Luận văn sử dụng âm thanh và ánh sáng trong 1 tác phẩm âm nhạc cụ thể là hoạ mi hót trong mưa và nhớ về hà nội

  • Số trang: 44 |
  • Loại file: DOCX |
  • Lượt xem: 13 |
  • Lượt tải: 0
nganguyen

Đã đăng 34173 tài liệu

Mô tả:

MỤC LỤC Trang PHẦN I: Ánh sáng sân khấu Sự hình thành và phát triển của Nghệ thuật biểu diễn cùng với sự ra đời của Âm thanh trang 4 I. Sự hình thành và phát triển của nghệ thuật II. Sự ra đời và phát triển của âm thanh và ánh sáng PHẦN II: Tổng quát về âm thanh trang 7 PHẦN III. Phân tích tác phẩm và ý đồ thu thanh trang 21 Tác phẩm 1: Nhớ về Hà Nội. Tác phẩm 2 : Hoạ mi hót trong mưa. PHẦN IV: KẾT LUẬN CHUNG trang 44 PHỤ LỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO Bản nhạc Nhớ về Hà Nội & Hoạ mi hót trong mưa. Đĩa CD ca khúc Nhớ Đồ án tốt nghiệp trang46 về Hà Nội & Hoạ mi hót trong mưa. 1 Nguyễn duy Hải LỜI NÓI ĐẦU Ngay từ buổi bình minh cuộc sống loài người mới ở chế độ xã hội bầy đàn nguyên thuỷ, mỗi khi săn bắn hay hái lượm trở về người ta đã tụ họp xung quanh đống lửa, nhảy múa hát hò để biểu lộ tình cảm trước thành quả lao động của mình. Trải qua thời gian cùng sự phát triển của xã hội loài người, cũng như sự phát triển của khoa học kỹ thuật thì nhu cầu hưởng thụ về đời sống tinh thần của con người ( như ca, múa, nhạc, sân khấu, điện ảnh. ..) cũng ngày càng gia tăng Sẽ rất tẻ nhạt, nếu như những bộ phim , những tác phẩm sân khấu, hay những lời ca, tiếng nhạc mà thiếu đi sự hỗ trợ của âm thanh và ánh sáng. Chính vì lẽ đó nghành đạo diễn âm thanh, ánh sáng ra đời, nó thể hiện nội dung tư tưởng những tác phẩm sân khấu và âm nhạc, những ca khúc, nó có vai trò quan trọng để phục vụ xã hội và nhu cầu nhu cầu đời sống tinh thần con người chúng ta. Trường Đại học Văn hoá Nghệ thuật Quân đội trước kia và hiện nay luôn là con chim đầu đàn trong sự nghệp trồng người. Trường đã đào tạo và bồi dưỡng nên những con người đóng góp cho nền nghệ thuật nước nhà nói chung và Quân đội nói riêng, đóng góp có hiệu quả vào sự phát triển chung của nghệ thuật Ca , Múa , Nhạc và sân khấu..... Đặc biệt gánh vác nhiệm vụ chủ yếu trong sáng tạo biểu diễn và truyền bá các tác phẩm Ca, Múa, Nhạc và sân khấu về đề tài bảo vệ Tổ quốc và xây dựng đất nước. Do yêu cầu đòi hỏi của Nhà nước và Quân đội trong giai đoạn mới về đội ngũ những người làm âm thanh, ánh sáng tại các đoàn nghệ thuật của cả nước trong và ngoài Quân đội. Năm 2004, trường đã bắt đầu đào tạo đội ngũ những người làm âm thanh - ánh sáng mang tính chính quy, để củng cố và hoàn thiện, đáp ứng được nhu cầu nhiệm vụ cho hoạt động Văn Hoá Nghệ Thuật của nước nhà. Phía trước còn dài, chúng tôi tin tưởng rằng, bằng sự phát triển và không 2 Đồ án tốt nghiệp Nguyễn duy Hải ngừng tự hoàn thiện của nghành đạo diễn âm thanh, ánh sáng sẽ đem đến cho khán giả, chiến sỹ những nét đẹp về nghệ thuật nước nhà. Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo đã tận tình giúp đỡ em trong quá trình học tập và viết luận án này . Đặc biệt, là sự chỉ báo giúp đỡ tận tình sâu sắc của thày giáo chuyên môn Phạm Hoàng Dũng, thày giáo Nguyễn Hồng Quân. Bài đồ án của em không tránh khỏi những khiếm khuyết, rất mong được sự thông cảm, chỉ bảo của hội đồng và các thầy bộ môn, cùng sự chia sẻ của các bạn đồng nghiệp đã giúp đỡ để đồ án của em được hoàn thiện hơn. Đồ án tốt nghiệp 3 Nguyễn duy Hải PHẦN I SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA NGHỆ THUẬT BIỂU DIỄN CÙNG VỚI SỰ RA ĐỜI CỦA ÂM THANH, ÁNH SÁNG SÂN KHẤU I. Sự hình thành và phát triển của nghệ thuật sân khấu biểu diễn. Con người sáng tạo ra nghệ thuật qua công việc lao động và sinh hoạt đời sống hằng ngày. Nghệ thuật giống như "tấm gương phản chiếu cuộc đời". Để qua đó tự chiêm ngưỡng mình, xem xét lại bản thân và tự đánh giá lại bản thân mình, còn là "cuốn sách giáo khoa vĩ đại" giảng giải, hướng dẫn cho con người về cái đẹp, cái thiện, ác, cái mới cũ, cái tiên tiến, lạc hậu tình yêu thương và lòng thù hận. Nghệ thuật biểu diễn là nghệ thuật tổng hợp, nó bao gồm cả: ca, múa, nhạc, họa, kịch, thơ, triết học, mỹ học... đồng hành cùng với sự thể hiện khát vọng của con người. Với những đề tài khác nhau như ca ngợi quê hương đất nước, ca ngợi hạnh phúc lứa đôi, ca ngợi lý tưởng yêu nước thương dân, trọn nghĩa tình, phê phán cái ác, cái xấu. Nghệ thuật biểu diễn được thể hiện trong sự giải thích tác phẩm nghệ thuật, dẫn dắt của tác phẩm nghệ thuật nhờ nội dung của nó, biểu diễn bằng các hình tượng nghệ thuật. Là lôi cuốn sự chú ý động viên khả năng sáng tạo, thức tỉnh và thúc đẩy thị hiếu âm nhạc và tài năng biểu diễn của người nghệ sỹ để tác động tới công chúng. Nó chính là sức mạnh lớn lao làm thay đổi nhận thức và hành động của con người, mang một chuỗi sáng tạo liên tục từ người viết tác phẩm, đến đạo diễn, diễn viên, đến những người làm kỹ thuật âm thanh, ánh sáng, mỹ thuật... những người chuẩn bị đạo cụ phục vụ cho biểu diễn. Có như vậy mới diễn đạt được một cách hiệu quả về cái đẹp, nội dung tác phẩm mà họ muốn trình bày mang lại cho khán thính giả những ý tưởng đúng đắn và có đầy đủ giá trị. Ở tại châu Âu, đặc biệt là thời kỳ Văn minh Hy Lạp cổ đại cách đây hàng ngàn năm, người ta xây dựng lên sân khấu khổng lồ mà người ta gọi là diễn trường để biểu diễn. Thời kỳ đó loại hình biểu diễn chính là kịch. Các vở hài kịch do các tác giả thời bấy giờ sáng tác như: Ecxin, Xophoc, Arich... đồng thời Đồ án tốt nghiệp 4 Nguyễn duy Hải nơi đây cũng là nơi để tổ chức các cuộc lễ hội tế thần, và các sinh hoạt cộng đồng khác. Thời La Mã cách nay 2000 năm đã xây dựng nên một diễn trườn mang tên Colido vĩ đại, có cấu trúc ba mặt gần giống như sân vận động ngày nay, có thể chứa được 87.000 người xem, bức tường vây xung quanh cao tới 50m và được trạm trổ hết sức công phu. Cho đến ngày nay vẫn còn lưu giữ được một phần nhỏ nguyên vẹn của diễn trường này. II. Sự ra đời và phát triển của âm thanh và ánh sáng Từ xưa khi chưa có điện, tất cả các loại hình biểu diễn đều là diễn với ánh sáng tự nhiên "ban ngày" và tất nhiên là không có âm thanh, phải đến thế kỷ 18 19 cùng với sự phát minh ra điện và ánh sáng điện xuất hiện, đã tạo ra một bước chuyển biến vô cùng to lớn cho nghệ thuật sân khấu biểu diễn. Cho đến nay, nhờ vào khoa học kỹ thuật, sân khấu biểu diễn được trang hoàng lộng lẫy hơn nhờ ánh sáng đèn rực rỡ cộng với âm thanh được khuyếch đại lớn lên phục vụ cho người nghe được rõ hơn ở mọi vị trí, nên cảm thụ và cảm xúc cho khán giả được nâng lên mạnh mẽ hơn trước rất nhiều. Âm thanh là một lĩnh vực bao gồm cả khoa học và công nghệ. Công nghệ âm thanh đòi hỏi một nghiệp vụ có sự kết hợp chặt chẽ những yếu tố nghệ thuật và kỹ thuật, trong đó việc lựa chọn giải pháp cho vấn đề nghệ thuật phải dựa trên những kiến thức sâu rộng về kỹ thuật, nó còn dựa trên quy luật tâm sinh học những đặc điểm mang tính chủ quan của con người trong quá trình cảm thụ âm thanh. Các nhà hát cận đại như "Grosses chau Spie" ở Bec Ling, nhà hát "Thia trem yes hot" ở Matscơva, Nhà hát "phea trepi galle" ở pari được trang bị những trang thiết bị âm thanh, ánh sáng và sân khấu được cho là tối tân nhất thời kỳ bấy giờ. Với hệ thống âm thanh và loa công suất lớn phục vụ cho rất đông khán giả, làm cho khán giả choáng ngợp trong hiệu quả mà âm thanh mang lại. Hệ thống ánh sáng thì đã có nhiều đèn để có thể chia được nhiều vị trí khác nhau để có thể cắt cảnh, cắt tầng làm thay đổi về không gian và tạo cảm 5 Đồ án tốt nghiệp Nguyễn duy Hải giác rất ấn tượng với người xem. Còn sân khấu thì có thể di chuyển theo chiều ngang, dọc hoặc xoay tròn, làm cho việc thay đổi cảnh trí và không gian được dễ dàng hơn. Bắt đầu từ thời kỳ này cùng với sự phát triển các loại máy móc điện tử phục vụ cho sân khấu biểu diễn là các kỹ sư, những người thợ chuyên nghiệp phục vụ cho âm thanh và ánh sáng biểu diễn "Sound man" người làm âm thanh và “lighting man" người làm ánh sáng, vai trò của những người này là rất quan trọng, luôn gắn bó chặt chẽ đối với nghệ thuật biểu diễn và là một phần không thể thiếu được của mọi loại hình biểu diễn nghệ thuật. Cùng với thời gian và kinh nghiệm với sự lớn mạnh và phát triển không ngừng của nghệ thuật sân khấu biểu diễn thì âm thanh ánh sáng cũng song song và cùng đồng hành phát triển, đi từ không đến có, từ nghiệp dư đến chuyên nghiệp. Đội ngũ những người làm kỹ thuật âm thanh, ánh sáng, với bao khó khăn thiếu thốn đã đúc kết thành những kinh nghiệm thành những bài học xương máu. Để đến hôm nay chúng ta có thể tự hào đó nói đó là một "nghề" và một bộ phận không thể thiếu được của nghệ thuật sân khấu biểu diễn. Ta có thể tạm lấy mốc của âm thanh, ánh sáng phát triển từ năm 1955 đến nay một khoảng thời gian khá dài đối với một đời người, nhưng với một ngành nghề thì chưa là bao. Vậy mà chỉ mới hơn 50 năm hoạt động và sáng tạo đó, đội ngũ những người làm kỹ thuật âm thanh, ánh sáng biểu diễn của nghệ thuật biểu diễn nói chung. Đã đi từ không đến có đạt được những thành công lớn phục vụ cho nghệ thuật biểu diễn, với một đội ngũ những người làm kỹ thuật đông đảo, giàu kinh nghiệm, tâm huyết với nghề, tạo nên nhiều diện mạo cho nghệ thuật sân khấu biểu diễn, góp thêm một bông hoa tươi đẹp cho rừng hoa nghệ thuật nước nhà thêm tươi đẹp hơn, rực rỡ hơn. Thiên niên kỷ trước đã khép lại, bước sang thế kỷ mới, với sự phát triển mạnh mẽ về kinh tế, chính trị của đất nước. Cùng với sự lớn mạnh của ngành nghệ thuật biểu diễn nói chung và sự bùng nổ của công nghệ điện tử, viễn thông, công nghệ số... Nhất định những người làm kỹ âm thanh, ánh sáng của Việt Nam sẽ có nhiều điều kiện thuận lợi 6 Đồ án tốt nghiệp Nguyễn duy Hải để hoạt động và sáng tạo hơn nữa, tìm ra nhiều hoa tươi cỏ lạ đẹp đẽ hơn nữa cho vườn hoa nghệ thuật. PHẦN II: TỔNG QUÁT VỀ ÂM THANH Âm - áp lực sóng: Âm thanh tới tai theo dạng biến đổi tuần hoàn của áp suất không khí giống như áp suất không khí được đo bằng dụng cụ đo khí áp. Sự thay đổi áp suất tương ứng với âm thanh, tuy nhiên sự thay đổi về cường độ quá nhỏ và quá nhanh khi quan sát bằng của dụng cụ đo. Những sự biến đổi áp suất đó gọi là sống âm. Ta có thể quan sát những sóng đó qua hình ảnh bề mặt nước khi ta nén hòn đá xuống. Chỉ có sự khác nhau giữa chúng là sóng âm tỏa theo không gian 3 chiều, dạng hình cầu. Sóng âm được tạo bởi vật thể rung trong không khí. Nó có thể là loa, dây thanh quản hoặc dây đàn rung trong không khí, áp suất không khí tỷ lệ với số phân tử không khí trong vùng được đo. Sự rung động lớn sẽ nén các phân tử không khí vào một khoảng làm nó chuyển động tạo nên một vùng có áp suất không khí lớn hơn gọi là sự nén khi vùng được nén tiếp tục chuyển động từ một nguồn âm thanh sẽ tạo nên một vùng rộng có áp suất không khí nhỏ hơn gọi là vùng loãng. Thật là thú vị khi biết rằng các phân tử tự nó không chuyển động trong không khí với tốc độ âm thanh, nhưng sóng âm lại chuyển động từ không khí bằng dạng sóng được nén từ vòng có áp suất cao sang vùng có áp suất nhỏ hơn. Quá trình này gọi là sự truyền sóng. Đặc tính của dạng sóng (waveforn characteristics) Dạng sóng là một hình biểu diễn mức độ áp suất âm thanh của tín hiệu hoặc mức điện áp theo thời gian. Tóm lại một dạng sóng có thể cho ta xem nghiên cứu và giải thích hiện tượng sự truyền âm trong môi trường vật lý. Một dạng sóng bao gồm những đặc tính sau: - Biên độ - Tần số Đồ án tốt nghiệp - Pha - Đường bao 7 Nguyễn duy Hải - Bước sóng - Hài âm - Vận tốc Những đặc tính đó giúp ta phân biệt các dạng sóng khác nhau. Cơ bản nhất là biên độ và tần số. Biên độ (Amplisude) Khoảng cách giữa đường tâm dưới của một dạng sóng, ví dụ như sóng hình sin biểu diễn biên độ của tín hiệu đó. Độ lớn của khoảng cách hoặc sự dịch chuyển từ đường tâm, mạnh hơn sự biến đổi áp suất, tín hiệu diện, hoặc sự biến đổi vật lý trong một môi trường. Có nhiều tiêu chuẩn đo biên độ sóng khác nhau. Đo giữa mức tín hiệu dương và âm cực đại của sóng gọi là giá trị biên độ đỉnh, sự khác nhau giữa mức tín hiệu đỉnh dương và âm gọi là giá trị đỉnh tới đỉnh (peak to peak). Giá trị RMS (root - mean - Square) trình bày tới mức có nghĩa của các giá trị đó và gân đúng hơn với mức tín hiệu nhận được bởi tai người. Với sóng hình sin giá trị RMS đạt được bằng bình phương biên độ sóng tại mỗi điểm dọc theo dạng sóng và khi đó lấy kế quả toán học và bình phương tại mỗi điểm dọc theo dạng sóng và khi đó lấy kết quả, toán học và bình phương của kết quả. Pháp tính đó tương đương với 0,707 lần mức biên độ đỉnh tức thời. Bởi vì bình phương của gí dương hoặc âm luôn luôn dương nên giá trị RMS luôn dương công thức toán học sau diễn đạt sự quan hệ đó giữa giá trị đỉnh và giá trị RMS của một dạng sóng: Peak = V2 x RMS = 1,414 x RMS RMS = peak V2 = 0,707 x peak Tần số (frequency). Giá trị mà nguồn âm phát ra sau một vòng từ dương đến âm của biên độ gọi là tần số của tín hiệu đó. Độ lệch của một sóng được biểu diễn trên trực đồ thị 3600 được gọi là một chu kỳ. Số chu kỳ xảy ra trong một giây (tần số) được tính bằng Hertz. Vận tốc (velocity) Đồ án tốt nghiệp 8 Nguyễn duy Hải Vận tốc của sóng âm là tốc độ khi nó đi qua một trường và được tính bằng công thức: V = d: (t2 - t1) (t2 sau t1) Với V: tốc độ truyền sóng d: khoảng cách t: thời gian (s) Với sóng âm (môi trường là không khí với điện, môi trường là điện tử. Vận tốc của sóng quyết định chu kỳ riêng của một dạng sóng truyền qua một khoảng cách được chỉ định. Tại 700F, tốc độ của sóng âm trong không khí vào khoảng 1130 feet/s hoặc 344m/s. Tốc độ này phụ thuộc vào nhiệt độ và tăng khoảng 1,17t/s cho mỗi độ F. Bước sóng (wavelength) Bước sóng () là khoảng cách giữa điểm đầu và điểm đầu và điểm cuối một chu kỳ trong môi trường, hoặc giữa các điểm tương ứng trên các chu kỳ liền kề và được tính bằng:  = v/f Với  là bước sóng v: là vận tốc f: là tần số Thời gian để hoàn thành một chu trình gọi là chu kỳ ví dụ một sóng âm 30 Hz hoàn tất 30 chu kỳ một chu kỳ bằng 1/30s. Ký hiệu chu kỳ là T và được tính bằng: T = 1/f (T là số giây của một chu kỳ) Với vận tốc truyền âm 1130 ft/s, một dạng sóng 30Hz sẽ truyền một vòng hết 0,0333s, đạt một khoảng cách là 1130 x 0,0333 (37,6ft). Ta có thể nói bước Đồ án tốt nghiệp 9 Nguyễn duy Hải sóng của âm 30 Hz trong không khí dài là 37,6 ft. Khi tần số tăng, thời gian của một chu kỳ giảm. Bước sóng giảm khi tần số tăng. Pha (Phase) Một chu kì có thể được bắt đầu tại bất cứ điểm nào trên dạng sóng, vì vậy nó có thể có hai bộ phát sóng tạo ra các sóng hình sin có cùng tần số và biên độ đỉnh mà có các biên độ khác nhau tại bất cứ điểm nào cùng lúc. Những sóng đó gọi là (out-of-phase). Pha được đo bằng độ và một chu kì được chia thành 360. Sóng hình sin thường được bắt đầu tại 0 với biên độ bằng 0, tăng lên dương cực đại tại 90, giảm về 0 tại 180, lại tăng tới âm cực đại ở 270 và lại trở về 0 ở 360. Ta có thể cộng các dạng sóng bằng cách tổng hợp các biên độ của chúng tại mỗi thời điểm. Khi hai dạng sóng cùng pha (với pha khác 0) với cùng tần số, hình dạng thì biên độ đỉnh được cộng với nhau, dạng sóng mới sẽ cùng tần số, pha, hình dạng nhưng lại có biên độ đỉnh gấp đôi. Nếu hai sóng giống nhau nhưng ngược nhau 180 thì khi được cộng với nhau chúng sẽ triệt tiêu nhau và có biên độ bằng 0. Nếu sóng thứ hai chỉ khác pha một phần (không chính xác180 hoặc (2n-1)x180 lệch pha, với n=1,2,3...) thì chúng sẽ cộng hưởng với nhau theo phép cộng đại số. Thay đổi pha diễn tả tổng của đầu hoặc cuối trong một sóng với sóng khác, nó là kết quả do thời gian trễ của một sóng khi truyền nhiều sóng. Ví dụ một sóng 500Hz hoàn tất một chu kì mất 0.002s. Nếu ta bắt đầu với hai sóng cùng pha 500Hz và trễ một sóng 0.001s (1/2 chu kì), sóng bị trễ chậm 1/2 chu kì hoặc 180. Số độ của pha thay đổi được tính bằng thời gian trễ được tính theo công thức: Đồ án tốt nghiệp 10 Nguyễn duy Hải  = ∆t x f x 360 Với  : độ thay đổi pha. ∆t : thời gian trễ tính bằng giây (s). f : tần số tính bằng Hz. Hài âm (Harmonic Content) Về vấn đề này được thảo luận tập trung xung quanh sóng hình sin bao gồm tần số đơn và tạo ra một âm thanh trung thực tại một tần số nào đó. Các nhạc cụ hiếm khi tạo ra những sóng hình sin nguyên chất, tuy nhiên đó lại là điểm tốt. Nếu chúng tạo ra, tất cả các nhạc cụ đang chơi cùng một bài nhạc sẽ phát ra giống nhau và âm thanh sẽ không đẹp. Điều làm chúng ta có thể nhận biết sự khác nhau giữa các nhạc cụ là sự có mặt của các tần số khác nhau trong sóng âm, đó là nốt gốc (âm cơ bản). Các tần số có mặt trong một âm, khác với âm cơ bản gọi là các âm thành phần. Các âm thành phần cao hơn tần số các âm gốc gọi là bội âm. Với hầu hết các nhạc cụ, các tần số của bội âm là bội số của tần số gốc và được gọi là các âm hài. Ví dụ, tần số tương ứng với nốt A là 440Hz. Một sóng 880Hz là hài của sóng 440Hz bởi vì nó gấp 2 lần. Trong trường hợp này sóng 440Hz được gọi là âm gốc hoặc âm hài thứ nhất bởi vì nó bằng một lần tần số gốc, và sóng 880Hz được gọi là âm hài thứ hai bởi vì nó bằng 2 lần âm gốc. Âm hài thứ 3 sẽ bằng 3 lần 440Hz tức là 1320Hz. Với một vài nhạc cụ ví dụ như chuông, xylophones, và các nhạc cụ khác thì các âm thành phần không có hài so với âm gốc. Tai người nhận được những âm thanh đó theo tỉ lệ những tần số 2:1 là sự liên quan đặc biệt, sự liên quan này là cơ sở quãng tám trong âm nhạc (musical octave). Ví dụ, vì nốt la (A) là 440Hz tai người nghe 880Hz vì có sự quan hệ tới nốt la (A), đó là do âm thứ nhất cao hơn nốt A mà âm giống nốt A nhất. Nốt sau 880Hz có âm giống 440Hz nhất là 1760Hz do vậy 880Hz được gọi là octave 1 trên 440Hz và 1760Hz là octave 2. Hai nốt đó có cùng tần số gốc và được phát Đồ án tốt nghiệp 11 Nguyễn duy Hải đồng thời gọi là sự kết hợp, ngay cả khi chúng có hài khác nhau. Tai người không thể đáp ứng với tất cả các tần số, nó được giới hạn tới 10 1/2 octave tức là từ 15Hz tới 20kHz. Vài người trẻ tuổi có thể nghe tới 23kHz, nhưng độ nghe càng giảm theo tuổi tác. Ví dụ người trên 60 tuổi chỉ nghe tới 8kHz. Vì sóng âm được phát ra từ nhạc cụ có chứa hài với các biên độ và sự so pha khác nhau, các dạng sóng âm ít giống với dạng sóng hình sin tần số đơn. Các dạng sóng âm có thể được chia thành hai loại rõ ràng đơn giản và phức hợp. Các sóng hình vuông, tam giác, răng cưa là sóng đơn có chứa hài những sóng đó gọi là sóng đơn bởi vì chúng tiếp tục và lặp lại. Một chu kì của sóng vuông giống chu kì tiếp theo, chúng đối xứng qua trục hoành. Bẩy đặc tính sóng được lưu ý tới những sóng đơn chứa đựng các hài giống như sóng hình sin. Sóng phức hợp là các sóng không lặp lại và không đối xứng qua trục. Các sóng phức hợp chia chúng thành các chu kì và phân biệt rõ ràng theo tần số khi nhìn vào dạng sóng . Độ lớn của âm (Loudness level): dB Tai người làm việc với một mức năng lượng 10 ¹³ :1 – một mức rộng. Bởi vì một dải rộng như vậy làm người nghe khó cảm nhận, một đồ thị logarit trình bày sự nén ... hệ thống dùng để đo mức áp suất âm thanh, mức tín hiệu và sự thay đổi mức tín hiệu gọi là dB (decibel). Để hiểu về dB trước tiên ta phải kiểm tra loga và thước chia độ loga. Loga (log) là công thức toán học biến giá trị bằng số lớn thành nhỏ hơn dễ quản lí hơn. Bởi vì nó tăng theo hàm mũ, nó nhanh chóng làm chúng ta dễ cảm nhận hơn một đường tuyến tính. Giá trị loga của một số khi thêm 10 như một số mũ ... Loga của giá trị 2 được nhớ lại trong bảng loga, nhưng khi giá trị là một số nguyên của 10 thì giá trị loga dễ dàng tìm thấy. Cách viết số dơn giản theo hàm mũ là log. Thanh áp (Sound- Pressure Level) Thanh áp là áp suất âm thanh phát ra được đo tại một điểm. Nó thường được đo với mức âm trên 1m và tính bằng dB. Mức cao hơn thanh áp. Âm thanh Đồ án tốt nghiệp 12 Nguyễn duy Hải nhỏ nhất mà ta có thể nghe được gọi là ngưỡng nghe thấy ở 0dB SPL. Sự thay đổi trung bình cách một bước chân là 70dB SPL. Mức nghe trung bình ở gia đình vào khoảng 85dB SPL. Ngưỡng có hại là từ 125dB đến 130dB. Thanh áp tính bằng dB thì bằng 20 lần log tỉ lệ của 2 thanh áp: dB SPL = 20logP/Pref với P là thanh áp được đo bằng dynes/cm² Pref là thanh áp tham khảo – 0.0002 dyne/cm² (ngưỡng nghe) Tai người (The Ear) Nguồn phát âm thanh tạo ra các bước sóng bằng cách lần lượt tạo sức ép và làm loãng không khí giữa nguồn phát và người nghe. Những sức ép này làm thay đổi áp suất cao và thấp hơn bình thường. Tai là một biến thế nhạy sẽ phản ứng tới những sự thay đổi áp suất này bằng những loạt quá trình liên quan với nhau xảy ra trong những cơ quan thính giác. Khi sóng áp suất âm thanh phát đến người nghe, chúng được gom lại vào trong cửa tai (aural canal) bởi phần bên tai ngoài gọi là vành tai (pinna) và rồi thì được dẫn trực tiếp đến màng tai (ear - drum), giống như cái trống được căng với màng mỏng. Các sóng âm rồi sẽ được biến thành những sự dao động cơ và chuyển tới phần tai trong bằng ba xương được gọi là , hammer, anvil và stirrup. Những miếng xương này hoạt động như bộ khuếch đại (bằng cách khuếch đại sự dao động do màng tai tạo ra) và bộ bảo vệ giới hạn (giảm bớt cường độ âm thanh lớn nhất thời, như sấm sét hoặc chất nổ của pháo hoa). Những sự dao động rồi thì sẽ được đưa đến phần tai trong (ốc tai - cohlea) bộ phận có hình xoắn trôn ốc mà chứa hai buồng chất lỏng. Trong những buồng chất lỏng này có những sợi lông tiếp nhận nhỏ nằm hàng ngang dọc theo ốc tai. Những sự dao động được chuyển đến những sợi lông mà sẽ phản ứng tới những tần số cụ thể tuỳ thuộc vào vị trí của chúng trên bộ phận này, kết quả là sự kích động dây thần kinh mà cho chúng tai sự cảm giác nghe nhận âm thanh. Mất thính giác thường xảy ra khi những sợi lông này bị hư hại hoặc hỏng vì quá tuổi. Đồ án tốt nghiệp 13 Nguyễn duy Hải Ngưỡng giới hạn thính giác (Threshold of Hearing) Trong trường hợp cường độ áp suất âm thanh (Sound pressure level SPL), một mức tham khảo về cường độ áp suất thuận tiện cho ngưỡng giới hạn của thính giác. mà là áp suất âm thanh tối thiểu tạo ra hiện tượng nghe nhận âm thanh trong con người. Nó bằng khoảng 0.0002 microbar. Một microbar bằng một phần triệu áp suất không khí bình thường, điều này chứng tỏ tai người rất nhậy bén. Thực tế, nếu tai có khả năng nhạy bén hơn nữa, nó sẽ nghe được những di động nhiệt của các phần tử trong không khí. Khi nói đến cường độ áp suất âm thanh ở mức 0.0002 microbar, mức ngưỡng giới hạn này thường được biểu thị 0dB - SPL Ngưỡng giới hạn thính giác được định nghĩa như là SPL cho một tần số cụ thể nào đó là một người bình thường có thể chỉ nghe được 50%. Ngưỡng giới hạn cảm giác (Threshold of Feeling) SPL mà sẽ tạo sự mệt mỏi cho người nghe 50% trong thời gian nghe được gọi là ngưỡng giới hạn cảm giác. Nó sảy ra ở khoảng 118-dB SPL giữa vùng tần số 200 Hz và 10 kHz. Ngưỡng giới hạn đau (Threshold of Pain) SPL mà tạo sự đau đớn cho người nghe 50% trong thời gian nghe được gọi ngưỡng giới hạn đau và tương ứng với cường độ âm thanh SPL là 140 dB trên vùng tần số giữa 200 Hz và 10 kHz. Các thủ pháp âm thanh: Người làm âm thanh cho một tác phẩm nghệ thuật nào đó phải nắm được các đặc tính, nguyên lý cơ bản của âm thanh trên cơ sở đó để áp dụng cho việc đặt ảnh âm trong tác phẩm cần làm bằng các phương pháp xử lý như dùng thủ pháp về âm sắc, thủ pháp về cường độ, thời gian... để âm thanh có chiều sâu không gian và âm thanh sống động. Đồ án tốt nghiệp 14 Nguyễn duy Hải Không gian ba chiều XYZ. Chỉ cần nghe tiếng có thể nhận biết được vị trí đứng của diễn viên trên sân khấu mà không cần nhìn hình ảnh. Dựa trên một số nguyên lý cơ bản: - Về cường độ âm thanh: (Phương pháp âm lượng) Trong tai người có một màng nhĩ được cấu tạo như một màng trống, khi các các sóng âm tác động vào màng tai sẽ dung động tùy theo mức độ nhiều hay ít phụ thuộc vào nguồn âm thanh mạnh hay yếu, xa hay gần. Ví dụ: Cùng một nguồn âm thanh phát ra nhưng ở khoảng cách gần hơn thì màng tai sẽ rung động lớn hơn, nó tác động đến não bộ phân tích, và đưa ra cảm nhận là nguồn âm thanh đó lớn hơn. Ngược lại, khi ta để nguồn âm thanh đó chuyển dịch ra xa thì tác động sóng âm vào màng tai yếu hơn và cảm nhận được nguồn âm thanh đó là nhỏ hơn. Vì vậy để cho người nghe cảm nhận một nguồn âm thanh xa hơn thì ta phải điều chỉnh có cảm nhận và ngược lại muốn người khác nghe có cảm nhận nguồn âm thanh gần thì ta phải điều chỉnh âm thanh lớn hơn. Đồ án tốt nghiệp 15 Nguyễn duy Hải Cảm nhận tần số theo trục Z ( xa – gần ) Về thời gian: (phương pháp thời gian) Trong môi trường không khí bình thường ở khoảng 200C thì vận tốc của âm thanh là 340m/s, do đó tiếng âm thanh ở càng xa bao giờ cũng nghe chậm hơn ở gần. Ví dụ: khi ta nghe tiếng sét thì tiếng nổ ra cùng với tia chớp. Nếu tiếng sét đó ở gần ta còn nếu tiếng sét đó ở xa thì bao giờ cũng nhìn thấy, tia chớp trước sau đó vài giây ta mới nghe thấy tiếng sấm. Vậy nguồn âm thanh ở gần thì đến tai nghe nhanh hơn. Do đó, ta có thể áp dụng nguyên lý đó để xử lý ảnh âm cho công việc làm âm thanh. Ngày nay có thể sử dụng bộ trễ thời gian bằng một thiết bị điện tử đó là dùng bộ FX để tạo thời gian trễ cho âm thanh. Đồ án tốt nghiệp 16 Nguyễn duy Hải Cảm nhận tần số theo trục Z ( xa- gần ) Về phương pháp dùng âm sắc: Do tai người có thể cảm nhận được các khoảng cách âm khác nhau trong khoảng 20 Hz đến 20 KHz nhưng rõ nhất là khoảng từ 500 Hz đến 2 KHz. Trong mỗi khoảng tần số nhất định sẽ tạo ra hiệu quả cảm nhận âm khác nhau. Dựa trên nguyên lý này để xử lý âm thanh về mặt âm sắc và tránh được sự chồng đè về âm thanh để có thể tạo được các lớn, các tầng. Dàn trải tần số từ thấp đến cao. Đồ án tốt nghiệp 17 Nguyễn duy Hải Tai người nghe được trong khoảng tần số từ 50 Hz đến 20 KHz. Nhưng trong dải tần số này, cảm nhận của tai không giống nhau trong từng khoảng tần số. Trong dải tần nghe của tai, người ta chia làm 10 Octave, 10 octave này được chia thành 5 khoảng. (1) tần số Trầm (Low): 20 Hz  40 Hz - 80 Hz  160 Hz (3 Octave) - Hai Octave đầu 20 Hz  80 Hz. Trong dải tần số này sự cảm nhận của tai người không rõ rệt. Nó có tác dụng như sự hỗ trợ cho Octave thứ 3 được lấp đầy đặn hơn khi ta nâng thêm lên + 6 dB. Tuy nhiên, trong một hệ thống có loa sub boss thì khoảng tần số này sẽ giúp cho người nghe cảm nhận được tốt hơn nhưng bằng giác quan khác, khoảng tần số này dễ bị tạp âm ù nên. - Octave thứ 3 từ 80 Hz - 160 Hz. Đây là khoảng dải tần quan trọng nhất của tần số trầm. Nó là nền móng chính cho toàn dải âm thanh. Octave này tạo ra cảm giác dầy, đầy đặn, trầm ấm, nó kết hợp với tần số cao tạo ra chiều sâu và không gian cho ảnh âm Nếu octave này bị thiếu sẽ gây cảm giác hẫng hụt, bị mất chân do thiếu phần nền móng. (2) Tần số trung trầm ( Low mid) 160 Hz 320 Hz  640 Hz (2 octave) - Octave đầu 160 Hz  320 Hz. Octave này tạo ra hiệu quả tăng cường sự đầy của tần số trầm, âm thanh sẽ bị tôi và đục. Khoảng tần số này thường hay bị bồi, tiếp trở lại tạo ra tiếng ù (do cộng hưởng với sàn và các khoảng cách ghế). - Octave thứ hai 320 Hz  640 Hz octave này tạo âm trầm, chắc tiếng nhưng khô, cứng. Nếu lạm dụng khoảng tần số này âm thanh sẽ bị thô. Khoảng tần số này hỗ trợ cho trung âm tạo vị trí ảnh âm (rõ về phần trầm). (3) Tần số trung (Mid): 640 Hz  1280 Hz. Đây là octave quan trọng trong dải âm thanh. Nó là khoảng tần số người dễ cảm nhận nhất. Dải âm này tạo cho người nghe sẽ cảm thấy âm thanh gần với mình hơn. Nó là khoảng tần số quyết định vị trí ảnh âm. Đồ án tốt nghiệp 18 Nguyễn duy Hải Như chúng ta đã biết xét về mặt sinh lý âm học thì dải tần số trung (mid) này hết sức quan trọng, chỉ cần một sự thay đổi nhỏ về năng lượng, thì ta sẽ cảm nhận được ngay là nó sẽ tương quan tới những đặc điểm của âm thanh. Dải âm thanh này nếu tăng năng lượng sẽ có cảm giác đầy đủ và gần hơn, nhưng nếu tăng quá nhiều thì sẽ làm cho âm thanh bị nông cạn, cằn cỗi. Nếu giảm nhiều ở phần này sẽ khiến cho âm nhạc trống trải, không rõ ràng, làm cho tiếng mờ và xa. (4) Tần số trung cao (Mid - hi): 1280 Hz  2560 Hz  5120 Hz. - Octave đầu giúp tai người cảm nhận âm thanh sáng lên, nó cùng với trung tâm âm tạo vị trí ảnh âm. Nếu thiếu khoảng tần số này, âm thanh sẽ bị tối, nếu thừa âm sẽ bị đanh, gần lại và sắc tiếng. - Còn ở octave thứ hai: Sẽ làm tiếng rõ và sắc sảo. Đây là khoảng tần số thể hiện rõ nhất về màu sắc cho giọng hát và nhạc cụ. Nếu thừa khoảng tần số này âm thanh sẽ bị chói ở khoảng tần số này nếu ta tăng vừa đủ năng lượng sẽ làm cho tiếng sóng lne. Nhưng nếu tăng quá nhiều sẽ có cảm giác cằn cỗi và chói. Còn nếu giảm tần số ở phần này xe giúp ta sửa được những âm thanh thô giáp, xù xì hay nhọn sắc. (5) Tần số cao (Hi): 5 KHz  10 KHz 20 KHz - Ở octave đầu, dải âm thanh này tạo độ sóng nhưng hơi thô và chói. - Ở octave thứ hai, dải âm thanh này tạo độ sáng nhưng mịn và tinh tế hơn. Tuy nhiên, khoảng tần số này dễ bị nhiễu tạp âm tần số cao. Cả hai octave này cùng với tần số trầm tạo ra khoảng không gian rộng, làm nền cho các khoảng tần số khác tạo ra vị trí ảnh âm. Đồ án tốt nghiệp 19 Nguyễn duy Hải Cảm nhận tần số theo trục Y Về phương diện của âm thanh: (phương pháp Paning) Các giác quan của con người (đặc biệt là thính giác, thị giác) rất nhạy bén với sự cảm thụ của cấu trúc hình khối (không gian) trong thế giới tự nhiên. Đó là do sự cấu tạo từng "đôi" của các giác quan đó, thí dụ như mắt, tai,.... Khi bịt một mắt lại, khả năng ước đoán khoảng cách sẽ suy giảm rất nhiều. Tương tự đôi tai con người có ý nghĩa quyết định đối với sự cảm thụ cấu trú, trường âm trong không gian. Một trong những đặc tính tuyệt vời của cơ quan thính giác con người. Khi tiếp thu những tín hiệu âm thanh trong thiên nhiên, từ nhiều hướng đưa tới hai tai là khả năng nghe chọn lọc một tín hiệu cần thiết nào đó, hoặc loại trừ hoặc giảm tác dụng của những tín hiệu khác theo ý chủ quan của mình. Dựa trên nguyên lý về cường độ tạo nên sự chênh lệch của nguồn âm do bị bóng của đầu người che khuất, hai là sự chênh lệch về thời gian tai nào gần nguồn âm hơn thì nghe thấy trước và xa hơn nghe thấy sau. Áp dụng thủ pháp này trong sân khấu bằng cách dịch chuyển PAN tạo hiệu quả cho âm thanh sân khấu. Ta có thể ứng dụng thiết bị kỹ thuật để đặt vị trí ảnh âm theo phương nằm ngang (từ trái qua phải hoặc ngược lại). Đồ án tốt nghiệp 20 Nguyễn duy Hải
- Xem thêm -