Lãi suất với phát triển kt

  • Số trang: 25 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 24 |
  • Lượt tải: 0
nganguyen

Đã đăng 34173 tài liệu

Mô tả:

®Ò ¸n lttt Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368 Lêi më ®Çu Nh chóng ta ®· biÕt, l·i suÊt lµ mét trong nh÷ng biÕn sè ®îc theo dâi mét c¸ch chÆt chÏ nhÊt trong nÒn kinh tÕ. DiÔn biÕn cña nã ®îc ®a tin hµng ngµy trªn c¸c ph¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng. Sù dao ®éng cña l·i suÊt ¶nh hëng trùc tiÕp ®Õn c¸c quyÕt ®Þnh cña c¸ nh©n, doanh nghiÖp còng nh ho¹t ®éng cña c¸c tæ chøc tÝn dông vµ toµn bé nÒn kinh tÕ. Bµi viÕt nµy sÏ cho ngêi ®äc thÊy ®îc vµ hiÓu ®îc mét sè vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ l·i suÊt, ph©n biÖt l·i suÊt víi mét sè ph¹m trï kinh tÕ, c¸c nh©n tè t¸c ®éng ®Õn l·i suÊt, vµ vai trß cña l·i suÊt ®èi víi nÒn kinh tÕ. Tõ ®ã ngêi ®äc sÏ thÊy ®îc vai trß, sù cÇn thiÕt cña l·i suÊt. Tõ viÖc nghiªn cøu nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ l·i suÊt, thÊy râ tÇm quan träng cña l·i suÊt,tõ ®ã vËn dông vµo thùc tiÔn vµo ViÖt nam nhËn thÊy l·i suÊt ®îc ®iÒu hµnh díi h×nh thøc c¸c chÝnh s¸ch l·i suÊt trong tõng thêi kú. ChÝnh s¸ch l·i suÊt lµ mét c«ng cô quan träng trong ®iÒu hµnh chÝnh s¸ch tiÒn tÖ quèc gia, nh»m thóc ®Èy t¨ng trëng kinh tÕ vµ kiÒm chÕ l¹m ph¸t.l·i suÊt ®îc sö dông linh ho¹t sÏ cã t¸c ®éng tÝch cùc ®Õn nÒn kinh tÕ. Ngîc l¹i l·i suÊt ®îc gi÷ mét c¸c cè ®Þnh, cã thÓ kÝch thÝch t¨ng trëng kinh tÕ nh÷ng sang thêi kú kh¸c, nã trë thµnh vËt c¶n cho sù ph¸t triÓn kinh tÕ. NhËn thøc ®îc tÇm quan träng cña vÊn ®Ò nµy t¸c gi¶ chän ®Ò tµi “ Bµn vÒ l·i suÊt vµ c¸c chÝnh s¸ch l·i suÊt ®îc thùc hiÖn ë ViÖt Nam trong thêi gian qua.” ®Ó viÕt ®Ò ¸n. Bè côc gåm 2 phÇn chÝnh PhÇn I: Lý luËn chung vÒ l·i suÊt vµ vai trß cña l·i suÊt ®èi víi qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ. PhÇn II: C¸c chÝnh s¸ch l·i suÊt ®îc thùc hiÖn ë ViÖt Nam trong thêi gian qua. 1 ®Ò ¸n lttt PhÇn I Lý luËn chung vÒ l·i suÊt. I - l·i suÊt – kh¸i niÖm vµ b¶n chÊt. Trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng l·i suÊt lµ mét trong nh÷ng biÕn sè ®îc theo dâi mét c¸ch chÆt chÏ nhÊt bëi nã quan hÖ mËt thiÕt ®èi víi lîi Ých kinh tÕ cña tõng ngêi trong x· héi. L·i suÊt t¸c ®éng ®Õn quyÕt ®Þnh cña mçi c¸ nh©n: chi tiªu hay tiÕt kiÖm ®Ò ®Çu t. Sù thay ®æi l·i suÊt cã thÓ dÉn tíi sù thay ®æi quyÕt ®Þnh cña mçi doanh nghiÖp: vay vèn ®Ó më réng s¶n xuÊt hay cho vay tiÒn ®Ó hëng l·i suÊt, hoÆc ®Çu t vµo ®©u th× cã lîi nhÊt. Th«ng qua nh÷ng quyÕt ®Þnh cña c¸c c¸ nh©n, doanh nghiÖp l·i suÊt ¶nh hëng ®Õn møc ®é ph¸t triÓn còng nh c¬ cÊu cña nÒn kinh tÕ ®Êt níc. 1. C¸c lý thuyÕt kinh tÕ vÒ b¶n chÊt cña l·i suÊt 1.1. Lý thuyÕt cña C.M¸c vÒ l·i suÊt. * Lý thuyÕt cña M¸c vÒ nguån gèc, b¶n chÊt l·i suÊt trong nÒn kinh tÕ hµng ho¸ TBCN Qua qóa tr×nh nghiªn cøu b¶n chÊt cña CNTB M¸c ®· v¹ch ra r»ng quy luËt gi¸ trÞ thÆng d tøc gi¸ trÞ lao ®éng kh«ng cña c«ng nh©n lµm thuª t¹o ra lµ quy luËt kinh tÕ c¬ b¶n cña chñ nghia t b¶n vµ nguån gèc cña mäi l·i suÊt ®Òu xuÊt ph¸t tõ gi¸ trÞ thÆng d. Theo M¸c, khi x· héi ph¸t triÓn th× t b¶n tµi s¶n t¸ch rêi T b¶n chøc n¨ng, tøc lµ quyÒn së h÷u t b¶n t¸ch rêi quyÒn sö dông t b¶n nhng môc ®Ých cña t b¶n lµ gi¸ trÞ mang l¹i gi¸ trÞ thÆng d th× kh«ng thay ®æi. V× vËy, trong x· héi ph¸t sinh quan hÖ cho vay vµ ®i vay, ®· lµ t b¶n th× sau mét thêi gian giao cho nhµ t b¶n ®i vay sö dông, t b¶n cho vay ®îc hoµn tr¶ l¹i cho chñ së h÷u nã kÌm theo mét gi¸ trÞ t¨ng thªm gäi lµ lîi tøc. VÒ thùc chÊt lîi tøc chØ lµ mét bé phËn cña gi¸ trÞ thÆng d mµ nhµ t b¶n ®i vay ph¶i cho nhµ t b¶n vay. Trªn thùc tÕ nã lµ mét bé phËn cña lîi nhuËn b×nh qu©n mµ c¸c nhµ t b¶n c«ng th¬ng nghiÖp ®i vay ph¶i chia cho c¸c nhµ t b¶n cho vay. Do ®ã nã lµ biÓu hiÖn quan hÖ bãc lét t b¶n chñ nghÜa ®îc më réng trong lÜnh vùc ph©n phèi vµ gi¬Ý h¹n tèi ®a cña lîi tøc lµ lîi nhu©n b×nh qu©n, cßn giíi h¹n tèi thiÓu th× kh«ng cã nhng lu«n lín h¬n kh«ng. V× vËy sau khi ph©n tÝch c«ng thøc chung cña t b¶n vµ h×nh th¸i vËn ®éng ®Çy ®ñ cña t b¶n M¸c ®· kÕt luËn:”L·i suÊt lµ phÇn gi¸ trÞ thÆng d ®îc t¹o ra do kÕt qu¶ bãc lét lao ®éng lµm thuª bÞ t b¶n bÞ t b¶n – chñ ng©n hµng chiÕm ®o¹t”. * Lý thuyÕt cña M¸c vÒ nguån gèc, b¶n chÊt l·i suÊt trong nÒn kinh tÕ XHCN C¸c nhµ kinh tÕ häc M¸c xÝt nh×n nhËn trong nÒn kinh tÕ XHCN cïng víi tÝn dông, sù tån t¹i cña l·i suÊt vµ t¸c ®éng cña nã do môc ®Ých kh¸c quyÕt ®Þnh, ®ã lµ môc ®Ých tho¶ m·n ®Çy ®ñ nhÊt c¸c nhu cÇu cña tÊt c¶ c¸c thµnh viªn trong x· héi. L·i suÊt kh«ng chØ lµ ®éng lùc cña tÝn dông mµ t¸c dông cña nã ®èi víi nhµ kinh tÕ ph¶i b¸m s¸t c¸c môc tiªu kinh tÕ. Trong XHCN kh«ng cßn ph¹m trï t b¶n vµ chÕ ®é ngêi bãc lét ngêi song ®iÒu ®ã kh«ng cã nghÜa lµ ta kh«ng thÓ x¸c ®Þnh b¶n chÊt cña l·i suÊt. B¶n chÊt cña l·i suÊt trong x· héi chñ nghÜa lµ “gi¸ c¶ cña vèn cho vay mµ nhµ níc sö dông víi t c¸ch lµ c«ng cô ®iÒu hoµ ho¹t ®éng h¹ch to¸n kinh tÕ ” Qua nh÷ng l·i suÊt luËn trªn ta thÊy c¸c nhµ kinh tÕ häc M¸c xÝt ®· chØ râ nguån gèc vµ b¶n chÊt l·i suÊt. Tuy nhiªn quan ®iÓm cña hä kh«ng thÓ hiÖn ®îc vai trß cña l·i suÊt vµ c¸c biÕn sè kinh tÕ vÜ m« kh¸c. ngµy nay tríc sù ®æ vì cña hÖ thèng XHCN, cïng víi chÝnh s¸ch lµm giµu chÝnh ®¸ng , chÝnh s¸ch thu hót 2 ®Ò ¸n lttt ®Çu t l©u dµi… ®· kh«ng phï hîp víi c¸c chÝnh s¸ch tr íc ®©y v× nã t«n träng quyÒn lîi ngêi ®Çu t, ngêi cã vèn, thõa nhËn thu nhËp tõ t b¶n. 1.2 Lý thuyÕt cña J.M. Keynes vÒ l·i suÊt: J.M. KEYNES (1833-1946) nhµ kinh tÕ häc næi tiÕng ngêi Anh cho r»ng l·i suÊt kh«ng ph¶i lµ sè tiÒn tr¶ c«ng cho viÖc tiÕt kiÖm hay nhÞn chi tiªu v× khi tÝch tr÷ tiÒn mÆt ngêi ta kh«ng nhËn ®îc mét kho¶n tr¶ c«ng nµo, ngay c¶ khi trêng hîp tÝch tr÷ rÊt nhiÒu tiÒn trong mét kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh nµo ®ã. V× vËy: “L·i suÊt chÝnh lµ sù tr¶ c«ng cho sè tiÒn vay, lµ phÇn thëng cho “së thÝch chi tiªu t b¶n”. l·i suÊt do ®ã cßn ®îc gäi lµ sù tr¶ c«ng cho sù chia l×a víi cña c¶i, tiÒn tÖ.” Sù ph©n tÝch b¶n chÊt l·i suÊt nh trªn cho thÊy nÕu l·i suÊt thÊp th× tæng sè nhu cÇu vÒ tiÒn mÆt cña d©n c sÏ vît qu¸ sè cung tiÒn vµ nÕu l·i suÊt cao th× sÏ cã mét lîng tiÒn mÆt d khi ®ã kh«ng ai muèn gi÷ tiÒn. 1.3 Lý thuyÕt cña trêng ph¸i träng tiÒn vÒ l·i suÊt: M.Friedman, ®¹i diÖn tiªu biÓu cña trêng ph¸i träng tiÒn hiÖn ®¹i, còng cã qu¶n ®iÓm t¬ng tù J.M.KEYNES r»ng l·i suÊt lµ kÕt qu¶ cña ho¹t ®éng tiÒn tÖ. Tuy nhiªn quan ®iÓm cña M. Friedman kh¸c c¬ b¶n víi Keynes ë viÖc x¸c ®Þnh vai trß cña l·i suÊt. NÕu Keynes cho r»ng cÇu tiÒn lµ mét hµm cña l·i suÊt cßn M.Friedman dùa vµo nghiªn cøu c¸c tµi liÖu thùc tÕ thèng kª trong mét thêi gian dµi, «ng ®i ®Õ kh¼ng ®Þnh møc l·i suÊt kh«ng cã ý nghÜa t¸c ®éng ®Õn lîng cÇu vÒ tiÒn mµ cÇu tiÒn biÓu hiÖn lµ mét hµm cña thu nhËp vµ ®a ra kh¸i niÖm tÝnh æn ®Þnh cao cña cÇu tiÒn tÖ. Cã thÓ thÊy r»ng : quan ®iÓm coi l·i suÊt lµ kÕt qu¶ ho¹t ®éng cña tiÒn tÖ ®· rÊt thµnh c«ng trong viÖc x¸c ®Þnh c¸c nh©n tè cô thÓ ¶nh hëng ®Õn l·i suÊt tÝn dông. Tuy nhiªn h¹n chÕ cña c¸ch tiÕp cËn nµy lµ suy b¶n chÊt cña lîi tøc lµ b¶n chÊt cña tiÒn vµ dõng l¹i ë viÖc nghiªn cøu cô thÓ. Tãm l¹i, l·i suÊt lµ tû lÖ % gi÷a kho¶n tiÒn ngêi ®i vay ph¶i tr¶ thªm cho ngêi cho vay trªn tæng sè tiÒn vay ®Çu mét thêi h¹n nhÊt ®Þnh ®Ó ®îc sö dông tiÒn vay ®ã. 2 - C¸c phÐp ®o l·i suÊt PhÐp ®o chÝnh x¸c nhÊt lµ l·i suÊt hoµn vèn. Nã lµ l·i suÊt lµm c©n b»ng gi¸ trÞ hiÖn t¹i cña kho¶n tiÒn tr¶ trong t¬ng lai víi gi¸ trÞ h«m nay cu¶ nã. V× kh¸i niÖm tiÒm Èn trong viÖc tÝnh l·i suÊt hoµn vèn cã ý nghÜa tèt vÒ mÆt kinh tÕ. Nã tÝnh cho 4 c«ng cô thÞ thÞ trêng tÝn dông: 2.1. Vay ®¬n: Fn  P1  i  n Fn: sè tiÒn vay vµ l·i thu vÒ trong t¬ng lai. P,n,i: sè tiÒn vay ban ®Çu, thêi h¹n vay tÝn dông vµ l·i suÊt ®¬n. 2.2. Vay hoµn tr¶ cè ®Þnh: FP FP FP FP TV      2 3 1  i 1  i  1  i  1  i  n TV: toµn bé mãn tiÒn vay FP: sè tiÒn tr¶ cè ®Þnh hµng n¨m. N: sè n¨m cho tíi m·n h¹n 2.3. Tr¸i kho¸n coupon: 3 ®Ò ¸n lttt C C C F Pb      2 3 1  i 1  i  1  i  1  i  n Pb: gi¸ tr¸i kho¸n C : TiÒn coupon hµng n¨m F : MÖnh gi¸ tr¸i kho¸n n : sè n¨m tíi ngµy m·n h¹n. 2.4. Tr¸i kho¸n gi¶m gi¸. i F  Pd Pd F: mÖnh gi¸ cña tr¸i kho¸n gi¶m gi¸ Pd: Gi¸ hiÖn thêi cña tr¸i kho¸n. 3.L·i suÊt thùc víi l·i suÊt danh nghÜa. Tõ l©u nay chóng ta ®· quªn mÊt t¸c dông cña l¹m ph¸t ®èi víi chi phÝ vay mîn. C¸i mµ chóng ta gäi lµ l·i suÊt kh«ng kÓ ®Õn l¹m ph¸t cÇn ®îc gäi mét c¸c chÝnh x¸c h¬n lµ l·i suÊt danh nghi· ®Ó ph©n biÖt víi l·i suÊt thùc. L·i suÊt danh nghÜa lµ l·i suÊt cho ta biÕt sÏ thu ®îc bao nhiªu ®ång hiÖn hµnh vÒ tiÒn l·i nÕu cho vay mét tr¨m ®ång trong mét ®¬n vÞ thêi gian(n¨m, th¸ng…). Nh vËy sau kho¶ng thêi gian ®ã ta sÏ thu ®îc mét kho¶n tiÒn gåm gèc vµ l·i. Tuy nhiªn gi¸ c¶ hµng ho¸ kh«ng ngøng biÕn ®éng do l¹m ph¸t, ®iÒu chóng ta quan t©m lµ lóc ®ã sè tiÒn gèc vµ l·i sÏ mua ®îc bao nhiªu hµng ho¸. L·i suÊt thùc lµ l·i suÊt danh nghÜa ®îc chØnh l¹i cho ®óng theo nh÷ng thay ®æi dù tÝnh vÒ møc gi¸, thÓ hiÖn møc l·i theo sè lîng hµng ho¸ vµ dÞch vô. Mèi quan hÖ gi÷a l·i suÊt danh nghÜa vµ l·i suÊt thùc ®îc Fisher ph¸t biÓu th«ng qua ph¬ng tr×nh mang tªn «ng nh sau: L·i suÊt thùc = l·i suÊt danh nghÜa – tû lÖ l¹m ph¸t dù tÝnh C«ng thøc x¸c ®Þnh l·i suÊt thùc nµy ®îc sö dông phæ biÕn hiÖn nay. Tuy nhiªn, c«ng thøc nµy kh«ng chó ý ®Õn tæng l·i thu ®îc ph¶i chÞu thuÕ thu nhËp. NÕu tÝnh ®Õn yÕu tè thuÕ th×: L·i suÊt thùc = l·i suÊt danh nghÜa – ThuÕ thu nhËp biªn thùc tÕ – Tû lÖ l¹m ph¸t dù tÝnh II. C¸c nh©n tè ¶nh hëng ®Õn l·i suÊt Nh chóng ta ®· biÕt l·i suÊt tÝn dông ng©n hµng ®îc x¸c ®Þnh trªn c¬ së c©n b»ng cung cÇu tiÒn göi, tiÒn cho vay trªn thÞ trêng. Do ®ã nh÷ng nh©n tè ¶nh hëng tíi h×nh th¸i diÔn biÕn cña l·i suÊt chÝnh lµ nh÷ng nh©n tè t¸c ®éng lµm thay ®æi cung cÇu tiÒn vay. Ph©n tÝch diÔn biÕn l·i suÊt trªn thÞ trêng tr¸i kho¸n (khu«n mÉu tiÒn vay) vµ trªn thÞ trêng tiÒn tÖ (khu«n mÉu a thÝch tiÒn mÆt) tuy cã nh÷ng ®Æc ®iÓm kh¸c nhau nhng ®Òu mang l¹i nh÷ng kÕt qu¶ t¬ng ®¬ng nhau trong viÖc xem xÐt vÊn ®Ò l·i suÊt ®îc x¸c ®Þnh nh thÕ nµo. B©y giê sÏ sö dông tæng hîp hai ph¬ng ph¸p: khu«n mÉu tiÒn vay vµ khu«n mÉu tiÒn mÆt, ®ång thêi chó ý ®Õn nh÷ng ®Æc ®iÓm cña nÒn kinh tÕ hiÖn ®¹i ®Ó ph©n tÝch c¸c nh©n tè ¶nh hëng tíi l·i suÊt. 1. Cña c¶i – t¨ng tr ëng. Ph©n tÝch khu«n mÉu tiÒn mÆt cho thÊy khi cña c¶i t¨ng lªn trong thêi kú t¨ng trëng kinh tÕ cña mét chu kú kinh tÕ, lîng cÇu tiÒn sÏ t¨ng do mäi ngêi gia t¨ng tiªu dïng hoÆc ®Çu t hay chØ ®¬n gi¶n lµ muèn gi÷ thªm tiÒn lµm n¬i tr÷ gÝa 4 ®Ò ¸n lttt trÞ. KÕt qu¶ lµ ®êng cÇu tiÒn dÞch chuyÓn vÒ bªn ph¶i trong khi ®êng cung tiÒn do chÝnh phñ quy ®Þnh ®êng th¼ng ®øng. Nh vËy khu«n mÉu tiÒn mÆt ph©n tÝch diÔn biÕn l·i suÊt trªn thÞ trêng tiÒn tÖ ®a ®Õn kÕt luËn: “Khi cña c¶i t¨ng lªn trong giai ®o¹n t¨ng trëng cña chu kú kinh tÕ(c¸c biÕn sè kh¸c kh«ng ®æi) l·i suÊt sÏ t¨ng lªn vµ ngîc l¹i”. Ms L·i suÊt i E2 i2 2. Kh¶ n¨ng sinh lêi dù tÝnh cña c¸c c¬ héi ®Çu t Md2nghiÖp dù tÝnh cã thÓ lµm 1 Cµng cã nhiÒu c¬ héi i®Çu t sinh lîi mµEmét doanh 1 Md th× doanh nghiÖp sÏ cµng cã nhiÒu ý ®Þnh vay vèn vµ1 t¨ng sè d vay nî nh»m tµi trî cho c¸c cuéc ®Çu t nµy. Khi nÒn kinh tÕ ®ang ph¸t triÓn nhanh cã rÊt nhiÒu c¬ héi ®Çu t ®îc tr«ng ®îi lµ sinh lîi, do ®ã lîng cÇu tiÒn cho vay ë mçi gi¸ trÞ l·i suÊt H×nh t¨ng lªn. 1.1: M« t¶ mèi liªn hÖ gi÷a t¨ng trëng vµ l·i suÊt. Khi cña c¶i t¨ng lªn ® êng cÇu tiÒn dÞch chuyÓn sang ph¶i tõ Md1 ®Õn Md2 lµm l·i suÊt tõ i1 ®Õn i2 3. L¹m ph¸t dù tÝnh: Nh ta ®· biÕt, chi phÝ thùc cña viÖc vay tiÒn ®îc ®o mét c¸ch chÝnh x¸c h¬n b»ng l·i suÊt thùc lµ l·i suÊt danh nghÜa trõ ®i l¹m ph¸t dù tÝnh. Do ®ã mét l·i suÊt cho tríc, khi l¹m ph¸t dù tÝnh t¨ng lªn, chi phÝ thùc hiÖn viÖc vay tiÒn gi¶m H×nh 1.2: ¶nh hëng t¨ng kh¶ n¨ng sinh lêi dù tÝnh cña c¸c c¬ héi ®Çu t tíi l·i suÊt. §êng cÇu t¨ng dÞch chuyÓn tõ D1 tíi D2. l·i suÊt t»ng tõ i1 tíi i2. Vëy t¨ng c¬ héi ®Çu t sinh lîi sÏ lµm t¨ng l·i suÊt do t¨ng cÇu vÒ t b¶n cho vay vµ ngîc l¹i. S L·i suÊt i i2 i1 Md2 Md1 Lîng tiÒn xuèng nªn cÇu tiÒn vay t¨ng lªn. MÆt kh¸c khi l¹m ph¸t dù tÝnh t¨ng lªn th× lîi tøc dù tÝnh cña nh÷ng kho¶n tiÒn göi gi¶m xuèng. Nh÷ng ngêi cho vay lËp tøc chuyÓn vèn tiÒn tÖ vµo mét thÞ trêng kh¸c nh thÞ trêng bÊt ®éng s¶n hay dù tr÷ hang ho¸, vµng b¹c… KÕt qu¶ lîng cung t b¶n cho vay gi¶m ®èi víi bÊt kú l·i suÊt nµo cho tríc. 5 ®Ò ¸n lttt Nh mét sù thay ®æi vÒ l¹m ph¸t dù tÝnh sÏ t¸c ®éng ®Õn cung cÇu t b¶n cho vay. Cô thÓ, t¨ng l¹m ph¸t dù tÝnh sÏ lµm t¨ng l·i suÊt do gi¶m lîng cung øng vµ t¨ng cÇu vÒ t b¶n. 4. Thay ®æi møc gi¸ Khi møc gi¸ t¨ng lªn, cïng víi mét lîng tiÒn nh cò hµng mµ nã mua ®îc sÏ Ýt h¬n, nghÜa lµ gi¸ trÞ ®ång tiÒn bÞ gi¶m xuèng. §Ó kh«i phôc l¹i tµi s¶n cña m×nh d©n chóng muèn gi÷ mét lîng tiÒn danh nghÜa lín h¬n do ®ã lµm ®êng cÇu tiÒn dÞch chuyÓn sang ph¶i. §iÒu ®ã chøng tá r»ng khi mùc gi¸ t¨ng lªn, c¸c biÕn sè kh¸c kh«ng ®æi, l·i suÊt sÏ t¨ng. S2 Ms S1 L·i suÊt i H×nh 1.4: Quan hÖ gi÷a møc L·i suÊt i i2 gi¸H×nh vµ l·i1.2: suÊtM« P t¨ng lµmliªn dÞchhÖ t¶ mèi chuyÓn tõ Md ®Õn , l·i vµ suÊtl·i gi÷a l¹m ph¸t 1 dùd2tÝnh t¨ng tõ i1L¹m ®Õn iph¸t suÊt. dù tÝnh t¨ng 2 dÇn ®Õn cÇu vÒ t b¶n cho vay i2 i t¨ng tõ D1 ®Õn D2 ®ång thêi 1 cung gi¶m tõ S1 ®Õn S2, l·i suÊt i1 t¨ng tõ i1 ®Õn i2 E2 E1 D2 Md2D 1 Md1 Lîng tiÒn Lîng tiÒn 5. Ho¹t ®éng thu, chi cña Nhµ níc Ng©n s¸ch Nhµ níc võa lµ nguån cung tiÒn göi võa lµ nguån cÇu tiÒn vay ®èi víi ng©n hµng. Do ®ã, sù thay ®æi gi÷a thu, chi ng©n s¸ch Nhµ níc lµ mét trong nh÷ng nh©n tè ¶nh hëng ®Õn l·i suÊt. Ng©n s¸ch béi chi hay thu kh«ng kÞp tiÕn ®é sÏ dÉn ®Õn l·i suÊt t¨ng. §Ó bï ®¾p, chÝnh phñ sÏ vay d©n b»ng c¸ch ph¸t hµnh tr¸i phiÕu. Nh vËy lîng tiÒn trong d©n chóng sÏ bÞ thu hÑp lµm t¨ng l·i suÊt. Ngoµi ra khi th©m hôt ng©n s¸ch ®· trùc tiÕp lµm cÇu vÒ quü cho vay trong c¸c ®Þnh chÕ tµi chÝnh t¨ng lªn, trong khi cung l¹i gi¶m vµ n©ng cao l·i suÊt hoÆc ngêi d©n dù ®o¸n l¹m ph¸t sÏ t¨ng cao do Nhµ níc t¨ng khèi lîng cung øng tiÒn tÖ, dÉn tíi viÖc g¨m tiÒn l¹i ®Ó mua tµi s¶n kh¸c lµm cung quü cho vay bÞ gi¶m mét c¸ch t¬ng øng vµ l·i suÊt t¨ng lªn. Trêng hîp béi thu ng©n s¸ch sÏ dÉn ®Õn l·i suÊt gi¶m do sù vËn ®éng ngîc l¹i víi trêng hîp chi ng©n s¸ch. 6. Tû gi¸ hèi ®o¸i Tû gi¸ lµ gi¸ c¶ tiÒn tÖ cña níc nµy thÓ hiÖn b»ng ®¬n vÞ tiÒn tÖ cña níc kh¸c. Tû gi¸ do quan hÖ cung cÇu trªn thÞ trêng ngo¹i hèi quyÕt ®Þnh vµ chÞu ¶nh hëng 6 ®Ò ¸n lttt cña nhiÒu nh©n tè nh gi¸ c¶, thuÕ… trong xu thÕ toµn cÇu ho¸ hiÖn nay lµm cho kh«ng mét quèc gia nµo, nÕu muèn tån t¹i vµ ph¸t triÓn, l¹i kh«ng tham gia thùc hiÖn ph©n c«ng lao ®éng vµ th¬ng m¹i quèc tÕ. Th«ng qua qu¸ tr×nh trao ®æi bu«n b¸n gi÷a c¸c níc tû gi¸ hèi ®o¸i gi¶m, xuÊt khÈu t¨ng lªn nguån thu ngo¹i tÖ t¨ng lªn. §iÒu ®ã lµm t¨ng cung ngo¹i tÖ, t¬ng ®¬ng víi viÖc t¨ng cÇu néi tÖ kÕt qu¶ lµ lµm l·i suÊt t¨ng lªn. B»ng c¸ch lËp luËn t¬ng tù, chóng ta sÏ thu ®îc mét møc l·i suÊt néi tÖ thÊp h¬n nÕu tû gi¸ hèi ®o¸n t¨ng lªn, ®ång néi tÖ cã gi¸ h¬n. Tãm l¹i, khi møc gi¸ cña ®ång tiÒn mét níc so víi c¸c nc kh¸c gi¶m xuèng th× mét íc ®o¸n hîp lý lµ l·i suÊt trong nc sÏ t¨ng lªn vµ ngîc l¹i. H×nh 1.7: M« t¶ S2(®) e ($/®) khi ®ång néi tÖ E ($/®) S(®) gi¶m gi¸, e($/®) S1(®) gi¶m lµm xuÊt E2 khÈu t¨ng, S($) t¨ng hay D(®) t¨ng lµm ®ång e E1 D(®) néi tÖ T¨ng gi¸ D2(®) Lîng 2 e vµ l·i 7.suÊt néitiÒn cung øng Q D1(®) tÖ t¨ngQua ph©n tÝch trªn cho thÊy cã rÊt nhiÒu nh©n tè1 ¶nh hëng ®Õn l·i suÊt nhng nh©n tè ¶nh hëng lín vµ nh¹y c¶m víi l·i suÊt lµ lîng tiÒn cung øng. VËy Q lîng tiÒn cung øng thay ®æi th× nã cã t¸c ®éng ®Õn lîng tiÒn cung øng nh thÕ nµo? Mét sù t¨ng lªn cña lîng tiÒn cung øng g©y ra 4 t¸c ®éng ®èi víi l·i suÊt: t¸c dông tÝnh láng, t¸c dông tÝnh thu nhËp, t¸c dông møc gi¸, t¸c dông l¹m ph¸t dù tÝnh. - T¸c dông tÝnh láng cho biÕt mét sù t¨ng lªn cña lîng tiÒn cung øng sÏ lµm gi¶m nhÑ l·i suÊt, bëi v× ®êng cung tiÒn sÏ dÞch chuyÓn sang ph¶i. - T¸c dông thu nhËp chØ ra r»ng do t¨ng lîng tiÒn cung øng sÏ cã ¶nh tèt ®Õn nÒn kinh tÕ, sÏ lµm t¨ng thu nhËp khi ®ã l·i suÊt sÏ t¨ng lªn. V× ®êng cÇu tiÒn lóc nµy sÏ dÞch chuyÓn sang ph¶i. - T¸c dông møc gi¸ cho biÕt mét sù t¨ng lîng tiÒn cung øng sÏ lµm møc gi¸ chung t¨ng lªn vµ kÕt qña l·i suÊt c©n b»ng t¨ng. - T¸c dông l¹m ph¸t dù tÝnh: sù t¨ng lªn lîng tiÒn cung wngs sÏ lµm d©n cóng dù tÝnh mét møc l¹m ph¸t cao hn trong t¬ng lai. KÕt qu¶ lµ l·i suÊt t¨ng lªn. Trong 4 t¸c dông trªn chØ cã t¸c dông tÝnh láng chØ ra r»ng mét sù t¨ng lªn cña lîng tiÒn cung ngs sÏ lµm gi¶m l·i suÊt trong khi c¸c t¸c dông kh¸c th× ngîc l¹i. Nghiªn cøu thùc tiÔn cho thÊy t¸c dông thu nhËp, møc gi¸ vµ l¹m ph¸t dù tÝnh vît tréi so víi tÝnh láng. V× vËy mét sù t¨ng lîng tiÒn cung øng dÉn ®Õn viÖc t¨ng l·i suÊt trong dµi h¹n. III. Vai trß cña l·i suÊt trong nÒn kinh tÕ 1. L·i SuÊt víi qu¸ tr×nh huy ®éng vèn. 7 ®Ò ¸n lttt Lý thuyÕt vµ thùc tiÔn ®Òu cho thÊy ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ cÇn ph¶i cã vèn vµ thêi gian. C¸c níc t b¶n ph¸t triÓn ph¶i mÊt hµng tr¨m n¨m ph¸t triÓn c«ng nghiÖp vµ qu¸ tr×nh l©u dµi tÝch tô vèn tõ s¶n xuÊt vµ tiªu dïng. §èi víi ViÖt Nam trªn con ®êng ph¸t triÓn kinh tÕ th× vÊn ®Ò tÝch luü vµ sö dông vèn cã tÇm quan träng ®Æc biÖt c¶ vÒ ph¬ng ph¸p nhËn thøc vµ chØ ®¹o thùc tiÔn. V× vËy chÝnh s¸ch l·i suÊt cã vai trß hÕt søc quan träng trong viÖc huy ®éng nguån vèn nhµn rçi trong x· héi vµ c¸c tæ chøc kinh tÕ ®¶m b¶o ®óng ®Þnh híng vèn trong níc lµ quyÕt ®Þnh, vèn ngoµi níc lµ quan träng trong chiÕn lîc CNH-H§H níc ta hiÖn nay. ViÖc ¸p dông mét chÝnh s¸ch l·i suÊt hîp lý ®¶m b¶o nguyªn t¾c: l·i suÊt ph¶i b¶o tån ®îc gi¸ trÞ vèn vay, ®¶m b¶o tÝch luü cho c¶ ngêi cho vay vµ ngêi ®i vay. Cô thÓ: + Tû lÖ l¹m ph¸t< l·i suÊt tiÒn göi < l·i suÊt tiÒn vay < tû suÊt lîi nhuËn b×nh qu©n. + L·i suÊt ng¾n h¹n < l·i suÊt dµi h¹n (®èi víi c¶ tiÒn göi vµ tiÒn vay) 2. L·i suÊt víi qu¸ tr×nh ®Çu t Qu¸ tr×nh ®Çu t cña doanh nghiÖp vµo tµi s¶n cè ®Þnh ®îc thùc hiÖn khi mµ hä dù tÝnh lîi nhuËn thu ®îc tõ tµi s¶n cè ®Þnh nµy nhiÒu h¬n sè l·i ph¶i tr¶ cho c¸c kho¶n ®i vay ®Ó ®Çu t. Do ®ã khi l·i suÊt xuèng thÊp c¸c h·ng kinh doanh cã ®iÒu kiÖn tiÕn hµnh më réng ®Çu t vµ ngîc l¹i. Trong m«i trêng tiÒn tÖ hoµn chØnh, ngay c¶ khi mét doanh nghiÖp thõa vèn th× chi tiªu ®Çu t cã kÕ ho¹ch vÉn bÞ ¶nh hëng bëi l·i suÊt, bëi v× thay cho viÖc ®Çu t vµo më réng s¶n xuÊt doanh nghiÖp cã thÓ mua chøng kho¸n hay göi vµo ng©n hµng nÕu l·i suÊt cña nã cao §Æc biÖt trong thêi kú nÒn kinh tÕ bÞ ®×nh trÖ, hµng ho¸ ø ®äng vµ xuèng gi¸, cã dÊu hiÖu thõa vèn vµ ¸p lùc l¹m ph¸t thÊp cÇn ph¶i h¹ l·i suÊt v× nguyªn t¾c c¬ b¶n lµ l·i suÊt ph¶i nhá h¬n lîi nhuËn b×nh qu©n cña ®Çu t, sù chªnh lÖch nµy sÏ t¹o ®éng lùc cho c¸c doanh nghiÖp më réng quy m« ®Çu t. Mèi quan hÖ gi÷a ®Çu t vµ l·i suÊt ®îc thÓ hiÖn qua ®å thÞ sau: L·i suÊt H×nh 1.8: BiÓu diÔn mèi quan hÖ tû lÖ nghÞch gi÷a ®Çu t vµ l·i suÊt. i1 _ I = I – b*i i2 I1 I2 §Çu t 3. L·i suÊt víi tiªu dïng vµ tiÕt kiÖm: Thu nhËp cña mét hé gia ®×nh thêng ®îc chia thµnh hai bé phËn: tiªu dïng vµ tiÕt kiÖm. Tû lÖ ph©n chia nµy phô thuéc vµo nhiÒu nh©n tè nh thu nhËp, vÊn ®Ò hµng ho¸ l©u bÒn vµ tÝn dông tiªu dïng, hiÖu qu¶ cña tiÕt kiÖm trong ®ã l·i suÊt cã t¸c dông tÝch cùc tíi c¸c nh©n tè ®ã. Khi l·i suÊt thÊp chi phÝ tÝn dông tiªu dïng thÊp, ngêi ta vay nhiÒu cho viÖc tiªu dïng hµng ho¸ nghÜa lµ tiªu dïng nhiÒu h¬n. khi l·i suÊt cao ®em l¹i thu nhËp tõ kho¶n tiÒn ®Ó dµnh nhiÒu h¬n sÏ khuyÕn khÝch tiÕt kiÖm, do ®ã tiÕt kiÖm t¨ng. 4. L·i suÊt víi tû gi¸ hèi ®o¸i vµ ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu 8 ®Ò ¸n lttt Tû gi¸ lµ gi¸ c¶ tiÒn tÖ cña níc nµy thÓ hiÖn b»ng ®¬n vÞ tiÒn tÖ cña níc kh¸c. Tû gi¸ do quan hÖ cung cÇu trªn thÞ trêng ngo¹i hèi quy ®Þnh vµ chÞu ¶nh ¶nh hëng cña nhiÒu nh©n tè nh gi¸ c¶ thuÕ quan, n¨ng suÊt lao ®éng…Ngoµi ra trong ng¾n h¹n tû gi¸ cßn chÞu ¶nh hëng cña l·i suÊt tiÒn göi néi tÖ vµ ngo¹i tÖ. Sù thay ®æi l·i suÊt tiÒn göi néi tÖ ë ®©y lµ sù thay ®æi trong l·i suÊt danh nghÜa. NÕu l·i suÊt danh nghÜa t¨ng do tû lÖ l¹m ph¸t t¨ng (l·i suÊt thùc kh«ng ®æi) th× tû gi¸ gi¶m. NÕu l·i suÊt danh nghÜa t¨ng do l·i suÊt thùc tÕ t¨ng (tû lÖ l¹m ph¸t kh«ng ®æi) th× tû gi¸ t¨ng. khi tû gi¸ ®ång ngo¹i tÖ t¨ng ®ång néi tÖ sÏ gi¶m gi¸ (tû gi¸ gi¶m) vµ ngîc l¹i. Tû gi¸ rÊt quan träng trong ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu (XNK). Do vËy mét sù biÕn ®éng cña l·i suÊt trong níc vµ ngo¹i tÖ ¶nh hëng rÊt lín ®Õn ho¹t ®éng XNK: + Vai trß cña l·i suÊt trong níc víi qu¸ tr×nh XuÊt NhËp KhÈu: khi l·i suÊt thùc tÕ t¨ng lªn lµm cho tû gi¸ hèi ®o¸i t¨ng lªn. tû gi¸ hèi ®o¸i cao h¬n lµm hµng ho¸ cña níc ®ã ë níc ngoµi trë nªn ®¾t h¬n lªn vµ hµng ho¸ níc ngoµi ë níc ®ã sÏ trë nªn rÎ h¬n, dÉn ®Õn gi¶m xuÊt khÈu rßng. Mèi quan hÖ nµy ®îc biÓu thÞ bëi ®å thÞ sau: L·i suÊt H×nh 1.9: Víi mét møc l·i suÊt thùc tÕ thÊp, tû gi¸ thÊp vµ xuÊt khÈu rßng cao víi møc l·i suÊt cao tû gi¸ cao vµ xuÊt khÈu rßng thÊp i1 NX = NX(i) i2 NX NX2 + Vai trß cña l·i suÊt níc ngoµi víi xuÊt khÈu rßng: 1 Khi l·i suÊt tiÒn göi b»ng ngo¹i tÖ t¨ng lªn, ®êng lîi tøc dù tÝnh cña ®ång ngo¹i tÖ dÞch chuyÓn sang ph¶i lµm gi¶m tû gi¸ hèi ®o¸i. Hµng xuÊt khÈu trë nªn rÎ h¬n so víi c¸c quèc gia kh¸c. H×nh 1.10: L·i suÊt n íc ngoµi t¨ng, ®êng lîi tøc dù tÝnh cña ®ång ngo¹i tÖ dÞch chuyÓn sang ph¶i, vµ TGH§ gi¶m e(USD/VND) RET1 RET2 i1 i2 Lîi tøc dù tÝnh 9 ®Ò ¸n lttt Lý luËn vµ thùc tiÔn ®· thõa nhËn mèi quan hÖ chÆt chÏ gi÷a l·i suÊt vµ l¹m ph¸t. Fishes chØ ra r»ng l·i suÊt t¨ng cao trong thêi kú l¹m ph¸t. Nh÷ng níc tr¶i qua l¹m ph¸t cao còng chÝnh lµ nh÷ng níc cã møc l·i xuÊt cao. l¹m ph¸t lµ hiÖn tîng mÊt gi¸ cña ®ång tiÒn, lµ t×nh tr¹ng t¨ng liªn tôc cña møc gi¸ chung trong nÒn kinh tÕ do nhiÒu nguyªn nh©n kh¸c nhau. Do vËy còng cã nhiÒu biÖn ph¸p kh¸c nhau ®Ó kiÓm so¸t l¹m ph¸t, trong ®ã gi¶i ph¸p vÒ l·i suÊt cã ý nghÜa ®Æc biÖt quan träng. Trong thêi kú l¹m ph¸t, t¨ng l·i suÊt sÏ cho phÐp hÖ thèng ng©n hµng cã thÓ thu hót phÇn lín sè tiÒn cã trong lu th«ng, khiÕn cho ®ång tiÒn trong lu th«ng gi¶m, c¬ sè tiÒn vµ lîng tiÒn cung øng gi¶m, l¹m ph¸t dîc kiÒm chÕ. nh vËy l·i suÊt còng gãp phÇn vµo viÖc kh¾c phôc l¹m ph¸t. Tuy nhiªn, dïng l·i suÊt ®Ó chèngl¹m ph¸t kh«ng thÓ duy tr× l©u dµi v× nã sÏ lµm gi¶m ®Çu t, tæng cÇu, s¶n lîng. Do vËy ph¶i kÕt hîp nã víi c¸c c«ng cô kh¸c. 6. L·i suÊt víi qu¸ tr×nh ph©n bæ c¸c nguån lùc. TÊt c¶ c¸c nguån lùc ®Òu cã tÝnh khan hiÕm. VÊn ®Ò lµ x· héi ph¶i ph©n bæ vµ sö dông c¸c nguån lùc sao cho hiÖu qu¶. Nghiªn cøu trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng cho thÊy gi¸ c¶ ®ãng vai trß cùc kú quan träng trong viÖc ph©n bæ c¸c nguån lùc gi÷a c¸c ngµnh kinh tÕ. Nh ta ®· biÕt, l·i suÊt lµ mét lo¹i gi¸ c¶, nghÜa lµ l·i suÊt cã vai trß ph©n bæ hiÖu qu¶ c¸c nguån lùc khan hiÕm cña x· héi. §Ó quyÕt ®Þnh ®Çu t vµo mét ngµnh kinh tÕ mét dù ¸n hay mét tµi s¶n nµo ®ã chóng ta ®Òu ph¶i quan t©m ®Õn sù chªnh lÖch gi÷a gi¸ trÞ tû suÊt lîi tøc thu ®îc víi chi phÝ ban ®Çu. §iÒu nµy cã nghÜa lµ ph¶i xem viÖc ®Çu t nµy cã mang l¹i lîi nhuËn hay kh«ng vµ cã ®¶m b¶o hiÖu qu¶ kinh doanh ®Ó tr¶ kho¶n tiÒn l·i cña sè tiÒn vay cho chi phÝ ban ®Çu hay kh«ng. Khi quyÕt ®Þnh ®Çu t vµo mét ngµnh kinh tÕ, mét dù ¸n hay mét tµi s¶n ta ph¶i quan t©m tíi chªnh lÖch gi÷a lîi nhuËn ®em l¹i vµ sè tiÒn vay ph¶i tr¶. Khi chªnh lÖch nµy lµ d¬ng, th× nguån lùc sÏ ®îc ph©n bæ tíi ®ã vµ lµ sù ph©n bæ hiÖu qu¶. 7. L·i suÊt vai trß cña nã ®èi víi Ng©n Hµng Th¬ng m¹i L·i suÊt víi vai trß lµ ®ßn bÉy kinh tÕ cùc kú lîi h¹i,cã ¶nh hëng trùct iÕp ®Õn kÕt qu¶ ho¹t ®éng kinh doanh cña mét NH vµ quan träng h¬n lµ c«ng cô ®iÒu hµnh cùc kú nh¹y bÐn trong hÖ thèng NH . Vai trß cña l·i suÊt víi NHTM thÓ hiÖn ë bèn khÝa c¹nh: -Tríc hÕt ,yªu cÇu møc gi¸ s¶n phÈm cña NH (l·i suÊt) ph¶i ®¶m b¶o ®îc sù duy tr× vµ ph¸t triÓn cña ho¹t ®éng NH, nghÜa lµ l¸i suÊt ph¶i ®¶m b¶o bï ®¾p ®îc mäi chi phÝ hîp lý vµ cã l·i. Cµng tiÕt kiÖm ®îc chi phÝ cho ho¹t ®éng kinh doanh vµ tæ chøc hîp lý bé m¸y tæ chøc vµ lao ®éng cña ®¬n vÞ m×nh NH cµng cã l·i . -Thø hai, l·i xuÊt cßn lµ mét trong c¸c cÇu nèi gi÷a s¶n phÈm cña NH víi kh¸ch hµng,mµ chñ yÕu lµ c¸c nhµ s¶n xuÊt.V× vËy l·o suÊt thùc cña NH kh«ng nªn vît qu¸ l·i suÊt thùc mang l¹i tõ ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh trong tõng thêi kú,tõng giai ®o¹n ph¸t triÓn mét ®Êt níc.L·i suÊt tÝn dông cña c¸c NHTM qu¸ cao sÏ kh«ng khuyÕn khÝch doanh nghiÖp ®i vay ®Ó ®Çu t s¶n xuÊt kinh doanh ,NH cã thÓ mÊt kh¸ch.Tù do ho¸ l·i suÊt t¹o ®éng lùc thóc ®Èy c¹nh tranh trong c¸c NHTM. C¹nh tranh thóc ®Èy tiÕn bé vµ d©n chñ ho¸ ho¹t ®éng NHTM. -Thø ba: l·i xuÊt tÝn dông cña NHTM phô thuéc vµo l·i suÊt cña NHTW nhiÒu khi NHTM kh«ng tù ®Þnh ®o¹t ®îc gi¸ mua, gi¸ b¸n cña m×nh -Cuèi cïng ta nãi ®Õn mèi quan hÖ gi÷a l·i suÊt vµ doanh lîi chøng kho¸n. L·i suÊt trªn thÞ trêng tiÒn tÖ cã ¶nh hëng lín ®Õn ph¸t hµnh vµ mua b¸n chøng kho¸n trªn thÞ trêng tµi chÝnh. NÕu l·i xuÊt NH tr¶ cho ngêi tiÕt kiÖm cao, ngêi göi tiÕt kiÖm sÏ thÝch göi tiÕt kiÖm sÏ thÝch göi vµo NH ®Ó hëng l·i suÊt cao vµ rñi ro thÊp h¬n lµ mua chøng kho¸n víi l·i suÊt thÊp, rñi ro l¹i cao. 10 ®Ò ¸n lttt PhÇn II C¸c chÝnh s¸ch l·i suÊt ®îc thùc hiÖn ë viÖt nam trong thêi gian qua I . Giai ®o¹n tõ th¸ng 3/1989 trë vÒ tríc. NghÞ ®Þnh 53/H§BT ngµy 26/3/1988 vµ 2 ph¸p lÖnh vÒ NH (1/10/1990) NHNN qui ®Þnh cô thÓ c¸c lo¹i l·i suÊt TG vµ tiÒn vay ®Ó NHTM thùc hiÖn l·i suÊt ©m. NghÜa lµ: + L·i suÊt tiÒn göi < møc l¹m ph¸t + L·i suÊt cho vay < l·i suÊt huy ®éng < møc l¹m ph¸t ChÝnh s¸ch l·i suÊt nh vËy ®· cã t¸c ®éng xÊu ®Õn ho¹t ®éng cña NHTM vµ doanh nghiÖp. 1. §èi víi NHTM - ChÝnh s¸ch l·i suÊt cøng nh¾c khiÕn cho c¸c NHTM kh«ng linh ho¹t trong ho¹t ®éng tÝn dông tríc mäi biÕn ®éng cña nÒn kinh tÕ. - L·i suÊt tÝn dông lu«n ë møc quy ®Þnh b¾t buéc nªn kh«ng khuyÕn khÝch c¹nh tranh lµnh m¹nh gi÷a c¸c NHTM. - L·i suÊt tiÒn göi < l¹m ph¸t nªn kh«ng khuyÕn khÝch ngêi d©n vµ c¸c tæ chøc göi tiÒn vµo ng©n hµng. Do ®ã chØ huy ®éng ®îc vèn ng¾n h¹n mµ l¹i cho vay trung vµ dµi h¹n, kÕt qu¶ lµ lç. - L·i suÊt cho vay < l·i suÊt huy ®éng vèn vµ møc l¹m ph¸t nªn ng©n hµng trong t×nh tr¹ng bao cÊp ®èi víi doanh nghiÖp vay vèn vµ th«ng qua hÖ thèng tÝn dông l·i suÊt thÊp lu«n trong t×nh tr¹ng lç ho¹t ®éng Ng©n hµng kh«ng æn ®Þnh. 2. §èi víi doanh nghiÖp. - V× l·i suÊt cho vay < l·i suÊt huy ®éng nªn c¸c doanh nghiÖp thÞ nhau vay vèn, t×m mäi c¸ch , mäi c¬ héi vay vèn ®Ó ®îc hëng bao cÊp. - Doanh nghiÖp vay nhiÒu nhng lîi nhuËn thu ®îc kh«ng ph¶i do s¶n xuÊt kinh doanh mµ do hëng bao cÊp cña NHTM t¹o møc lîi nhuËn gi¶ cho c¸c doanh nghiÖp. II. giai ®o¹n cuèi 1992 ,chuÓn Tõ l·i suÊt ©m sang l ·i suÊt d¬ng Khi l¹m ph¸t ®îc kiÒm chÕ vµ ®Èy lïi, cã ®iÒu kiÖn ®Ó thùc hiÖn laÜ suÊt d¬ng tøc lµ l·i suÊt cho vay > l·i suÊt huy ®éng > møc l¹m ph¸t . Th¸ng 10/1992 NHNN tõng bíc thùc hiÖn l·i suÊt d¬ng vµ ®Õn th¸ng 3/1993 thùc hiÖn l·i suÊt d¬ng hoµn toµn. NHNN vÉn qui ®Þnh møc l·i suÊt tiÒn göi vµ cho vay cô thÓ, cã sù ph©n biÖt gi÷a c¸c thµnh phÇn kinh tÕ, l·i suÊt cho vay ng¾n h¹n lín h¬n l·i suÊt cho vay trung vµ dµi h¹n ®· ph¸t huy hiÖu qu¶, víi l·i suÊt tiÕt kiÖm kh«ng kú h¹n lµ 109% n¨m, l·i suÊt tiÕt kiÖm 3 th¸ng lµ 12% th¸ng, tøc lµ 144%/ n¨m, huy ®éng ®îc nguån vèn nhµn rçi trong d©n c. 1. T¸c ®éng tÝch cùc cña chÝnh s¸ch l·i suÊt thùc d¬ng. * §èi víi NHTM 11 ®Ò ¸n lttt ChuyÓn tõ l·i suÊt ©m sang l·i suÊt d¬ng tøc lµ ngµnh ng©n hµng ®· tõng bíc thùc hiÖn mét c¸ch nhÊt qu¸n ®¼ng thøc quan träng trong c¬ chÕ thÞ trêng: l·i suÊt cho vay tÝn dông> l·i suÊt tiÒn göi tiÕt kiÖm> tû lÖ l¹m ph¸t. Do ®ã NHTM kh«ng cßn ph¶i bao cÊp ®èi víi c¸c doanh nghiÖp vay vèn th«ng qua tÝn dông n÷a. L·i suÊt thùc d¬ng cao ®· thu hót mét sè lîng tiÒn göi lín vµo c¸c ng©n hµng lµm lîng tiÒn dù tr÷ cu¶ c¸c ng©n hµng t¨ng cao ®¸p øng ®îc nhu cÇu vay vèn cña doanh nghiÖp. * §èi víi doanh nghiÖp. L·i suÊt tiÒn göi cao dÉn ®Õn l·i suÊt cho vay cao, c¸c doanh nghiÖp buéc ph¶i c©n nh¾c viÖc vay vèn ®Çu t, ph¶i xem xÐt vµ lùa chän c¸c ph¬ng ¸n ®Çu t cã hiÖu qu¶ nhÊt. C¬ cÊu tæ chøc c¸c doanh nghiÖp ®îc tæ chøc mét c¸ch hîp lý h¬n, gi¶m thiÓu bé phËn qu¶n lý cång kÒnh ®Ó gi¶m thiÓu chi phÝ. Tuy cã nhiÒu t¸c ®éng tÝch cùc nhng nÕu kÐo dµi t×nh tr¹ng chªnh lÖch lín l·i suÊt tiÒn göi vµ l¹m ph¸t sÏ dÉn ®Õn t¸c ®éng xÊu. 2. T¸c ®éng tiªu cùc cña chÝnh s¸ch l·i suÊt thùc d¬ng qu¸ cao ®Õn ho¹t ®éng NHTM vµ DN. * §èi víi NHTM. Do l·i suÊt tiÒn göi cao dÉn ®Õn l·i suÊt cho vay cao nªn cµng khuyÕn khÝch göi tiÒn h¬n lµ vay tiÒn. Bªn c¹nh ®ã, l·i suÊt thùc d¬ng cao cña ng©n hµng ®em l¹i kh¶ n¨ng thu ®îc lîi nhuËn lín h¬n lµ ®a tiÒn vµo ®Çu t mµ rñi ro l¹i th©p nªn còng khuyÕn khÝch cac doanh nghiÖp göi tiÒn vµo ng©n hµng vay gi¶m dÉn ®Õn tµi s¶n nî trong b¶ng c©n ®èi cña NHTM lín h¬n tµi s¶n cã. Nh vËy cho dï l·i suÊt thùc d¬ng th× cha ch¾c ch¾n NHTM ®· ho¹t ®éng kinh doanh cã l·i, nÕu kÐo dµi t×nh tr¹ng nh vËy sÏ bÞ lç. * §èi víi doanh nghiÖp. L·i suÊt vay vèn kh«ng khuyÕn khÝch c¸c doanh nghiÖp ®Çu t mµ c¸c doanh nghiÖp tÝch cùc göi tiÒn vµo ng©n hµng h¬n. Bªn c¹nh ®ã, c¸c doanh nghiÖp còng gi¶m quy m« ®Çu t dÉn ®Õn mét lùc lîng lín thÊt nghiÖp kh«ng cã lîi cho sù ph¸t triÓn chung cña nÒn kinh tÕ. Trong tæng sè vèn ®Çu t s¶n xuÊt kinh doanh, mét phÇn lín lµ ®i vay cña ng©n hµng, bëi l·i suÊt vèn cao dÉn ®Õn chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh lín do ®ã gi¸ thµnh phÈm cao, gi¸ hµng ho¸ cao vµ nh vËy hµng ho¸ sÏ gi¶m tÝnh c¹nh tranh trªn thÞ trêng. III. giai ®o¹n 1993 ®Õn 1996 Thêi gian nµy NHNN võa cÇu l·i suÊt trÇn, võa cÇu l·i suÊt tho¶ thuËn. + TrÇn l·i suÊt cho vay ®èi víi DNNN lµ 1,8% th¸ng, kinh tÕ ngoµi quèc doanh lµ 2,1% th¸ng. + Tho¶ thuËn trêng hîp ng©n hµng kh«ng huy ®éng ®ñ vèn ®Ó cho vay theo l·i suÊt quy ®Þnh ph¶i ph¸t hµnh kú phiÕu víi l·i suÊt cao h¬n th× ®îc cÇu l·i suÊt tho¶ thuËn. L·i suÊt huy ®éng cã thÓ cao h¬n l·i suÊt tiÕt kiÖm cïng thêi h¹n lµ 0,2%/ th¸ng vµ cho vay cao h¬n møc l·i suÊt trÇn lµ 2,1%/th¸ng. Thêi kú cho vay theo l·i suÊt tho¶ thuËn, c¸c NH ®¹t møc chªnh lÖch l·i suÊt cao, trong khi c¸c doanh nghiÖp gÆp khã kh¨n vÒ tµi chÝnh. 1. T¸c ®éng tÝch cùc - Nhê nh÷ng ®Þnh møc trÇn l·i suÊt mµ h¹n chÕ ®îc phÇn nµo t×nh tr¹ng l·i suÊt thùc d¬ng qu¸ cao trong thêi kú tríc vµ do ®ã trong c¸c NHTM còng dÇn 12 ®Ò ¸n lttt c©n b»ng gi÷a tµi s¶n nî vµ tµi s¶n cã, ®¶m b¶o ®îc lîi nhuËn. C¸c doanh nghiÖp còng cÇn cã thªm c¬ héi vay vèn kinh doanh vµ më réng quy m« vèn ®Çu t. - Nhê cã l·i suÊt tho¶ thuËn mµ ho¹t ®éng tÝn dông gi÷a NHTM vµ doanh nghiÖp linh ho¹t h¬n phï hîp víi c¸c ®Æc ®iÓm ho¹t ®éng vµ t×nh h×nh cung cÇu vèn, chÝnh s¸ch kh¸ch hµng va c¹nh tranh cña tõng tæ chøc tÝn dông vµ chñ ®éng ®iÒu hoµ quan hÖ cung cÇu vÒ vèn kinh doanh b»ng c«ng cô l·i suÊt. 2. T¸c ®éng tiªu cùc *§èi víi NHTM Nguyªn lý phæ biÕn vÒ mÆt thêi h¹n sö dông vèn tÝn dông trong cïng mét thêi ®iÓm cho vay cho thÊy, møc l·i suÊt cao thêng ®¸p øng cho nhu cÇu vay vèn dµi h¹n, l·i suÊt thÊp cÇn cho viÖc huy ®éng vèn ng¾n h¹n. Nhng trong giai ®o¹n nµy l·i suÊt tÝn dông ng¾n h¹n l¹i ®îc quy ®Þnh cao h¬n dµi h¹n, do ®ã NHTM chñ yÕu huy ®éng ®îc vèn ng¾n h¹n trong khi tû lÖ vèn huy ®éng trung vµ dµi h¹n rÊt nhá. NÕu lÊy vèn ng¾n h¹n cho vay ®Çu t trung vµ dµi h¹n th× NHTM ph¶i chÞu thua thiÖt. Thêi gian nµy, do thiÕu nguån vèn cho vay trung h¹n, ng©n hµng §Çu t vµ Ph¸t triÓn vµ ng©n hµng n«ng nghiÖp ®· lÇn lît ph¸t hµnh tr¸i phiÕu dµi h¹n l·i suÊt 21%/n¨m tr¶ l·i tríc t¬ng ®¬ng víi 26,6%. §©y lµ tr¸i phiÕu cã l·i cao h¬n tÊt c¶ c¸c lo¹i l·i suÊt huy ®éng vèn thêi kú ®ã. NÕu tõ chØ sè l¹m ph¸t n¨m 1994 lµ 14,4% th× l·i suÊt thùc cña tr¸i phiÕu NHTM lµ 12,6%. §©y lµ lùc hÊp dÉn m¹nh mÏ ®èi víi kh¸ch hµng. - ViÖc quy ®Þnh l·i suÊt trÇn vÉn mang d¸ng dÊp qu¶n lý hµnh chÝnh ®èi víi mét c«ng cô v« cïng nh¹y bÐn vµ mang ®Ëm tÝnh thÞ trêng vµ do ®ã vÊn h¹n chÕ tÝnh linh ho¹t cña NHTM trong ho¹t ®éng tÝn dông, kh«ng t¹o ra sù c¹nh tranh lµnh m¹nh gi÷a c¸c ng©n hµng. - Sù chÖnh lÖch cao gi÷a l·i suÊt tiÒn göi vµ l·i suÊt tiÒn vay ®· ®em l¹i cho c¸c NHTM mét sè lîi nhuËn ®· khiÕn cho c¸c ng©n hµng kh«ng chó träng viÖc tiÕt kiÖm chi phÝ ho¹t ®éng. * §èi víi doanh nghiÖp. - C¬ chÕ l·i suÊt hiÖn hµnh thùc sù g©y khã kh¨n cho c¸c doanh nghiÖp trong viÖc vay vèn s¶n xuÊt nhÊt lµ ®Çu t s¶n xuÊt trong trung vµ dµi h¹n do chÝnh c¸c ng©n hµng còng khã huy ®éng vµ cã thÓ cho vay ë møc l·i suÊt cao. - L·i suÊt cao lµm cho ngêi kinh doanh chñ yÕu ®Çu t vµo c¸c lÜnh vùc s¶n xuÊt cã lîi nhuËn cao tøc thêi vµ thu håi vèn nhanh nh: dÞch vô , th¬ng m¹i, s¶n xuÊt nhá mÊt c©n ®èi trong nÒn kinh tÕ Thêi gian nµy, NHNN ®· liªn tôc ®iÒu chØnh khung l·i suÊt: l·i suÊt cho vay vèn lu ®éng tèi ®a tõ 2,7% th¸ng cuèi n¨m 1992 h¹ cßn 2,3 % th¸ng 1993 vµ 2,1%th¸ng vµo th¸ng 10 - 1993. Nhng ®Õn n¨m 1994 th× kh«ng h¹ chót nµo thËm chÝ l·i suÊt tho¶ thuËn cßn cã phÇn t¨ng do l·i suÊt huy ®éng cña ng©n hµng t¨ng. Møc l·i suÊt tho¶ cho vay vèn lu ®éng ngoµi h¹n møc thêng tíi 2,7 ®Õn 2,9%th¸ng. Bëi vËy míi cã t×nh tr¹ng cã nh÷ng doanh nghiÖp mµ tiÒn l·i ph¶i tr¶ ng©n hµng tÝnh theo ®Çu ngêi xÊp xØ tiÒn l¬ng. Víi møc l·i suÊt nh thÕ lµ kh«ng thÓ chÞu næi ®èi víi c¸c doanh nghiÖp vay vèn ng©n hµng kh«ng khuyÕn khÝch c¸c doanh nghiÖp ®Çu t s¶n xuÊt. L·i suÊt cao nh vËy th× chØ cã c¸c doanh nghiÖp kinh doanh c¸c lÜnh vùc s¶n xuÊt cã lîi nhuËn cao, thu håi vèn nhanh vµ theo thêi vô míi chÞu næi dÉn ®Õn mÊt c©n b»ng trong nÒn kinh tÕ. IV. giai ®o¹n Thùc hiÖn chÝnh s¸ch l·i suÊt trÇn (1996-2000). ChÝnh s¸ch ®iÒu hµnh l·i suÊt võa qui ®Þnh trÇn l·i suÊt võa khèng chÕ chªnh lÖch 0,35% / th¸ng. N¨m 1998 quyÕt ®Þnh sè 39/198/Q§ NHNN1: tõ 17/1/1998 13 ®Ò ¸n lttt ¸p dông trÇn l·i suÊt chung cho c¶ ®Þa bµn thµnh thÞ vµ n«ng th«n, bá møc chªnh lÖch 0,35% / th¸ng ( tõ 21/1/1998). Víi l·i suÊt cho vay ngo¹i tÖ, NHNN còng khèng chÕ l·i suÊt trÇn, kiÓm so¸t chÆt ®èi víi sù biÕn ®éng tû gi¸, chèng hiÖn tîng ®« la ho¸. 1. ChÝnh s¸ch l·i suÊt trÇn t¸c ®éng ®Õn c¸c NHTM. * TÝch cùc: ViÖc tæ chøc qu¶n lý l·i suÊt trÇn cho phÐp c¸c tæ chøc tÝn dông ®îc tù do Ên ®Þnh c¸c møc l·i suÊt cho vay vµ tiÒn göi trong ph¹m vi trÇn do NHNN cho phÐp. Sù ra ®êi cña chÝnh s¸ch l·i suÊt trÇn ®· chÊm døt thêi kú NHNN qui ®Þnh c¸c møc l·i suÊt do ®ã: + NHTM linh ho¹t h¬n trong m«i trêng kinh doanh – x©y dùng chÝnh s¸ch kh¸ch hµng vµ c¹nh tranh lµnh m¹nh cña tõng tæ chøc tÝn dông; ®iÒu kiÖn kinh doanh tù chñ Ên ®Þnh møc l·i suÊt phï hîp tõng thêi kú, ®Þa bµn, ®èi tîng… + §Ó n©ng cao lîi nhuËn NHTM ph¶i n©ng cao møc d nî cho vay vµ huy ®éng gãp vèn gÊp nhiÒu lÇn. Tuy nhiªn, tuú theo h×nh thøc cô thÓ mµ c¸c NHTM ®· ®a ra c¸c møc l·i suÊt phï hîp. + Sau mét thêi gian ng¾n, c¸c NH dêng nh ®· thÝch nghi ®îc víi c¬ chÕ trÇn l·i suÊt, tù ®iÒu chØnh tèi ®a ho¸ c¬ cÊu tÝn dông vµ c©n ®èi tµi chÝnh ®Ó s½n sµng thay ®æi linh ho¹t l·i suÊt theo sù t¨ng gi¶m l·i suÊt cña NHNN. + ChÝnh s¸ch trÇn l·i suÊt kÝch thÝch ho¹t ®éng tÝn dông buéc c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i chuyÓn híng ho¹t ®éng ®a n¨ng: ®æi míi cung c¸ch phô vô, gi¶m thiÓu thñ tôc hµnh chÝnh rêm rµ; më thªm c¸c lo¹i h×nh tÝn dông ; n©ng cao chÊt lîng ho¹t ®éng cña c¸c ng©n hµng… * H¹n chÕ - ¶nh hëng ®Õn c¬ cÊu nguån vèn trung vµ dµi h¹n: + Tû lÖ vèn trung vµ dµi h¹n trong tæng sè vèn huy ®éng cña NHTM hiÖn t¹i lµ rÊt nhá. Do viÖc huy ®éng vèn trung vµ dµi h¹n cÇn cã l·i suÊt cao trong khi NHNN liªn tôc c¾t gi¶m l·i suÊt; NHTM sö dông qu¸ nhiÒu vèn ng¾n h¹n vµo trung vµ dµi h¹n. HiÖu qu¶ lµ lµm suy yÕu kh¶ n¨ng an toµn thµnh to¸n khi cã mét dßng tiÒn göi bÞ rót ra . + Kho¶ng c¸ch chªnh lÖch l·i suÊt cho vay tiÒn göi chØ cßn kh«ng ®¸ng kÓ 0,15% th¸ng n¬i nµo cao l¾m 0,2% th¸ng nªn kh«ng ®¶m b¶o bï ®¾p chi phÝ vµ cã l·i. + L·i suÊt cho vay trung h¹n > vay ng¾n h¹n lµ 0,05% th¸ng. Møc chªnh lÖch t¹o ®éng lùc khuyÕn khÝch c¸c tæ chøc tÝn dông më réng cho vay trung vµ dµi h¹n. -XuÊt hiÖn kh¶ n¨ng tiÒm tµng vÒ rñi ro l·i suÊt bÊt kh¶ kh¸ng v× NHNN liªn tôc c¾t gi¶m l·i suÊt. - Mét thêi kú NHNN ®· quy ®Þnh chªnh lÖch l·i suÊt 0,35% th¸ng g©y ra nhiÒu khã kh¨n cho NHTM. + Môc ®Ých khèng chÕ chªnh lÖch l·i suÊt 0,35% ®èi víi NHTM lµ nh»m qu¶n lý chÆt chÏ chi phÝ NHTM nhng mèi quan hÖ gi÷a chªnh lÖch 0,35% - chi phÝ gi¶m - ®Þnh lîng l·i suÊt huy ®éng vµ cho vay cña NHTM hÇu nh kh«ng cã. + L·i suÊt cho vay bÞ giíi h¹n bëi trÇn vµ phÝ bÞ giíi h¹n 0,35%. Do ®ã l·i suÊt huy ®éng vèn bÞ khèng chÕ cøng nh¾c, gi¶m tÝnh c¹nh tranh gi÷a c¸c ng©n hµng + Chªnh lÖch l·i suÊt thùc tÕ b×nh qu©n < 0,35% sÏ kh«ng khuyÕn khÝch c¸c NHTM c¹nh tranh b»ng uy tÝn vµ hiÖu qu¶ kinh doanh ®Ó cã ®îc thu nhËp vµ lîi nhuËn cao mµ thay vµo ®ã lµ c¹nh tranh b»ng n©ng l·i suÊt huy ®éng vèn. 14 ®Ò ¸n lttt - C¸c NHTMQD ®ang cßn ph¶i bao cÊp l·i suÊt cho vay. C¸c NHTMQD võa thùc hiÖn cho bay b×nh thêng víi l·i suÊt kinh doanh võa thùc hiÖn cho vay theo chÝnh s¸ch u ®·i. Do vËy mµ kh«ng cã sù t¸ch b¹ch, vµ cã nhiÒu møc l·i suÊt chång chÐo ®Æc biÖt lµ lµm mÊt ý nghÜa cña NHTM. NghÞ ®Þnh 20/CP cña chÝnh phñ qui ®Þnh viÖc cho vay ®èi víi c¸c ®èi tîng chÝnh s¸ch cã møc l·i suÊt gi¶m 5%, 30% ®èi víi khu vùc III vµ khu vùc VI; cho vay kh¾p phôc hËu qu¶ thiªn tai theo chØ thÞ cña chÝnh phñ víi l·i suÊt 0,5% th¸ng(ng¾n h¹n), 0,6% th¸ng (trung, dµi h¹n.)… nªn ng©n hµng th ¬ng m¹i cho vay lç rñi ro cao nhÊt lµ cho vay c¸c ®èi tîng chÝnh s¸ch. - ChÝnh s¸ch l·i suÊt cha khai th¸c hÕt ®éng lùc gi¶m l·i suÊt huy ®éng b×nh qu©n nh»m gi¶m l·i suÊt cho vay. + NHTM muèn cã kh¸ch hµng nªn t¨ng l·i suÊt tiÒn göi lªn qu¸ cao so l·i suÊt huy ®éng vèn b×nh qu©n, l·i suÊt c¸c níc thÊp. Sù c¹nh tranh quyÕt liÖt gi÷a c¸c tæ chøc tÝn dông trong níc còng nh c¸c níc trªn thÕ giíi diÔn ra gay g¾t. kÕt qu¶ ®ã ®îc gi¶i quyÕt b»ng gi¶m l·i suÊt. + Tæng sè vèn cña ngµnh ng©n hµng kh«ng t¨ng mµ nã chØ tõ ng©n hµng nµy sang ng©n hµng kh¸c, sù bÊt æn ®Þnh trong kinh doanh c¹nh tranh kh«ng lµnh m¹nh, g©y khã kh¨n cho ng©n hµng nhá, NHCP ®· x¶y ra do huy ®éng vèn khã kh¨n nªn ph¶i t¨ng l·i suÊt tiÒn göi lªn 1,05%-1,1% th¸ng - ViÖc ban hµnh khung l·i suÊt tuy ®îc thùc hiÖn víi môc ®Ých më réng quyÒn tù Ên ®Þnh l·i suÊt cña ng©n hµng so thùc tÕ quyÒn nµy Ýt cã gi¸ trÞ v× khung l·i suÊt qu¸ hÑp vµ thiÕu c¸c biÖn ph¸p kiÓm so¸t chÆt chÏ víi viÖc thùc thi khung l·i suÊt. 2. ChÝnh s¸ch l·i suÊt trÇn ®èi víi c¸c doanh nghiÖp. * TÝch cùc: - §¸p øng tèt nhu cÊu vèn s¶n xuÊt cho doanh nghiÖp. + Doanh nghiÖp ®îc nhµ níc b¶o vÖ, kh«ng ph¶i vay víi møc l·i suÊt vît trÇn, tøc lµ c¸c doanh nghiÖp kh«ng bÞ c¸c ng©n hµng Ðp khi ®i vay tiÒn. Khi chÝnh phñ quyÕt ®Þnh gi¶m l·i suÊt cho vay, ®ång thêi ®a ra c¸c biÖn ph¸p u tiªn trong viÖc cho vay vèn sÏ khuyÕn khÝch doanh nghiÖp vay vèn ®Ó ®Çu t ph¸t triÓn. L·i suÊt lµ yÕu tè thóc ®Èy doanh nghiÖp kinh doanh cã hiÖu qu¶, bï ®¾p chi phÝ vµ lîi nhuËn cho ng©n hµng + Do l·i suÊt trÇn ®îc ®a ra c¸c NHTM c¹nh tranh dÉn ®Õn gi¶m l·i suÊt: Doanh nghiÖp tÝch cùc vay vèn ®Çu t ph¸t triÓn s¶n xuÊt Doanh nghiÖp tÝch cùc ho¹t ®éng t¸i ®Çu t thay v× göi tiÒn vµo ng©n hµng Nguån vèn cho vay trung vµ dµi h¹n t¨ng. TÝn dông ng©n hµng ®· tÝch cùc th¸o gì khã kh¨n cho doanh nghiÖp, duy tr× vµ ph¸t triÓn s¶n xuÊt kinh doanh, gãp phÇn t¨ng trëng kinh tÕ nãi chung. Trong thêi kú nµy c¶ níc cã 6000 doanh nghiÖp Nhµ níc h¬n 1000 doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t níc ngoµi 23000 doanh nghiÖp t nh©n, c«ng ty cæ phÇn c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n(1/1998), hÇu hÕt 80-90% doanh nghiÖp ®îc ng©n hµng hç trî vèn s¶n xuÊt kinh doanh c¶i tiÕn vµ ®æi míi c«ng nghÖ. - T¹o c¬ héi gi¶m chi phÝ b×nh ®¼ng ®èi víi mäi thµnh phÇn doanh nghiÖp, ë c¸c vïng, t¨ng cêng thªm ®éng lùc cho guång m¸y t¨ng trëng kinh tÕ ph¸t triÓn kinh tÕ ®ång ®Òu gi÷a c¸c vïng c¸c ngµnh. - Híng dÉn tiªu dïng ¶nh hëng ®Õn s¶n xuÊt cña doanh nghiÖp. 15 ®Ò ¸n lttt Khi l·i suÊt t¨ng lµm gi¸ thµnh s¶n phÈm ®¾t h¬n nªn tiªu dïng gi¶m vµ dÉn ®Õn s¶n xuÊt gi¶m. Khi l·i suÊt gi¶m lµm gi¸ thµnh s¶n phÈm rÎ t¬ng ®èi, kÕt qu¶ lµ tiªu dïng t¨ng vµ s¶n xuÊt t¨ng. * H¹n chÕ: - ViÖc gi¶m l·i suÊt lµ ®iÒu kiÖn cÇn nhng kh«ng ®ñ ®Ó t¹o vèn cho doanh nghiÖp v×: + L·i suÊt cßn cao, khã kh¨n trong thñ tôc vay Ng©n hµng. Cho dï l·i suÊt cho vay ®· gi¶m kh¸ m¹nh song c¸c doanh nghiÖp vÉn kh«ng d¸m vay tiÒn v× tû lÖ l·i suÊt cho vay ng©n hµng vµo kho¶ng 10%-11% n¨m. do vËy nÕu tiÕp tôc vay ng©n hµng ®Ó s¶n xuÊt kinh doanh th× lîi nhuËn kh«ng ®ñ ®Ó tr¶ l·i ng©n hµng th× t×nh tr¹ng nî nÇn cña doanh nghiÖp cµng nÆng thªm. + NhiÒu doanh nghiÖp lµm ¨n kh«ng cã hiÖu qu¶ do trang thiÕt bÞ cò kü, c«ng nghÖ l¹c hËu nhng muèn c¬ cÊu l¹i s¶n xuÊt, ®æi míi trang thiÕt bÞ ph¶i cã c¬ cÊu vèn lín, b¾t buéc ph¶i ®i vay. Víi sè vèn lín doanh nghiÖp ph¶i tr¶ l·i lín trong khi lîi nhuËn thu ®îc l¹i cha æn ®Þnh do vËy l·i suÊt gi¶m doanh nghiÖp kh«ng d¸m vay. + C¸c ng©n hµng c¹nh tranh dÉn ®Õn t¨ng møc l·i suÊt tiÒn göi c¸c doanh nghiÖp c¾t gi¶m tÊt c¶ nh÷ng kho¶n ®Çu t kh«ng ®a l¹i lîi nhuËn cao b»ng göi tiÕp vµo ng©n hµng. + LuËt kh«ng æn ®Þnh cßn cã sù ph©n biÖt gi÷a c¸c vïng, ngµnh, thµnh phÇn kinh tÕ nªn cha thøc ®Èy ®îc c¸c ngµnh s¶n xuÊt, ngµnh ,nghÒ ph¸t triÓn toµn diÖn. ë mét sè vïng nhÊt lµ n«ng th«n mét sè NH n«ng th«n cßn b¾t doanh nghiÖp vay qu¸ trÇn.ë khu vùc n«ng th«n cho dï nhu cÇu tiªu dïng nhÊt lµ tiªu dïng ®èi víi nh÷ng hµng t liÖu s¶n xuÊt lµ rÊt lín, song kh«ng thÓ vay ®îc v× gÇn nh kh«ng cã kh¶ n¨ng tr¶ nî v× l·i suÊt cho vay cha hîp lý. + ViÖc vay vèn trung vµ dµi h¹n cña c¸c doanh nghiÖp kh«ng thuËn lîi v× c¸c ng©n hµng cho vay dÔ gÆp rñi ro tõ viÖc huy ®éng vèn NH cho vay trung vµ dµi h¹n trong khi møc chªnh lÖch gi÷a l·i suÊt cho vay ng¾n h¹n vµ trung h¹n bÞ xo¸ bá. -ChØ sè l¹m ph¸t thÊp lµm cho hµng ho¸ b¸n chËm, kh¶ n¨ng thanh to¸n cña nÒn kinh tÕ gi¸m s¸t. - ViÖc c¹nh tranh cña NHTM t¹o c¬ héi cho c¸c doanh nghiÖp vay trµn lan kh«ng quan t©m tíi tÝnh thêi vô, chu kú s¶n xuÊt cña doanh nghiÖp - Cã nhiÒu lÇn thay ®æi l·i suÊt do vËy nh÷ng kho¶n nî cò cã møc l·i suÊt qu¸ cao ®ã lµ cha kÓ l·i suÊt nî qu¸ h¹n. VÊn ®Ò l·i suÊt cao lµm doanh nghiÖp vµ hé vay vèn gÆp khã kh¨n trong s¶n xuÊt vµ kh¶ n¨ng tr¶ nî NH. L·i suÊt ®îc gi¶m nhiÒu lÇn g©y t©m lý chê ®îi l·i suÊt tiÕp tôc gi¶m cña doanh nghiÖp. V. Tõ 2000 ®Õn nay: thùc hiÖn chÝnh s¸ch l·i suÊt c¬ b¶n. L·i suÊt c¬ b¶n lµ l·i suÊt do NHNN c«ng bè lµm c¬ së cho c¸c tæ chøc tÝn dông Ên ®Þnh l·i suÊt kinh doanh. Nã ®îc ban hµnh theo quyÕt ®Þnh 241/Q§ ngµy 2/8/2000 vÒ l·i suÊt c¬ b¶n. 1. §Þnh híng ®iÒu chØnh l·i suÊt c¬ b¶n L·i suÊt c¬ b¶n x¸c ®Þnh trªn c¸c c¬ së: - ChØ tiªu t¨ng trëng dù kiÕn hµng n¨m - ChØ sè l¹m ph¸t dù kiÕn hµng n¨m - Tû suÊt lîi nhuËn b×nh qu©n hµng n¨m - L·i suÊt thùc cña ngêi göi tiÒn tho¶ m·n ®iÒu kiÖn: l¹m ph¸t< l·i suÊt tiÒn göi tiÕt kiÖm < tû suÊt lîi nhuËn b×nh qu©n. 16 ®Ò ¸n lttt - T×nh h×nh cung cÇu vèn trªn thÞ trêng trong tõng thêi kú. - L·i suÊt b×nh qu©n trªn thÞ trêng néi tÖ liªn ng©n hµng. - L·i suÊt ®Êu thÇu, tÝn phiÕu, tr¸i phiÕu kho b¹c Nhµ níc. - Mèi quan hÖ gi÷a l·i suÊt vµ tû gi¸. 2. Néi dung c¬ chÕ ®iÒu hµnh l·i suÊt. L·i suÊt c¬ b¶n ®îc h×nh thµnh trªn nguyªn t¾c thÞ trêng nhng víi bíc ®i phï hîp, thËn träng, phï hîp víi ®iÒu kiÖn thùc tÕ cña thÞ trêng tiÒn tÖ tõng bíc tiÕn tíi tù do ho¸ l·i suÊt, quèc tÕ ho¸ ho¹t ®éng chÝnh trong níc, ®ång thêi c¸c biÖn ph¸p ph¸t triÓn tiÒn tÖ vµ n©ng cao n¨ng lùc tµi chÝnh vµ n©ng cao n¨ng lùc vËn hµnh cña c¸c tæ chøc tÝn dông, xö lý l·i suÊt ViÖt Nam trong mèi quan hÖ víi l·i suÊt ngo¹i tÖ vµ chÝnh s¸ch tû gi¸. 2.1 §èi víi l·i suÊt cho vay b»ng ®ång ViÖt Nam l·i suÊt cho vay cao nhÊt cña TCTD = l·i suÊt c¬ b¶n + %tû lÖ. HiÖn nay l·i suÊt c¬ b¶n lµ 0,75% th¸ng vµ biªn ®é trªn víi l·i suÊt cho vay ng¾n h¹n lµ 0,6%/ th¸ng, trung vµ dµi h¹n lµ 0,5%/th¸ng. Víi l·i suÊt c¬ b¶n vµ biªn ®é nh trªn lµ phï hîp víi mÆt b»ng l·i suÊt ®· vµ ®ang ®îc h×nh thµnh trªn thÞ trêng n«ng th«n vµ thµnh thÞ hiÖn nay, kh«ng t¸c ®éng lµm thay ®æi thÞ trêng vµ kh«ng t¹o ra t©m lý vµ viÖc NHNN t¨ng trÇn l·i suÊt. 2.2 §èi víi l·i suÊt cho vay b»ng ngo¹i tÖ. Cho vay b»ng USD bá qua quy ®Þnh trÇn l·i suÊt cho vay, l·i suÊt cho vay ng¾n h¹n kh«ng vît qua møc sibor kú h¹n 3 th¸ng + 1%/n¨m, l·i suÊt trung vµ dµi h¹n kh«ng vît qu¸ møc sibor kú h¹n 6 th¸ng + 2,5%th¸ng. Cho vay b»ng ngo¹i tÖ kh¸c, NHTM tù xem xÐt l·i suÊt tiÒn göi, cho vay theo l·i suÊt thÞ trêng quèc tÕ… NHTM vµ doanh nghiÖp chÞu ¶nh h ëng cña chÝnh s¸ch l·i suÊt nµy. 3. T¸c ®éng cña l·i suÊt c¬ b¶n ®Õn ho¹t ®éng cña NHTM vµ DN 3.1. §èi víi NHTM L·i suÊt c¬ b¶n cã t¸c dông chi phèi c¸c l·i suÊt kh¸c h×nh thµnh trong c¬ chÕ thÞ trêng: lµ l·i suÊt chiÕm vÞ trÝ quan träng trong c¬ chÕ thÞ trêng vµ c¬ chÕ thÞ trêng ®iÒu tiÕt ë níc ta hiÖn nay. -C¸c ng©n hnµg th¬ng m¹i, TCTD chØ ®îc phÐp Ên ®Þnh l·i suÊt kinh doanh trong giíi h¹n ®îc phÐp cña l·i suÊt c¬ b¶n. -L·i suÊt c¬ b¶n t¸c dông trùc tiÕp ®Õn l·i suÊt trªn thÞ trêng do ®ã ®îc sö dông nh mét c«ng cô quan träng ®Ó ®iÒu chÝnh s¸ch tiÒn tÖ quèc gia. -L·i suÊt c¬ b¶n ®îc thay ®æi hµng th¸ng nªn c¸c Nh vµ TCTD cÇn chuÈn bÞ ®Ó cã sù ®iÒu chØnh cho phï hîp vµ kÞp thêi víi c¸c møc l·i suÊt c«ng bè 3.2. §èi víi c¸c DN. L·i suÊt gi¶m ®· khuyÕn khÝch c¸c doanh nghiÖp vay vèn. Sè lîng doanh nghiÖp nhÊt lµ sau khi cã luËt doanh nghiÖp ban hµnh t¨ng m¹nh lµm cho nhu cÇu vèn cña nÒn kinh tÕ t¨ng nhanh. Tuy nhiªn cã sù chªnh lÖch l·i suÊt gi÷a ®«ng néi tÖ do ®ã mµ thiÕu VND ®Ó phôc vô s¶n xuÊt kinh doanh. §iÒu nµy lµm cho t×nh tr¹ng ®« la ho¸ cña nÒn kinh tÕ cµng trÇm träng. 17 ®Ò ¸n lttt Cuèi n¨m 2000 ®Çu n¨m 2001 c¸c NHTM ®· ®a ra c¸c møc l·i suÊt tiÒn göi nh nhau ®èi víi VND vµ USD. ViÖc mÆt b»ng l·i suÊt cña VND vµ USD b»ng nhau nh võa qua ®· khuyÕn khÝch thªm qu¸ tr×nh USD ho¸ vµ vÒ l©u dµi cã thÓ dÉn tíi viÖc VND bÞ lÊn ¸t hoµn toµn. 18 ®Ò ¸n lttt PhÇn III xu híng hoµn thiÖn chÝnh s¸ch l·i suÊt ë viÖt nam 1.H¹n chÕ cña c¬ chÕ kiÓm so¸t l·i suÊt trùc tiÕp. Trong c¬ chÕ kiÓm so¸t l·i suÊt trùc tiÕp nhµ níc qu¶n lý trùc tiÕp l·i suÊt b»ng c¸ch c«ng bè tÊt c¶ c¸c lo¹i l·i suÊt. C¸c ng©n hµng vµ tæ chøc tÝn dông ph¶i tuyÖt ®èi tu©n theo. C¬ chÕ nµy tuy cã nh÷ng mÆt thuËn lîi nh: dÔ thùc hiÖn, phï hîp víi c¸c níc ®ang ph¸t triÓn, møc ®é c¹nh tranh kÐm, ...bªn c¹nh ®ã cßn béc lé nhiÒu mÆt h¹n chÕ. -ViÖc kiÓm so¸t l·i suÊt tá ra kÐm hiÖu qu¶ trong viÖc ®iÒu hµnh chÝnh s¸ch tiÒn tÖ, ph©n bæ nguån tÝn dông, kh¶ n¨ng c¹nh tranh thÊp lµm gi¶m chøc n¨ng trung gian tµi chÝnh cña NH do sù cøng nh¾c, thiÕu linh ho¹t. -Nguån tiÕt kiÖm cã thÓ bÞ ch¶y ra thÞ trêng tµi chÝnh phi chÝnh thøc vµ kh«ng bÞ qu¶n lý biÓu hiÖn: c¸c lo¹i h×nh NH kiÓu chÝnh s¸ch t¨ng lªn, cho vay qua thÞ trêng kh«ng chÝnh thøc, c¸c DN vµ t¨ng n¾m gi÷ b»ng ngo¹i tÖ hoÆc tÝch luü d¹ng kim lo¹i quý vµ hµng ho¸ l©u bÒn. -KiÓm so¸t l·i suÊt sÏ kÝch thÝch kiÓm so¸t chi tiÕt c¸c ®iÒu kiÖn tiÒn tÖ b»ng c¸ch ¸p ®Æt c¬ cÊu l·i suÊt phøc t¹p g©y ra hËu qu¶ lµm kÐm hiÖu qu¶ vµ biÕn d¹ng h¬n. ViÖc kiÓm so¸t l·i suÊt sÏ lµm gi¶m hiÖu qu¶ cña viÖc kiÓm so¸t tiÒn tÖ v× sù gia t¨ng vµ më réng c¸c thÞ trêng kh«ng ®îc kiÓm so¸t. -KiÓm so¸t l·i suÊt kh«ng cã lîi cho c¹nh tranh, c¸c tæ chøc tÝn dông ho¹t ®éng kÐm hiÖu qu¶ cã thÓ ®îc b¶o vÖ tõ søc Ðp cña tù do c¹nh tranh lµm cho qu¸ tr×nh gi¶i quyÕt khã kh¨n cña hä kÐo dµi. Nh÷ng khã kh¨n lín g¾n víi viÖc kiÓm so¸t l·i suÊt lµ vÊn ®Ò lùa chän ®èi nghÞch vµ rñi ro ®¹o ®øc. C¶ hai lo¹i rñi ro nµy ®Òu cã xu híng t¨ng l·i suÊt lªn vµ t¨ng rñi ro tÝn dông. 2.Nguyªn nh©n thùc hiÖn tù do ho¸ l·i suÊt. Nh trªn ®· nªu, chÝnh s¸ch kiÓm so¸t l·i suÊt cã nh÷ng h¹n chÕ lín, t¸c ®éng kh«ng tÝch cùc víi sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ. Muèn kh¾c phôc, thay thÕ vµo ®ã lµ mét c¬ chÕ míi: c¬ chÕ tù do ho¸ l·i suÊt. -L·i suÊt tù do ho¸, biÕn ®éng theo cung cÇu vÒ vèn cã thÓ ph©n bæ nguån tÝn dông cho ngêi vay hiÖu qu¶ nhÊt, thu hót tiÒn göi víi chi phÝ hîp lý. -L·i suÊt tù do ho¸ sÏ linh ho¹t h¬n l·i suÊt bÞ kiÓm so¸t, dÔ ®iÒu tiÕt thÝch nghi víi sù thay ®æi tù ®éng t¹o ra sù kÝch thÝch t¨ng trëng tµi chÝnh. -Kh«ng mét chÝnh phñ, mét NHTM nµo cã ®îc kh¶ n¨ng ph©n bæ vµ kiÓm so¸t nguån vèn cã hiÖu qu¶ cho hµng ngµn c¸c nhu cÇu sö dông vèn kh¸c nhau. Tù do ho¸ l·i suÊt sÏ lµm tèt nhiÖm vô nµy. -Tù do ho¸ l·i suÊt sÏ gi¶i quyÕt m©u thuÉn n¶y sinh trong vÊn ®Ò tèi ®a ho¸ lîi nhuËn, ngêi cho vay vµ gi¶m thiÓu chi phÝ cña ngêi ®i vay. -§a l¹i quyÒn tù do trong ho¹t ®éng kinh doanh cña c¸c ng©n hµng, c¬ chÕ l·i suÊt tù do sÏ lµm cho l·i suÊt tiÒn göi vµ vay cao h¬n nªn ®· kÝch thÝch t¨ng trëng kinh tÕ phôc vô qu¸ tr×nh toµn cÇu ho¸. Nh vËy, viÖc tiÕn hµnh tù do ho¸ l·i suÊt lµ cÇn thiÕt víi bÊt cø mét quèc gia nµo ®Ó ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ lµnh m¹nh, nhng trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn tù do ho¸ l·i suÊt cÇn ph¶i thËn träng, hîp lý, tr¸nh nãng véi ®Ó lo¹i bá nh÷ng mÆt tiªu cùc cña nã cã thÓ g©y ra cho nÒn kinh tÕ x· héi. 3-§iÒu kiÖn tù do ho¸ l·i suÊt. 19 ®Ò ¸n lttt Tù do ho¸ l·i suÊt chØ thµnh c«ng khi nÒn kinh tÕ cã ®ñ c¸c ®iÒu kiÖn sau: -M«i trêng kinh tÕ vÜ m« æn ®Þnh vµ kh¸ ch¾c ch¾n ®ñ ®Ó chÞu ®ùng c¸c t¸c ®éng, c¸c có sèc tõ bªn ngoµi ®èi víi nÒn kinh tÕ cã thÓ x¶y ra. -Hµnh lang ph¸p lý t¬ng ®èi ®ång bé vµ hoµn chØnh ®ñ kh¶ n¨ng ®iÒu chØnh c¸c quan hÖ cã tÝnh chÊt quèc tÕ. -ThÞ trêng tµi chÝnh h×nh thµnh vµ vËn hµnh cã hiÖu qu¶. -HÖ thèng c¸c c¬ quan ph¸t triÓn lµnh m¹nh, cã uy tÝn, kh«ng d cã c«ng nghÖ hiÖn ®¹i mµ cßn ph¶i cã sù ph¸t triÓn vÒ bÒ s©u, cã kinh nghiÖm l©u dµi vÒ qu¶n lý trªn nhiÒu khÝa c¹nh. -HÖ thèng ng©n hµng æn ®Þnh vµ ho¹t ®éng h÷u hiÖu. -C¸c tæ chøc kinh tÕ ®Òu b¶o ®¶m kh¶ n¨ng sö dông vèn triÖt ®Ó cã hiÖu qu¶. -Chän thêi ®iÓm b¾t ®Çu tèc ®é vµ lé tr×nh tù do ho¸ l·i suÊt phï hîp víi ®iÒu kiÖn cña nÒn kinh tÕ, nÕu kh«ng sÏ lµm t¨ng tÝnh bÊt ®Þnh cña nÒn kinh tÕ do l¹m ph¸t, nî níc ngoµi, gi¶m søc s¶n xuÊt trong níc. -Tù do ho¸ l·i suÊt g¾n liÒn víi tù do hãa tû gi¸. 4.Mét sè gi¶i ph¸p ®Ó tiÕn hµnh tù do ho¸ l·i suÊt ë ViÖt Nam. -æn ®Þnh kinh tÕ vÜ m« vÒ c¸c mÆt: tèc ®é t¨ng GDP, kiÓm so¸t l¹m ph¸t, c©n dèi ng©n s¸ch nhµ níc. -Cñng cè hÖ thèng tµi chÝnh ng©n hµng tõ TW ®Õn c¬ së, chó träng khu vùc n«ng nghiÖp, n«ng th«n, vïng s©u vïng xa, t¨ng cêng th«ng tin vÒ tµi chÝnh tiÒn tÖ- chøng kho¸n b¶o ®¶m cung cÇu vÒ vèn. -X¸c ®Þnh vµ ph©n chia râ rµng nhiÖm vô , c¸c môc tiªu chÝnh s¸ch quèc gia vÒ kinh tÕ x· héi cho hÖ thèng tÝn dông- ng©n hµng -ng©n s¸ch. -§Èy m¹nh ph¸t triÓn h¬n n÷a c¸c c«ng cô tµi chÝnh ®Ó thùc hiÖn cã hiÖu qu¶ c¸c c«ng cô tiÒn tÖ gi¸n tiÕp thay cho vai trß cña l·i suÊt trong viÖc ®iÒu hµnh chÝnh s¸ch tiÒn tÖ. -æn ®Þnh vµ lµm lµnh m¹nh thÞ trêng tµi chÝnh c¸c NHTM t¨ng cêng vèn tù cã, xö lý c¸c kho¶n nî khã thu håi, nî qu¸ h¹n, ®æi míi nghiÖp vô vµ chÊt lîng cña ®éi ngò c¸n bé. T¨ng cêng c«ng t¸c thanh kiÓm tra cña NHNN. -N©ng cao n¨ng lùc qu¶n lý kinh tÕ cña c¸c c¬ quan vÜ m« ®¸p øng nhu cÇu ngµy cµng cao cña qu¸ tr×nh kinh tÕ. -T¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho c¸c DN lµm ¨n cã l·i, tr¶ ®îc nî. 5-Thùc tÕ tù do ho¸ l·i suÊt ë ViÖt Nam hiÖn nay. HiÖn nay ë ViÖt Nam míi chØ thùc hiÖn c¬ chÕ tù do ho¸ l·i suÊt cho vay ngo¹i tÖ. Theo nghÞ quyÕt sè 718 ngµy 29/5/2001, kÓ tõ ngµy 1/6/2001 thèng ®èc ng©n hµng nhµ níc ®· b·i bá c¬ chÕ l·i suÊt cho vay USD b»ng l·i suÊt sibov vµ biªn ®é cho phÐp. C¸c tæ chøc tÝn dông ®îc Ên ®Þnh l·i suÊt cho vay b»ng USD trªn c¬ së l·i suÊt thÞ trêng quèc tÕ vµ cung cÇu vèn tÝn dông b»ng ngo¹i tÖ ë trong níc. Thùc hiÖn tù do ho¸ l·i suÊt cho vay ngo¹i tÖ lóc nµy lµ mét bíc tiÕnphï hîp víi th«ng lÖ quèc tÕ, ®ã lµ mét quyÕt ®Þnh ®óng ®¾n, phï hîp víi môc tiªu ®îc thÓ hiÖn ngµy cµng râ rµng h¬n cña NHNN trong viÖc tiÕn tíi xo¸ bá nh÷ng h¹n chÕ kh«ng cÇn thiÕt ®èi víi ho¹t ®éng ng©n hµng, ®iÒu nµy sÏ mang l¹i nh÷ng t¸c ®éng lín ®èi víi thÞ trêng vèn cña ViÖt Nam, ®èi víi hÖ thèng NHVN còng nh nÒn kinh tÕ ViÖt Nam nãi chung. 20
- Xem thêm -