Lịch sử hình thành và phát triển cảu thanh tra việt nam

  • Số trang: 55 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 14 |
  • Lượt tải: 0
hoangtuavartar

Đã đăng 24635 tài liệu

Mô tả:

Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 PhÇn I: Lêi nãi ®Çu Thanh tra, kiÓm tra, gi¸m s¸t, kiÓm s¸t lµ d¹ng h¹t ®éng th«ng thÓ thiÕu cña qu¸ tr×nh, thôc hiÖn quyÒn lùc nh»m qu¶n lý x· héi, qu¶n lý ®Êt n-íc. Ho¹t ®éng thanh tra, kiÓm tra ®· gãp phÇn tÝch cùc vµo céng cuéc ®Èy lïi c¸c tÖ n¹n x· héi, chÊn an téi ph¹m, ®em l¹i mé x· héi tèt ®Ñp cho ®Êt n-íc. Gãp phÇn to l¬n vµo céng cuéc x©y dùng vµ b¶o vÖ ®Êt n-íc. HÖ thèng thanh tra, kiÓm tra, gi¸m s¸t ë n-íc ta thÓ hiÖn sù hoµ quyÖn thèng nhÊt gi÷a t×nh §¶ng, tÝnh Nhµ n-íc vµ tÝnh nh©n d©n trong toµn bé c¬ chÕ thanh tra, kiÓm tra, gi¸m s¸t mµ môc ®Ých cña nã kh«ng cã g× kh¸c h¬n lµ h-íng tíi x©y dùng mét Nhµ n-íc cña d©n, do d©n vµ v× d©n, mét x· héi c«ng b»ng, d©n chñ, v¨n minh. Nhµ n-íc muèn qu¶n lý x· héi mét c¸ch hiÖu qu¶ th× kh«ng thÓ kh«ng sö dông ®Õn c«ng t¸c thanh tra, kiÓm tra vµ gi¸m s¸t. Ngµy nay do sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng, do khuyÕt tËt cña nÒn kinh tÕ thÞ tr-ên ®em l¹i ®ã lµ do ch¹y theo lîi nhuËn mµ chóng ta – nh÷ng con ng-êi, nh÷ng chñ nh©n cña x· héi ®ang dÇn dÇn huû ho¹i x· héi cña m×nh, phÈm chÊt ®¹o ®øc ®· bÞ tha ho¸, tÖ n¹n x· héi trµn lan, tham «, tham nhòng ®ang lµ nh÷ng vÊn ®Ò hÕt søc bÊt cËp. §iÒu ®ã cho thÊy, vai trß cña c«ng t¸c thanh tra, kiÓm tra ho¹t ®éng cña x· héi lµ hÕt søc cÇn thiÕt, chóng ta th-êng nh¾c rÊt nhiÒu tíi thanh tra, kiÓm tra, gi¸m s¸t. VËy thanh tra, kiÓm tra lµ g×? Nã cã vai trß nh- nµo trong qu¶n lý x· héi nãi chung vµ trong qu¶n lý kinh tÕ nãi riªng? T×m hiÓu vÒ ho¹t ®éng thanh tra, kiÓm tra vµ vai trß cña thanh tra, kiÓm tra trong qu¶n lý nÒn kinh tÕ quèc dan lµ néi dung cña ®Ò tµi nµy. Chóng ta cïng nhau bµn luËn vÒ vÊn ®Ò nµy. Trong qu¸ tr×nh t×m hiÓu vµ hoµn thiÖn ®Ò tµi em ®· ®-îc sù h-íng dÉn chØ b¶o tËn t×nh cña thÇy gi¸o, TiÕn sü Phan K×m ChiÕn. Do sù h¹n chÕ vÒ viÖc thu thËp tµi liÖu nªn ®Ò t¹i cña em còng kh«ng tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sot. RÊt mong ®-îc sù ®ãng gãp ý kiÓn xña c¸c b¹n. Vµ em kÝnh mong thÇy gióp ®ì vµ bá qua cho em ®Ó em hoµn thiÖn ®Ò tµi cña m×nh. Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n thÇy! 1 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 PhÇn II: phÇn chung Ch-¬ng I: thanh tra, kiÓm tra lµ g×? 1. LÞch sö h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn c¶u thanh tra ViÖt Nam. Sau khi C¸ch m¹ng th¸ng 8 thµnh c«ng, ngµy 2/9/1945 t¹i qu¶n tr-êng Ba §×nh – Hµ Néi, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· ®äc b¶n tuyªn ng«n ®éc lËp, khai sinh ra n-íc ViÖt Nam d©n chñ céng hoµ - Nhµ n-íc c«ng n«ng ®Çu tiªn ë §«ng Nam ¸. Tuy nhiªn, ngay tõ khi míi ra ®êi, Nhµ n-íc c«ng hoµ d©n chñ nh©n d©n non trÎ ®· ph¶i ®-¬ng ®Çu víi mäi khã kh¨n thö th¸ch. Cïng víi nh÷ng khã kh¨n vÒ mÆt kinh tÕ – x± hèi “giÆc ®âi, giÆc dçt”, Nh¯ n­ìc ViÖt Nam d©n chñ céng hoµ ph¶i ®èi phã cïng mét lóc víi nhiÒu kÎ thï c¶ trong vµ ngoµi n-íc. D-íi danh nghÜa qu©n ®ång minh vµo gi¶i gi¸p qu©n ®éi ph¸t xÝt NhËt, hai m-¬i v¹n qu©n T-ëng cung bän tay sai…kÐo vµo miÒn B¾c n-íc ta víi ©m m-u tiªu diÖt chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng, ë miÒn Nam còng víi danh nghÜa ®ång minh, qu©n Anh ®· che chë vµ dän ®-îng cho bän thùc d©n Ph¸p trë l¹i x©m l-îc n-íc ta mét lÇn n÷a. Tr-íc t×nh h×nh ®ã, nhiÖm vô quan träng nhÊt ®Æt ra cho §¶ng vµ nh©n d©n ta lóc nµy lµ ®oµn kÕt toµn d©n, ph¸t huy mäi nguån lùc cña d©n téc ®Ó gi÷ v÷ng chÝnh quyÒn nh©n d©n, b¶o vÖ thµnh qu¶ cña c¸ch m¹ng. Trong hµng lo¹t c¸c biªn ph¸p nhµn ®oµn kÕt toµn d©n, x©y dùng thùc lùc, ®èi phã víi kÎ thï, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· hÕt søc chó träng ®Õn c«ng viÖc x©y dùng kû c-¬ng phÐp n­ìc, cïng cç v¯ x©y d÷ng hÖ thçng chÝnh quÒn d©n chï nh©n d©n “cïa d©n, do d©n v¯ v× d©n”. Ng¯y 23/11/1945, Ng­éi ®± kû s¾c lÖnh sç 64/SL th¯nh lËp Ban thanh tra ®Æc biÖt. Theo s¾c lÖnh n¯y, Ban thanh tra ®Æc biÖt “câ uù nhiÖm l¯ ®i gi²m s¸t tÊt c¶ c¸c c«ng viÖc vµ c¸c nh©n viªn cña Uû ban nh©n d©n vµ c¸c c¬ quan cña ChÝnh phï”. §Ó th÷c hiÖn chöc n¨ng n¯y, Ban thanh tra ®Æc biÖt câ to¯n quyÒn:  NhËn c¸c ®¬n khiÕu n¹i cña nh©n d©n.  §iÒu tra hái chøng, xem xÐt c¸c tµi liÖu, giÊy tê cña c¸c Uû ban nh©n d©n hoÆc c¸c c¬ quan cña ChÝnh phñ cÇn thiÕt cho c«ng viÖc gi¸m s¸t.  §×nh chøc b¾t giam bÊt cø nh©n viªn nµo trong Uû ban nh©n d©n hay ChÝnh phñ ®· ph¹m lçi tr-íc khi mang ra Héi ®ång ChÝnh phñ hay Toµ ¸n ®Æc biÕt xÐt xö. 2 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368  TÞch biªn, hoÆc niªm phong nh÷ng tang vËt vµ dïng mäi c¸ch ®iÒu tra ®Ó lËp mé hå s¬ mang mét ph¹m nh©n ra Toµ ¸n ®Æc biÖt. TiÕp theo s¾c lÖnh sè 64/SL ngµy 31/12/1945, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· ký s¾c lÖnh sè 80/SL cö «ng Bïi B»ng §oµn vµ «ng Cï Huy CËn vµo Ban thanh tra ®Æc biÖt. §Õn ®©y, ban thanh tra ®Æc biÖt ®· ®-îc h×nh thµnh vÒ mÆt tæ chøc víi nh÷ng träng tr¸ch, quyÒn h¹n to lín cña m×nh. VÒ s¾c lÖnh sè 64/SL, cã thÓ nãi ®©y lµ v¨n b¶n ph¸p lý ®Çu tiªn cña nhµ n-íc vÒ c«ng t¸c thanh tra, nã ®· ®Æt viªn g¹ch ®Çu tiªn cho viÖc x©y dùng hÖ thèng ph¸p luËt vÒ thanh tra, kiÓm tra. Tuy nhiªn, còng ph¶i thÊy r»ng Ban thanh tra ®Æc biÖt ®-îc tæ chøc theo s¾c lÖnh nµy kh«ng ph¶i lµ mét thiÕt chÕ thanh tra thuÇn tuý. Nã thùc chÊt lµ mét c¬ quan hµnh chÝnh t- ph¸p, võa cã c¸c quyÒn h¹n cña mét c¬ quan thanh tra, võa cã quyÒn h¹n cña c¬ quan ®iÒu tra, kiÓm s¸t sau nµy. Vµ sù ra ®êi cña Ban thanh tra ®Æc biÖt lµ ®Ó ®¸p øng nh÷ng yªu c©u hÕt søc ®Æc biÖt cña C¸ch m¹ng ViÖt Nam trong thêi kú nµy. Lóc nµy, Ban thanh tra ®Æc biÖt víi nh÷ng quyÒn h¹n vµ tr¸ch nhiÖm ®Æc biÖt kh«ng chØ lµ mét c«ng cô th-êng xuyªn cña chÝnh quyÒn nh©n d©n mµ cßn cã nhiÖm vô to lín trong viÖc gãp phÇn an d©n, t¹p hîp, ®oµn kÕt toµn d©n ®Ó huy ®éng søc m¹nh cña toµn d©n téc vµo sù nghiÖp b¶o vÖ vµ gi¶i phãng tæ quèc. Song song víi viÖc thµnh lËp Ban thanh tra ®Æc biÖt, trong nh÷ng th¸ng cuèi n¨m 1945, ®Çu n¨m 1946, ChÝnh phñ ®· h-íng dÉn viÖc thµnh lËp Ban thanh tra ë mét sè Bé nh- Bé Quèc Phßng, Bé Néi Vô, Bé Tµi ChÝnh, Bé Canh N«ng vµ Ban thanh tra c¸c xø B¾c Bé, Trung Bé vµ Nam Bé. ë Trung Bé nhiÖm vô chñ yÕu cña Ban thanh tra lµ thanh tra c«ng viÖc hµnh chÝnh vµ viÖc chÊp hµnh ®-êng lèi, chñ tr-¬ng cña ChÝnh phñ, cña Uû ban nh©n d©n c¸c cÊp. ë B¾c Bé, ngoµi nhiÖm vô thanh tra c¸c Uû ban nh©n d©n c¸c cÊp, Ban thanh tra cßn lµm thªm c«ng viÖc thu thËp vµ gi¶i quyÕt c¸c ®¬n khiÕu tæ cña nh©n d©n, thanh tra t¹i chç mét sè vô viÖc do quÇn chóng nh©n d©n khiÓu n¹i hoÆc ph¶n ¸nh, tè gi¸c. 3 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 ë Nam Bé, do hoµn c¶nh kh¸ng chiÕn diÔn ra ngay tõ ®Çu, chiÕn tr-êng chia c¾t, nªn ®· tæ chøc cac Ban thanh tra ë c¸c miÒn (miÒn §«ng, miÒn Trung vµ miÒn T©y Nam Bé). NhiÖm vô cña c¸c Ban thanh tra ë Nam Bé lµ trùc tiÕp gi¶i quyÕt c¸c c«ng viÖc víi c¸c c¬ quan chÝnh quyÒn trong tõng miÒn; gi¶i quyÕt t¹i chç c¸c vô khiÕu tæ cña nh©n d©n; thanh tra c«ng t¸c cña c¸c c¬ quan Nhµ n-íc; x©y dùng cñng cè bé m¸y chÝnh quyÒn ë nh÷ng n¬i ch-a cã hoÆc cßn yÕu; thµnh lËp c¸c Toµ ¸n nh©n d©n ®Ó trÊn ¸p bän viÖt gian ph¶n C¸ch m¹ng; thanh tra vÊn ®Ò ®oµn kÕt nh©n d©n, nhÊt lµ gi÷a c¸c ®oµn thÓ cøu quèc vµ c¸c gi¸o ph¸i. 2. Thanh tra, kiÓm tra lµ g×? Thanh tra, kiÓm tra ®-îc xem xÐt, bµn luËn tõ nhiÒu gãc ®é kh¸c nhau. Chóng ta h·y cïng nhau xem xÐt. Gi¸m s¸t, thanh tra, kiÓm tra kiÓm kª vµ kiÒm so¸t lµ nh÷ng kh¸i niÖm ®-îc sö dông nhiÒu trong ho¹t ®éng qu¶n lý nãi chung vµ qu¶n lý nhµ n-íc nãi riªng. VÒ h×nh thøc ®©y lµ nh÷ng kh¸i niÖm kh¸c nhau, nh-ng vÒ mÆt néi dông l¹i cã sù giao thoa rÊt lín. V× vËy, tuú theo môc ®Ých, tÝnh chÊt vµ hoµn c¶nh cô thÓ mµ ng-êi ta cã thÓ sö dông nh÷ng kh¸i niÖm nµy cho phï hîp, hoÆc cã thÓ dïng nh- mét kh¸i niÖm kÐp: thanh tra, kiÓm tra, kiÓm kª, kiÓm so¸t, kiÓm tra, kiÓm s¸t. Trong t²c phÈm “Nhõng nhiÖm vò tr­ìc m¾t cïa chÝnh quyÒn X« ViÕt” Lªnin cho r»ng mét nhiÖm vô míi cña chÝnh quyÒn X« ViÕt cßn träng ®¹i h¬n c¶ nhiÖm vô chÝnh trÞ ®ã lµ nhiÖm vô qu¶n lý kinh tÕ. NhiÖm vô tæ chøc l¹i nÒn kinh tÕ ®-îc quy thµnh hai nhiÖm vô chÝnh: 1. KiÓm kª vµ kiÓm so¸t viÖc s¶n xuÊt vµ ph©n phèi s¶n phÈm; 2. N©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng. Trong ®ã, quan niÖm vÒ kiÓm kª, kiÓm so¸t vµ nhiÖm vô cña nhµ n-íc v« s¶n vÒ kiÓm kª; kiÓm soat lµ rÊt réng, nã bao gåm c¶ gi¸m s¸t, thanh tra, kiÓm kª vµ kiÓm so¸t toµn bé c¸c ho¹t ®éng cña ®Êt n-íc nãi chung vµ cña nÒn kinh tÕ nãi riªng. Môc ®Ých cña kiÓm kª, kiÕm so¸t lµ nh»m phôc vô cho qu¶n lý nhµ n-íc, ®Æc biÖt lµ qu¶n lý kinh tÕ. Nhµ n-íc v« s¶n tæ chøc viÖc thùc hiÖn viÖc kiÓm kª, kiÓm so²t l¯ nh´m kiÓm so²t, ®iÒu tiÕt nÒn kinh tÕ câ hiÖu qu°, “l¯ ph©n phçi mèt c²ch híp lý nh©n c«ng trong s¶n xuÊt, trong ph©n phèi s¶n phÈm, b¶o vÖ søc lùc cña nh©n d©n, 4 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 xo² bà t×nh tr³ng l±ng phÝ söc l÷c ®â, tiÕt kiÖm söc l÷c ®â”1. Lªnin chØ rá: “Chï nghÜa x· héi chÝnh lµ sù kiÓm kª. NÕu c¸c ®ång chÝ muèn kiÓm kª tõng miÕng s¾t, tõng m°nh v°i, nh­ thÕ l¯ sÏ câ chï nghÜa x± hèi”2. QuyÒn kiÓm kª, kiÓm so¸t lµ thuéc vÒ nhµ n-íc v« s¶n, mµ lóc ®Çu lµ sù kiÕm so²t cïa c«ng nh©n, sau ®â sÏ do to¯n thÓ d©n c­ tiÕn h¯nh. Lªnin khµng dÞnh: “Tó nay cho ®Õn khi giai ®o³n “cao” c°u chï nghÜa cèng s°n xuÊt hiÖn, nhõng ng­éi x± héi chñ nghÜa yªu cÇu x· héi vµ nhµ n-íc kiÓm so¸t thËt nghiªm ngÆt møc ®é lao ®éng vµ møc ®é tiªu dïng… vµ sù kiÓm so¸t nµy kh«ng ph¶i do nhµ n-íc cña bän quan l³i thi h¯nh, m¯ do nh¯ n­ìc c°u c«ng d©n vð trang thi h¯nh” 3. QuyÒn kiÓm kª, kiÓm so¸t cña nhµ n-íc ®-îc giao cho Bé d©n uû thanh tra c«ng n«ng ®¶m nhiÖm. Trong quyÕt ®Þnh cña Ban chÊp hµnh Trung ¦¬ng c¸c X« ViÕt toµn Ng· ®· ghi rá: “Giao tr²ch nhiÖm cho Bè d©n uù thanh tra c«ng n«ng kiÓm so²t v¯ gi²m s²t ho³t ®éng c¶u tÊt c¶ mäi xÝ nghiÖp, c¬ quan vµ tæ chøc nµo, xÐt vÒ mÆt thùc hiÖn nh÷ng nghÜa vò m¯ hã ®°m nhiÖm tr­ìc c²c c¬ quan nh¯ n­ìc”4. §çi t­íng chÞu kiÓm kª, kiÓm so²t tr­ìc hÕt “ph°i b¾t ®Çu b´ng viÖc t­ìc ®o³t bãn t­ b°n, b´ng viÖc c«ng nh©n kiÓm so²t bãn t­ b°n”5, tiÕp ®ã lµ bän ¨n c¾p, bän ¨n b²m, bãn l­u manh”, bãn ®Çu c¬, l¯m ¨n gian dèi, nhËn hèi lé vµ c¸c biÓu hiÖn cña tÝnh t÷ ph²t v« chÝnh phï v¯ “tÊt c° mãi xÝ nghiÖp, c¬ quan v¯ tå chöc x± hèi v¯ t­ nh©n, kh«ng lo³i tró mèt xÝ nghiÖp, c¬ quan v¯ tå chöc n¯o”. Néi dung cña kiÓm kª, kiÓm so¸t chñ yÕu lµ tËp trung vµo kiÓm tra kiÓm so¸t viÖc s¶n xuÊt vµ ph©n phèi nh÷ng s¶n phÈm chñ yÕu c¶u nÒn kinh tÕ; c¸c ho¹t ®éng tiÒn tÖ v¯ t¯i chÝnh cïa “bãn nh¯ gi¯u”, cïa “giai cÊp hõu s°n”; viÖc th÷c hiÖn chöc tr¸ch, nhiÖm vô, vµ kû luËt lao ®éng cña nhµ n-íc; cña c¸c c«ng chøc nhµ n-íc. VÒ ph-¬ng ph¸p tæ chøc kiÓm kª, kiÓm so¸t ph¶i hÕt søc linh ho¹t vµ phong phó. ViÖc kiÓm so¸t chØ cã thÓ do nh©n d©n tiÕn hµnh vµ ph¶i ®Ó cho c«ng nh©n chiÕm ®a sè trong tÊt c¶ c¸c c¬ quan cã chøc n¨ng kiÓm kª, kiÓm so¸t. Ph¶i dùa vµo tÝnh ¸ng 1 2 3 4 5 5 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 t¹o cña quÇn chóng, ph¶i phèi hîp kiÓm tra tõ d-íi lªn vµ tõ trªn xuèng. KiÓm tra ph¶i thùc sù, c«ng khai; xö lý ph¶i nghiªm minh vµ kiªn quyÕt th× míi cã hiÖu qu¶. Ngµy nay, trªn thÕ giíi hÇu hÕt c¸c quèc gia ®Òu tæ chøc ra c¸c c¬ quan ®Ó thùc hiÖn chøc n¨ng gi¸m sat, thanh tra, kiÓm tra, vµ kiÓm so¸t toµn bé c¸c ho¹t ®éng cña ®Êt n-íc. Tuy nhiªn, do nh÷ng ®iÒu kiÖn vÒ lÞch sö, chÝnh trÞ, kinh tÒ, x· héi, v¨n ho¸ vµ truyÒn thèng ph¸p lý kh¸c nhau, nªn mçi quèc gia cã mét m« hinh tæ chøc vµ ph-¬ng thøc ho¹t ®éng riªng. C¨n cø vµo vÞ trÝ, chøc n¨ng, nhiÖm vô, quyÒn h¹n vµ tÝnh chÊt ho¹t ®éng cña c¸c c¬ quan nµy cã thÓ chia thµnh ba lo¹i h×nh c¬ b¶n sau:  Thanh tra Quèc héi: Lµ m« h×nh phæ biÓn ë c¸c n-íc B¾c ©u vµ Ch©u Mü nh-: Thuþ §iÓn, §an M¹ch, Canada.  Thanh tra gi¸m s¸t hµnh chÝnh: Lµ lo¹i h×nh tæ chøc nhiÒu ë c¸c n-íc Ch©u ¸, vµ Ch©u Phi, nh- Trung Quèc, Hµn Quèc, Ai CËp.  Thanh tra chuyªn ngµnh: §©y lµ mét lo¹i h×nh ®-îc thiÕt lËp ë hÇu hÕt ë c¸c n-íc vµ ë nhiÒu n-íc nã tån t¹i song song víi c¸c lo¹i h×nh trªn. Qua viÖc nghiªn cøu c¸c m« h×nh tæ chøc, vÞ trÝ, chøc n¨ng, nhiÖm vô, quyÒn h¹n vµ ph-¬ng thøc ho¹t ®éng cña c¸c c¬ quan thanh tra, kiÓm tra, vµ gi¸m s¸t cña mét sè n-íc, cã thÓ rót ra mét sè vÊn ®Ò chñ yÕu sau:  Thanh tra, kiÓm tra vµ gi¸m s¸t lµ phôc vô cho qu¶n lý vµ n©ng cao hiÖu lùc, hiÖu qu¶ cña c«ng t¸c qu¶n lý nhµ n-íc.  Môc ®Ých cña thanh tra, kiÓm tra, gi¸m s¸t lµ phôc vô cho qu¶n lý vµ n©ng cao hiÖu lùc, hiÖu qu¶ cña c«ng t¸c qu¶n lý nhµ n-íc.  Chñ thÓ c¶u thanh tra, kiÓm tra vµ gi¸m s¸t lµ thuéc vÒ nhµ n-íc, viÖc tæ chøc tiÕn hµnh c¸c ho¹t ®éng nµy th-êng do c¸c tæ chøc chuyªn tr¸ch thùc hiÖn.  Néi dung thanh tra, kiÓm tra vµ gi¸m s¸t chñ yÕu lµ viÖc chÊp hµnh chÝnh s¸ch, ph¸p luËt; viÖc thùc hiÖn nhiÖm vô, c«ng vô cña c«ng chøc nhµ n-íc. Ngoµi ra, c¸c tæ chøc thanh tra, kiÓm tra vµ gi¸m s¸t tuy cã chung mét môc ®Ých vµ cung thùc hiÖn mét chøc n¨ng cña qu¶n lý nhµ n-íc, nh-ng mçi n-íc cã nh÷ng ®Æc ®iÓm vÒ 6 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 kinh tÕ, chÝnh trÞ, x· héi vµ truyÒn thèng ph¸p lý kh¸c nhau, nªn viÖc thiÕt kÕ m« h×nh tæ chøc vµ s¾p ®Æt vÞ trÝ cña c¸c c¬ quan nµy còng cã sù kh¸c nhau.  VÒ ®èi t-îng, do vÞ trÝ cña c¸c c¬ quan thanh tra, kiÓm tra vµ gi¸m s¸t kh¸c nhau cho nªn ®èi t-îng cña nã còng cã sù kh¸c nhau. Thanh tra Quèc héi gi¸m s¸t ho¹t ®éng cña c¸c c¬ quan nhµ n-íc bao gåm: c¬ quan hµnh ph¸p vµ to¸ ¸n. Thanh tra, gi¸m s¸t hµnh chÝnh gi¸m s¸t ho¹t ®éng cña c¸c c¬ quan hµnh chÝnh nhµ n-íc vµ c«ng chøc nhµ n-íc, cßn thanh tra chuyªn ngµnh th× kiÓm tra, thanh tra ho¹t ®éng cña c¸c c¬ quan, ®¬n vÞ, tæ chøc, c¸ nh©n thuéc thÈm quyÒn qu¶n lý nhµ n-íc cña bé ngµnh. VÒ ph-¬ng thøc thanh tra, kiÓm tra vµ gi¸m s¸t. Do vÞ trÝ, chøc n¨ng, nhiÖm vô vµ quyÒn h¹n cña c¸c c¬ quan nµy kh¸c nhau, cho nªn ph-¬ng thøc ho¹t ®éng cña nã còng kh¸c nhau. MÆt kh¸c, ngay trong mét lo¹i h×nh thanh tra, nh-ng do ph¸p luËt cña mçi n-íc quy ®Þnh kh¸c nhau, nªn ph-¬ng thøc ho¹t ®éng còng cã nh÷ng nÐt ®Æc thï riªng. Tuy cã sù kh¸c nhau nh- vËy, song ph-¬ng thøc ho¹t ®éng cña c¸c tæ chøc nµy còng cã nh÷ng net chung nh-: coi trong phßng ngõa lµ chÝnh, chó trong thanh tra, kiÓm tra t¯i chÝnh v¯ ng¯y n¯y c²c n­ìc câ xu h­ìng “v­ít lªn c²ch thöc kiÓm tra cò thÓ, trùc tiÕp vµ cã sù quan s¸t, ®¸nh gi¸ toµn diÖn c¸c mÆt vÒ qu¶n lý, ®Ó ®-a ra c¸c kÕt luËn, kiÕn nghÞ ®iÒu chØnh câ tÝnh chÊt vÜ m«”. ë n-íc ta, ngay sau khi C¸ch m¹ng th¸ng 8 n¨m 1945 thµnh c«ng, n-íc ViÖt Nam d©n chñ céng hoµ ra ®êi, ngµy 23 th¸ng 11 n¨m 1945 Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· kû s¾c lÖnh sç 64/SL th¯h lËp Ban thanh tra ®Æc biÖt vìi nhiÖm vò “gi²m s²t tÊt c° c²c c«ng viÖc vµ c¸c nh©n viªn cïa c²c Uù ban nh©n d©n v¯ c²c c¬ quan cïa ChÝnh phï”. VÒ sau n¯y, khi nâi ®Õn thuËt ngõ “thanh tra” th­éng chØ chöc n¨ng, nhiÖm vò cïa c²c tå chöc thanh tra Nh¯ n­ìc, “gi²m s²t” chØ chöc n¨ng cïa Quçc hèi hay nhiÖm vò cïa Ban thanh tra nh©n d©n, “kiÓm tra” chØ chöc n¨ng, nhiÖm vò cïa Uù ban kiÓm tra §¶ng… Khi nãi ®Õn ph-¬ng ph¸p hay c¸ch thøc lµm viÖc th× tuú theo tõng c«ng viÖc cô thÓ cã thÓ dïng nh-: kiÓm tra toµn bé sæ s¸ch, giÊy tê; kiÓm tra quü hay kiÓm kª kho; kiÓm so¸t c¸c ho¹t ®éng Ng©n hµng, gi¸m s¸t tÊt c¶ c¸c c«ng viÖc cña Uû ban nh©n d©n. 7 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 VÒ c«ng t¸c thanh tra ®-îc quan niÖm nh- sau:  VÒ mòc ®Ých thanh tra: Theo ph²p lÖnh thanh tra n¨m 1990 l¯ “nh´m ph²t huy nh©n tè tÝch cùc, phßng ngõa, xö lý c¸c vi ph¹m, gãp phÇn thóc ®Èy hoµn thµnh nhiÖm vô, hoµn thiÖn c¬ chÕ qu¶n lý, t¨ng c-¬ng ph¸p chÕ XHCN, b¶o vÖ lîi Ých cña Nh¯ n­ìc, c²c quyÒn v¯ líi Ých híp ph²p cïa c¬ quan, tå chöc v¯ c«ng d©n”.  VÒ chï thÓ thanh tra: “Thanh tra l¯ mèt c«ng t²c rÊt quan trãng”, mèt c«ng viÖc th-êng xuyªn cña chÝnh quyÒn nh©n d©n, lµ mét ho¹t ®éng qu¶n lý cña nhµ n-íc, “l¯ mèt chöc n¨ng thiÕt yÕu cïa c¬ quan qu°n lû nh¯ n­ìc”.  VÒ ®èi t-îng thanh tra: Theo ph¸p lÖnh thanh tra n¨m 1990, c¸c tæ chøc thanh tra nh¯ n­ìc câ chöc n¨ng, nhiÖm vò “thanh tra viÖc th÷c hiÖn chÝnh s¸c, ph¸p luËt, nhiÖm vô, kÕ ho¹ch nhµ n-íc cña c¸c c¬ quan, tæ chøc vµ c¸ nh©n, trõ ho¹t ®éng ®iÒu tra, truy tè, xÐt xö, kiÓm s¸t cña c¬ quan §iÒu tra, KiÓm s¸t, Toµ ¸n, vµ viÖc gi¶i quyÕt tranh chÊp hîp ®éng kinh tÕ, xö lý vi ph¹m hîp ®ång kinh tÕ cña c¬ quan träng t¯i kinh tÕ”.  VÒ nèi dung thanh tra: chÝnh l¯ “viÖc th÷c hiÖn chÝnh s²ch, ph²p luËt, nhiÖm vò kÕ ho³c nh¯ n­ìc cïa c²c c¬ quan, tå chöc v¯ c² nh©n” (§iÒu 1 ph²p lÖnh thanh tra).  VÒ ph-¬ng thøc thanh tra: Theo quan ®iÓm cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, tr-íc hÕt l¯ thanh tra “ph°i ®i tËn n¬i, xem tËn chæ”. Muçn thanh tra, kiÓm so²t câ kÕt qu° tèt, viÖc thanh tra, kiÓm so¸t ph¶i cã hÖ thèng vµ lµm th-êng xuyªn. Ph-¬ng ph¸p thanh tra, kiÓm so²t tó trªn xuçng vìi tó d­ìi lªn. Ng­¬i nâi:”KiÓm so²t cã hai c¸ch, mét c¸ch lµ tõ trªn xuèng. Tøc lµ ng-êi l·nh ®¹o kiÓm so¸t kÕt qu¶ nh÷ng c«ng viÖc cña c¸n bé m×nh. Mét c¸ch n÷a lµ tõ d-íi lªn. Tøc lµ quÇn chóng vµ c¸c bé kiÓm so¸t sù sai lÇm cña ng-êi l·nh ®¹o vµ bµy tá c¶i c¸ch söa ch÷a sù sai lÇm ®ã. C¸ch nµy lµ tçt nhÊt ®Ó kiÓm so²t c²c nh©n viªn”. Thanh tra kh«ng chØ kiÓm tra, xem xÐt viÖc l¯m ®ã ®óng hay sai, tèt hay ch-a tèt mµ ph¶i chØ cho cÊp d-íi, gióp cho cÊp d-íi biÕt c²ch sôa chõa ®Ó l¯m tçt h¬n. Chï tÞch Hä ChÝ Minh ®± nhÊn m³nh: “Thanh tra cðng kh«ng ph¶i chØ ®iÒu tra, nghiªn cøu viÖc chÊp hµnh nghÞ quyÕt, chÞ thÞ ®· ®-îc ®Õn 8 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 ®©u mµ cßn ph¶i theo dâi cho ®Õn khi c«ng viÖc ®ã lµm xong, lµm tèt thanh tra lµ tai m¾t cïa trªn, l¯ b³n cïa ng­éi d­ìi”. Muèn thanh tra, kiÓm so¸t cã kÕt qu¶ tèt, ng-êi c¸n bé thanh tra ph¶i lµ nh÷ng ng-êi cã uy tÝn, cã ®Çy ®ñ n¨ng lùc, tr×nh ®é chuyªn m«n mµ c«ng viÖc ®ßi hái, Ng­éi nâi: ” Th²i ®è cïa c²n bè thanh tra l¯ ph°i cÈn thËn: Nghe kh«ng ®­íc thiªn lÖch, nghe mét bªn, nªn nghe ng-êi nµy, nghe ng-êi kia. Ph¶i kh¸ch quan ë ®Þa ph-¬ng nµo ®Êy ph¶i ®Õn tËn n¬i, nghe nghãng, t×m hái, chÞu khã. Quan liªu sÏ kh«ng l¯m ®­íc nhiÖm vò. Ph°i cÈn thËn kh²ch quan, ®iÒu tra kú l­ëng, chÞu khâ “. Cã thÓ lÊy quan ®iÓm cña §¶ng, nhµ n-íc, vµ chñ tÞch Hå ChÝ Minh vÒ c«ng t¸c thanh tra lµ hÕt søc s©u s¾c vµ toµn diÖn, bao gåm nhiÒu néi dung kh¸c nhau nh-: “ mòc ®Ých, chï thÓ, ®çi t­íng, nèi dung, ph­¬ng thöc thanh tra. Nhõng t­ t­êng v¯ quan ®iÓm nµy lµ c¬ së ®Ó hiÓu râ, hiÓu s©u h¬n kh¸i niÖm thanh tra vµ ho¹t ®éng thanh tra trong qu¶n lý nhµ n-íc. Ngµy nay, c¸c kh¸i niÖm gi¸m s¸t, thanh tra, kiÓm tra, kiÓm kª, vµ kiÓm so¸t ®-îc sö dông phæ biÕn trong ho¹t ®éng qu¶n lý nãi chung vµ trong qu¶n lý nhµ n-íc nãi riªng. VËy thanh tra, kiÓm tra lµ g×? Thanh tra (tiÕn anh lµ Inspect) xuÊt ph¸t tõ gèc la tinh( inspectare) cã nghÜa lµ “nh×n v¯o bªn trong ”, chØ s÷ kiÓm tra, xem xÐt tó bªn ngo¯i ®çi vìi ho³t ®èng cïa mét ®èi t-îng nhÊt ®Þnh. Theo tõ ®iÓn tiÕng ViÖt th«ng dông, nghÜa thø nhÊt thanh tra lµ ®iÒu tra, xem xÐt ®Ó lµm râ vô viÖc; nghÜa thø hai lµ chØ ng-êi lµm nhiÖm vô thanh tra. Nh×n tõ gãc ®é qu¶n lý kinh tÕ th×: Thanh tra lµ mét chøc n¨ng cña quyÒn hµnh ph¸p. C¬ quan thanh tra thuéc c¬ cÊu c¸c c¬ quan cña ChÝnh phñ, cña bé trung -¬ng vµ c¸c c¬ quan hµnh chÝnh ë ®Þa ph-¬ng. Theo nghÜa chung, thanh tra lµ ho¹t ®éng cña c¬ quan hµnh ph¸p, c¬ quan hµnh chÝnh nhµ n-íc, cã chøc n¨ng duy tr× c¸c ho¹t ®éng cña c¬ quan vµ cña c«ng chøc hµnh chÝnh phï hîp víi ph¸p luËt cña nhµ n-íc, b»ng c¸c ho¹t ®éng xem xÐt, thÈm 9 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 ®Þnh l¹i nh÷ng hµnh vi cña c«ng chøc, nh÷ng ho¹t ®éng cña c¬ quan hµnh chÝnh nhµ n-íc trªn c¬ së nh÷ng quy ®Þnh ph¸p lý vÒ quyÒn h¹n, nhiÖm vô cña c¸c c¸ nh©n c«ng chøc, c¸n bé vµ c¸c nh©n viªn kh¸c trong c¬ quan hµnh chÝnh vµ tæ chøc. Trong qu¸ tr×nh hoµn thiÖn c¸c thÓ chÕ d©n chñ vµ ph¸p quyÒn, ho¹t ®éng thanh tra ngµy cµng ®-îc kh¼ng ®Þnh theo xu h-íng.  Tõ chç n»m trong c¬ cÊu hçn hîp cña ho¹t ®éng qu¶n lý, ch-a ph©n ®Þnh râ ®Õn chç ngµy cµng hoµn thiÖn vÒ c¬ cÊu, tæ chøc vµ néi dung ho¹t ®éng.  Sù ph©n ®Þnh vÒ tæ chøc, dÉn ®Õn sù ph©n ®Þnh râ vÒ chøc n¨ng vai trß trong tæng thÓ ho¹t ®éng qu¶n lý hµnh chÝnh.  Ho¹t ®éng thanh tra ngµy cµng cã ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn theo h-íng cã chuyªn ngµnh s©u, ®-îc ®µo t¹o nguån nh©n lùc chuyªn m«n, ®-îc trang bÞ nh÷ng ph-¬ng tiÖn kü thuËt phôc vô cho c¸c ho¹t ®äng th¶m ®inh, gi¸m ®Þnh. §Æc tr-ng cña ho¹t ®éng thanh tra: Thø nhÊt: Thanh tra lµ mét ho¹t ®éng thuéc chøc n¨ng cña quyÒn hµnh ph¸p. Môc ®Ých chung nhÊt cña ho¹t ®éng thanh tra lµ ho¹t ®éng tù ®iÒu chØnh trong néi bé c¬ quan hµnh chÝnh nhµ n-íc. Trung qu¶n lý nhµ n-íc ®-¬ng nhiªn cã ho¹t ®éng ®óp ph¸p luËt. §ång thêi, trong qu¶n lý kh«ng thÓ cã sai ph¹m, thiÕu sãt. Qu¶n lý lµ mét ho¹t ®éng võa cã tÝnh khoa häc, võa cã tÝnh s¸ng t¹o. Cïng mét t×nh huèng qu¶n lý, cã thÓ cã nhiÒu, thËm chÝ rÊt nhiÌu gi¶i ph¸p thùc hiÖn. Nã tuú thuéc vµo c¸c yÕu tè k¸ch quan, chñ quan, vµo ®iÒu kiÖn kinh tÕ, x· héi hay tr×nh ®é d©n trÝ. §Æc biÖt qu¶n lý cßn chÞu ¶nh h-ëng cña c¸c yÐu tè thuéc b¶n th©n ng-êi ®iÒu hµnh: n¨ng lùc, tr×nh ®é, tuæi t¸c, tÝnh c¸ch vµ phÈm chÊt cña hä. MÆt kh¸c, trong ho¹t ®éng nhµ n-íc, kh«ng ph¶i cacÝ g× còng ®-a ra toµ ¸n ®Ó xem xÐt. Nhµ n-íc ph¸p quyÒn ®x cã sù ph©n chia chøc n¨ng. Theo ®ã, mçi c¬ quan cã chøc n¨ng kh¸c nhau vµ cã quan hÖ mËt thiÕt víi nhau. C¸c nhµ khoa häc qu¶n lý ph¶i xem xet, tÝnh chÊt, møc ®é cña nh÷ng lçi lÇm ®Ó xem xÐt cÇn dïng biÖn ph¸p nµo ®Ó ®iÒu chØnh. 10 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Thø hai, ngoµi hÖ thèng thanh tra nhµ n-íc, cßn cã hÖ thèng thanh tra chuyªn ngµnh nh- thanh tra gi¸o dôc, thanh tra giao th«ng, thanh tra y tÕ. Thanh tra chuyªn ngµnh lµ mét nh¸nh cña ho¹t ®éng thanh tra g¾n liÒn víi mét ngµnh, mét lÜnh vùc nhÊt ®Þnh, xuÊt ph¸t tõ tÝnh chÊt phøc t¹p vÒ chuyªn m«n nghiÖp vô cña c¸c ngµnh, c¸c lÜnh vùc kh¸c nhau trong hÖ thèng qu¶n lý nhµ n-íc. Cßn kiÓm tra (control) chØ mét ho¹t ®éng nh»m thÈm ®Þnh, x¸c ®Þnh mét hµnh vi cña c¸ nh©n hay mét tæ chøc . KiÓm tra bao giê còng ®-a l¹i nh÷ng kÕt luËn ®èi víi nh÷ng hµnh vi (®· nªu) hoÆc c¸c biÖn ph¸p sö lý khi hµnh vi v-ît qu¸ nh÷ng giíi h¹n ®· ®-îc quy ®Þnh tr-íc. KiÓm tra cã thÓ ®-îc hiÓu theo hai nghÜa : Theo nghÜa réng; ®Ó chØ ho¹t ®éng cña c¸c tæ chøc x· héi, c¸c ®oµn thÓ vµ cña c«ng d©n . KiÓm tra ho¹t ®éng bé m¸y Nhµ n-íc. Theo nghÜa nµy tÝnh quyÒn lùc Nhµ n-íc trong kiÓm tra bÞ h¹n chÕ v× c¸c chñ thÓ thùc hiÖn kiÓm tra kh«ng cã quyÒn ¸p dông trùc tiÕp nh÷ng biÖn ph¸p c-ìng chÕ nhµ n-íc . Theo nghÜa hÑp h¬n, kiÓm tra lµ ho¹t ®éng cña chñ thÓ nh»m tiÕn hµnh xem xÐt , x¸c minh mét viÖc g× ®ã cña ®èi t-îng bÞ qu¶n lý xem cã phï hîp hay kh«ng phï hîp víi tr¹ng th¸i ®Þnh tr-íc (kiÓm tra mang tÝnh néi bé cña ng-êi ®øng ®Çu c¬ quan kiÓm tra ph-¬ng diÖn giao th«ng ). Theo nghÜa nµy, chñ thÓ kiÓm tra cã thÓ ¸p dông mét chÕ tµi ph¸p lý nhÊt ®Þnh, nh- ¸p dông c¸c h×nh thøc kû luËt, xö ph¹t vi ph¹m hµnh chÝnh hoÆc buéc ph¶i thùc hiÖn mét sè biÖn ph¸p ng¨n chÆn hµnh chÝnh. ê nghÜa n¯y, kh²i niÖm kiÓm tra n´m trong kh²i niÖm thanh tra”tå chöc thanh tra l¯ c«ng cô ®¾c lùc cña §¶ng, cña chÝnh quyÒn trong viÖc kiÓm tra sù chÊp hµnh ®-êng lèi, chÝnh s¸ch cña §¶ng, ph¸p luËt, kÕ ho¹ch cña Nhµ N-íc” . Ph²p lÖnh thanh tra 1990 cðng quy ®Þnh: “ Thanh tra Bè, Uù ban Nh¯ N­ìc h­ìng dÉn , kiÓm tra t­ t­êng c²c c¬ quan, ®¬n vÞ thuèc quyÒn qu°n lû.”(§iÒu 14). Tãm l¹i, kiÓm tra lµ qu¸ tr×nh xem xÐt c¸c ho¹t ®éng nh»m môc ®Ých lµm cho c¸c ho¹t ®éng ®¹t kÕt qu¶ tèt h¬n. §ång thêi gióp ph¸t hiÖn nh÷ng sai sãt lÖch l¸c ®Ó cã biÖn ph¸p kh¾c phôc b¶o ®¶m cho thùc hiÖn ®óng h-íng. KiÓm tra cã c¸c ®Æc ®iÓm quan träng nh-:  KiÓm tra lµ mét qu¸ tr×nh liªn tôc vÒ thêi gian vµ kh«ng gian. 11 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368  Cã môc ®Ých vµ môc tiªu râ rµng.  T¹o c¬ së ®Ó hoµn thiÖn c¸c ho¹t ®éng vµ c¶i tiÕn hÖ thèng, t¹o m«i tr-êng ho¹t ®éng l©u dµi cho hÖ thèng.  Ph¸t hiÖn ra nh÷ng sai sãt cña hÖ thèng, trªn c¬ së ®ã ph¸t hiÖn nh÷ng c¸i hay lo¹i bá nh÷ng c¸i xÊu. N©ng cao n¨ng lùc cña nhµ qu¶n lý, t¹o niÒm tin cho nh÷ng ng-êi quan t©m ®Õn ho¹t ®éng ®-îc kiÓm tra.  KiÓm tra kh«ng ph¶i lµ giai ®o¹n cuèi cïng. Nh- vËy chóng ta ®Òu biÕt, thanh tra, kiÓm tra lµ chøc n¨ng chung cña qu¶n lý Nhµ n-íc, lµ ho¹t ®éng mang tÝnh ph¶n håi (rµ so¸t, nhiÒu khi lµ ph¶n øng l¹i) ®èi víi chu tr×nh qu¶n lý nh»m ph©n tÝch, ®¸nh gi¸, theo dâi nh÷ng môc tiªu, nhiÖm vô qu¶n lý ®· ®Ò ra. Víi t- c¸ch lµ mét chøc n¨ng qu¶n lý, lµ mét giai ®o¹n cña chu tr×nh qu¶n lý, kh¸i niÖm thanh tra vµ kiÓm tra cã nh÷ng net t-¬ng ®ång nh- ®· nªu, cho nªn trong ho¹t ®éng gièng nhau vÒ b¶n chÊt, ®Òu cã môc ®Ých, yªu cÇu chung lµ xem xÐt, ®¸nh gi¸ mét qu¸ tr×nh, sù vËt, hiÖn t-îng (lµ ®èi t-îng cña kiÓm tra vµ thanh tra) tõ ®ã rót ra kÕt luËn ®óng, sai ®Ó cã biÖn ph¸p ph¸t huy hoÆc uèn n¾n, chÊn chØnh. Song, chóng cã nh÷ng ®iÓm kh«ng trïng hîp nhau. VËy chóng kh¸c nhau ë ®iÓm nµo. 3. Ph©n biÖt ho¹t ®éng thanh tra víi ho¹t ®éng kiÓm tra vµ víi ho¹t ®éng kÓm so¸t, kiÓm s¸t vµ gi¸m s¸t. 3.1. Ph©n biÖt ho¹t ®éng thanh tra víi ho¹t ®éng kiÓm tra.  Thanh tra lµ ho¹t ®éng xem xÐt, kiÓm tra cña c¬ quan Nhµ n-íc cÊp trªn hoÆc theo sù uû quyÒn cña c¬ quan Nhµ n-íc cÊp trªn ®èi víi c¬ quan Nhµ n-íc cÊp d-íi (mang t×nh trùc thuéc) vµ lµ mét bé phËn cña ho¹t ®éng hµnh ph¸p. Cßn kiÓm tra lµ ho¹t ®éng cña c¬ quan Nhµ n-íc, tæ chøc x· héi (bao gåm c¶ kiÓm tra néi bé, tù kiÓm tra) ®èi víi môc ®Ých, nhiÖm vô ®· ®Æt ra. ViÖc ph©n biÖt chØ mang tÝnh -íc lÖ, xÐt qu¸ tr×nh vµ b¶n chÊt cña ho¹t ®éng thanh tra vµ kiÓm tra th× hÇu nh- kh«ng cã sù ph©n biÖt hai kh¸i niÖm nµy. V.I.Lªnin nhiÒu lÇn nhÊn m¹nh trong c¸c t¸c phÈm cña Ng-êi còng nh- trong thùc tiÔn ho¹t 12 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 ®éng cña §¶ng céng s¶n B«n-sª-vÝch r»ng, môc ®Ých cña kiÓm tra vµ thanh tra lµ nh´m x©y d÷ng “kh° n¨ng biÕt l¯m, biÕt th¯nh th³o trong qu°n lû”. Khi b¯n ®Õn s÷ thèng nhÊt cïa hai ho³t ®èng, V.I.Lªnin nâi: “ph°i c°i tå bè d©n uù thanh tra c«ng n«ng…®Ó t¸ng c-êng sù kiÓm tra tõ phÝa quÇn chóng nh»m tiªu diÖt c¸i thø cá d¹i – chï nghÜa quan liªu”. Nh- vËy, xÐt theo tÝnh chÊt, môc ®Ých cña qu¶n lý Nhµ n-íc, víi t- c¸ch lµ chøc n¨ng kh«ng thÓ thiÕu ®-îc cña ng-êi qu¶n lý, thanh tra vµ kiÓm tra cã thÓ thiÕu trong mçi quan hÖ giõa “c²i chung” v¯ “c²i riªng”. Trong mét chõng mùc nhÊt ®Þnh, hai thuËt ng÷ kiÓm tra (control) vµ thanh tra (inspect) cã sù ph©n biÖt vÒ mÆt lÞch sö. Trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña x· héi tõ khi ch-a cã Nhµ n-íc ®Õn khi xuÊt hiÖn Nhµ n-íc th× t¸c ®éng cña chóng ®èi víi x· héi câ kh²c nhau vÒ möc ®è th÷c hiÖn quyÒn n¨ng “thanh tra v¯ kiÓm tra l¯ nhõng chöc n¨ng, nh÷ng mÆt cña qu¶n lý nãi chung, chóng liªn hÖ t¸c ®éng lÉn nhau theo møc ®é quyÒn n¨ng vµ trong mèi t-¬ng quan víi qu¶n lý Nhµ n-íc th× thanh tra gi÷ vai trß trùc tiÕp, bëi chÝnh trong qu¸ tr×nh thanh tra, -u thÕ vÒ tÝnh quyÒn lùc Nhµ n-íc ®-îc thÓ thiÖn rá h¬n so vìi kiÓm tra”. Cßn vÒ mÆt lÞch sö, thuËt ng÷ kiÓm tra tån t¹i tr-íc thanh tra, khi con ng-êi biÕt lao ®éng tøc lµ tham gia qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, ph©n phèi cña c¶i vËt chÊt x· héi ®ßi hái ph¶i qu¶n lý, nghÜa lµ ®ßi hái hä ph¶i xem xÐt, ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ ho¹t ®éng c¶u m×nh. ChÝnh trong ho¹t ®éng s¶n xuÊt, ph©n phèi cña c¶i vËt chÊt x· héi quyÕt ®Þnh sù cÇn thiÕt ph¶i cã kiÓm tra. MÆt kh¸c nh- ¨ng-ghen ®± nâi “mæi ho³t ®èng câ û thöc, câ tå chöc cïa con ng­éi ®Òu chö ®÷ng trong nâ nhõng yÕu tç cïa kiÓm tra” v¯ “®çi vìi con ng-êi tù nhiªn, mçi céng ®ång nguyªn thuû, kiÓm tra (theo nghÜa ®¬n s¬ cña tõ – NH©N D©N) ®-îc xem xÐt nh- lµ ph-¬ng thøc hµnh ®éng ®Ó thùc hiÖn môc ®Ých. Sù ra ®êi cña Nhµ n-íc – tæ chøc quyÒn lùc c«ng céng ®Æc biÖt cña giai cÊp thèng trÞ ®ßi hái ph¶i cã nh÷ng c«ng cô mang tÝnh quyÒn lùc ®Ó b¶o vÖ quyÒn lîi c¶u giai cÊp thèng trÞ. Tõ ®ã, qu¶n lý mang tÝnh quyÒn lùc Nhµ n-íc xuÊt hiÖnv µ lµ mét trong nh÷ng ®Æc tr-ng ph©n biÖt Nhµ n-íc xuÊt hiÖn vµ lµ mét trong nh÷ng ®Æc tr-ng ph©n biÖt Nhµ n-íc víi c¸c bé l¹c, thÞ téc x-a kia vµ c¸c tæ chøc x· héi hiÖn nay. §Ó thùc hiÖn qu¶n lý Nhµ n-íc, giai cÊp thèng trÞ sö dông c¸c chøc n¨ng kh¸c nhau, 13 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 trong ®ã cã chøc n¨ng thanh tra nh»m t¸c ®éng tíi kh¸ch thÓ qu¶n lý, lËp l¹i trËt tù vµ n©ng cao hiÖu qu¶ cña qu¶n lý. Nh- vËy, xÐt vÒ mÆt lÞch sö, kiÓm tra tån t¹i xa x-a, khi ch-a cã Nhµ n-íc, cßn thanh tra xuÊt hiÖn cïng víi sù xuÊt hiÖn cña Nhµ n-íc. §-¬ng nhiªn, cïng víi sù xuÊt hiÖn, tån t¹i, tiªu vong cña Nhµ n-íc, chøc n¨ng thanh tra còng nh- NHµ N-Í C sÏ ®­íc xÕp bªn c³nh “chiÕc sa kÐo síi v¯ chiÕc r×u ®äng cå”, nh­ng kiÓm tra (mang tÝnh x± hèi) vÉn tän t³i cîng vìi “chöc n¨ng qu°n lû ®¬n thuÇn ch¨m lo ®Õn líi Ých c°u x± hèi” nh­ P.¨ng-ghen ®· chØ ra. Thanh tra vµ kiÓm tra gièng nhau vÒ b¶n chÊt, nh-ng theo c¸ch hiÓu kh¸c nhau th× chógn kh¸c nhau vÒ ph¹m vi. Thanh tra bao hµm kiÓm tra nÕu theo nghÜa hÑp, nh-ng ng-îc l¹i, kiÓm tra l¹i bao hµm thanh tra nÕu theo nghÜa réng. Nh-ng thanh tra lu«n mang tÝnh Nhµ n-íc, cßn kiÓm tra cã thÓ mang tÝnh Nhµ n-íc hoÆc phi Nhµ n-íc. ViÖc t×m hiÓu s©u s¾c kh¸i niÖm thanh tra cßn ®ßi hái ph¶i ®iÓm l¹i mét sè quan ®iÓm trong thùc tiÔn ph¸p lý hiÖn hµnh, còng nh- trong lÞch sö n-íc ta th«ng qua m« h×nh tæ chøc c¸c c¬ quan Nhµ n-íc vµ c¸c quy ®Þnh cña HiÕn ph¸p vµ ph¸p luËt. Trong s¸ch b¸o ph¸p lý cña ngµnh Thanh tra th× “Thanh tra ®­íc hiÓu l¯ s÷ xem xÐt, kiÓm so¸t, kiÓm tra th-êng xuyªn, ®Þnh kú nh»m rót ra nh÷ng nhËn xÐt, kÕt luËn cÇn thiÕt ®Ó kiÕn nghÞ víi c¸c c¬ quan Nhµ n-íc kh¾c phôc nh÷ng nh-îc ®iÓm, ph¸t huy -u ®iÓm, gãp phÇn n©ng cao hiÖu qu¶ qu¶n lû Nh¯ n­ìc”. Théi kø phong kiÕn (c²c triÒu ®³i Lû, TrÇn, Lª) câ c¬ quan gãi l¯ “Ng÷ sô ®¯i” cã nhiÖm vô gióp vua trong viÖc xem xÐt, tr×nh tÇu nh÷ng c«ng viÖc hÖ träng, cã quyÒn can gi¸n vua vµ ®èi víi nh÷ng nghÜa sÜ trung thùc, d¸m nãi th¼ng, nãi thËt míi ®­íc phong h¯m “Gi²n nghÞ ®³i phu”. Tó hiÕn ph²p 1946 vìi kh²i niÖm “Ban kiÓm so²t” cïa Ban th­éng vò NghÞ viÖn ®Ó kiÓm so²t, phª b×nh ChÝnh phï ®Õn s¾c lÖnh sç 64/SL th¯nh lËp “Ban thanh tra ®Æc biÖt” cïa chÝnh phï; viÖc ghi nhËn trong HiÕn ph²p 1959 (®iÒu 76), HiÕn ph¸p 1980 14 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 (®iÒu 107, 110), HiÕn ph¸p 1992 (c¸c ®iÒu 112, 115, 116, 124) vµ ph¸p lÖnh THANH TRA 1990 lµ qu¸ tr×nh ®óc kÕt kinh nghiÖm vµ hoµn chØnh kh¸i niÖm thanh tra. Ho¹t ®éng thanh tra vµ ho¹t ®éng kiÓm tra nh×n tõ gãc ®é c«ng t¸c t- ph¸p còng cã nh÷ng ®iÓm kh¸c nhau. Thanh tra vµ kiÓm tra ®Òu phôc vô c«ng t¸c qu¶n lý nhµ n-íc. Qua thanh tra, kiÓm tra, t×m ra nh÷ng quy ®Þnh cña ph¸p luËt ®· kh«ng cßn phï hîp víi thùc tÕ ®Ó kiÕn nghÞ c¬ quan nhµ n-íc cã thÈm quyÒn söa ®æi, bæ sung kÞp thêi; ph¸t hiÖn ra nh÷ng thiÕu sãt, sai ph¹m cña ®éi ngò c¸n bé, c«ng chøc, tõ ®ã cã biÖn ph¸p kÞp thêi chÊn chØnh, xö lý. Tuy nhiªn, thanh tra vµ kiÓm tra còng cã kh¸c nhau sau: Thø nhÊt: VÒ c¬ së ph¸p lý: Nõu nh- cã së ph¸p lý cña ho¹t ®éng kiÓm tra vÒ mét lÜnh vùc nµo ®ã th× chñ yÕu lµ c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt mang tÝnh nghiÖp vô, chuyªn m«n; c¸c v¨n b¶n quy ®Þnh vÒ c«ng t¸c tæ chøc vµ c¸c v¨n b¶n liªn quan., th× trong ho¹t ®«ng thanh tra ngoµi c¬ së ph¸p lý ®ã, cßn chñ yÕu dùa vµo LuËt khiÕu n¹i, tè c¸o; Ph¸p lÖnh thanh tra; Quy chÕ ®oµn thanh tra vµ nhiÒu v¨n b¶n ph¸p luËt kh¸c ®iÒu chØnh riªng vÒ lÜnh vùc thanh tra. Thø hai, vÒ môc ®Ých thùc hiÖn: §èi víi c¸c ho¹t ®éng thanh tra theo chuyªn ®Ò, kÕ ho¹ch, môc ®Ých cña cuéc thanh tra bao giê còng réng h¬n, s©u h¬n ®èi víi c¸c ho¹t ®éng kiÓm tra. VÝ dô: mét trong nh÷ng nhiÖm vô träng t©m c«ng t¸c thanh tra cña ngµnh T- ph¸p lµ tËp trung vµo lÜnh vùc thi hµnh ¸n d©n sù; th× môc ®Ých kh«ng chØ dõng lÆinh ë viÖc kiÓm tra mang tÝnh hµnh chÝnh cña cÊp trªn ®èi víi cÊp d-íi mµ qua ®ã cßn ®Ó ®¸nh gi¸ ®óng t×nh h×nh thùc hiÖn ph¸p lÖnh thi hµnh ¸n d©n sù; ph¸t hiÖn nh÷ng s¬ hë, yÕu kÐm vi ph¹m trong c«ng t¸c thi hµnh ¸n d©n sù; ®Èy nhanh viÖc gi¶i quyÕt c¸c khiÕu n¹i trong c«ng t¸c thi hµnh ¸n. Trªn c¬ së ®ã cã biÖn ph¸p kh¾c phôc khuyÕt ®iÓm, xö ly c¸c tr-êng hîp vi ph¹m, kiÕn nghÞ hoµn thiÖn c¬ chÕ, chÝnh s¸ch vµ nghiÖp vô, nh»m t¨ng c-êng c«ng t¸c qu¶n lý nhµ n-íc vÒ thi hµnh ¸n d©n sù, gãp phÇn tÝch cùc vµo viÖc c¶i c¸ch t- ph¸p vµ c¶i c¸ch hµnh chÝnh. §Æc biÖt, ®èi víi c¸c cuéc thanh tra ®Ó gi¶i quyÕt khiÕu n¹i, tè c¸o th× sù kh¸c biÖt vÒ môc ®Ých, ý nghÜa gi÷a ho¹t ®éng thanh tra vµ kiÓm tra cµng râ h¬n nhiÒu bëi: th«ng th-êng khiÕu n¹i, tè c¸o ph¶n ¸nh sù bøc xóc cña c«ng d©n tr-íc nh÷ng viÖc mµ hä cho lµ c¸n bé, c«ng chøc lµm ch-a ®óng, lµm sai hoÆc cã vi ph¹m ph¸p luËt, 15 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 cho nªn gi¶i quyÕt tèt c¸c khiÕu n¹i, tè c¸o sÏ b¶o vÖ ®-îc c¸c quyÒn, lîi Ých chÝnh ®¸ng cña c«ng d©n. Thø ba, vÒ ph-¬ng ph¸p tiÕn hµnh: Víi môc ®Ých râ rµng h¬n, réng h¬n, khi tiÕn hµnh thanh tra, c¸c ®oµn thanh tra còng ¸p dông nh÷ng biÖn ph¸p nghiÖp vô s©u h¬n, ®i vµo thùc chÊt ®Õn tËn cïng cña vÊn ®Ò nh-: thu thËp chøng cø, ®èi tho¹i, chÊt vÊn… §Æc biÖt qu¸ tr×nh thanh tra, c¸c ®oan thanh tra cßn cã thÓ ¸p dông nh÷ng biÖn ph¸p cÇn thiÕt ®Ó phôc vô thanh tra theo quy ®Þnh t¹i §iÒu 9 cña ph¸p lÖnh thanh tra bao gåm c¸c quyÒn nh-: yªu cÇu c¬ quan, ®¬n vÞ, c¸ nh©n cã liªn quan cung cÊp nh÷ng th«ng tin cÇn thiÕt phôc vô cho viÖc thanh tra; yªu cÇu c¬ quan, ®¬n vÞ h÷u quan cö ng-êi tham gia ho¹t ®éng thanh tra; yªu cÇu ®èi t-îng thanh tra cung cÊp tµi liÖu, kª biªn tµi s¶n, khi cã c¨n cø ®Ó nhËn ®Þnh cã vi ph¹m ph¸p luËt; ra quyÕt ®Þnh yªu cÇu c¬ quan cã thÈm quyÒn t¹m gi÷ tiÒn, ®å vËt, giÊy phÐp ®-îc cÊp hoÆc sö dông tr¸i ph¸p luËt khi xÐt thÊy cÇn ng¨n chÆn ngay viÖc vi ph¹m ph¸p luËt hoÆc ®Ó x¸c minh t×nh tiÕt lµm chøng cø cho viÖc kÕt luËn, xö lý; ®×nh chØ viÖc lµm xÐt thÊy ®ang hoÆc sÏ g©y t¸c h¹i ®Õn lîi Ých cña nhµ n-íc, quyÒn vµ lîi Ých hîp ph¸p cña c¬ quan, tæ chøc vµ c«ng d©n; t¹m ®×nh chØ viÖc thi hµnh quyÕt ®Þnh kû luËt, thuyªn chuyÓn c«ng t¸c ng-êi ®ang c«ng t¸c víi tæ chøc thanh tra hoÆc ®ang lµ ®èi t-îng thanh tra, nÕu xÐt thÊy viÖc thi hµnh quyÕt ®Þnh g©y trë ng¹i cho viÖc thanh tra hoÆc kh«ng thùc hiÖn yªu cÇu, kiÕn nghÞ hoÆc quyÕt ®Þnh viÖc xö lý theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt; chuyÓn hå s¬ vÒ viÖc vi ph¹m ph¸p luËt sang c¬ quan ®iÒu tra h×nh sù cã thÈm quyÒn gi¶i quyÕt, nÕu xÐt thÊy cã dÊu hiÖn cÊu thµnh téi ph¹m. Thø t-, vÒ c¸ch thøc xö lý vi ph¹m: tõ kÕt qu¶ kiÓm tra, ng-êi kiÓm tra hoÆc c¸c ®oµn, kiÓm tra th«ng th-êng chØ tiÕn hµnh rót kinh nghiÖm trong ph¹m vi ®¬n vÞ ®-îc kiÓm tra vµ yªu cÇu lµm ®óng theo quy ®Þnh vµ h-íng dÉn cña cÊp trªn. Trong khi ®ã, c¨n cø vµo kÕt qu¶ thanh tra, c¸c ®oµn thanh tra kh«ng chØ rót kinh nghiÖm víi ph¹m vi réng h¬n, møc ®é s©u s¾c h¬n mµ cßn cã thÓ kiÕn nghÞ c¬ quan Nhµ n-íc cã thÈm quyÒn tiÕn hµnh c¸c h×nh thøc kû luËt thÝch ®¸ng, mét vÝ dô rÊt ®¸ng chó ý lµ: Tõ kÕt luËn thanh tra t¹i phßng thi hµnh ¸n Hµ Néi, ®oµn thanh tra cña Bé t- ph¸p ®· kiÕn nghÞ c¸c cÊp cã thÈm quyÒn tiÕn hµnh c¸ch chøc Tr-ëng phßng, phã phßng vµ miÔn nhiÖm n¨m chÊp hµnh viªn cña Phßng thi hµnh ¸n. Ngoµi ra, nÕu qua thanh tra 16 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 ph¸t hiÖn cã dÊu hiÖu vi ph¹m ph¸p luËt h×nh sù th× cßn cã thÓ chuyÓn hå s¬ sang c¬ quan ®iÒu tra ®Ó xem xÐt khëi tè vô ¸n h×nh sù, khëi tè bÞ can nh- tr-êng hîp b¶n kÕt luËn thanh tra sè 110/KL-TTr ngµy 6/11/2002 cña ®oµn thanh tra liªn ngµnh Bé Tph¸p, Bé c«ng an, Uû ban d©n sè, gia ®×nh vµ trÎ em ®· kiÕn nghÞ Bé c«ng an giao c¬ quan ®iÒu tra tiÕp nhËn hå s¬ do ®oµn thanh tra chuyÓn giao ®Ó xem xÐt khëi tè vô ¸n h×nh sù vµ tiÕp tôc lµm râ hµnh vi ph¹m ph¸p cña mét sè c¸ nh©n cã liªn quan. 3.2. Ph©n biÖt ho¹t ®éng thanh tra, kiÓm tra víi ho¹t ®éng kiÓm s¸t, kiÓm so¸t vµ gi¸m s¸t. 3.2.1. Víi ho¹t ®éng kiÓm s¸t. KiÓm s¸t lµ mét ho¹t ®éng ®Æc tr-ng cña quyÒn t- ph¸p. KiÓm s¸t lµ mét ho¹t ®éng nhµ n-íc thùc hiÖn chøc n¨ng b¶o vÖ ph¸p luËt, duy tr× ph¸p chÕ, duy tr× trËt tù kû c-¬ng x· héi. Th«ng qua ho¹t ®éng cña m×nh, kiÓm s¸t xem xÐt, lµm s¸ng tá b¶n chÊt cña hµnh vi c«ng d©n, c«ng chøc, tr¶ l¹i quyÒn vµ lîi Ých cho hä. §ång thêi, ®-a nh÷ng vô viÖc nghiªm träng ra truy tè tr-íc ph¸p luËt (truy tè tr-íc toµ ¸n nh©n d©n). §Æc tr-ng cña ho¹t ®éng kiÓm s¸t lµ:  Ph¸n quyÕt sau kiÓm tra cã tÝnh chÊt chÝnh trÞ – x· héi.  Ph¸n quyÕt sau thanh tra cã tÝnh chÊt chÝnh trÞ – qu¶n lý.  Ph¸n quyÕt sau kiÓm s¸t cã tÝnh chÊt chÝnh trÞ – t- ph¸p. HËu qu¶ cña ph¸n quyÕt sau kiÓm tra dÉn ®Õn nh÷ng ®¸nh gi¸ vÒ phÈm chÊt hµnh vÞ cña c¸ nh©n vµ tæ chøc. HËu qu¶ cu¶ ph¸n quyÕt sau thanh tra dÉn ®Õn nh÷ng ®¸nh gi¸ vÒ tr¸ch nhiÖm g¾n liÒn víi c-¬ng vÞ x· héi trong hÖ thèng c«ng vô. HËu qu¶ c¶u ph¸n quuyÕt sau kiÓm s¸t dÉn ®Õn nh÷ng ®¸nh gi¸ vÒ t×nh tr¹ng cña c¸ nh©n liªn quan ®Õn tÝnh chÊt cña hµnh vi ph¹m téi trong hÖ thèng ph¸p luËt nhµ n-íc. 17 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 KiÓm s¸t lµ kh¸i niÖm ®-îc sö dông trong thùc tiÔn tæ chøc bé m¸y Nhµ n-íc vµ khoa häc ph¸p lý (investigate) ®Ó chØ ho¹t ®éng kiÓm s¸t viÖc tu©n theo ph¸p luËt (kiÓm s¸t chung), thùc hµnh quyÒn c«ng tè (b¶o vÖ quyÒn vµ lîi Ých cña Nhµ n-íc, tËp thÓ vµ c¸ nh©n) cña Viªn kiÓm s¸t nh©n d©n c¸c cÊp nh»m b¶o ®¶m ph¸p chÕ XHCN. KiÓm s¸t viÖc tu©n theo ph¸p luËt lµ nh»m ®¶m b¶o tÝnh hîp ph¸p cña c¸c quyÕt ®Þnh qu¶n lý Nhµ n-íc tõ cÊp Bé tr-ëng xuèng (®iÒu 137 HiÕn ph¸p 1992 vµ c¸c ®iÒu 2, 3, vµ 4 LuËt tæ chøc ViÖn kiÓm s¸t nh©n d©n). Trong qu² tr×nh kiÓm s²t c«ng t²c ®iÒu tra, ViÖn kiÓm s²t câ quyÒn: “phª b×nh chuÈn, kh«ng phª chuÈn c¸c quyÕt ®Þnh cña c¬ quan ®iÒu tra theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt, quyÕt ®Þnh ¸p dung, thay ®æi hoÆc huû bá c¸c quyÕt ®Þnh tr¸i ph¸p luËt cña c¬ quan ®iÒu tra” v¯ “quyÕt ®Þnh truy tç bÞ can; quyÕt ®Þnh ®×nh chØ hoÆc t³m ®×nh chØ ®iÒu tra”. ViÖc kiÓm s²t chung kh«ng t÷ l¯m ®×nh chØ c²c quyÕt ®Þnh qu°n lû cïa c²c c¬ quan Nhµ n-íc tr¸i ph¸p luËt. ChØ cã mét tr-êng hîp duy nhÊt lµ ViÖn kiÓm s¸t nh©n d©n tèi cao cã quyÒn ra quyÕt ®Þnh ®×nh chØ vµ buéc ph¶i söa ch÷a nh÷ng hµnh vi vi ph¹m ph¸p luËt cã thÓ g©y hËu qu¶ nghiªm träng (kho¶n 2 ®iÒu 10 LuËt tæ chøc ViÖn kiÓm s¸t nh©n d©n). ViÖn kiÓm s¸t kh«ng cã quyÒn ¸p dông c¸c biÖn ph¸p kû luËt. Khi cÇn thiÕt ViÖn kiÓm s¸t chØ cã quyÒn yªu cÇu c¸c c¬ quan h÷u quan ¸p dông c¸c biÖn ph¸p kû luËt hoÆc göi kiÕn nghÞ, ra quyÕt ®Þnh khëi tè. MÆt kh¸c, tÝnh chÊt th­éng xuyªn trong ho³t ®èng kiÓm tra cðng bÞ h³n chÕ, chØ “kiÓm s²t viÖc chÊp h¯nh ph¸p luËt khi ph¸t hiÖn cã vi ph¹m ph¸p luËt…” (®iÒu 8 LuËt tå chöc ViÖn kiÓm s²t) hoÆc khi kiÓm s²t viÖc tu©n theo ph²p luËt, ViÖn kiÓm s²t “tr÷c tiÕp kiÓm s²t viÖc tu©n theo ph¸p luËt t¹i c¬ quan, tæ chøc, ®¬n vÞ khi ph¸t hiÖn cã vi ph¹m ph¸p luËt hoÆc khi c¸c yªu cÇu cña ViÖn kiÓm s¸t nh©n d©n…kh«ng ®-îc thùc hiÖn nh-ng ch-a ®¸p øng ®-îc yªu cÇu…”. So víi c¸c ho¹t ®éng kh¸c nh- thanh tra, kiÓm s¸t th× kiÓm s¸t cã ph¹m vi hÑp h¬n (chØ kiÓm s¸t tÝnh hîp ph¸p cña quyÕt ®Þnh qu¶n lý hoÆc khi cã vi ph¹m ph¸p luËt). B¶n chÊt c¶u ho¹t ®éng kiÓm s¸t lµ: KiÓm s¸t lµ mét ho¹t ®éng g¾n liÒn víi c¸c qu¸ tr×nh cña quyÒn xÐt xö (quyÒn t- ph¸p). Trong ®ã, chøc n¨ng c«ng tè lµ mét bé phËn g¾n liÒn víi ho¹t ®éng xÐt xö, nh-ng kh«ng ph¶i lµ do toµ ¸n, mµ do viÖn kiÓm 18 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 s¸t thùc hiÖn (v× thÕ ViÖn kiÓm s¸t cßn gäi lµ viÖn c«ng tè). Kh«ng cã c«ng tè th× kh«ng cã xÐt xö, chø kh«ng ph¶i lµ b¶n th©n lµ xÐt xö. C¬ quan ViÖn kiÓm s¸t cã quyÒn kiÓm s¸t viÖc tu©n theo ph¸p luËt cña c¸c c¬ quan vµ c¸c c¸ nh©n liªn quan trùc tiÕp ®Õn qu¶n lý nhµ n-íc. Ho¹t ®éng kh¸c lµ kiÓm s¸t toµn bé c¸c ho¹t ®éng tu©n thñ ph¸p luËt cña c«ng d©n. 3.2.2. Víi ho¹t ®éng gi¸m s¸t vµ kiÓm s¸t. Ta thÊy gi¸m s¸t, tiÕng Anh lµ Supervision hoÆc overseer ®Ó chØ mét ho¹t ®éng xem xÐt cã tÝnh bao qu¸t cña chñ thÓ bªn ngoµi hÖ thèng ®èi víi kh¸ch thÓ thuéc hÖ thèng kh¸c tøc lµ gi÷a c¬ quan gi¸m s¸t vµ c¬ quan chÞu sù gi¸m s¸t kh«ng n»m trong mét hÖ thèng trùc thuéc nhau theo chiÒu däc. Trong bé m¸y Nhµ n-íc ta, gi¸m s¸t th-êng thÓ hiÖn chøc n¨ng cña c¸c c¬ quan quyÒn lùc Nhµ n-íc ®èi víi ho¹t ®éng cña bé m¸y Nhµ n-íc hoÆc cña Toµ ¸n nhµ n-íc, c¸c tæ chøc x· héi vµ c«ng d©n ®èi víi ho¹t ®éng qu¶n lý nh»m ®¶m b¶o sù tu©n thñ ph¸p luËt, kû luËt trong qu¶n lý Nhµ n-íc. Quèc héi lµ c¬ quan quyÒn lùc Nhµ n-íc cao nhÊt ë n-íc CHXHCN ViÖt Nam “Quçc hèi th÷c hiÖn quyÒn gi²m s²t tçi cao ®çi vìi to¯n bè ho³t ®èng Nh¯ n­ìc… thùc hiÖn quyÒn gi¸m s¸t tèi cao viÖc tu©n theo hiÕn ph¸p, luËt vµ c¸c nghÞ quyÕt cña Quçc hèi” (®iÒu 83 v¯ 84 HiÕn ph²p 1992). NÕ xÐt tÝnh quyÒn l÷c cao nhÊt cïa Quèc héi th× ngoµi viÖc lËp hiÕn, lËp ph¸p, bÇu ChÝnh phñ, thµnh lËp c¸c c¬ quan tèi cao cña ®Êt n-íc, chøc n¨ng gi¸m s¸t còng thÓ hiÖn tÝnh h¬n tréi, tÝnh bao qu¸t tõ phÝa quyÒn lËp ph¸p ®Õn viÖc gi¸m s¸t c¸c ho¹t ®éng cña c¸c c¬ quan do Quèc héi thµnh lËp. Xem xÐt c¸c quy ®Þnh cña ph¸p luËt hiÖn hµnh th× ho¹t ®éng gi¸m s¸t cña Quèc héi bao gåm: mét lµ, gi¸m s¸t tèi cao ®èi víi toµn bé ho¹t ®éng Nhµ n-íc, tøc lµ c¸c ho¹t ®éng hµnh ph¸p, t- ph¸p cña c¸c c¬ quan do Quèc héi thµnh lËp ®Òu chÞu sù gi¸m s¸t cña Quèc héi. Ch¼ng h¹n viÖc Chñ tÞch n-íc, Ch×nh phñ, Thñ t-íng ChÝnh phñ, Ch¸nh ¸n toµ ¸n nh©n d©n tèi cao, ViÖn tr-ëng ViÖn kiÓm s¸t nh©n d©n tèi cao ph¶i b¸o c¸o tr-íc Quèc héi; chÞu sù chÊt vÊn cña c¸c ®¹i biÖt Quèc héi. Hai lµ, tÊt c¶ c¸c ho¹t ®éng tu©n theo HiÕn ph¸p, LuËt vµ NghÞ quyÕt cña Quèc héi ®Òu chÞu sù gi¸m s¸t cña Quèc héi. VÊn ®Ò nµy, cã thÓ ®-îc hiÓu chØ cã nh÷ng ho¹t ®éng tr¸i HiÕn ph¸p, LuËt vµ NghÞ quyÕt cña Quèc héi cña c¸c c¬ quan Nhµ n-íc do Quèc héi thµnh 19 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 lËp míi bÞ Quèc héi b·i bá hoÆc bÞ ²p dòng quyÒn gi²m s²t n¯y. VÝ dò: “Quçc hèi b±i bá c¸c v¨n b¶n cña Chñ tÞch n-íc, Uû ban Th-êng vô Quèc héi, ChÝnh phñ, Thñ t-íng ChÝnh phñ, Toµ ¸n nh©n d©n tèi cao vµ ViÖn kiÓm s¸t nh©n d©n tèi cao tr¸i víi HiÕn ph¸p, LuËt vµ NghÞ quyÕt cña Quèc héi” (kho°n 9 ®iÒu 84 HiÕn ph²p n¨m 1992). Quèc héi lµ c¬ quan do nh©n d©n c¶ n-íc bÇu ra thùc hiÖn quyÒn lùc tèi cao cña nh©n d©n. Do ®ã, kh«ng ph¶i lÜnh vùc nµo, ho¹t ®éng tr¸i ph¸p luËt nµo cña c¸c c¬ quan do Quçc hèi bÇu ra, Quçc hèi cðng “th÷c hiÖn quyÒn gi²m s²t tçi cao” cïa m×nh. Chµng h³n, t³i kho°n 8 ®iÒu 84 quy ®Þnh Quçc hèi câ quyÒn “quyÕt ®Þnh th¯nh lËp, b±i bà c²c Bè v¯ c²c c¬ quan ngang Bè cïa ChÝnh phï”, nh­ng kh«ng ph°i v× vËy mµ Quèc héi b·i c¸c v¨n b¶n cña Bé tr-ëng nh- kho¶n 9 quy ®Þnh. Nh- vËy, mÆc dï cã quyÒn gi¸m s¸t tèi cao, ph¸p luËt n-íc ta vÉn trao cho Quèc héi gi¸m s¸t theo tõng ph¹m vÞ vµ ®èi t-îng cô thÓ (mÆc dï quyÒn ®ã lµ rÊt réng). MÆt kh¸c, gi¸m s¸t cña Quèc héi cßn ®-îc thùc hiÖn th«ng qua c¬ quan th-êng trùc cña nã lµ Uû ban th-êng vô Quèc héi vµ c¸c Uû ban cña Quèc héi. Tuy nhiªn, ho¹t ®éng gi¸m s¸t c¶u Uû ban Th-êng vô Quèc héi chØ lµ gióp Quèc héi thùc hiÖn gi¸m s¸t ph¸p luËt trong tõng lÜnh v÷c theo quy ®Þnh cïa ph²p luËt chö kh«ng ph°i l¯ “gi²m s²t tçi cao” hoÆc tÊt c° c²c lÜnh vùc nh- b¶n th©n Quèc héi. NÕu xem l¹i HiÕn ph¸p 1946 th× Quèc héi chØ cã quyÒn “kiÓm s²t v¯ phª b×nh ChÝnh phï (®iÓm c, ®iÒu thö 36). §Õn HiÕn ph²p 1959 th× Quçc hèi câ quyÒn “gi²m s²t viÖc thi h¯nh hiÕn ph²p” (®iÒu 3 kho°n 50) v¯ “gi²m s¸t c«ng t¸c cña Héi ®ång ChÝnh phñ, cña Toµ ¸n nh©n d©n tèi cao vµ ViÖn kiÓm s¸t nh©n d©n tçi cao” (Kho°n 6 ®iÒu 53). HiÕn ph²p 1980 cðng quy ®Þnh: “Quçc hèi th÷c hiÖn quyÒn gi²m s²t tçi cao ®çi vìi to¯n bè ho³t ®èng cïa Nh¯ n­ìc” (®iÒu 82) v¯ “th÷c hiÖn quyÒn gi²m s²t tçi cao viÖc tu©n theo HiÕn ph²p v¯ ph²p luËt” (kho°n 3 ®iÒu 83). Cïng víi sù nhËn thøc vÒ c¬ quan quyÒn lùc tèi cao, quyÒn gi¸m s¸t theo hiÕn ph¸p n¨m 1992 còng ®-îc më ra (tuy nhiªn vÒ c¬ chÕ gi¸m s¸t th× hÇu nh- ch-a ®-îc cô thÓ ho¸). Toµ ¸n nh©n d©n c¸c cÊp víi nhiÖm vô b¶o ®¶m ph¸p chÕ XHCN, gi¸m s¸t c¸c ho¹t ®éng qu¶n lý Nhµ n-íc th«ng qua ho¹t ®éng xÐt xö nh»m b¶o vÖ tµi s¶n cña Nhµ n-íc, tËp thÓ, b¶o vÖ tÝnh m¹ng, tµi s¶n, tù do, danh dù vµ nh©n phÈm cña c«ng d©n. 20
- Xem thêm -