành vi cạnh tranh làm phân hóa giàu nghèo, tổn hại môi trường sinh thái; tình trạng cá lớn nuốt cá bé, thiệt hại quyền lợi của người tiêu dùng,... Cạnh tranh không lành mạnh sẽ dẫn đến khủng hoảng thừa, thất nghiệp,…Vì vậy, chấp nhận cạnh tranh như là sự tất yếu của nền kinh tế thị trường. - Quan điểm về cạnh tranh lành mạnh: Cạnh tranh lành mạnh là cạnh tranh giữa các doanh nghiệp nhằm phục vụ khách hàng ngày một tốt hơn, doanh nghiệp nào bằng lòng với vị thế hiện tại trên thị trường mà không có sự cải tiến hoặc thay đổi phát triển sẽ nhanh chóng bị rơi vào tình trạng tụt hậu và bị đào thải. - Quan điểm về cạnh tranh không lành mạnh: Cạnh tranh không lành mạnh là các hoạt động kinh tế trong kinh doanh trái với đạo đức nhằm làm hại các đối thủ kinh 8 doanh hoặc khách hàng. Trong cạnh tranh không lành mạnh sẽ không có người thắng nếu việc kinh doanh được tiến hành giống như một cuộc chiến. Hậu quả thường thấy sau các cuộc cạnh tranh khốc liệt là sự sụt giảm mức lợi nhuận ở khắp mọi nơi. - Đứng trên quan điểm vì lợi ích của khách hàng, theo TS. Tôn Thất Nguyễn Thiêm - cạnh tranh trên thương trường được hiểu không phải là sự diệt trừ đối thủ của mình mà chính là phải mang lại cho khách hàng những giá trị gia tăng cao hơn hoặc mới lạ hơn để khách hàng lựa chọn mình chứ không phải lựa chọn đối thủ cạnh tranh của mình. [16] 2.1.1.3 Khái niệm về lợi thế cạnh tranh: - Lợi thế cạnh tranh là sở hữu những giá trị đặc thù, có thể sử dụng được để nắm bắt cơ hội, để kinh doanh có lãi. Khi nói đến lợi thế cạnh tranh, là nói đến lợi thế mà một doanh nghiệp, một quốc gia đang có và có thể có so với các đối thủ cạnh tranh của họ. Lợi thế cạnh tranh là một khái niệm vừa có tính vĩ mô (ở cấp quốc gia), vừa có tính vi mô (cho doanh nghiệp). - Theo quan điểm của Michael Porter, doanh nghiệp chỉ tập trung vào hai mục tiêu tăng trưởng và đa dạng hóa sản phẩm, chiến lược đó không đảm bảo sự thành công lâu dài cho doanh nghiệp. Điều quan trọng đối với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào là xây dựng cho mình một lợi thế cạnh tranh bền vững - có nghĩa là doanh nghiệp phải liên tục cung cấp cho thị trường một giá trị đặc biệt mà không có đối thủ cạnh tranh nào có thể cung cấp được. - Theo Micheal Porter, để tạo nên lợi thế cạnh tranh bền vững các doanh nghiệp có thể thực hiện những hành động sau: nâng cao hiệu quả các hoạt động (tạo ra hiệu suất lớn hơn với chi phí thấp hơn dựa vào hiệu suất lao động và vốn), nâng cao chất lượng (tạo ra những sản phẩm hay dịch vụ tin cậy, an toàn và khác biệt nhằm đem lại những giá trị cao hơn trong nhận thức của khách hàng), đổi mới (khám phá những phương thức mới và tốt hơn để cạnh tranh trong ngành và thâm nhập vào thị trường) và nâng 9 cao sự thỏa mãn khách hàng (làm tốt hơn đối thủ trong việc nhận biết và đáp ứng các nhu cầu của khách hàng). [13] - Theo Micheal Porter, để duy trì lợi thế cạnh tranh phải đáp ứng được ba điều kiện: + Thứ nhất, hệ thống cấp bậc của nguồn gốc (tính bền vững và tính bắt chước), những lợi thế cấp thấp hơn như chi phí lao động thấp thì rất dễ bị các đối thủ bắt chước trong khi những lợi thế cao hơn như độc quyền về công nghệ, danh tiếng thương hiệu, hay đầu tư tích lũy và duy trì các mối quan hệ với khách hàng thì các đối thủ khó có thể bắt chước được. + Thứ hai, số lượng của những nguồn gốc khác biệt, càng nhiều thì các đối thủ càng khó bắt chước. + Thứ ba, không ngừng cải tiến và nâng cấp, luôn tạo ra những lợi thế cạnh tranh mới ít nhất là nhanh hơn đối thủ để thay thế những cái cũ. Vì vậy: Lợi thế cạnh tranh là những thế mạnh mà các doanh nghiệp hoặc ngành sản xuất nào đó có hoặc sẽ có bằng sự khai thác, huy động các nguồn lực để đạt được mục tiêu trong cạnh tranh so với đối thủ cạnh tranh. Nó vốn hình thành và tồn tại trong các nguồn lực thông qua tài năng của nhà quản trị đánh thức nó dậy, phát huy nó lên để giành lấy những thắng lợi trước đối thủ. Lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp, của ngành là không cố định. Nó luôn thay đổi theo từng giai đoạn phát triển của nền kinh tế cùng với sự thay đổi cơ cấu các nguồn lực và phụ thuộc vào hiệu quả khai thác lợi thế cạnh tranh sẵn có của nền kinh tế. Đặc biệt lợi thế cạnh tranh của DN hay ngành thường dễ bị xói mòn do các đối thủ cạnh tranh lấy cắp, bắt chước,… do đó tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững đòi hỏi các DN phải cảnh giác, bảo vệ những bí mật sản xuất kinh doanh từ nội bộ cũng như bên ngoài, thực hiện đúng đắn các giải pháp khai thác triệt để các lợi thế cạnh tranh, chọn lựa hợp lý các chiến lược và đề ra các sách lược chính xác, phù hợp trong từng giai đoạn phát triển cụ thể. Những lợi thế cạnh tranh được các doanh nghiệp sử dụng thường gặp như sau: 10 * Lợi thế về giá cả; * Lợi thế về chất lượng, thời gian giao hàng; * Lợi thế về giao dịch đối ngoại; * Lợi thế về kỹ thuật, công nghệ sản xuất, nguồn nhân lực; * Lợi thế về độ nhạy bén, mềm dẻo thích ứng trước sự thay đổi chiến lược, mục tiêu của ngành cũng như sự thay đổi nhu cầu của thị trường; Tóm lại: Lợi thế cạnh tranh được nhìn từ góc độ tìm kiếm điểm mạnh nhằm giúp DN phát huy thế mạnh của mình để phát triển. Nhưng để phát triển bền vững thì bên cạnh việc tìm ra những lợi thế còn phải tìm ra những ALCTR nào mà ngành/DN đang phải đối mặt để có biện pháp hạn chế các ALCTR này nhằm giúp doanh nghiệp có thể hội nhập vững chắc trên trường quốc tế (chi tiết về các ALCTR được trình bày trong mô hình 5 lực lượng cạnh tranh của Porter). 2.1.1.4 Khái niệm về áp lực cạnh tranh: Michael E.Porter đã đưa ra mô hình 5 lực lượng cạnh tranh như sau: Hình 2.1: MÔ HÌNH 5 LỰC LƯỢNG CẠNH TRANH CỦA MICHAEL.E.PORTER ( Nguồn : Michael Porter, “ Competitive Strategy”, 1980 ) [12] 11 Giải thích mô hình 5 lực lượng cạnh tranh (LLCTR) của M. Porter: - Bất cứ ngành nghề nào cũng chịu sự tác động của năm lực lượng cạnh tranh, đó là: sức mạnh mặc cả của nhà cung cấp, sức mạnh mặc cả của khách hàng, sức ép cạnh tranh của đối thủ cùng ngành, mối đe dọa của đối thủ tiềm ẩn, mối đe dọa của sản phẩm thay thế. Mỗi lực lượng cạnh tranh đều có sức mạnh riêng với những mức độ khác nhau tùy từng ngành nghề cụ thể và sức mạnh của mỗi lực lượng tạo nên áp lực nhất định đối với các doanh nghiệp hoạt động trong ngành đó. Các LLCTR được biểu hiện chi tiết như sau: (1) Sức mạnh mặc cả/Quyền lực đàm phán của nhà cung cấp (hay Áp lực cạnh tranh từ nhà cung cấp – sau đây gọi tắt là nhà cung cấp – ký hiệu NCC): + Số lượng và quy mô nhà cung cấp: Số lượng nhà cung cấp sẽ quyết định đến áp lực cạnh tranh, quyền lực đàm phán của họ đối với ngành, doanh nghiệp. Nếu trên thị trường chỉ có một vài nhà cung cấp có quy mô lớn sẽ tạo áp lực cạnh tranh, ảnh hưởng tới toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh của ngành. + Khả năng thay thế sản phẩm của nhà cung cấp: khả năng thay thế những nguyên liệu đầu vào do các nhà cung cấp tìm ra và sử dụng và chi phí chuyển đổi nhà cung cấp khác (Switching Cost). + Thông tin về nhà cung cấp: Trong thời đại hiện nay thông tin luôn là nhân tố thúc đẩy sự phát triển của thương mại, thông tin về nhà cung cấp có ảnh hưởng lớn tới việc lựa chọn nhà cung cấp đầu vào cho doanh nghiệp. Với tất cả các ngành, nhà cung cấp luôn gây các áp lực nhất định nếu họ có quy mô, sự tập hợp và việc sở hữu các nguồn lực quý hiếm. Chính vì thế những nhà cung cấp các sản phẩm đầu vào nhỏ lẻ (nông dân, thợ thủ công.... ) sẽ có rất ít quyền lực đàm phán đối với các doanh nghiệp mặc dù họ có số lượng lớn nhưng họ lại thiếu tổ chức. (2) Sức mạnh mặc cả/Quyền lực đàm phán của khách hàng (hay Áp lực cạnh tranh từ Khách hàng – sau đây gọi tắt là khách hàng – ký hiệu KH): Khách hàng
- Xem thêm -