Kinh ngiệm dạy các yếu tố hình học cho học sinh lớp 2

  • Số trang: 17 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 14 |
  • Lượt tải: 0
hoanggiang80

Đã đăng 24000 tài liệu

Mô tả:

S¸ng kiÕn kinh nghiÖm TrÞnh ThÞ Lan A -ĐẶT VẤN ĐỀ I -Lêi nãi ®Çu M«n To¸n lµ mét trong nh÷ng m«n häc cã vÞ trÝ quan träng ë bËc TiÓu häc. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, xu thÕ chung cña thÕ giíi lµ ®æi míi ph¬ng ph¸p d¹y häc nh»m ph¸t huy tÝnh tÝch cùc, tù gi¸c, chñ ®éng s¸ng t¹o cña häc sinh trong qu¸ tr×nh d¹y häc. Mét trong nh÷ng bé phËn cÊu thµnh ch¬ng tr×nh to¸n TiÓu häc mang ý nghÜa chuÈn bÞ cho viÖc häc m«n h×nh häc ë c¸c cÊp häc trªn, ®ång thêi gióp häc sinh nh÷ng hiÓu biÕt cÇn thiÕt khi tiÕp xóc víi nh÷ng “t×nh huèng to¸n häc” trong cuéc sèng hµng ngµy. N¨m häc 2010 - 2011 t«i ®îc ph©n c«ng d¹y líp 2. T«i nhËn thÊy viÖc d¹y c¸c yÕu tè h×nh häc trong ch¬ng tr×nh to¸n ë bËc tiÓu häc nãi chung vµ ë líp 2 nãi riªng lµ hÕt søc cÇn thiÕt. ë løa tuæi häc sinh tiÓu häc, t duy cña c¸c em cßn h¹n chÕ vÒ mÆt suy luËn, ph©n tÝch viÖc d¹y “c¸c yªu tèc h×nh häc” ë TiÓu häc sÏ gãp phÇn gióp häc sinh ph¸t triÓn ®îc n¨ng lùc t duy, kh¶ n¨ng quan s¸t, trÝ tëng tîng cao vµ kü n¨ng thùc hµnh h×nh häc ®Æt nÒn mãng v÷ng ch¾c cho c¸c em häc tèt m«n h×nh häc sau nµy ë cÊp häc phæ th«ng c¬ së. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, phong trµo ®æi míi ph¬ng ph¸p d¹y häc trong trêng TiÓu häc ®îc quan t©m vµ ®Èy m¹nh kh«ng ngõng ®Ó ngay tõ cÊp TiÓu häc, mçi häc sinh ®Òu cÇn vµ cã thÓ ®¹t ®îc tr×nh ®é häc vÊn toµn diÖn, ®ång thêi ph¸t triÓn ®îc kh¶ n¨ng cña m×nh vÒ mét m«n nµo ®ã nh»m chuÈn bÞ ngay tõ bËc TiÓu häc nh÷ng con ngêi chñ ®éng, s¸ng t¹o ®¸p øng ®îc môc tiªu chung cña cÊp häc vµ phï hîp víi yªu cÇu ph¸t triÓn cña ®Êt níc. ViÖc d¹y c¸c yÕu tè h×nh häc líp 2 nh thÕ nµo ®Ó ®¹t ®îc hiÖu qu¶ cao nhÊt ph¸t huy ®îc tÝnh chñ ®éng tÝch cùc cña häc sinh phï hîp víi yªu cÇu ®æi míi cña ph¬ng ph¸p d¹y häc ®ã lµ néi dung t«i muèn ®Ò cËp tíi trong ®Ò tµi. II -.THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1 Thùc tr¹ng ë trêng tiÓu häc Thèng NhÊt: N¨m häc 2010--2011 trêng cã 15 líp gåm 426 em häc sinh tõ líp 1 ®Õn líp 5. Tæng sè c¸n bé gi¸o viªn lµ 38 ®ång chÝ. Trong ®ã gi¸o viªn trùc tiÕp ®øng líp gi¶ng d¹y lµ 22 ®ång chÝ. §Ó ph¸t huy hÕt kh¶ n¨ng, n¨ng lùc cña tõng gi¸o viªn nh»m ph¸t triÓn toµn diÖn nh©n c¸ch cña häc sinh, nhµ trêng ®· chia thµnh 2 tæ chuyªn m«n. B¶n th©n t«i ®îc nhµ trêng ph©n c«ng chñ nhiÖm líp 2C và tr ực tiếp giảng d¹y c¸c m«n To¸n vµ TiÕng viÖt. B¶n th©n t«i lu«n lu«n cè g¾ng ®æi míi c¸c ph¬ng ph¸p d¹y häc ®Ó häc sinh n¾m ®îc bµi, cuèi n¨m thu ®îc kÕt qu¶ tèt. Trêng TiÓu häc TT Thèng NhÊt 1 S¸ng kiÕn kinh nghiÖm TrÞnh ThÞ Lan 2. KÕt qu¶, hiÖu qu¶ cña thùc tr¹ng trªn a . kh¶o s¸t néi dung ch¬ng tr×nh SGK: Néi dung d¹y häc c¸c yÕu tè h×nh häc líp 2 phong phó, ®a d¹ng, ®îc giíi thiÖu ®Çy ®ñ vÒ ®êng th¼ng, ba ®iÓm th¼ng hµng. - §êng gÊp khóc - TÝnh ®é dµi ®êng gÊp khóc. - Giíi thiÖu h×nh tø gi¸c, h×nh ch÷ nhËt. VÏ h×nh trªn giÊy « vu«ng. - Giíi thiÖu kh¸i niÖm ban ®Çu vÒ chu vi cña h×nh häc. CÊu tróc, néi dung c¸c yÕu tè h×nh häc trong s¸ch gi¸o khoa to¸n 2 ®îc s¾p xÕp ®an xen víi c¸c m¹ch kiÕn thøc kh¸c phï hîp víi sù ph¸t triÓn theo tõng giai ®o¹n cña häc sinh. 2. Yªu cÇu c¬ b¶n vÒ kiÕn thøc vµ kü n¨ng: - Häc sinh biÕt nhËn biÕt d¹ng vµ gäi ®óng tªn h×nh ch÷ nhËt, h×nh tø gi¸c, ®êng th¼ng, ®êng gÊp khóc. §Æc biÖt lu ý häc sinh (nhËn d¹ng h×nh “tæng thÓ”), cha yªu cÇu nhËn ra h×nh ch÷ nhËt còng lµ h×nh tø gi¸c, h×nh vu«ng còng lµ h×nh ch÷ nhËt. - BiÕt thùc hµnh vÏ h×nh (theo mÉu) trªn giÊy « vu«ng, xÕp, ghÐp c¸c h×nh ®¬n gi¶n. - Häc sinh bíc ®Çu lµm quen víi c¸c thao t¸c lùa chän, ph©n tÝch, tæng hîp h×nh, ph¸t triÓn t duy, trÝ tëng tîng kh«ng gian… 3. Kh¶o s¸t høng thó d¹y vµ häc c¸c yÕu tè h×nh häc cña gi¸o viªn vµ häc sinh. a. Høng thó cña gi¸o viªn * Qua trß chuyÖn víi gi¸o viªn cïng khèi, cïng trêng t«i ®· thu ®îc kÕt qu¶ nh sau: §a sè ý kiÕn cho r»ng kh«ng thÝch d¹y c¸c yÕu tè h×nh häc b»ng c¸c phÇn kh¸c trong m«n To¸n víi lÝ do : -D¹y c¸c yÕu tè h×nh häc lµ khã so víi c¸c phÇn kh¸c v× t duy tr×u tîng cña häc sinh líp 2 cßn h¹n chÕ, nªn x¸c ®Þnh vµ chèt l¹i cho häc sinh lµ khã. - Giê häc c¸c yÕu tè h×nh häc thêng trÇm , kh«ng s«i næi vµ kh«. Häc sinh Ýt chó ý vµo bµi, gi¸o viªn ph¶i chuÈn bÞ nhiÒu ®å dïng cho mét tiÕt d¹y nh : thíc , h×nh mÉu ,vËt mÉu , phÊn mµu… - §å dïng trùc quan ë trêng cßn Ýt cha ®¸p øng ®ñ cho c¸c tiÕt häc, gi¸o viªn ph¶i lµm ®å dïng trùc quan rÊt nhiÒu nh :Thíc kÎ , com pa , h×nh mÉu ,vËt mÉu phï hîp víi c¸c tiÕt d¹y ®Ó híng dÉn häc sinh n¾m ®îc bµi. Ngoµi ra cßn sö dông b¶ng phô ®Ó vÏ h×nh mÉu cho häc sinh quan s¸t vµ ghi c¸c bµi tËp . b. Høng thó cña häc sinh Trêng TiÓu häc TT Thèng NhÊt 2 S¸ng kiÕn kinh nghiÖm TrÞnh ThÞ Lan T«i ®· lËp ra nh÷ng hÖ thèng c©u hái, x©y dùng phiÕu tr¾c nghiÖm ®Ó ®iÒu tra høng thó vµ viÖc häc c¸c yÕu tè h×nh häc cña häc sinh líp 2C n¨m häc 20102011.(Tæng sè häc sinh: 32 em) Em h·y ®iÒn dÊu (x) vµo « trèng mµ em cho lµ hîp víi em nhÊt: C©u 1: Em cã thÝch häc To¸n phÇn h×nh häc kh«ng? - RÊt thÝch : 7/32 em = 21,87% - B×nh thêng : 13/32 em = 40,62% - Kh«ng thÝch : 12/30 em = 37,5% C©u 2: Em cã lµm ®Çy ®ñ bµi tËp cña phÇn h×nh häc kh«ng? - Cã : 25/32 em = 78,12% - Kh«ng : 0 em = 0% - Cßn thiÕu : 7/32 em = 21,88% * Qua kh¶o s¸t t«i thÊy: - PhÇn lín häc sinh kh«ng thÝch häc phÇn nµy, sè häc sinh thÝch lµ rÊt Ýt vµ c¸c em ®Òu lµ nh÷ng häc sinh häc kh¸ m«n häc nµy còng nh c¸c m«n kh¸c. - MÆc dï phÇn nµy kh«ng g©y nhiÒu høng thó ®èi víi c¸c em nhng trong giê häc c¸c em vÉn lu«n chó ý nghe bµi, h¨ng h¸i gi¬ tay ph¸t biÓu ý kiÕn x©y dùng bµi. - PhÇn lín c¸c em ®Òu tù häc vµ tù lµm bµi, lµm ®Çy ®ñ c¸c bµi tËp ë líp. - MÆc dï cha g©y ®îc høng thó nhiÒu nhng hÇu hÕt häc sinh ®Òu cã th¸i ®é tÝch cùc trong viÖc lµm c¸c bµi tËp. Víi nh÷ng lÝ do nªu trªn, b¶n th©n t«i ®· suy nghÜ, tr¨n trë, m¹nh d¹n ®a ra mét sè kinh nghiÖm nh»m híng dÉn hoc sinh hoc tèt m¶ng kiÕn thøc vÒ c¸c yÕu tè h×nh häc B- gi¶i quyÕt vÊn ®Ò I- c¸c biÖn ph¸p thùc hiÖn Ngay tõ ®Çu n¨m häc, t«i ®· chó ý t×m hiÓu vÒ t×nh h×nh cña líp vµ thÊy r»ng trong m«n To¸n ®Æc biÖt ë ph©n d¹y häc c¸c yÕu tè h×nh häc chÊt lîng häc cña häc sinh cßn cha cao. ChÝnh v× thÕ mµ t«i ®· chän ®Ò tµi : D¹y c¸c yÕu tè h×nh häc trong m«n to¸n líp 2 Trªn thùc tÕ häc sinh cßn cã mÆt h¹n chÕ vµ thiÕu sãt nhÊt ®Þnh so víi yªu cÇu chung ®a ra. HiÓu ®îc tÇm quan träng cña viÖc d¹y häc c¸c yÕu tè h×nh häc vµ so s¸nh víi thùc tr¹ng t×nh h×nh häc tËp cña líp t«i, t«i rÊt b¨n kho¨n vµ lo l¾ng, t×m ra mét biÖn ph¸p gi¶i quyÕt kÞp thêi tríc m¾t vµ rÌn luyÖn l©u dµi ®Ó híng dÉn c¸c em nh÷ng biÖn ph¸p häc tËp cã hiÖu qu¶. * KÕ ho¹ch nghiªn cøu 1- Kh¶o s¸t høng thó häc tËp vµ gi¶ng d¹y m«n To¸n phÇn c¸c yÕu tè h×nh häc cña gi¸o viªn vµ häc sinh th«ng qua c¸c bµi häc vµ trao ®æi gi÷a gi¸o viªn vµ häc sinh. Trêng TiÓu häc TT Thèng NhÊt 3 S¸ng kiÕn kinh nghiÖm TrÞnh ThÞ Lan 2- T×m ®äc c¸c tµi liÖu cã liªn quan tíi viÖc d¹y häc c¸c yÕu tè h×nh häc cña häc sinh tiÓu häc xung quanh m«n To¸n . 3- Dù giê th¨m líp ®ång nghiÖp ®Ó rót kinh nghiÖm 4- Kh¶o s¸t thùc tr¹ng viÖc d¹y vµ häc m«n To¸n phÇn c¸c yÕu tè h×nh häc cña gi¸o viªn vµ häc sinh ®Ó thu thËp sè liÖu, ph©n tÝch ®èi chiÕu vµ so s¸nh… - T×m ra nh÷ng sai sãt vµ dù ®o¸n nh÷ng nguyªn nh©n dÉn ®Õn sai lÇm ®ã. - §Ò ra biÖn ph¸p kh¾c phôc nh÷ng sai lÇm mét c¸ch chÝnh x¸c vµ khoa häc. 5- §Ò xuÊt ý kiÕn ®Ó cã nh÷ng biÖn ph¸p c¶i thiÖn viÖc d¹y vµ häc m«nTo¸n phÇn c¸c yÕu tè h×nh häc. Ph¸t huy kh¶ n¨ng t duy vµ tëng tîng cña häc sinh tiÓu häc th«ng qua c¸c bµi tËp cña m«n häc nµy. Tõ ®ã, ®Ò xuÊt nh÷ng biÖn ph¸p cô thÓ, thiÕt thùc ®Ó n©ng cao chÊt lîng d¹y vµ häc m«n To¸n phÇn c¸c yÕu tè h×nh häc, ph¸t huy kh¶ n¨ng t duy cña häc sinh. II- c¸c biÖn ph¸p tæ chøc thùc hiÖn 1. T¸c dông cña m«n To¸n – phÇn c¸c yÕu tè h×nh häc XuÊt ph¸t tõ nhiÖm vô cña m«n To¸n –phÇn c¸c yÕu tè h×nh häc ®· ®îc tr×nh bµy ë trªn, gióp häc sinh n¾m ®îc c¸c yªu cÇu c¬ b¶n vÒ kiÕn thøc vµ kü n¨ng mµ häc sinh cÇn ®¹t ®îc, phï hîp víi møc ®é ë líp 2 nh nhËn d¹ng h×nh tæng thÓ, c¸c bµi thùc hµnh, luyÖn tËp ®¬n gi¶n, bµi tËp xÕp, ghÐp h×nh, dÔ thùc hiÖn…). Víi hÖ thèng c¸c bµi tËp ®a d¹ng ®· g©y høng thó häc tËp cña häc sinh. ë líp 2, cha yªu cÇu häc sinh n¾m ®îc c¸c kh¸i niÖm, ®îc nh÷ng h×nh häc dùa trªn c¸c ®Æc ®iÓm quan hÖ c¸c yÕu tè cña h×nh (ch¼ng h¹n cha yªu cÇu häc sinh biÕt h×nh ch÷ nhËt lµ h×nh tø gi¸c cã 4 gãc vu«ng, hoÆc cã 2 c¹nh ®èi diÖn b»ng nhau) chØ yªu cÇu häc sinh nhËn biÕt ®îc h×nh ë d¹ng “tæng thÓ” ph©n biÖt ®îc h×nh nµy víi h×nh kh¸c vµ gäi ®óng tªn h×nh cña nã. Bíc ®Çu vÏ ®îc h×nh ®ã b»ng c¸ch nèi c¸c ®iÓm hoÆc vÏ dùa trªn c¸c ®êng kÎ « vu«ng (giÊy kÎ « ly,…). Mét c¸ch kh¸c n÷a, khi d¹y th× gi¸o viªn cÇn lu ý cho häc sinh cã thãi quen ®Æt c©u hái “t¹i sao” vµ tù suy nghÜ ®Ó tr¶ lêi c¸c c©u hái ®ã. Trong nhiÒu t×nh huèng gi¸o viªn cßn cã thÓ ®Æt ra c©u hái “T¹i sao lµm nh vËy? Cã c¸ch nµo kh¸c kh«ng? Cã c¸ch nµo hay h¬n kh«ng?”. C¸c c©u hái cña gi¸o viªn nh “t¹i sao”, “v× sao” ®· th«i thóc häc sinh ph¶i suy nghÜ t×m tßi gi¶i thÝch. §ã lµ chç dùa ®Ó ®a ra c¸ch lµm hoÆc c¸ch gi¶i sù lùa chän trong vèn kiÕn thøc ®· häc ®Ó tr¶ lêi. Khi d¹y c¸c yÕu tè h×nh häc cho häc sinh líp 2, viÖc tËp cho häc sinh cã thãi quen ®Æt ra c©u hái “t¹i sao” vµ t×m c¸ch gi¶i thÝch lµm cho vÊn ®Ò ®îc s¸ng tá lµ nhiÖm vô cña ngêi gi¸o viªn. Tõ thãi quen trong suy nghÜ ta h×nh thµnh vµ rÌn luyÖn thãi quen ®ã trong diÔn ®¹t, trong tr×nh bµy. VÝ dô: Bµi chu vi h×nh tam gi¸c.(TuÇn 26) khi d¹y t«i ®· ph¶i vÏ h×nhA trªn b¶ng phô vµ cho häc sinh nh¾c l¹i c¸ch tÝnh chu vi cña h×nh tam gi¸c. Trêng TiÓu häc TT Thèng NhÊt 4 4cm B 4cm 4cm C S¸ng kiÕn kinh nghiÖm TrÞnh ThÞ Lan Häc sinh cã thÓ tÝnh chu vi tam gi¸c b»ng c¸c c¸ch: 4+4+4=12(cm) HoÆc : 4 x 3 = 12 (cm) Cho häc sinh so s¸nh c¸c kÕt qu¶ kh¼ng ®Þnh lµ lµm ®óng. Lóc ®ã gi¸o viªn hái: T¹i sao con l¹i lÊy 4 x 3 ®Ó tÝnh chu vi h×nh tam gi¸c (v× 3 c¹nh h×nh tam gi¸c cã sè ®o b»ng nhau = 4 cm). - So s¸nh 2 c¸ch lµm trªn con thÊy c¸ch nµo lµm nhanh h¬n? (c¸ch 2). + Tæng ®é dµi c¸c c¹nh cña h×nh tam gi¸c lµ chu vi cña h×nh tam gi¸c ®ã. * Trong SGK to¸n 2, hÖ thèng c¸c bµi tËp thùc hµnh vÒ yÕu tè h×nh häc cã mÊy d¹ng c¬ b¶n sau: 1. VÒ “ nhËn biÕt h×nh” : a. VÒ “ ®o¹n th¼ng, ®êng th¼ng” . VÊn ®Ò “®o¹n th¼ng, ®êng th¼ng” ®îc giíi thiÖu ë tiÓu häc cã thÓ cã nhiÒu c¸ch kh¸c nhau. Trong s¸ch to¸n 2, kh¸i niÖm “®êng th¼ng” ®îc giíi thiÖu b¾t ®Çu tõ “®o¹n th¼ng” (®· ®îc häc ë líp 1) nh sau: - Cho ®iÓm A vµ ®iÓm B, lÊy thíc vµ bót nèi hai ®iÓm ®ã ta ®îc ®o¹n th¼ng AB. A B - KÐo dµi ®o¹n th¼ng AB vÒ hai phÝa, ta ®îc ®êng th¼ng AB A B - Lu ý: Kh¸i niÖm ®êng th¼ng kh«ng ®Þnh nghÜa ®îc, häc sinh lµm quen víi “biÓu tîng” vÒ ®êng th¼ng th«ng qua ho¹t ®éng thùc hµnh: VÏ ®êng th¼ng qua 2 ®iÓm, vÏ ®êng th¼ng qua 1 ®iÓm. b. NhËn biÕt giao ®iÓm cña hai ®o¹n th¼ng: B C VÝ dô bµi 4 trang 49 §o¹n th¼ng AB c¾t ®o¹n th¼ng CD t¹i ®iÓm nµo? A - Khi ch÷a bµi gi¸o viªn cho häc sinh tËp diÔn ®¹t kÕt qu¶ bµi lµm. Ch¼ng D h¹n häc sinh nªu l¹i “§o¹n th¼ng AB c¾t ®o¹n th¼ng CD t¹i ®iÓm O”. Trêng TiÓu häc TT Thèng NhÊt 5 S¸ng kiÕn kinh nghiÖm TrÞnh ThÞ Lan HoÆc gi¸o viªn hái: Cã c¸ch nµo kh¸c kh«ng? Häc sinh suy nghÜ tr¶ lêi: “Hai ®o¹n th¼ng AB vµ CD c¾t nhau t¹i ®iÓm O”. HoÆc “O lµ ®iÓm c¾t nhau cña ®êng th¼ng AB vµ CD”. c. NhËn biÕt 3 ®iÓm th¼ng hµng: VÝ dô: Bµi 2 trang 73 Nªu tªn 3 ®iÓm th¼ng hµng (dïng thíc th¼ng ®Ó kiÓm tra): a) b) N C B O M D A th¼ng hµng (ba ®iÓm ph¶i cïng n»m trªn - Gi¸o viªn giíi thiÖu vÒ ba ®iÓm O P Q mét ®êng th¼ng). - Häc sinh ph¶i dïng thíc kÎ kiÓm tra xem cã c¸c bé ba ®iÓm nµo th¼ng hµng råi ch÷a. VÝ dô nh: a. Ba ®iÓm O, M, N th¼ng hµng; Ba ®iÓm O, P, Q th¼ng hµng. b. Ba ®iÓm B, O, D th¼ng hµng; Ba ®iÓm A, O, C th¼ng hµng. d. NhËn biÕt h×nh ch÷ nhËt, h×nh tø gi¸c ë líp 2, cha yªu cÇu häc sinh n¾m ®îc kh¸i niÖm, ®Þnh nghÜa h×nh häc dùa trªn c¸c ®Æc ®iÓm, quan hÖ cña h×nh (ch¼ng h¹n, cha yªu cÇu häc sinh biÕt h×nh ch÷ nhËt lµ tø gi¸c cã 4 gãc vu«ng, hoÆc cã 2 c¹nh ®èi diÖn b»ng nhau …), chØ yªu cÇu häc sinh ph©n biÖt ®îc h×nh ë d¹ng “tæng thÓ”, ph©n biÖt ®îc h×nh nµy víi h×nh thøc kh¸c vµ gäi ®óng tªn h×nh cña nã. Bíc ®Çu vÏ ®îc h×nh ®ã b»ng c¸ch nèi c¸c ®iÓm hoÆc vÏ dùa trªn c¸c ®êng kÎ « vu«ng (giÊy kÎ « ly)… VÝ dô d¹y häc bµi “H×nh ch÷ nhËt” theo yªu cÇu trªn, cã thÓ nh sau: - Giíi thiÖu h×nh ch÷ nhËt (häc sinh ®îc quan s¸t vËt chÊt cã d¹ng h×nh ch÷ nhËt, lµ c¸c miÕng b×a hoÆc nhùa trong hép ®å dïng häc tËp, ®Ó nhËn biÕt d¹ng tæng thÓ “®©y lµ h×nh ch÷ nhËt”). - VÏ vµ ghi tªn h×nh ch÷ nhËt (nèi 4 ®iÓm trªn giÊy kÎ « vu«ng ®Ó ®îc h×nh ch÷ nhËt, ch¼ng h¹n h×nh ch÷ nhËt ABCH, h×nh ch÷ nhËt MNPQ). A B D C Trêng TiÓu häc TT Thèng NhÊt M 6 N S¸ng kiÕn kinh nghiÖm TrÞnh ThÞ Lan Q P - NhËn biÕt ®îc h×nh ch÷ nhËt trong tËp hîp mét sè h×nh (cã c¶ h×nh kh«ng ph¶i lµ h×nh ch÷ nhËt), ch¼ng h¹n: T« mµu (hoÆc ®¸nh dÊu x ) vµo h×nh ch÷ nhËt cã trong mçi h×nh sau: - Thùc hµnh cñng cè nhËn biÕt h×nh ch÷ nhËt: VÝ dô: Bµi 1 trang 85: Mçi h×nh díi ®©y lµ h×nh g×? d) b) c) e) g) Trêng TiÓu häc TT Thèng NhÊt D 4m 2cm e. NhËn biÕt ®êng gÊp khóc: Gi¸o viªn cho häc sinh quan s¸t ®êng gÊp khóc ABCD. §êng gÊp khóc ABCD gåm 3 ®o¹n th¼ng: AB, BC vµ CD . §é dµi ®êng gÊp khóc ABCD lµ tæng ®é dµi c¸c ®o¹nth¼ng cña ®êng gÊp khóc ®ã 3m a) A §êng gÊp khóc ABCDC 7 S¸ng kiÕn kinh nghiÖm TrÞnh ThÞ Lan Gi¸o viªn giíi thiÖu: §©y lµ ®¬ng gÊp khóc ABCD (chØ vµo h×nh vÏ). Häc sinh lÇn lît nh¾c l¹i: “§êng gÊp khóc ABCD”. Gi¸o viªn hái: §êng gÊp khóc nµy gåm mÊy ®o¹n th¼ng? Häc sinh nªu: Gåm 3 ®o¹n th¼ng AB, BC, CD (B lµ ®iÓm chung cña hai ®o¹n th¼ng AB vµ BC, C lµ ®iÓm chung cña hai ®o¹n th¼ng BC vµ CD). Häc sinh ®îc thùc hµnh ë tiÕp bµi tËp 3 (trang 104). Ghi tªn c¸c ®êng gÊp khóc cã trong h×nh vÏ sau, biÕt: + §êng gÊp khóc ®ã gåm 3 ®o¹n th¼ng. + §êng gÊp khóc ®ã gåm 2 ®o¹n th¼ng. B C A D Yªu cÇu cÇu sinh ghi tªn ®äc tªn ®êng gÊp khóc Gi¸o viªn cho häc sinh dïng bót ch× mµu vµ ph©n biÖt c¸c ®êng gÊp khóc cã ®o¹n th¼ng chung: a. §êng gÊp khóc gåm 3 ®o¹n th¼ng lµ: AB, BC, CD. b. §êng gÊp khóc gåm 2 ®o¹n th¼ng lµ: BC vµ CD. 2. VÒ “ H×nh vÏ” . ë líp 1,2,3 häc sinh ®îc lµm quen víi ho¹t ®éng vÏ h×nh ®¬n gi¶n theo c¸c h×nh thøc sau: a. VÏ h×nh kh«ng yªu cÇu cã sè ®o c¸c kÝch thíc. N M VÏ h×nh trªn giÊy « vu«ng VÝ dô bµi 1 trang 23. Dïng thíc vµ ghÐp nèi c¸c ®iÓm. a) H×nh ch÷ nhËt b) H×nh tø gi¸c. A B C E D Q ¦ Trêng TiÓu häc TT Thèng NhÊt 8 P ¦ S¸ng kiÕn kinh nghiÖm TrÞnh ThÞ Lan Yªu cÇu bíc ®Çu häc sinh vÏ ®îc h×nh ch÷ nhËt, h×nh tø gi¸c (nèi c¸c ®iÓm cã s½n trªn giÊy kÎ « ly). b. VÏ h×nh theo mÉu: VÝ dô bµi 4 trang 59. VÏ h×nh theo mÉu. MÉu - Gi¸o viªn cho häc sinh nh×n kü mÉu råi lÇn lît chÊm tõng ®iÓm vµo sæ: Dïng thíc kÎ vµ bót nèi c¸c ®iÓm ®Ó cã h×nh vu«ng. c. VÏ ®êng th¼ng. VÝ dô bµi 4 trang 74 VÏ ®êng th¼ng. a) §i qua hai ®iÓm M, N b) §i qua ®iÓm O . M . N . O A. c) §i qua hai trong ba ®iÓm A, B, C. . B C . Sau khi gi¸o viªn ®· d¹y bµi ®êng th¼ng vµ c¸ch vÏ bµi nµy lµ thùc hµnh. PhÇn (a). VÏ ®êng th¼ng ®i qua 2 ®iÓm MN. Häc sinh nªu c¸ch vÏ: §Æt thíc sao cho 2 ®iÓm M vµ N ®Òu n»m trªn mÐp thíc. KÎ ®êng th¼ng ®i qua 2 ®iÓm MN. Gi¸o viªn : NÕu bµi yªu cÇu ta vÏ ®o¹n th¼ng MN th× ta vÏ nh thÕ nµo? Häc sinh : Ta chØ nèi ®o¹n th¼ng tõ M tíi N. Gi¸o viªn : VÏ ®o¹n th¼ng MN kh¸c g× so víi ®êng th¼ng MN? Häc sinh : Khi vÏ ®o¹n th¼ng ta chØ cÇn nèi M víi N, cßn khi vÏ ®êng th¼ng ta ph¶i kÐo dµi vÒ 2 phÝa MN. PhÇn (b). VÏ ®êng th¼ng ®i qua ®iÓm O. Trêng TiÓu häc TT Thèng NhÊt 9 S¸ng kiÕn kinh nghiÖm TrÞnh ThÞ Lan Gi¸o viªn cho häc sinh nªu c¸ch vÏ: §Æt thíc sao cho mÐp thíc ®i qua O sau ®ã kÎ 1 ®êng th¼ng theo mÐp thíc ®îc ®êng th¼ng qua O. Häc sinh tù vÏ  vÏ ®îc nhiÒu ®êng th¼ng qua O. Gi¸o viªn kÕt luËn : Qua 1 ®iÓm cã “rÊt nhiÒu ” ®êng th¼ng. PhÇn (c). VÏ ®êng th¼ng ®i qua 2 trong 3 ®iÓm A, B, C. Häc sinh : Thùc hiÖn thao t¸c nèi. Gi¸o viªn yªu cÇu kÓ tªn c¸c ®êng th¼ng cã trong h×nh. Häc sinh : §êng th¼ng AB, BC, CA. Gi¸o viªn hái : Mçi ®êng th¼ng ®i qua mÊy ®iÓm ? (®i qua 2 ®iÓm). Gi¸o viªn cho häc sinh thùc hµnh vÏ ®êng th¼ng. Häc sinh nªu c¸ch vÏ: KÐo dµi ®êng th¼ng vÒ 2 phÝa ®Ó cã c¸c ®êng th¼ng. Gi¸o viªn hái : Ta cã mÊy ®êng th¼ng? §ã lµ nh÷ng ®êng th¼ng nµo? Häc sinh : Ta cã 3 ®êng th¼ng ®ã lµ: ®êng th¼ng AB, ®êng th¼ng BC, ®êng th¼ng CA. b. VÏ thªm ®êng th¼ng ®Ó ®îc h×nh míi: VÝ dô bµi 3 trang 23. KÎ thªm mét ®o¹n th¼ng trong h×nh sau ®Ó ®îc: + Mét h×nh ch÷ nhËt vµ mét h×nh tam gi¸c + Ba h×nh tø gi¸c * Gi¸o viªn: KÎ thªm nghÜa lµ vÏ thªm 1 ®o¹n n÷a vµo trong h×nh: Gi¸o viªn vÏ h×nh lªn b¶ng vµ cho häc sinh ®Æt tªn cho h×nh: B A C E Gi¸o viªn há i D : Con vÏ thÕ nµo? Trêng TiÓu häc TT Thèng NhÊt 10 S¸ng kiÕn kinh nghiÖm TrÞnh ThÞ Lan Häc sinh : Con nèi A víi D. Gi¸o viªn cho häc sinh ®äc tªn h×nh: H×nh ch÷ nhËt ABCD A H×nh tam gi¸c BCD Häc sinh ®Æt tªn cho h×nh: B C D Cho häc sinh tù kÎ: A G D A B E B G C D G C HoÆc: Gi¸o viªn yªu cÇu häc sinh ®äc tªn c¸c h×nh vÏ ®îc trong c¶ 2 c¸ch vÏ. Häc sinh ®äc tªn h×nh: ABGE, EGCD, ABCD vµ AEGD, BCGE, ABCD. * Khi d¹y häc sinh c¸ch vÏ h×nh, dùng h×nh t«i thêng tu©n thñ theo c¸c bíc sau: a. Híng dÉn häc sinh biÕt c¸ch sö dông thíc kÎ, bót ch×, bót mùc ®Ó vÏ h×nh. CÇn sö dông hîp lý chøc n¨ng cña mçi dông cô, thíc th¼ng cã v¹ch chia dïng ®Ó ®o ®é dµi ®o¹n th¼ng, vÏ ®o¹n th¼ng (®êng th¼ng), thíc th¼ng cßn dïng ®Ó kiÓm tra sù th¼ng hµng cña c¸c ®iÓm. b. Häc sinh ph¶i ®îc híng dÉn vµ ®îc luyÖn tËp kü n¨ng vÒ h×nh, dùng h×nh theo quy tr×nh hîp lý thÓ hiÖn ®îc nh÷ng ®Æc ®iÓm cña h×nh ph¶i vÏ. c. H×nh vÏ ph¶i râ rµng, chuÈn x¸c vÒ h×nh d¹ng vµ ®Æc ®iÓm, c¸c nÐt vÏ ph¶i m¶nh, kh«ng nhoÌ, kh«ng tÈy xo¸. 3. VÒ xÕp, ghÐp h×nh: VÝ dô Bµi 5 (trang 178). XÕp 4 h×nh tam gi¸c thµnh h×nh mòi tªn: Trêng TiÓu häc TT Thèng NhÊt 11 S¸ng kiÕn kinh nghiÖm TrÞnh ThÞ Lan - Yªu cÇu cña bµi “xÕp, ghÐp h×nh” ë líp 2 lµ: Tõ 4 h×nh tam gi¸c ®· cho, häc sinh xÕp, ghÐp ®îc thµnh h×nh míi theo yªu cÇu ®Ò bµi (ch¼ng h¹n ë vÝ dô trªn lµ xÕp thµnh “h×nh mòi tªn”. - C¸ch thùc hiÖn: Mçi häc sinh cÇn cã mét bé h×nh tam gi¸c ®Ó xÕp h×nh (bé xÕp h×nh nµy cã trong hép ®å dïng häc to¸n líp 2, hoÆc häc sinh cã thÓ tù lµm b»ng c¸ch tõ mét h×nh vu«ng c¾t theo 2 ®êng chÐo ®Ó ®îc 4 h×nh tam gi¸c). Häc sinh lùa chän vÞ trÝ thÝch hîp ®Ó xÕp, ghÐp 4 h×nh tam gi¸c thµnh h×nh míi (ch¼ng h¹n nh h×nh mòi tªn). - Lu ý: Lo¹i to¸n, “xÕp, ghÐp h×nh” chØ cã ý nghÜa khi mçi häc sinh ph¶i ®îc tù xÕp, ghÐp h×nh (c¸c em cã thÓ xÕp, ghÐp nhanh chËm kh¸c nhau), nhng kÕt qu¶ ®¹t ®îc lµ “s¶n phÈm” do mçi em ®îc “tù thiÕt kÕ vµ thi c«ng” vµ do ®ã sÏ g©y høng thó häc tËp cho mçi em). - §iÒu c¬ b¶n lµ khuyÕn khÝch häc sinh t×m ®îc c¸c c¸ch kh¸c nhau ®ã. Qua viÖc “xÕp, ghÐp” nµy c¸c em ®îc ph¸t triÓn t duy, trÝ tëng tîng kh«ng gian vµ sù khÐo tay, kiªn tr×, s¸ng t¹o…. VÝ dô: XÕp 4 h×nh tam gi¸c: Thµnh c¸c h×nh sau: Trêng TiÓu häc TT Thèng NhÊt 12 S¸ng kiÕn kinh nghiÖm TrÞnh ThÞ Lan 3cm 3cm 4. VÒ tÝnh ®é dµi dêng gÊp khóc hoÆc chu vi cña h×nh: a. TÝnh ®é dµi ®êng gÊp khóc: VÝ dô: Bµi 5 trang (105). 2m 2m 2m 2m 2m Häc sinh gi¶i: §é dµi ®êng gÊp khóc lµ: 3 + 3 + 3 = 9 (cm) Gi¸o viªn hái: Con lµm thÕ nµo ra 9 cm? Häc sinh 1: §êng gÊp khóc nµy gåm 3 ®o¹n th¼ng, mçi ®o¹n th¼ng ®Òu lµ 3 cm. Nªn con tÝnh tæng ®é dµi 3 ®o¹n th¼ng t¹o lªn mçi ®êng gÊp khóc. Gi¸o viªn hái: Cã con nµo lµm bµi kh¸c b¹n kh«ng? Häc sinh 2: Con lÊy 3 x 3 = 9 (cm) Cho häc sinh so s¸nh c¸c kÕt qu¶ tõ ®ã kh¼ng ®Þnh lµ ai lµm ®óng. b. TÝnh chu vi h×nh tam gi¸c, chu vi h×nh tø gi¸c: yªu cÇu häc “chu vi” ë líp 2 phï hîp víi tr×nh ®é chuÈn cña to¸n 2. Cô thÓ lµ: ë líp 2, cha yªu cÇu häc sinh n¾m ®îc “kh¸i niÖm, biÓu tîng” vÒ chu vi cña h×nh, chØ yªu cÇu häc sinh biÕt c¸ch tÝnh chu vi h×nh tam gi¸c, tø gi¸c khi cho s½n ®é dµi mçi c¹nh cña h×nh ®ã, b»ng c¸ch tÝnh tæng ®é dµi cña h×nh (®é dµi c¸c c¹nh cña h×nh cã cïng mét ®¬n vÞ ®o). Ch¼ng h¹n: - TÝnh chu vi cña h×nh tam gi¸c cã ®é dµi 3 c¹nh lµ: 10cm, 20cm, 15cm. Bµi gi¶i Chu vi h×nh tam gi¸c lµ: 10 + 20 +15 = 45 (cm) §¸p sè: 45 (cm) Trêng TiÓu häc TT Thèng NhÊt 13 S¸ng kiÕn kinh nghiÖm TrÞnh ThÞ Lan - TÝnh chu vi h×nh tø gi¸c cã ®é dµi 4 canh lµ: 10 cm, 20cm, 10cm vµ 20 cm. Bµi gi¶i Chu vi h×nh tø gi¸c lµ: 10 + 20 + 10 + 20 = 60 (cm) §¸p sè: 60 (cm) HoÆc mét d¹ng bµi n÷a: A VÝ dô: Bµi 3 (trang 130): B C + §o råi ghi sè ®o ®é dµi c¸c c¹nh cña h×nh tam gi¸c ABC. + TÝnh chu vi h×nh tam gi¸c ABC. Híng dÉn gi¶i: Ph¶i cho häc sinh dïng thíc th¼ng cã v¹ch chia ®Ó ®o ®é dµi c¸c c¹nh cña h×nh tam gi¸c ABC. (mçi c¹nh lµ 3cm). Chu vi cña h×nh tam gi¸c ABC lµ: 3 + 3 + 3 = 9 (cm) HoÆc: 3 x 3 = 9 (cm). So s¸nh 2 c¸ch lµm trªn con thÊy c¸ch nµo nhanh h¬n? (C¸ch 2) 5. Mét sè bµi tËp: a. §Õm h×nh Lo¹i bµi “®Õm h×nh” trong s¸ch gi¸o khoa to¸n 2 lµ lo¹i bµi to¸n cã tÝnh ph¸t triÓn, ®ßi hái häc sinh biÕt “ph©n tÝch, tæng hîp”. Do ®ã sÏ lµ “khã” ®èi víi mét sè häc sinh cha lµm quen hoÆc cha biÕt nªn xuÊt ph¸t tõ ®©u khi gi¶i bµi to¸n nµy. Sau ®©y xin gîi ý mét c¸ch ®Ó häc sinh dÔ thùc hiÖn “®Õm h×nh” (khái bÞ sãt h×nh). §ã lµ c¸ch ®¸nh sè vµo h×nh råi ®Õm h×nh, ch¼ng h¹n: VÝ dô 1: trong h×nh bªn cã mÊy h×nh tam gi¸c? Gîi ý c¸ch ®Õm: - §¸nh sè vµo h×nh, ch¼ng h¹n: 1, 2, 3, 4. - H×nh tam gi¸c nµo chØ gåm mét h×nh cã ®¸nh sè? (Cã 4 h×nh lµ h×nh 1, h×nh 2, h×nh 3 vµ h×nh 4). Trêng TiÓu häc TT Thèng NhÊt 1 4 14 2 3 S¸ng kiÕn kinh nghiÖm TrÞnh ThÞ Lan H×nh tam gi¸c nµo gåm 2 h×nh cã ®¸nh sè? (Cã 2 h×nh lµ h×nh gåm h×nh 2, h×nh 3, gåm h×nh 1 vµ h×nh 4). - H×nh tam gi¸c nµo gåm 3 h×nh cã ®¸nh sè? (kh«ng cã). 3 - H×nh tam gi¸c nµo gåm 4 h×nh cã ®¸nh sè? (Cã 1 h×nh gåm h×nh 1, h×nh 2, h×nh 3 vµ h×nh 4). VËy tÊt c¶ cã 7 h×nh tam gi¸c (4 + 2 + 0 + 1 = 7). VÝ dô 2: Trong h×nh bªn cã mÊy h×nh tø gi¸c A 1 E B 2 3 4 5 D C Gîi ý c¸ch ®Õm: - Ghi tªn vµ ®¸nh sè vµo h×nh, ch¼ng h¹n. - H·y xem cã h×nh tø gi¸c nµo chØ gåm mét h×nh cã ®¸nh sè (kh«ng cã) - H×nh tø gi¸c nµo gåm 2 h×nh cã ®¸nh sè? (Cã mét h×nh lµ h×nh gåm h×nh 1 vµ h×nh 2 (h×nh tø gi¸c ABIE)). - H×nh tø gi¸c nµo gåm 3 h×nh cã ®¸nh sè? ( Cã 2 h×nh, h×nh gåm h×nh 1, h×nh 2, vµ h×nh 5 (h×nh tø gi¸c ABCE); h×nh gåm h×nh 1, h×nh 2, h×nh 3 (h×nh tø gi¸c ABDE)). - H×nh tø gi¸c nµo gåm 4 h×nh cã ®¸nh sè? (Cã 2 h×nh, h×nh gåm h×nh 2, h×nh 3, vµ h×nh 4 h×nh tø gi¸c (0 + 1 + 2 + 1 = 4). Lu ý: ë líp 2 chØ yªu cÇu häc sinh ®Õm ®îc sè h×nh (tr¶ lêi ®óng sè lîng h×nh cÇn ®Õm lµ ®îc), cha yªu cÇu häc sinh viÕt c¸ch gi¶i thÝch nh trªn. b. Bµi tËp “tr¾c nghiÖm”: Khoanh vµo ch÷ ®Æt tríc kÕt qu¶ ®óng: Sè h×nh tø gi¸c trong h×nh vÏ lµ: A. 1 B. 2 C. 3 D. 4 Cho häc sinh tù lµm. Trêng TiÓu häc TT Thèng NhÊt 15 S¸ng kiÕn kinh nghiÖm TrÞnh ThÞ Lan Häc sinh nªu c¸ch lµm: Con ®Õm sè h×nh tø gi¸c ®îc 4 h×nh tø gi¸c, nªu khoanh vµo ch÷ D. C- KÕt luËn 1, KÕt qu¶ nghiªn cøu Qua thùc tÕ gi¶ng d¹y ë líp 2, víi c¸ch d¹y trªn , khi d¹y c¸c yÕu tè h×nh häc trong m«n To¸n líp 2 t«i nhËn thÊy häc sinh cã nhiÒu tiÕn bé. Víi c¸ch d¹y vµ häc trªn häc sinh ch¨m chó say mª häc to¸n, c¸c em kh«ng ng¹i khi gi¶i c¸c bµi to¸n cã néi dung h×nh häc. Häc sinh tÝch cùc, chñ ®éng t×m tßi, s¸ng t¹o x©y dùng kiÕn thøc cña bµi häc. Nhê vËy mµ häc sinh n¾m bµi nhanh, nhí kiÕn thøc l©u h¬n, ch¾c h¬n vµ tù tin lµm cho kh«ng khÝ tiÕt häc s«i næi, kh«ng gß bã, häc sinh ®îc thùc sù béc lé hÕt kh¶ n¨ng cña m×nh. Tõ ®ã häc sinh cã høng thó häc to¸n, t¹o thµnh thãi quen tù suy nghÜ, chñ ®éng lµm bµi ®Ó t×m ra c¸ch gi¶i hay vµ nhanh nhÊt. * KÕt qu¶ ®¹t ®îc: - Sau khi ¸p dông ph¬ng ph¸p nµy líp t«i d¹y ®¹t hiÖu qu¶ cao. N¨m häc 20102011 qua khảo sat định kỳ cả 3 lần häc sinh ®¹t tõ lo¹i kha trë lªn là 90%. Häc kú I cña n¨m häc 2010-2011, ®¹t 98% häc sinh kh¸, giái.§Æc biÖt ë k× thi kh¶o s¸t chÊt lîng mòi nhän n¨m häc 2009- 2010 líp t«i d¹y cã 13 em ®¹t gi¶i m«n To¸n .Trong ®ã cã 5 em ®¹t gi¶i nhÊt , 3 em ®¹t gi¶i nh× , 2em ®¹t gi¶i ba vµ 3 em ®¹t gi¶i khuyÕn khÝch 2. KiÕn nghÞ, ®Ò xuÊt Qua kÕt qu¶ thùc nghiÖm vµ thùc tÕ gi¶ng d¹y m«n To¸n phÇn c¸c yÕu tè h×nh häc ë líp 2, t«i thÊy ®Ó tiÕt d¹y cã kÕt qu¶ tèt cÇn thùc hiÖn tèt c¸c gi¶i ph¸p: 1. So¹n bµi c¸c tiÕt To¸n thËt cÈn thËn chi tiÕt vµ cã chÊt lîng. 2. Thêng xuyªn ®äc c¸c tµi liÖu, trao ®æi kinh nghiÖm gi¶ng d¹y, trau dåi kiÕn thøc m«n To¸n víi c¸c ®ång nghiÖp. 3.Tæ chøc häc tËp b»ng nhiÒu h×nh thøc: häc c¸ nh©n, häc nhãm, h¸i hoa d©n chñ ®æi míi ph¬ng ph¸p d¹y häc, ph¸t huy tÝnh chñ ®éng s¸ng t¹o cña häc sinh. 4. Sö dông ®å dïng trùc quan, vËt mÉu ®Ó t¹o høng thó häc tËp cho häc sinh vµ nhí nhanh néi dung bµi häc. 5. Dïng hÖ thèng c©u hái gîi më gióp häc sinh t×m ®îc ®óng , ®ñ sè h×nh . 6. CÇn qu¸n triÖt ph¬ng ph¸p lÊy häc sinh lµm trung t©m, coi häc sinh lµm chñ thÓ cña ho¹t ®éng nhËn thøc, biÕn c¸c em thµnh ngêi chñ ®éng trong qu¸ tr×nh häc tËp, lÜnh héi tri thøc. C¸c em ph¶i hoµn toµn tù m×nh tham gia mäi ho¹t ®éng nhËn thøc . Sau khi thùc hiÖn ®Ò tµi nµy, t«i nhËn thÊy häc sinh kh«ng nh÷ng häc tèt m«n To¸n mµ cßn häc tèt c¶ nh÷ng ph©n m«n kh¸c trong ch¬ng tr×nh TiÓu häc. Trêng TiÓu häc TT Thèng NhÊt 16 S¸ng kiÕn kinh nghiÖm TrÞnh ThÞ Lan Trªn ®©y lµ mét sè s¸ng kiÕn thùc hiÖn ®Ò tµi cña t«i nh»m thùc hiÖn ®óng ®æi míi ph¬ng ph¸p d¹y häc m«n To¸n líp 2 vµ n©ng cao chÊt lîng d¹y häc ®Ó ®¹t kÕt qu¶ cao. RÊt mong ®îc sù gãp ý cña héi ®ång khoa häc nhµ trêng. T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n. Thèng NhÊt, ngµy 05 th¸ng 03 n¨m 2011 Ngêi viÕt TrÞnh ThÞ Lan Trêng TiÓu häc TT Thèng NhÊt 17
- Xem thêm -