Khảo sát tình hình sử dụng thuốc trên bệnh nhân copd tại khoa bệnh phổi tắc nghẽn - BV phổi TW

  • Số trang: 60 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 56 |
  • Lượt tải: 0
minhtuan

Đã đăng 15929 tài liệu

Mô tả:

B ộ YTÊ TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI CHU THỊ NGÂN KHẢO SÁT TÌNH HÌNH sử DỤNG THUỐC TRÊN BỆNH NHÂN COPD TẠI KHOA BỆxNH PHÔI TẮC NGHẼN-BV PHỔI TRUNG ƯƠNG KHÓA LUẬN TÓT NGHIỆP Dược sĩ Người hưởng dẫn: 1. TS. Vũ Thị Trâm 2. Ths. BS. Vũ Văn Thành Nơi thực hiện: 1. Bộ môn Dược lực 2. Bệnh viện Phổi Trung ương Ị TRƯỜNG HÀ N Ộ I - 201/1 ^ T h LỜI CẢM ƠN Để thực hiện và hoàn thành khỏa luận tốt nghiệp này, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ và chỉ ữỊr, của các ĩhơ}' cô và các cán bộ, bác sĩ hướng dẫn. Tôi xin được gửi lời cảm ơv chán íkành và sâu sắc nhất tới: TS. Vũ Thị Trâm - Bộ môn Dược ỉực - Trường ĐH Dược Hà Nội Ths. Bs Vũ Văn Thành - Khoa Bệnh phổi tắc nghẽn - B V Phổi Trung ương Là những người trực tiếp hướng dần ĩói ĩrong suốt quá trình làm khóa luận. Đồng thời tôi xin bày to lòng biết ơỉĩ của mình tới các thầy cô trường ĐH Dược Hà Nội đã tận tình ơìàng dọY tôi trong suốt 5 năm đại học vừa qua. Xin cảm ơn TS. Bs Vũ Xuân Phú. các cán bộ phòng Kế hoạch tổng hợp B VPhổi Trung ương và B SC K I I Trần Thị Kim Liên, đã tạo điều kiện cho tôi trong việc thu thập số liệu và thực hiện đề tài khỏa luận của mình. Cuối cùng tôi xin gửi lời ĩri án sáu sắc tới gia đình và bạn bè đã luôn động viên ủng hộ tôi trong học tập, côn^ ĩảc và tron^ quá trình làm khóa luận tốt nghiệp này. Hà Nội, ngày 12 tháng 5 năm 2011 Sinh viên Chu Thị Ngân MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ HÌNH CHƯƠNG I. TỔNG QUAN...................... ......................................................... 3 1.1. Dịch tễ bệnh COPD...................... .................... ................................... 3 1.1.1. Tình hình trên thế giới......................................................................... 3 1.1.2. Tình hình ở Việt Nam ...........................................................................3 1.2. Định nghĩa.................................. ............... .......................................... 3 1.3. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh................... .................................. 4 1.3.1. Nguyên nhân......................................................................................... 4 1.3.2. Cơ chế bệnh sinh COPD.......................................................................5 1.4. Các giai đoạn COPD.............................................................................. 7 1.5. Điều trị COPD................................................. .......................................7 1.5.1. Điều trị đợt cấp COPD............................ ............................................. 8 1.5.2. Điều trị duy trì ngoài đợt cấp............................................................... 9 1.6. Thuốc điều trị........................................................................................11 1.6 .1. Thuốc giãn phế quản........................................................................... 11 1.6.2. Glucocorticoid (GC)........................................................................... 14 1.6.3. Kháng sinh...........................................................................................15 1.6.4. Thuốc khác...........................................................................................17 CHƯƠNG 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN c ứ u ....... 18 2.1. Đối tượng nghiên cứu..................... ......... ...........................................18 2.1.1. Tiêu chuẩn lựa chọn............................................................................ 18 2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ..............................................................................18 2.2. Phương pháp nghiên cứu........................................ .........................18 2.2.1. Thiết kế nghiên cứ u .................................................. .........................18 2.2.2. Cỡ mẫu.................................................................................................18 2.3. Các nội dung nghiên cứu........................................................ ............18 2.3.1. Khảo sát một số đặc điểm bệnh nhân COPD Ữr;n2 mẫu nshiên cứu ...... ........................18 2.3.2. Khảo sát tình hình sử dụne; thuốc điều trị COPE^ ưons mau nơhiên cứu.................................................................................................................. 18 2.4. Xử lý số liệu................................................................. ............ ............19 CHƯƠNG 3. KÉT QŨẢ VÀ BÀN LUẬN................................................... 20 3.1. Khảo sát môt số đăc điểm bênh • • • nhân COPD trongơmẫu nghiên cứ u ................................................................................................... 20 3.1.1. Sự phân bố bệnh theo tuổi, giới tín h .............................................20 3.1.2. Sự phân bố bệnh theo nghề nghiệp................................................ 2 1 3.1.3. Sự phân bố bệnh theo thời gian nhập viện trong năm..................22 3.1.4. Tiền sử BN về bệnh và yếu tố nguy c ơ ........................................ 23 3.1.5. Phân loại mức độ bệnh trong mẫu nghiên cứu.............................25 3.2. Tình hình sử dụng thuốc điều trị COPD trong mẫu nghiên cứu 27 3.2.1. Các thuốc điều trị COPD............................................................... 27 3.2.2. Nhóm thuốc giãn phế quản............................................................29 3.2.3. Nhóm thuốc glucocorticoid...........................................................30 3.2.4. Nhóm thuốc kháng sinh.................................................................32 3.2.5. Nhóm thuốc dùng k èm ..................................................................36 3.2.6. Đường dùng các thuốc điều trị COPD tại mẫu nghiên cứu....... 37 3.2.7. Liều dùng các thuốc....................................................................... 39 3.2.8. Tác dụng không mong muốn................................................. ......40 CHƯƠNG 4. KẾT LUẬN VÀ ĐÈ XUẤT............................................. .......41 4.1. KẾT LUẬN................................................................................. ........41 4.1.1. Một số đặc điểm bệnh nhân COPD trong mẫu nghiên cứu............ 41 4.1.2. Tình hình sử dụng thuốc điều trị COPD trong mẫu nghiên cứù ....41 4.2. ĐÈ XUẤT............................................................................................ 43 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIÉT TẮT ATS: Hiệp hội lồng ngực Mỹ. BN: Bệnh nhân BV; Bệnh viện COPD: (American thoracicsociety) Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. (Chronic obstructive pulmonary disease) FEVi: Thể tích thở ra tối đa trong giây đầu tiên. (Forced expiratory volume in FVC: second) Dung tích song thở mạnh.(Forced vitalcapacity). GOLD: Sáng kiến toàn cầu vềbệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. (Global initiative for chronic obstructive lung disease) GPQ; Giãn phế quản GC; Glucocorticoid LAB A: Thuốc kích thíchP2- adrenergic tác dụng kéo dài. (Long- acting ị32- adrenergic agonist). SABA: Thuốc kích thích P2- adrenergic tác dụng ngắn. (Short- acting p2adreneraic agonist) DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ HÌNH BẢNG Trang Bảng 1.1: Cơ chế hạn chế luồng khí thở trong COPD....................................... 6 Bảng 1.2: Các giai đoạn COPD............................................................................ 7 Bảng 1.3: Điều trị đợt cấp nhập viện....................................................................8 Bảng 1.4; Điều trị COPD theo từng giai đoạn................................................... 10 Bảng 3.1: Sự phân bố bệnh theo tuổi tại mẫu nghiên cứu.......................... 20 Bảng 3.2: Sự phân bố bệnh theo giới tính tại mẫu nghiên cứu...................... 20 Bảng 3.3: Sự phân bố bệnh theo nghề nghiệp.................................... 21 Bảng 3.4: Sự phân bố bệnh theo thời gian nhập viện trong năm .....................22 Bảng 3.5: Tiền sử BN về bệnh và yếu tố nguy cơ............................................23 Bảng 3.6: Danh mục tiền sử bệnh mắc kèm trên BN COPD trong mẫu nghiên c ứ u .......................................................................................................................24 Bảng 3.7: Phân loại mức độ bệnh trong mẫu nghiên cứ u ............................... 25 Bảng 3.8; Danh mục thuốc điều trị COPD trong mẫu nghiên cứu...................27 Bảng 3.9: Danh mục thuốc GPQ điều trị COPD trong mẫu nghiên cứu........ 29 Bảng 3.10: Danh mục thuốc GC điều trị COPD trong mẫu nghiên cứu......... 30 Bảng 3.11: Danh mục kháng sinh điều trị COPD trong mẫu nghiên cứu....... 32 Bảng 3.12. Tỷ lệ các cephalosporin được dùng điều trị COPD trong mẫu nghiên cứu........................................................................................................... 34 Bảng 3.13; Phác đồ kháng sinh trong điều trị COPD tại mẫu nghiên cứu..... 35 Bảng 3.14: Danh mục thuốc dùng kèm điều trị COPD tại mẫu nghiên cứu ...36 Bảng 3.15: Đường dùng các thuốc điều trị COPD tại mẫu nghiên cứu......... 37 Bảng 3.16; Liều dùng các thuốc so với liều khuyến cáo điều trị COPD thể ổn định....................................................................................................................... 39 HÌNH Trang Hình 1.1: Các yếu tố thuộc về vật chủ................................................................ 5 Hình 1.2; Tỷ lệ vi khuẩn phân lập được trên bệnh nhân đợt cấp COPD theo giai đoạn.................................................................................................................16 Hình 3.1: Tỷ lệ kháng sinh điều trị COPD trên tổng số BN trong mẫu nghiên cứu..........................................................................................................................33 ĐẶT VẤN ĐÈ Cùng với sự phát triển của khoa học, công nghệ và các ứng dụng y học, các nguyên nhân bệnh tật gây tử vong nhiều nhất đều có xu hướng giảm tỷ lệ, ngoại trừ bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) - theo nghiên cứu về xu hướng tỷ lệ tử vong theo các thời điểm mốc cho 6 nguyên nhân gây tử vong hàng đầu của Hoa Kỳ từ 1970-2002 [\1 '. COPD là nguyên nhân gây tò vong hàng thứ 4 ở Hoa Kỳ và trên thế giới, dự kiến đến năm 2020 đây sẽ là nguyên nhân gây tử vong thứ 3 và là nguyên nhân gây tàn phế thứ 5 toàn cầu [17], [20]. Khu vực Châu Á Thái Bình Dương có số ca COPD nhiều gấp 3 lần tổng số ca của các nơi khác trên thế giới. Căn bệnh này tuy rất được lĩnh vực y học cộng đồng chú ý, nhưng người dân vẫn chưa có hiểu biết thực sự rõ ràng. Năm 1998, Tổ chức Y tế Thế giới cùng Viện Tim mạch, phổi và huyết học Hoa Kỳ thành lập một hội đồng khoa học có tên là “Sáng kiến toàn cầu về bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính” (GOLD) để lưu ý mọi người nhiều hơn về căn bệnh này. Năm 2001 đến nay, GOLD đưa ra chương trình “Khởi động toàn cầu về chẩn đoán, dự phòng và điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính” .[17] ở Việt Nam, bệnh viện Phổi Trung ương là bệnh viện đầu ngành về các bệnh phổi. Khoa Bệnh phổi tắc nghẽn- BV Phổi Trung ương là khoa chuyên môn về căn bệnh COPD này, có vai trò chẩn đoán, điều trị, dự phòng và giáo dục người dân về COPD. Tuy nhiên việc tìm hiểu tình hình sử dụng thuốc tại khoa còn ít được quan tâm, vì vậy chúng tôi tiến hành đề tài nghiên cứu “ Khảo sát tình hình sử dụng thuốc trên bệnh nhân COPD tại khoa Bệnh phổi tẳc nghẽn- B V P hổi Trung ư ơ n g ’\ với các mục tiêu sau: Khảo sát một số đặc điểm bệnh nhân COPD điều trị tại khoa Bệnh phổi tắc nghẽn- BVPhổi Trung ương Khảo sát tình hình sử dụng thuốc trên bệnh nhân COPD điều trị tại khoa Bệnh phối tắc nghẽn - B V Phổi Trung ương. CHƯƠNG I. TỔNG QUAN 1.1. Dịch tễ bệnh COPD 1.1.1. Tinh hình trên thế giói COPD đứng thứ 4 trong các nguyên nhân gây bệnh và gây tử vong ở Hoa K}'. Năm 2002, COPD là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ năm trên thế gió-ị. Cho đến năm 2020, người ta dự kiến căn bệnh này sẽ là nguyên nhân gây tử vong thứ ba trên toàn thế giới và là nguyên nhân gây tàn phế thứ năm ưẻn toàTi cầu, trons khi nó chỉ đứng thứ 6 vào năm 1990.[6], [17], [20’ Trong sô tât cả nhữns căn bệnh mạn tính chính trên toàn cầu, COPD là loại bệnh duy nhất có tỷ lệ tử vong gia tăng. Nguyên nhân được cho rằng do việc hủĩ ihuổc lá tràn lan, và do sự thay đổi thành phần dân cư của hầu hết các nước, dân cư naày càng aià đi.[20 ] 1.1.2. Tinh hình ở Việt Nam \'iệt Nam là đất nước tỷ lệ nhiễm COPD cao nhất trong 12 quốc gia Châu A Thái Bình Dương. Đây là căn bệnh gây tử vong nhiều thứ 3 ở Việt Nam sau tai biến mạch máu não, và ung thư. [17], [20" . T\^ ỉệ mắc COPD chung toàn quốc ở tất cả các lứa tuổi là 2,2%, tỷ lệ mắc COPD ờ nam ỉà 3,4% và nữ là 1,1%. Tỷ lệ mắc COPD ở lứa tuổi từ 40 tuổi trờ ỉèn là 4,2%, trong khi ở nhóm dưới 40 tuổi, tỷ lệ chỉ là 0,4% (theo nghiên cửu địch tễ bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính toàn quốc được thực hiện trên 25000 nsười lón từ 15 tuổi trở lên tại 70 điểm thuộc 48 tỉnh thành phố, đại diện cho dân số Việt Nam từ tháng 9 năm 2006 đến tháng 6 năm 2007).[11] 1.2. Định nghĩa Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), là bệnh có thể điều trị và dự phong được, bệnh mang một số biểu hiện ngoài phổi- điều góp phần làm nặng inẽm Iinh ưạns của bệnh. Đặc trưng của bệnh là sự hạn chế luồng khí thở không hồi phục hoàn toàn. Sự hạn chế luồng khí thở này thường có tính chất tiến triển \ à đi kèm \ ới một đáp ứng viêm bất thường của phổi trước các khí hoặc các hạĩ độc hại [17], [18] Triệu chửng chính là ho, khạc đờm, khó thở khi gắng sức. Tình trạng ho, khạc đờm .xuấi hiện nhiều nàm trước khi có hạn chế luồng khí thở. Tuy nhiên không phai tất cả các trường hợp ho, khạc đờm đều phát triển thành C0PD.[17] 1.3. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh 1.3.1. Nguyên nhân 1.3.1.1. Yểa tố môi trường Do hít D h ả i các hạt độc hại từ môi trường [2], [6 ], [17], [18] Khói ứiuổc lá, thuổc lào: 80% bệnh nhân bị COPD do hút thuốc lá thuốc lào, nhưng chi 15° 0 những người nghiện thuốc lá, thuốc lào phát triển thành bệnh này. Ô nhiềm không khỉ trong nhà: khói nhiên liệu rắn dùng để đun nấu và sưởi ấm. Ô nhiễm khônơ khí n 20 ài trời; khí thải phương tiện giao thông, khói bụi côn? nahiệp. Hơi hóa chất và bụi nghề nghiệp I.3.I.2. Yếu tố thuôc về người bênh • c9 • Tăng phản ứnơ Dị nguyên và IgE Gene Người bệnh Sinh non Cân nặng thấp Phổi kém phát triển Giới tính Dinh đưỡng thiếu Vitamin A,D,E Hình 1.1: Các yếu tố thuộc về ngưòi bệnh Rối loạn vận động nhunơ mao Thiếu ơ]- antitrypsin Các yếu tố liên quan đến sự phát triển phôi trong thời kỳ mang thai hoặc thời kỳ thơ ấu như cân nặng khi sinh thấp, nhiễm trùng hô hấp nhiều lần dưới 8 tuổi, .... 1.3.2. Cơ chế bệnh sinh COPD Đặc điểm hạn chế luồn2 khí thở ở người COPD là phổi họp bệnh lý đường thở nhỏ (viêm tiểu phế quan tẩc nghẽn) và phá hủy nhu mô phổi (khí phế thũng) tạo nên sự khác nhau giữa các nơười bệnh với nhau. [2 ], [6 ], [17] Bảng 1.1: Cơ chế hạn chế ỉuồng khí thở trong COPD TÌNH TR Ạ SG VIÊM Bệnh lý đường thở nhỏ Phá hủy nhu mô phổi Viêm đường thở Mất ỉiẻn kết giữa các phế nang Tái cấu trúc đường thở Giảm tính đàn hồi HẠN CHÉ LUỒNG KHÍ THỞ Viêm là biểu hiện các đáp ứng bình thường của phổi trước các tác nhân là các hạt, hoặc khí độc. Hiện tượng viêm sau đó còn tăng lên bởi các stress chất oxy hóa, và sự dư thừa proteinase ư"0 n 2 phổi. Cơ chế phối hợp này gây nên thay đổi bệnh học đặc trưng trong COPD [17 \ Các thay đôi bệnh học đặc trưng trong COPD:[ĩ7] - Hạn chế luồng khí thở và bẫy khílại trons phổi (air trapping) - Giảm O2 máu và tăng CO2 máu - Tăng tiết nhầy - Tăng áp lực tuần hoàn phổi (pulmonar>' hypertension) - Biểu hiện toàn thân: Rối loạn cơ xươns do 2Ìảm vận động (teo cơ, loãng xương), tăng nguy cơ trầm cảm và ữ-iẻu máu, bệnh lý mạch vành. 7 1.4. Các giai đoạn COPD Sự phân loại giai đoạn COPD được thể hiện tron 2 bảna sau [17 Bảng 1.2: Các giai đoạn COPD Giai đoạn COPD I- Nhẹ FEV 1 so với dự đoán >80% FEV,/FVC < 70% II- Vừa III- Nặng i IV- Rât nặng Từ 50-80% Từ 30-50% : < 70% < 70% <30% < 70% FEV]: thể tích thở ra tối đa trong giây đầu tiên FEV: dung tích sống thở mạnh. Bình thường FEV]/FVC: 70-80%. Khi chỉ số này nhỡ hơn 70% thì gợi ý có tắc nghẽn đường thở. Đọt cấp COPD: Đợt cấp COPD như là biểu hiện tự nhiên của bệnh, được đặc trưns bằn? sự thay đổi mức độ khó thở, ho, và/hoặc khạc đờm \irợt quá những thay đồi hàng ngày, khởi phát cấp tính, và đòi hỏi phải thay đổi cách điều trị thường ngày ở những người bệnh COPD. Nguyên nhân phổ biến gây ra đợt cấp là sự nhiễm khuẩn khí phế quản và ô nhiễm không khí. Tuy nhiên có 1/3 số trường hợp không rõ nguyên nhân. [17] 1.5. Điều trị COPD COPD là một bệnh mạn tính có các đợt cấp bùns phát làm nặng lên các dấu hiệu của bệnh. Điều trị COPD bao gồm điều trị đợt cấp nhập viện và điều trị duy trì ngoài đợt cấp. 8 1.5.1. Điều trị đợt cấp COPD 1.5.1.1. Nguyên tắc điều trị: Tăng liều và số lần thuốc giãn phế quản Sử dụng glucocorticoid (ưu tiên dùng đường toàn thân) Sử dụng kháng sinh khi có dấu hiệu nhiễm khuẩn Sử dụng oxy liệu pháp [17] 1.5.1.2. Xử trí đọt cấp nhập viện Quy trình xử trí đợt cấp nhập viện được thể hiện trong bảng sau [17] Đánh giá mức độ nặng của triệu chứng, khí máu động mạch, x-quanơ nsực Điều trị oxy kiểm soát và kiểm tra lại khí máu sau 30-60 phúĩ Thuốc giãn phế quản - Tăng liều và số lần dùng thuốc - Phối họp kích thích p2- adrenergicvà kháng cholinergic - Sử dụng buồng đệm hoặc mặt nạ khí duna - Tiêm tĩnh mạch methylxanthine nếu cần Uống hoặc tiêm tĩnh mạch glucocorticoid Kháng sinh (uống hoặc tiêm tĩnh mạch) khi có dấu hiệu nhiễm ừìing Xem xét thông khí nhân tạo không xâm nhập Thường xuyên - Theo dõi cân bằng dịch và dinh dưỡng - Heparin tiêm dưới da - Phát hiện và điều trị các bệnh phối họp (suy tim, loạnnhịp tiiĩì) - Theo dõi sát tình trạng người bệnh 1.5.2. Điều trị duy trì ngoài đọt cấp 1.5.2.1. Mục tiêu và nội dung điều trị ❖ Mục tiêu điều trị Điều trị giảm triệu chứng. Ngăn chặn sự tiến triển của bệnh Cải thiện khả năng gắng sức. Cải thiện tình trạng sức khỏe Ngăn ngừa và điều trị biến chứng - Ngăn ngừa và điều trị được các đợt kịch phát (đợt cấp). [ 17] ❖ Quản lý COPD hiệu quả bao gồm 4 nội dung: Định mức và giám sát bệnh. Giảm thiểu, loại trừ các yếu tố nguy cơ. Quản lý COPD thể ổn định. Kiểm soát các trường hợp nghiêm trọng. [17' 1.5.2.2. Điều trị • <♦ Giáo dục sức khỏe Bỏ thuốc lá là việc đầu tiên phải làm với bệnh nhân COPD. Điều trị Điều trị duy trì COPD ngoài đợt cấp được chia theo giai đoạn. Cách điều trị với mỗi giai đoạn bệnh khác nhau, thể hiện trong bảng sau; [17] 10 Bảng 1.4: Điêu trị COPD theo từng giai đoạn I- Nhe II- Trung bình • III- Nặng IV- R ất nặng FEV1/FVC < 0.7 FEV1/FVC<0.7 30% < FEV1 < FEV1 < 30% giá trị ước tính FEV1/FVC < 0.7 50% FEV1/FVC < 0.7 < FEV1 50% giá trị ước hoặc <50% giá trị ước FEV1 tính <80% giá trị ước tính kèm theo suy tính hô hấp mạn FEV1 > 80% giá trị ước tính Giảm yếu tố nguy cơ; tiêm phòng cúmL Thuốc giãn phế quản tác dụng ngắn kt11 can Thêm điều trị đều đặn thuốc giãn phế quản tác dụng kéo dài (khi cần); thêm điều trị phục hồi chức năng Thêm glucocorticoid đường hít nếu lặp lại nhiều đợt cấp Thêm điêu trị oxy kéo dài nếu có suy hô hấp mạn Cân nhắc điều trị phẫu thuật 11 1.6. Thuốc điều trị Các thuốc điều trị chính bao gồm thuốc giãn phế quản, glucocorticoid, kháng sinh và một số thuốc điều trị triệu chứng khác. [2 ], [6 ], [17], [18], [20 ' 1.6.1. Thuốc giãn phế quản Thuốc giãn phế quản đóng vai trò trung tâm trong kiểm soát triệu chứng cho người bệnh, đường hít được khuyên dùng [2 ], [6 ], [ \ 7 . Các nhóm thuốc giãn phế quản: 1.6.1.1. Các thuốc kích thích P2- adrenergic ♦♦♦ Cơ chế tác dụng và tác dụng Cơ chế tác dụng: Cơ chế tác dụng của các thuốc kích thích receptor P2- adrenergic liên quan trực tiếp đến sự giãn cơ trơn đường hô hấp. Các receptor này có nhiều trên cơ trơn đường hô hấp, tiết niệu,...., chúng cặp đôi với protein Gs (Protein G kích thích adenylcyclase). Kích thích P2- adrenergic sẽ kích thích Gs, qua đó hoạt hóa adenylcyclase làm tăng AMPv, dẫn đến tăng nồng độ Ca++ nội bào, gây giãn cơ trơn. Trong đường hô hấp, ngoài cơ trơn phế quản thì các receptor ^ 2 adrenergic còn có trên các loại tế bào khác, sự kích thích receptor này ức chế chức năng một số lượng lớn các tế bào gây viêm, bao gồm tế bào mast, bạch cầu ái toan, bạch cầu ái kiềm, bạch cầu trung tính và tế bào lympho, làm chậm giải phóng các cytokin và yếu tố viêm. [4], [7], [9] Căn cứ vào thời gian tác dụng, người ta chia thuốc thành 2 nhóm: Nhóm tác dụng ngắn (SABA); salbutamol, terbutalin (tiền dược bambuterol), íenoterol,... thời gian tác dụng của thuốc duy trì trong 4-6 giờ. Nhóm tác dụng kéo dài (LABA): salmeterol, formeterol,...: thời gian tác dụng của thuốc kéo dài hơn 12giờ. [9], [17’ 12 Sự phân loại phụ này rất có ý nghĩa về dược lý học, SABA chỉ được dùng trong điều trị để giảm triệu chứng, còn LABA được dùng trong điều trị dự phòng. [14], [15'. <♦ Tác dụng không mong muốn Nhìn chung ít gặp các tác dụng không mong muốn. Phần lớn tác dụng không mong muốn xảy là do kích thích quá mức receptor P2- adrenergic [9], [14] Tuần hoàn: đánh trống ngực, nhịp tim nhanh. Cơ, xương: run đầu ngón. Chuyển hóa: hạ kali máu đặc biệt khi dùng cùng digoxin đường uống hoặc thuốc lợi tiểu thiazid. Salbutamol đường khí dung liều cao có thể gây ra phản ứng co thắt phế quản (phản ứng nghịch thường) [9] I.6.I.2. Thuốc kháng cholinergic *> Cơ chế tác dụng và tác dụng Cơ chế tác dụng: Vị trí các Receptor; Mi, M 3, M 5 có ở cơ trơn khí phế quản, tiêu hóa, tiết niệu, hạch và tuyến tiết, chúng cặp đôi với protein Gp (kích thích phospholipase C). M2, M4 có nhiều ở cơ tim và cơ trơn mạch máu, chúng cặp đôi với protein Gi (ức chế adenylcyclase). Kích thích Mi, M3, M 5 dẫn đến kích thích phospholipase c làm tăng thủy phân polyphospho inositid tạo inositol triphosphat (IP3) và diacyl glycerol (DAP). IP3 kích thích giải phóng Ca++, gây co cơ trơn, tăng tiết dịch. Kích thích M2, M4 gây ức chế adenylcyclase , làm giảm AMPv (ngược lại cơ chế kích thích B2 ở trên), gây ức chế tim, giãn mạch, hạ huyết áp [4], [7], [9'. Thuốc kháng cholinergic để đảo ngược các tác động này.
- Xem thêm -