Khảo sát thực trạng về hình thức, phương pháp và nội dung giáo dục môi trƣờng ở giáo viên cấp thcs và thpt quận ninh kiều thành phố cần thơ

  • Số trang: 81 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 11 |
  • Lượt tải: 0
minhtuan

Đã đăng 15929 tài liệu

Mô tả:

TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA SƢ PHẠM BỘ MÔN SƢ PHẠM SINH HỌC KHẢO SÁT THỰC TRẠNG VỀ HÌNH THỨC, PHƢƠNG PHÁP VÀ NỘI DUNG GIÁO DỤC MÔI TRƢỜNG Ở GIÁO VIÊN CẤP THCS VÀ THPT QUẬN NINH KIỀU THÀNH PHỐ CẦN THƠ LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP Chuyên ngành SƢ PHẠM SINH HỌC Cán bộ hƣớng dẫn: Sinh viên thực hiện: ThS. TRẦN THANH THẢO PHAN MINH TÂN Lớp: Sƣ phạm Sinh Vật 35 MSSV: 3092230 NĂM 2013 Luận văn tốt nghiệp Đại học Khóa 35-2013 Trường Đại học Cần Thơ CẢM TẠ Để hoàn thành đề tài này, tôi nhận được sự quan tâm, giúp đỡ từ nhiều tổ chức và cá nhân. Tôi xin gửi những lời cảm n chân thành đến: - Th.S Trần Thanh Thảo, người trực tiếp hướng dẫn đề tài, cung cấp tài liệu cần thiết, tận tình hỗ trợ và không ngừng động viên, đôn đốc để tôi hoàn thành tốt đề tài. - Các thành viên (Trần Thị Hậu, Dư ng Thị Kim Tuyền, Lâm Thị Xin, Trần Chí Nguyện, Lê Thị Hiền), đã hỗ trợ phát, thu phiếu khảo sát và nhập số liệu thô. - Quý thầy cô trong Bộ môn Sư phạm Sinh học đã tạo mọi điều kiện cho tôi hoàn thành tốt đề tài. - Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm n đến tất cả các Thầy/Cô trường THCS và THPT quận Ninh Kiều thành phố Cần Th . Xin chân thành cảm n! Chuyên ngành Sư phạm Sinh học i Bộ môn Sư phạm Sinh học Luận văn tốt nghiệp Đại học Khóa 35-2013 Trường Đại học Cần Thơ TÓM LƢỢC Đề tài “Khảo sát thực trạng về hình thức, phương pháp và nội dung giáo dục môi trường ở giáo viên cấp THCS và THPT quận Ninh Kiều thành phố Cần Thơ” đã xây dựng 148 phiếu khảo sát, được tiến hành tại 7/10 trường THCS và 4/6 trường THPT thuộc quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ từ tháng 8/2012 đến 5/2013. Mục tiêu của cuộc điều tra này là khảo sát nhận thức, thái độ GV THCS và THPT quận Ninh Kiều về GDMT; thực trạng về hình thức, phương pháp và nội dung GDMT; phân tích những khó khăn trong triển khai GDMT và phương hướng đề xuất tương ứng. Đối tượng tham gia khảo sát gồm 95 GV 7 trường THCS và 53 GV ở 4 trường THPT trên địa bàn. Khảo sát được thực hiện dưới hình thức phát phiếu câu hỏi, xử lý thông tin bằng phần mềm SPSS. Qua kết quả khảo sát cho thấy GV là những người có kiến thức về GDMT, đã nhận thức được các mục tiêu trong viêc GDMT, có thái độ tích cực đối với công tác GDMT. Phương pháp mà GV sử dụng để GDMT chủ yếu là những phương pháp truyền thống dưới hình thức tích hợp vào nội dung các môn học chính khóa, nội dung GDMT được dạy ở tất cả các môn học tuy nhiên tùy theo nội dung của từng môn học mà mức độ tích hợp có khác nhau. Chuyên ngành Sư phạm Sinh học ii Bộ môn Sư phạm Sinh học Luận văn tốt nghiệp Đại học Khóa 35-2013 Trường Đại học Cần Thơ MỤC LỤC CẢM TẠ .....................................................................................................................i TÓM LƢỢC .............................................................................................................ii MỤC LỤC ............................................................................................................... iii DANH SÁCH BẢNG .............................................................................................vii DANH SÁCH HÌNH ............................................................................................ viii TỪ VIẾT TẮT .......................................................................................................... x CHƢƠNG I. GIỚI THIỆU...................................................................................... 1 1. Đặt vấn đề .............................................................................................................. 1 2. Mục tiêu của đề tài ................................................................................................. 2 CHƢƠNG II. LƢỢC KHẢO TÀI LIỆU ............................................................... 3 1. Lịch sử nghiên cứu về giáo dục môi trường .......................................................... 3 1.1. Lịch sử nghiên cứu về giáo dục môi trường trên thế giới .......................... 3 1.2. Lịch sử nghiên cứu về giáo dục môi trường ở Việt Nam ........................... 4 2. Thực trạng về giáo dục môi trường ........................................................................ 5 2.1. Thực trạng về giáo dục môi trường trên thế giới ....................................... 5 2.2. Thực trạng về giáo dục môi trường ở Việt Nam ........................................ 7 3. C sở lý luận và thực tiễn giáo dục môi trường ..................................................... 8 3.1. Khái niệm môi trường ................................................................................ 8 3.2. Định nghĩa giáo dục bảo vệ môi trường ..................................................... 8 3.3. Mục tiêu giáo dục bảo vệ môi trường ở trường trung học ......................... 9 3.3.1. Về kiến thức ..................................................................................... 9 3.3.2. Về thái độ ......................................................................................... 9 3.3.3. Về Kĩ n ng - hành vi ........................................................................ 9 3.4. Nội dung giáo dục bảo vệ môi trường trong hệ thống giáo dục quốc dân ................................................................................................................... 10 3.5. Các hình thức và phư ng pháp giáo dục môi trường ............................... 10 Chuyên ngành Sư phạm Sinh học iii Bộ môn Sư phạm Sinh học Luận văn tốt nghiệp Đại học Khóa 35-2013 Trường Đại học Cần Thơ 3.5.1. Dạy học tích hợp ............................................................................ 10 3.5.2. Ngoài giờ lên lớp ............................................................................ 12 4. Phư ng pháp luận................................................................................................. 14 4.1. Điều tra khảo sát thực tế .......................................................................... 14 4.1.1. Điều tra b ng ph ng vấn trực tiếp ................................................. 14 4.1.2. Điều tra b ng bảng câu h i ............................................................. 14 4.1.3. Điều tra b ng quan sát thực tế ........................................................ 14 4.2. Các loại câu h i ........................................................................................ 15 4.2.1. Câu h i mở (Open question) .......................................................... 15 4.2.2. Câu h i nửa mở (Semi-open questions) ......................................... 16 4.2.3. Câu h i thang bậc (Questions with several possible responses arranged in a scale, one of which should be ticked) ................ 16 4.2.4. Câu h i đ ng nhiều lựa chọn (Questions with more than two possible responses, one or more of which may be ticked) ................ 17 4.2.5. Câu h i đ ng một lựa chọn (Apparently open question) ............... 17 4.2.6. Câu h i phân đôi (Questions with two possible responses) ........... 18 4.2.7. Câu h i với h n hai đáp án trả lời, ch chọn một trong số các đáp án (Questions with more than two possible answers, one of which should be ticked) ...................................................................................... 18 4.3. Thiết kế phiếu khảo sát............................................................................. 18 4.4. Quy trình xử lý thông tin .......................................................................... 21 5. Lược khảo các nghiên cứu khác c liên quan ...................................................... 30 5.1. Lược khảo các nghiên cứu c lien quan trên thế giới .............................. 30 5.1.1. Hình thức giáo dục môi trường ...................................................... 30 5.1.2. Nội dung giáo dục môi trường ....................................................... 31 5.1.3. Phư ng pháp giáo dục môi trường ................................................. 32 5.1.4. Một số kh kh n trong giáo dục môi trường .................................. 32 Chuyên ngành Sư phạm Sinh học iv Bộ môn Sư phạm Sinh học Luận văn tốt nghiệp Đại học Khóa 35-2013 Trường Đại học Cần Thơ 5.2. Lược khảo các nghiên cứu c liên quan ở Việt Nam ............................... 33 5.2.1. Hình thức giáo dục môi trường ...................................................... 33 5.2.2. Nội dung giáo dục môi trường ....................................................... 33 5.2.3. Phư ng pháp giáo dục môi trường ................................................. 34 CHƢƠNG III. PHƢƠNG TIỆN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .......... 35 1. Phư ng tiện .......................................................................................................... 35 2. Phư ng pháp ........................................................................................................ 38 2.1. Đối tượng khảo sát ................................................................................... 35 2.2. Nghiên cứu lý thuyết ................................................................................ 35 2.3. Điều tra b ng bảng câu h i ....................................................................... 35 2.4. Thu thập và xử lý số liệu .......................................................................... 35 CHƢƠNG IV. KẾT QUẢ THẢO LUẬN ............................................................ 36 1. Đánh giá các mục tiêu khảo sát giáo dục môi trường .......................................... 36 1.1. Thông tin chung ....................................................................................... 36 1.2. Nhận thức và thái độ của giáo viên về giáo dục môi trường.................... 37 1.3. Thực trạng về hình thức, phư ng pháp và nôi dung giáo dục môi trường tại các trường THCS và THPT................................................................... 42 1.4. Kh kh n và đề xuất của giáo viên trong giáo dục môi trường ............... 51 2. Thảo luận kết quả ................................................................................................. 54 2.1. Nhận thức của giáo viên về giáo dục môi trường .................................... 54 2.2. Hình thức giáo dục môi trường ................................................................ 54 2.3. Phư ng pháp giáo dục môi trường ........................................................... 55 2.4. Kh kh n trong giáo dục môi trường ....................................................... 56 CHƢƠNG V. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ ............................................................ 57 1. Kết luận ................................................................................................................ 57 1.1. Về nhận thức và thái độ .................................................................................... 57 1.2. Về phư ng pháp giáo dục môi trường .............................................................. 57 Chuyên ngành Sư phạm Sinh học v Bộ môn Sư phạm Sinh học Luận văn tốt nghiệp Đại học Khóa 35-2013 Trường Đại học Cần Thơ 1.3. Về hình thức và nôi dung .................................................................................. 57 1.4. Kh kh n trong giáo dục môi trường ................................................................ 57 1.5. Hạn chế và kh kh n khi thực hiện đề tài ......................................................... 57 1.6. Đ ng g p của đề tài .......................................................................................... 58 2. Đề nghị ................................................................................................................. 58 TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................................................... 59 PHỤ LỤC I ............................................................................................................... I PHỤ LỤC II .......................................................................................................... VII Chuyên ngành Sư phạm Sinh học vi Bộ môn Sư phạm Sinh học Luận văn tốt nghiệp Đại học Khóa 35-2013 Trường Đại học Cần Thơ DANH SÁCH BẢNG Bảng 1: Tích hợp, lồng ghép GDMT vào các môn học ở các nước ............................. .….6 Bảng 2: Đánh giá của giáo viên THCS và THPT về mức độ quan trọng của các mục tiêu trong giáo dục môi trường....................................................................... …40 Bảng 3: Giáo viên tự đánh giá n ng lực của mình trong các vấn đề liên quan đến môi trường.............................................................................................................. …42 Bảng 4: Mức độ sử dụng các phư ng pháp của giáo viên ............................................ …44 Bảng 5: Mức độ tác động của các yếu tố gây nên những kh kh n để triển khai giáo dục môi trường ............................................................................................... …52 Chuyên ngành Sư phạm Sinh học vii Bộ môn Sư phạm Sinh học Luận văn tốt nghiệp Đại học Khóa 35-2013 Trường Đại học Cần Thơ DANH SÁCH HÌNH Hình 1: Giao diện của ứng dụng SPSS 16.0 ..................................................................... 23 Hình 2: Hộp thoại Variable Type (kiểu biến) ...................................................................23 Hình 3: Cửa sổ nhập liệu Data view ................................................................................. 24 Hình 4: Hộp thoại Recode into Different Variables ......................................................... 25 Hình 5: Hộp thoại Recode into Different Variables: Old and New Values ..................... 25 Hình 6: Hộp thoại Value Labels ....................................................................................... 26 Hình 7: Hộp thoại Frequencies .......................................................................................... 27 Hình 8: Cửa sổ Output ...................................................................................................... 27 Hình 9: Hộp thoại Define Multiple Response Sets........................................................... 28 Hình 10: Hộp thoại Multiple Response Frequencies........................................................ 28 Hình 11: Cửa sổ Output .................................................................................................... 29 Hình 12: Hộp thoại Export Output ................................................................................... 29 Hình 13: Cửa sổ Microsoft Excel ..................................................................................... 30 Hình 14: Môn Thầy/Cô đang giảng dạy ........................................................................... 36 Hình 15: Trình độ chuyên môn của giáo viên vào thời điểm khảo sát ............................. 37 Hình 16: Quan niệm của giáo viên về tầm quan trọng của giáo dục môi trường ............. 38 Hình 17: Tổng hợp quan niệm giáo viên về tầm quan trọng của giáo dục môi trường ở hai cấp học................................................................................................... 38 Hình 18: Cấp triển khai giáo dục môi trường ................................................................... 39 Hình 19: Mức độ quan trọng và rất quan trọng của các nục tiêu ..................................... 40 Hình 20: Quan niệm của giáo viên về việc dạy cho học sinh kỹ n ng sống .................... 41 Hình 21: Mức độ tích hợp giáo dục môi trường trong môn Thầy/Cô đang dạy............... 42 Hình 22: Việc tích hợp, lồng ghép giáo dục môi trường vào các môn học ....................... 43 Hình 23: Hoạt động ngoài giờ lên lớp được đưa vào thời kh a biểu ............................... 43 Hình 24: Mức độ các phư ng pháp mà giáo viên thường và rất thường sử dụng trong lớp học .............................................................................................................. 44 Hình 25: Mức độ các phư ng pháp mà giáo viên thường và rất thường sử dụng ............ 45 Chuyên ngành Sư phạm Sinh học viii Bộ môn Sư phạm Sinh học Luận văn tốt nghiệp Đại học Khóa 35-2013 Trường Đại học Cần Thơ Hình 26: T lệ giáo viên được tham gia bồi dưỡng nội dung và phư ng pháp giáo dục môi trường ........................................................................................................... 45 Hình 27: Nguyện vọng được tham gia tập huấn của giáo viên ........................................ 46 Hình 28: Quan niệm của giáo viên về dạng triển khai giáo dục môi trường.................... 47 Hình 29: Tỷ lệ giáo viên làm công tác chủ nhiêm c giáo dục môi trường ..................... 47 Hình 30: Hình thức sử dụng trong dạy tích hợp ............................................................... 48 Hình 31: Mức độ triển khai các hoạt động han quan giáo dục môi trường ................... 48 Hình 32: Các môn được tích hợp giáo dục môi trường .................................................... 51 Hình 33: Tổng hợp mức độ tác động nhiều và rất nhiều của các yếu tố gây nên kh kh n trong giáo dục môi trường .......................................................................... 53 Hình 34: Tổng hợp sự cần được hỗ trợ của giáo viên trong giáo dục môi trường ........... 53 Chuyên ngành Sư phạm Sinh học ix Bộ môn Sư phạm Sinh học Luận văn tốt nghiệp Đại học Khóa 35-2013 Trường Đại học Cần Thơ TỪ VIẾT TẮT GDMT Giáo dục môi trường THCS Trung học c sở THPT Trung học phổ thông GD & ĐT Giáo dục và đào tạo BVMT Bảo vệ môi trường GDBVMT Giáo dục bảo vệ môi trường PTBV Phát triển bền vững GIZ Gesellschaft Internationale Zusammearbeit HS Học sinh GV Giáo viên Chuyên ngành Sư phạm Sinh học x Bộ môn Sư phạm Sinh học Luận văn tốt nghiệp Đại học Khóa 35-2013 Trường Đại học Cần Thơ CHƢƠNG I GIỚI THIỆU 1. Đặt vấn đề Cùng với sự phát triển và hội nhập, sự biến đổi khí hậu đang là vấn đề toàn cầu c ảnh hưởng đến mọi mặt của đời sống kinh tế xã hội con người. Theo hội nghị Copenhagen giữa 183 quốc gia về biến đổi khí hậu toàn cầu n m 2009, các nước nghèo và đang phát triển là đối tượng phải gánh chịu hậu quả do biến đổi khí hậu nặng nề nhất. Nhiệt độ t ng làm hạn hán và mưa bão là hai yếu tố đặc biệt rõ nét trong hai thập niên gần đây, han vào đ là mực nước biển dâng cao kết hợp triều cường. N m 2011, ở khu vực Đông Nam Á, tại Thái Lan đã xảy ra một trận lũ lớn nhất lịch sử nước này, thủ đô Bangkok đã bị nhấn chìm trong nước lũ, khoảng 6 triệu ha đất (58/76 t nh), trong đ c 300.000 ha đất nông nghiệp bị ngập lụt, 12,8 triệu người bị ảnh hưởng với 657 người tử vong. Thành phố Cần Th về mặt tự nhiên c nhiều điểm khá giống với Bangkok: cùng n m trong vùng nhiệt đới gi mùa; trên vùng đồng b ng nền đất yếu, ngập lụt theo mùa; độ cao mặt đất không quá 2m so với nước biển. Trong thời gian gần đây các nhà cao tầng các khu công nghiệp han tục mọc lên ở thành phố Cần Th , han ngàn ha đất ruộng, đất thấp c thể điều tiết nước đã thành khu dân cư, khu đô thị, x a đi không gian chứa nước chống ngập của thành phố. Do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, triều cường ở n m 2004 đến 2007, mỗi n m cao han Hậu đoạn qua Cần Th ngày càng t ng từ han bốn cm. N m 2007 đ nh triều cường đạt mức 2,03m, dẫn đến mất nhiều đất nông nghiệp, lưu lượng nước han Mekong giảm từ 2%-24% trong mùa khô, t ng từ 7%-15% vào mùa lũ, nước lũ sẽ cao h n, đồng thời hạn hán sẽ xuất hiện nhiều h n. Quá trình đô thị h a làm cho việc tiêu thoát nước mùa mưa lũ gặp nhiều kh kh n. Biến đỗi khí hậu c thể dẫn đến hạn hán, làm suy giảm tài nguyên nước sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp, nghề cá, giao thông, cấp nước sinh hoạt, sức kh e người dân. Các mô hình nuôi thủy sản c nguy c bị phá sản. N ng suất cây trồng, vật nuôi, sản lượng sản phẩm nông nghiệp sẽ giảm sút. Đời sống của hàng triệu cư dân sẽ bị xáo trộn vì biến đổi khí hậu. Ch tính riêng vì nước Chuyên ngành Sư phạm Sinh học 1 Bộ môn Sư phạm Sinh học Luận văn tốt nghiệp Đại học Khóa 35-2013 Trường Đại học Cần Thơ lụt tại Cần Th , từ n m 1996 đến nay đã làm 123 người chết, 365.000 c n nhà, 1.597 trường học, 7.000km đường, 104.000 ha lúa bị ngập. Thành phố Cần Th đang phải đối mặt với nguy c cao của biến đổi khí hậu trong quá trình công nghiệp h a. Điều này đặt ra vai trò của ngành giáo dục trong việc nâng cao ý thức và khả n ng ứng ph của người dân đối với những biến đổi của môi trường tự nhiên. GDMT ở thành phố Cần Th hiện nay là một nhiệm vụ cấp bách đòi h i c sự chung tay g p sức của cả cộng đồng ở mọi lứa tuổi. Đặc biệt đối với thế hệ thanh thiếu niên, các em HS THCS và THPT đang ở độ tuổi phát triển tâm lý, nên việc giáo dục thái độ, uốn nắn hành vi ở giai đoạn này là rất quan trọng. Để làm được việc này đòi h i sự tham gia của nhà trường và cộng đồng trong việc giáo dục các em. Riêng ở nhà trường, để tiến hành GDMT, trước hết các GV cần phải được trang bị kiến thức, kỹ n ng và phư ng pháp thích hợp. Ở các thành phố lớn của Việt Nam, nội dung GDMT đã và đang được triển khai dạy thí điểm. Tuy nhiên ở các cấp, trong đ THCS và THPT những nghiên cứu về thực trạng GDMT đang được triển khai vẫn còn rất hạn chế, đặc biệt là ở quận Ninh Kiều khu vực trung tâm thành phố Cần Th . Đ là lý do đề tài “Khảo sát thực trạng về hình thức phương pháp và nội dung GDMT ở GV cấp THCS và THPT quận Ninh Kiều thành phố Cần Thơ“ cần được thực hiện. Kết quả của đề tài sẽ phác họa thực trạng GDMT ở các trường THCS và THPT quận Ninh Kiều, cũng như khảo sát nội dung và phư ng pháp GDMT. Qua thực trạng khảo sát, những kh kh n khi triển khai GDMT ở các trường cũng sẽ được thống kê, từ đ đề xuất phư ng hướng tư ng ứng phù hợp với điều kiện và n ng lực chung của các trường. 2. Mục tiêu của đề tài - Khảo sát nhận thức, thái độ GV THCS và THPT quận Ninh Kiều về GDMT. - Khảo sát thực trạng về hình thức, phư ng pháp và nội dung GDMT. - Phân tích những kh kh n trong triển khai GDMT và phư ng hướng đề xuất tư ng ứng. Chuyên ngành Sư phạm Sinh học 2 Bộ môn Sư phạm Sinh học Luận văn tốt nghiệp Đại học Khóa 35-2013 Trường Đại học Cần Thơ CHƢƠNG II LƢỢC KHẢO TÀI LIỆU 1. Lịch sử nghiên cứu về giáo dục môi trƣờng 1.1. Lịch sử nghiên cứu về giáo dục môi trƣờng trên thế giới Ở các nước phát triển việc bảo vệ môi trường rất được quan tâm, vào đầu những n m 90 c rất nhiều các tổ chức bảo vệ môi trường khác nhau được thành lập: N m 1948, sau một hội nghị quốc tế tại Fontainebleau của Pháp Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên gọi tắt là (IUCN) được thành lập và hiện đặt trụ sở chính tại Gland, Thụy Sĩ, IUCN khuyến khích hỗ trợ xã hội trên khắp thế giới để bảo tồn toàn vẹn và đa dạng tài nguyên thiên nhiên. Bất kỳ việc sử dụng các nguồn tài nguyên thiên nhiên điều phải đảm bảo cho việc phát triển bền vững (Stokking et al, 1999). N m 1987, Theo quy định của Ủy ban Thế giới về Môi trường và Phát triển (Ủy ban Brundtland) cũng đã khẳng định vai trò của phát triển bền vững (Brundtland, 1987). N m 1972, Chư ng trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) về con người và môi trường được tổ chức ở Stockholm thủ đô của Thụy Điển. Hội nghị tập trung các chú ý của quốc tế về các vấn đề môi trường, đặc biệt là những quốc gia c liên quan đến suy thoái môi trường và ô nhiễm “xuyên biên giới” (UNEP, 1972). Tháng 11/1986, UNEP tổ chức hội thảo ở B ngkok về “Phát triển chư ng trình hành động cho giáo dục và đào tạo môi trường ở khu vực châu Á – Thái Bình Dư ng”. Tháng 10/1975 IEEP đã tổ chức Hội thảo Quốc tế lần thứ nhất về GDMT ở Belgrade (Cộng Hòa Liên Bang Nam Tư). Trong đ nêu rõ mục tiêu GDMT là nh m nâng cao nhận thức về vai trò của môi trường và kiến thức về môi trường; giúp cho mỗi người xác định thái độ và lối sống cá nhân tích cực đối với môi trường (IEEP, 1975). N m 1977, các đại biểu hội nghị liên chính phủ đoàn kết quốc gia về GDMT ở Tbilisi, Georgia. Hội nghị đưa ra các ý kiến đ ng g p cho việc áp dụng rộng rãi h n nữa GDMT trong chư ng trình giáo dục chính thức và không chính thức. Các công bố Chuyên ngành Sư phạm Sinh học 3 Bộ môn Sư phạm Sinh học Luận văn tốt nghiệp Đại học Khóa 35-2013 Trường Đại học Cần Thơ quan trọng của hội nghị đã tiếp tục đ ng g p cho hệ thống nguyên tắc của sự phát triển GDMT trên thế giới hiện nay (Lasso de la Vega, 2005). Hội nghị Liên Hiệp Quốc về Môi trường và Phát triển (UNCED), còn được gọi là “Hội nghị thượng đ nh Trái đất”, được tổ chức tại Rio de Janeiro, Brazil, tháng 6 n m 1992. Hội nghị toàn cầu, tổ chức vào ngày kỷ niệm 20 n m Hội nghị quốc tế đầu tiên về Môi trường con người (Stockholm, 1972). Một trong những thành tựu lớn của UNCED là Chư ng trình nghị sự 21, trong đ nội dung chính bao gồm nghĩa vụ để thúc đẩy giáo dục, nâng cao nhận thức cộng đồng, đào tạo về môi trường và phát triển bền vững. Trong chư ng 36 chư ng trình nghị sự 21 (thúc đẩy giáo dục, nâng cao nhận thức và đào tạo), mục tiêu này được đặt ra nh m nâng cao nhận thức trong mọi lĩnh vực của xã hội trên toàn thế giới. Để được thực hiện mục tiêu này liên quan đến giáo dục xã hội, từ độ tuổi tiểu học đến tuổi trưởng thành và cả người lớn trong tư ng lai tiến đến phát triển bền vững toàn cầu trong thế kỷ 21 (UNCED, 1992). Vào n m 2002 Hội nghị Liên Hợp Quốc về Môi trường và Phát triển được tổ chức lần thứ ba ở Johannesburg, Nam Phi. 1.2. Lịch sử nghiên cứu về giáo dục môi trƣờng ở Việt Nam Ở Việt Nam, từ n m 1966 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát động phong trào Tết trồng cây để giữ gìn và làm đẹp môi trường sống. Cho đến nay phong trào này vẫn được duy trì và phát triển mạnh mẽ. N m 1991, Bộ GD & ĐT (Giáo dục và Đào tạo) đã c chư ng trình trồng cây và phát triển giáo dục – đào tạo và BVMT (1991-1995). Tuy không phải là quá trễ song ít nhiều chúng ta cũng đã bước sau nhiều nước, kể cả một số nước trong khu vực, về lĩnh vực GDMT. Đây là lúc mọi người phải suy nghĩ đến vấn đề môi trường. Ngày 27/12/1993, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã thông qua Luật BVMT (bảo vệ môi trường), Điều 4, của Luật đã nêu: “Nhà nước c trách nhiệm tổ chức thực hiện việc giáo dục, đào tạo nghiên cứu khoa học và công nghệ, phổ biến kiến thức khoa học và pháp luật về BVMT”. Dự án VIE/95/041 [4, tr. 20] đã thể hiện rõ chủ trư ng của nhà nước ta về GDMT mà chủ yếu là vấn đề đưa GDMT vào nhà trường. Chuyên ngành Sư phạm Sinh học 4 Bộ môn Sư phạm Sinh học Luận văn tốt nghiệp Đại học Khóa 35-2013 Trường Đại học Cần Thơ Ngày 17/10/2001, trong Quyết định số 1363/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ (tr.1-2) về Phê duyệt đề án “Đưa các nội dung BVMT vào hệ thống giáo dục quốc dân” c các nội dung trọng tâm. Ngày 31/01/2005, Ch thị 02/2005/CT-BGD&ĐT về việc t ng cường công tác giáo dục BVMT, c đề ra: “Nhiệm vụ trọng tâm công tác giáo dục bảo vệ môi trường của ngành giáo dục và đào tạo từ nay đến n m 2010 là triển khai thực hiện đề án “Đưa các nội dung BVMT vào hệ thống giáo dục quốc dân”. Ngày 21/1/2009, Ch thị 29-CT/TW về tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết 41-NQ/TW của Bộ Chính trị (kh a IX) “Về bảo vệ môi trường trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp h a, hiện đại h a đất nước” “…Đưa nội dung GDMT vào chư ng trình, sách giáo khoa của hệ thống giáo dục quốc dân. Coi trọng việc phát động phong trào bảo vệ môi trường trong các tầng lớp nhân dân.” Ngày 13/05/2009, Bộ GD & ĐT đã gửi cho các sở GD & ĐT trong cả nước về yêu cầu tích hợp nội dung giáo dục bảo vệ môi trường vào các môn học cấp THCS và THPT. T m lại: Việt Nam coi GDMT là một bộ phận của sự nghiệp giáo dục, GDMT là một phần bắt buộc trong chư ng trình GD & ĐT và phải được thực hiện trong kế hoạch dạy học- giáo dục hiện hành. 2. Thực trạng về giáo dục môi trƣờng 2.1. Thực trạng về giáo dục môi trƣờng trên thế giới Vấn đề GDMT hiện nay đã được nhiều nước trên thế giới quan tâm. Đặc biệt là ở các nước phát triển, các nhà khoa học đã thấy và cũng đoán trước được nếu không tích cực BVMT thì thế hệ con cháu của chúng ta sẽ hứng chịu mọi hậu quả tai hại do thiên nhiên mang tới mà xuất phát điểm là những hành động vô ý thức, thiếu hiểu biết của con người ngày hôm nay gây ra. Chúng ta đang sống ở thế k 21, thế k của sự phát triển vượt bậc về khoa học kỹ thuật. Chất lượng cuộc sống ngày càng cao, nhu cầu xã hội ngày càng t ng, cũng là lúc vấn đề môi trường và bảo vệ môi trường được các nước phát triển quan tâm nhiều nhất như: Chuyên ngành Sư phạm Sinh học 5 Bộ môn Sư phạm Sinh học Luận văn tốt nghiệp Đại học Khóa 35-2013 Trường Đại học Cần Thơ Ở Đức, c chư ng trình “Tìm hiểu đất nước” trong bậc tiểu học. Các cấp học từ THCS trở lên thì nội dung GDMT được lồng ghép vào môn Sinh học và Địa lý (Đặng Thị Minh Sỷ, 2010). Ba Lan: GDMT ở Ba Lan được giảng dạy ở tất cả các cấp lớp và được tích hợp trong tất cả các môn học (Grodzinska-Jurczak, 2004). Trung Quốc: Ngày 23 tháng 8 n m 2012, lễ khai mạc dự án Đào tạo GV GDMT cho n m 2012 Trung-Mỹ đã được tổ chức tại tư ng lai thế hệ Taoyuan Hồng Hà Trung tâm cộng đồng (Simplified Chinese, 2012). Ở Nhật trọng tâm của GDMT là chống ô nhiễm và bảo vệ sức kh e, nội dung này được lồng ghép vào các môn học đặc biệt là môn Sinh học và Địa lý (Đặng Thị Minh Sỷ, 2010). Trong các nước ASEAN hiện nay chủ yếu là tích hợp và lồng ghép GDMT vào các môn học truyền thống. Bảng 1: Tích hợp, lồng ghép GDMT vào các môn học ở các nước Tên nƣớc Môn học Brunei Indonesia Malaysia Philippines X X Singapore ThaiLan - Khoa học X - Sinh học X X - Vật lý X X - Hoá học X X X X X - Khoa học MT X - Địa lý X X - Xã hội X X - Kinh tế X X X X X X - Ngôn ngữ X (Nguồn UNECO) Vào tháng 9/2002, Hội nghị Thượng đ nh Thế giới về PTBV (phát triển bền vững) họp ở Johannesburg (Nam Phi) c 196 nước và tổ chức quốc tế tham dự, trong đ c Việt Nam. Trên c sở tổng kết, đánh giá lại 10 n m thực hiện Chư ng trình Nghị sự 21 về PTBV toàn cầu, Hội nghị đã bàn thảo, bổ sung, hoàn thiện Chư ng trình Nghị sự 21 và đưa ra khái niệm đầy đủ, toàn diện: “PTBV là quá Chuyên ngành Sư phạm Sinh học 6 Bộ môn Sư phạm Sinh học Luận văn tốt nghiệp Đại học Khóa 35-2013 Trường Đại học Cần Thơ trình phát triển c sự kết hợp chặt chẽ, hợp lý, hài hòa giữa phát triển kinh tế với phát triển xã hội và BVMT nh m đáp ứng nhu cầu đời sống con người trong hiện tại, nhưng không làm tổn hại đến khả n ng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tư ng lai” (UNCED, 2002). Tuy hình thức và phư ng pháp GDMT ở mỗi nước c khác nhau nhưng đều đã khẳng định sự cần thiết và tính cấp bách của GDMT trong nhà trường và trong cộng đồng xã hội. 2.2. Thực trạng về giáo dục môi trƣờng ở Việt Nam Các chư ng trình nghiên cứu về GDMT ở Việt Nam thường được triển khai dưới dạng dự án. N m 2011 ở Bạc Liêu, dưới sự tài trợ của dự án GIZ (Gesellschaft Internationale Zusammenarbeit ), bộ tài liệu tham khảo về giáo dục bảo vệ môi trường tích hợp trong các môn địa lý, sinh học, giáo dục công dân đã được biên soạn (Phan Minh Tiến và ctv, 2011). N m 2006, Lê V n Lanh là chủ biên của một quyển sách: “GDMT” trong đ có hướng dẫn giảng dạy và một số kỹ n ng cần thiết cho GV THCS trong việc giảng dạy GDMT (Lê V n Lanh, 2006). Ngày 17/7/2008, Bộ GD & ĐT đã c công v n số 6327/BGDĐT-KHCNMT về việc xây dựng kế hoạch tập huấn GV về phư ng pháp tích hợp nội dung bảo vệ môi trường vào các môn học, được thực hiện từ n m học 2008-2009. GDMT ở nước ta không tách thành một môn học riêng, mà n được tích hợp ngay vào nội dung các môn học, nội dung giáo dục BVMT chủ yếu được nêu trong tài liệu của Bộ GD & ĐT đã gửi các địa phư ng. Các Sở GD & ĐT hướng dẫn các trường vận dụng phù hợp với đặc điểm, điều kiện cụ thể của địa phư ng mình. Sở GD & ĐT lựa chọn một số trường THCS và THPT áp dụng thí điểm. Trên c sở tổng kết, rút kinh nghiệm các đ n vị thực hiện thí điểm để nhân rộng, tiến tới áp dụng đại trà cho những n m học sau, những môn được lựa chọn để tích hợp trong mỗi cấp học bao gồm: Cấp THCS gồm các môn học: Ngữ v n, Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân, Vật lý, Sinh học, Công nghệ. Cấp THPT gồm những môn: Ngữ v n, Địa lý, Giáo dục công dân, Vật lý, Hoá học, Sinh học, Công nghệ. Chuyên ngành Sư phạm Sinh học 7 Bộ môn Sư phạm Sinh học Luận văn tốt nghiệp Đại học Khóa 35-2013 Trường Đại học Cần Thơ Trên nguyên tắc tích hợp giáo dục BVMT là chuyển tải các nội dung BVMT vào bài học một cách tự nhiên, phù hợp với nội dung bài học. Việc tích hợp làm cho bài HS động, gắn với thực tế h n, không làm quá tải bài học. Phư ng pháp giáo dục BVMT g p phần phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS trong học tập. 3. Cơ sở lý luận và thực tiễn giáo dục môi trƣờng 3.1. Khái niệm môi trƣờng Khái niệm về môi trường từ lâu đã được thảo luận rất nhiều và nhìn chung những quan niệm về môi trường khác nhau c thể được tổng hợp như sau: Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo c quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, c ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên (Điều 1, Luật Bảo Vệ Môi Trường của Việt Nam, 1993). Môi trường là một phần của ngoại cảnh, bao gồm các hiện tượng và các thực thể của tự nhiên...mà ở đ , cá thể, quần thể, loài...c quan hệ trực tiếp hoặc gián tiếp b ng các phản ứng thích nghi của mình (Vũ Trung Tạng, 2000). Đối với con người, môi trường chứa đựng nội dung rộng h n. Theo định nghĩa của UNESCO (1981) thì môi trường của con người bao gồm toàn bộ các hệ thống tự nhiên và các hệ thống do con người tạo ra, những cái hữu hình (đô thị, hồ chứa...) và những cái vô hình (tập quán, niềm tin, nghệ thuật...), trong đ con người sống b ng lao động của mình, họ khai thác các tài nguyên thiên nhiên và nhân tạo nh m thoả mãn những nhu cầu của mình. 3.2. Định nghĩa giáo dục bảo vệ môi trƣờng Theo dự án VIE/95/041 n m 1996 định nghĩa: “GDBVMT là một quá trình thường xuyên qua đ con người nhận thức được môi trường của họ và thu được kiến thức, giá trị, kỹ n ng, kinh nghiệm cùng quyết tâm hành động giúp họ giải quyết các vấn đề môi trường hiện tại và tư ng lai, để đáp ứng các yêu cầu của thế hệ hiện nay mà không vi phạm khả n ng đáp ứng các nhu cầu của thế hệ tư ng lai” Chuyên ngành Sư phạm Sinh học 8 Bộ môn Sư phạm Sinh học Luận văn tốt nghiệp Đại học Khóa 35-2013 Trường Đại học Cần Thơ 3.3. Mục tiêu giáo dục bảo vệ môi trƣờng ở trƣờng trung học 3.3.1. ề i n thức HS hiểu biết về: - Khái niệm môi trường, hệ sinh thái; các thành phần của môi trường và quan hệ giữa chúng. - Khai thác và sử dụng các nguồn tài nguyên thiên nhiên, tái tạo tài nguyên và phát triển bền vững. - Mối quan hệ tác động qua lại giữa dân số và môi trường. - Sự ô nhiễm và suy thoái môi trường (hiện trạng, nguyên nhân, hậu quả). - Các biện pháp BVMT ở địa phư ng 3.3.2. ề thái ộ - C tình cảm yêu quý, tôn trọng thiên nhiên. - C tình yêu quê hư ng, đất nước, tôn trọng di sản v n h a. - C thái độ han thiện với môi trường và ý thức được hành động trước những vấn đề nảy sinh, đang diễn ra ở môi trường địa phư ng c ý thức: - Quan tâm thường xuyên đến môi trường sống của cá nhân, của gia đình và cộng đồng. - Bảo vệ đa dạng sinh học, bảo vệ rừng, nhất là hệ sinh thái rừng ngập mặn ven biển của địa phư ng. - Bảo vệ đất đai, bảo vệ nguồn nước và môi trường không khí. - Giữ gìn vệ sinh, an toàn thực phẩm, an toàn lao động. - Ủng hộ, chủ động tham gia các hoạt động BVMT, phê phán hành vi gây hại cho môi trường n i mình đang sinh sống. 3.3.3. ề K n ng – hành vi - C kỹ n ng phát hiện vấn đề môi trường và ứng xử tích cực với các vấn đề nảy sinh ở môi trường địa phư ng. - C hành động cụ thể BVMT ở địa phư ng. - Tuyên truyền, vận động BVMT trong gia đình, nhà trường, cộng đồng Chuyên ngành Sư phạm Sinh học 9 Bộ môn Sư phạm Sinh học
- Xem thêm -