Kc161 ktnn (kt nhà nước)

  • Số trang: 32 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 14 |
  • Lượt tải: 0
nganguyen

Đã đăng 34173 tài liệu

Mô tả:

Më ®Çu ThÕ kû 21 ®ang diÔn ra tr-íc m¾t chóng ta víi nhiÒu th¸ch thøc vµ c¬ héi, ®èi víi nÒn kinh tÕ ViÖt Nam nãi chung vµ víi kinh tÕ nhµ n-íc ta - mét thµnh phÇn kinh tÕ chñ ®¹o nãi riªng. Tõ n¨m 1986 ®Õn nay, §¹i héi lÇn thø VI vµ §¹i héi lÇn thø VII cña §¶ng ®Òu x¸c ®Þnh kinh tÕ Nhµ n-íc gi÷ vai trß chñ ®¹o, tuy nhiªn quan ®iÓm ®ã ®-îc x¸c ®Þnh theo t- duy míi. §Æc biÖt trong thêi k× ®æi míi ngµy nay, ®øng tr-íc c¬n giã héi nhËp cña khu vùc vµ thÕ giíi th× viÖc x¸c ®Þnh chç ®øng cña TPKT nµy ®ang trë thµnh vÊn ®Ò cã ý nghÜa thùc tiÔn quan träng vµ cÊp b¸ch. 1 §Ó t×m hiÓu nh÷ng thµnh tùu to lín mµ TPKT nµy ®· ®¹t ®-îc, còng nh- nh÷ng h¹n chÕ cßn thiÕu sãt, nh÷ng kinh nghiÖm quý b¸u trong viÖc s¾p xÕp l¹i thµnh phÇn - c¬ cÊu, sù thay ®æi ph-¬ng thøc s¶n xuÊt - qu¶n lý, ph-¬ng ch©m chØ ®¹o trong c¸c ngµnh, c¸c lÜnh vùc cña kinh tÕ Nhµ n-íc, t«i quyÕt ®Þnh chän ®Ò tµi nµy ®Ó nghiªn cøu d-íi gãc ®é mét bµi tËp lín. Néi dung bµi viÕt gåm 2 phÇn: PhÇn I: Quan niÖm vÒ Kinh tÕ Nhµ n-íc PhÇn II: Vai trß chñ ®¹o cña Kinh tÕ Nhµ n-íc. Néi dung I-Quan niÖm vÒ kinh tÕ nhµ n-íc 2 §¹i héi lÇn thø IX cña §¶ng céng s¶n ViÖt nam x¸c ®Þnh n-íc ta hiÖn nay dùa trªn 3 h×nh thøc së h÷u c¬ b¶n lµ: Së h÷u toµn d©n, së h÷u tËp thÓ vµ së h÷u t- nh©n h×nh thµnh nªn 6 thµnh phÇn kinh tÕ víi nh÷ng h×nh thøc tæ chøc kinh doanh ®a d¹ng, ®an xen hçn hîp, ®ã lµ: Kinh tÕ Nhµ n-íc, Kinh tÕ tËp thÓ, kinh tÕ c¸ thÓ, tiÓu chñ, kinh tÕ tb¶n t- nh©n, kinh tÕ t- b¶n nhµ n-íc, kinh tÕ cã vèn ®Çu t- n-íc ngoµi. Thµnh phÇn kinh tÕ Nhµ n-íc lµ thµnh phÇn kinh tÕ mµ vèn vµ TLSX thuéc së h÷u nhµ n-íc; Bao gåm c¸c doanh nghiÖp Nhµ n-íc vµ c¸c tµi s¶n thuéc së h÷u nhµ n-íc nh-; ®Êt ®ai, hÇm má, rõng biÓn, ng©n s¸ch, c¸c quü dù tr÷, ng©n hµng 3 nhµ n-íc, hÖ thèng b¶o hiÓm, kÕt cÊu h¹ tÇng kinh tÕ x· héi. C¸c doanh nghiÖp Nhµ n-íc lµ bé phËn quan träng nhÊt cña kinh tÕ Nhµ n-íc, gi÷ nh÷ng vÞ trÝ then chèt, ®i ®Çu trong viÖc øng dông tiÕn bé khoa häc kü thuËt, c«ng nghÖ, nªu cao g-¬ng vÒ n¨ng suÊt, chÊt l-îng hiÖu qu¶ kinh tÕ- x· héi vµ chÊp hµnh ph¸p luËt. Ph©n lo¹i doanh nghiÖp Nhµ n-íc +C¸c doanh nghiÖp ho¹t ®éng kh«ng v× môc ®Ých lîi nhuËn, nh»m ®¶m b¶o phóc lîi x· héi nhc¸c linh vùc s¶n xuÊt phôc vô cho quèc phßng, an ninh, y tÕ, gi¸o dôc. 4 +C¸c doanh nghiÖp kinh doanh nh»m môc tiªu lîi nhuËn. ®ãng vai trß quan träng träng gãp phÇn lµm t¨ng tr-ëng vµ ph¸t triÓn kinh tÕ. Chó ý ph©n biÖt kinh tÕ Nhµ n-íc víi doanh nghiÖp nhµ n-íc. Doanh nghiÖp nhµ n-íc chØ lµ mét bé phËn quan träng cña kinh tÕ nhµ n-íc. Cßn kinh tÕ nhµ n-íc lµ ®Æc tr-ng cña mét lo¹i h×nh së h÷u. Con ®-êng h×nh thµnh kinh tÕ Nhµ n-íc: Nhµ n-íc ®Çu t- x©y dùng míi c¸c doanh nghiÖp nhµ n-íc. Quèc h÷u ho¸ c¸c doanh nghiÖp t- b¶n t- nh©n hoÆc gãp vèn cæ phÇn khèng chÕ víi c¸c doanh nghiÖp t- nh©n. 5 *Ph©n biÖt kinh tÕ Nhµ n-íc ë ViÖt nam víi kinh tÕ Nhµ n-íc cña CNTB ®éc quyÒn. ViÖt nam ®ang qu¸ ®é lªn CNXH bá qua giai ®o¹n ph¸t triÓn cña CNTB, nªn tÊt yÕu tån t¹i nhiÒu thµnh phÇn kinh tÕ, trong ®ã kinh tÕ Nhµ n-íc giÏ vai trß chñ ®¹o, lµ thµnh phÇn kinh tÕ dùa trªn së h÷u toµn d©n vÒ t- liÖu s¶n xuÊt. Nhµ n-íc chuyªn chÝnh v« s¶n ®¹i diÖn cho nh©n d©n qu¶n lý nã. Nhµ n-íc ta lµ nhµ n-íc cña d©n, v× d©n vµ do d©n. Cßn d-íi CNTB ®éc quyÒn, nÒn kinh tÕ chÞu sù thèng trÞ cña c¸c tæ chøc ®éc quyÒn, ph-¬ng thøc s¶n xuÊt TBCN dùa trªn c¬ së cña chÕ ®é t- h÷u tnh©n TBCN vÒ t- liÖu s¶n xuÊt. Nhµ n-íc lµ nhµ n-íc t- s¶n, phôc vô cho lîi Ých cña giai cÊp t- s¶n, 6 b¶n chÊt cña nhµ n-íc t- s¶n vÉn lµ bäc lét lao ®éng lµm thuª II-Vai trß chñ ®¹o cña kinh tÕ nhµ n-íc Thµnh phÇn kinh tÕ nhµ n-íc gi÷a vai trß chñ ®¹o trong nÒn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn ë ViÖt nam, lµ lùc l-îng vËt chÊt quan träng vµ lµ c«ng cô ®Ó Nhµ n-íc ®Þnh h-íng vµ ®iÒu tiÕt vÜ m« nÒn kinh tÕ. Trong thµnh phÇn kinh tÕ nhµ n-íc, c¸c doanh nghiÖp cña nhµ n-íc gi÷ nh÷ng vÞ trÝ then chèt, ®i ®Çu trong viÖc øng dông nh÷ng tiÕn bé khoa häc vµ c«ng nghÖ, nªu g-¬ng vÒ n¨ng suÊt chÊt l-îng s¶n 7 phÈm, hiÖu qu¶ kinh tÕ x· héi vµ chÊp hµnh luËt ph¸p. BiÓu hiÖn vai trß chñ ®¹o cña kinh tÕ nhµ n-íc KTNN gi÷ vai trß chñ ®¹o trong nÒn kinh tÕ quèc d©n thÓ hiÖn chñ yÕu trªn c¸c mÆt: - Lµ ®ßn bµy kinh tÕ quan träng thóc ®Èy t¨ng tr-ëng quan träng vµ gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò x· héi. Nã chiÕm gi÷ c¸c ngµnh nghÒ mòi nhän, then chèt cña nÒn kinh tÕ, cã kh¶ n¨ng chi phèi m«i tr-êng x· héi vµ ®¶m b¶o tÝnh æn ®Þnh cña nÒn kinh tÕ. - KTNN gãp phÇn hÕt søc quan träng vµo viÖct¹o ra s¶n phÈm cho x· héi vµ nguån thu ng©n s¸ch, t¹o ra nguån lùc ®¸ng kÓ trong tay nhµ n-íc ®Ó ®iÒu tiÕt qu¸ tr×nh ph¸t triÓn theo ®Þnh h-íng x· 8 héi chñ nghÜa. Bªn c¹nh ®ã, KTNN cßn ®¶m b¶o søc s¶n xuÊt vµ ho¹t ®éng cña nÒn kinh tÕ, thùc hiÖn c¸c nhiÖm vô xuÊt, nhËp khÈu ®Èy nhanh tèc ®é t¨ng tr-ëng kinh tÕ, gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò x· héi nh- viÖc lµm, c¸c c«ng tr×nh phóc lîi x· héi, b¶o vÖ m«i tr-êng, gi¶m thiÓu nh÷ng tiªu cùc trong ®êi sèng. B»ng nhiÒu h×nh thøc hç trî, gióp ®ì c¸c TPKT kh¸c cïng ph¸t triÓn theo ®Þnh h-íng XHCN, tÝnh chÊt nµy cña KTNN xuÊt ph¸t tõ vÞ trÝ chiÕn l-îc vµ kh¶ n¨ng chi phèi ®Õn m«i tr-êng kinh tÕ - x· héi. Cã nh÷ng ngµnh cã vai trß quan träng nh- lµ nh÷ng yÕu tè ®¶m b¶o, t¸c nh©n kÝch thÝch cho sù ph¸t triÓn c¸c ngµnh kh¸c nh- giao th«ng vËn t¶i, th«ng tin liªn l¹c… song do tÝnh chÊt cña nh÷ng 9 ngµnh nµy mµ c¸c thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c hoÆc lµ kh«ng ®ñ vèn, hoÆc lµ gÆp khã kh¨n vÒ qu¶n lý trong thu håi vèn, thu lîi nhuËn nªn kh«ng ®Çu t-. §Ó khuyÕn khÝch mäi TPKT ®Çu t- s¶n xuÊt khu vùc KTNN ®øng ra tæ chøc x©y dùng nh÷ng c¬ së h¹ tÇng vµ kiÕn tróc th-îng tÇng, t¹o m«i tr-êng ho¹t ®éng kinh doanh cã hiÖu qu¶. ë ®©y vai trß chñ ®¹o cña KTNN ®-îc thÓ hiÖn nh- lµ yÕu tè më ®-êng, kÝch thÝch sù ph¸t triÓn toµn bé theo ®Þnh h-íng nhÊt ®Þnh. T¨ng c-êng søc m¹nh vËt chÊt lµm chç dùa ®Ó nhµ n-íc thùc hiÖn cã hiÖu lùc chøc n¨ng ®iÒu tiÕt c¬ chÕ thÞ tr-êng. KTNN kh«ng nh÷ng ®Þnh h-íng s¶n xuÊt, mµ cßn chi phèi c¸c chÝnh s¸ch x· héi kiÒm chÕ ®-îc khuynh h-íng ®éc quyÒn vµ tù ph¸t 10 cña kinh tÕ thÞ tr-êng, bëi lÏ trong kinh tÕ thÞ tr-êng tån t¹i nhiÒu thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c nhau võa cã nh÷ng tÝch cùc ®ång thêi cã c¶ nh÷ng h¹n chÕ tiªu cùc, do ®ã cÇn ph¶i cã mét "bµn tay" can thiÖp chØ ®¹o vµ h¹n chÕ kh¾c phôc nh÷ng tiªu cùc ®ã. ë ®©y chóng ta nãi ®Õn TPKT chñ ®¹o ®¶m nhËn vai trß nµy - nã ph¶i cã mét søc m¹nh vËt chÊt ®ñ lín míi cã thÓ thùc hiÖn tèt nhÊt. Víi nh÷ng ®Æc ®iÓm nh- ®· nãi trªn ®©y, chóng ta nhËn thÊy r»ng KTNN cã ®ñ kh¶ n¨ng ®Ó hoµn thµnh nhiÖm vô ®ã, víi s¶n l-îng gi¸ trÞ hµng ho¸ vµ dÞch vô c«ng céng t-¬ng ®èi lín t¹o ra ®em l¹i kh¶ n¨ng chi phèi ®-îc gi¸ c¶ thÞ tr-êng, dÉn d¾t vµ ®Þnh h-íng thÞ tr-êng b»ng chÝnh chÊt l-îng vµ gi¸ c¶ cña s¶n phÈm vµ dÞch vô do m×nh cung cÊp. 11 KTNN t¹o dÇn nÒn t¶ng kinh tÕ - x· héi cho ®êi sèng. Trong ®iÒu kiÖn nÒn kinh tÕ n-íc ta, thu nhËp cña d©n c- thÊp kÐm, tÝch luü nhá nªn viÖc ®Çu t- lín chØ cã thÓ thùc hiÖn ®-îc b»ng vèn NN. MÆt kh¸c, KTNN th«ng qua viÖc cung cÊp hµng ho¸ t¹o ra c¸c s¶n phÈm vµ dÞch vô cã t¸c dông thóc ®Èy l-u th«ng ph©n phèi gi÷a c¸c ngµnh vµ c¸c khu vùc, gãp phÇn ®¶m b¶o viÖc xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo, tiÕn hµnh c¸c biÖn ph¸p trî cÊp th-êng xuyªn, ®ét xuÊt, cho vay vèn ®Ó ph¸t triÓn s¶n xuÊt, gãp phÇn kh¾c phôc sù kh¸c biÖt gi÷a c¸c vïng vµ qua ®ã lµm t¨ng tinh thÇn hoµ hîp céng ®ång vµ ý thøc ®oµn kÕt d©n téc. 12 III-Nh÷ng gi¶i ph¸p c¬ b¶n ph¸t huy vai trß chñ ®¹o cña Kinh tÕ Nhµ n-íc 1. Nh÷ng thµnh tùu mµ KTNN ®· ®¹t ®-îc trong nh÷ng n¨m qua Thùc tiÔn cho thÊy ®Õn nay KTNN vÉn chiÕm tû träng lín trong nÒn kinh tÕ quèc d©n ë n-íc ta, nhÊt lµ c¸c ngµnh c«ng nghiÖp, x©y dùng, vËn t¶i, b-u chÝnh viÔn th«ng, ®-êng s¾t, hµng kh«ng…KTNN còng ®ãng gãp mét phÇn ®¸ng kÓ vµo tØ träng GDP trªn 40% hµng n¨m vµ lµ lùc l-îng chñ yÕu cung cÊp tµi chÝnh cho ng©n s¸ch nhµ n-íc 60%. 13 Trong c«ng cuéc ®æi míi kinh tÕ, KTNN ®ang tõng b-íc ®æi míi. VÒ c¬ cÊu kinh tÕ ®· cã thay ®æi lín, tæng s¶n phÈm x· héi cña KTNN gi¶m tõ 37% n¨m 1998 xuèng 34,5% n¨m 1990; thu nhËp quèc d©n gi¶m tõ 28% xuèng 27%; tæng s¶n phÈm c«ng nghiÖp l¹i t¨ng tõ 56,6% lªn 57%; khèi l-îng vËn chuyÓn hµng ho¸ t¨ng tõ 68% lªn 72%. Trong viÖc thùc hiÖn c¬ chÕ míi, mét sè c¬ së KTNN ®· chñ ®éng x¸c ®Þnh vµ thay ®æi ph-¬ng thøc kinh doanh, t×m thÞ tr-êng ®Çu ra, t¹o thªm nguån vèn ®i vay, tr×nh ®é kü thuËt c«ng nghÖ ®· ®-îc ®æi míi… Nhê ®ã, c¸c c¬ së KTNN vÉn ph¸t triÓn vµ kinh doanh cã l·i. Do yªu cÇu cña thêi kú ®æi míi, tõ n¨m 1989 thùc hiÖn chñ tr-¬ng s¾p xÕp l¹i doanh nghiÖp Nhµ 14 n-íc chóng ta ®· m¹nh d¹n c¾t gi¶m mét l-îng ®¸ng kÓ doanh nghiÖp ho¹t ®éng trong KTNN nh-ng kh«ng ®em l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ tõ kho¶ng 12.000 n¨m 1990 xuèng cßn 5340 vµo th¸ng 8 n¨m 2000. Nhê ®ã, quy m« vèn tù cã vµ vèn ng©n s¸ch cÊp cho c¸c c¬ së doanh nghiÖp t¨ng lªn; c¸c doanh nghiÖp cã thªm vèn ®Çu t-, hiÖn ®¹i ho¸ m¸y mãc thiÕt bÞ, gióp cho n¨ng suÊt lao ®éng n©ng cao ®em l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ. §ång thêi, sau khi s¾p xÕp l¹i tæ chøc s¶n xuÊt, ®æi míi c¬ chÕ qu¶n lý nhiÒu doanh nghiÖp ®· chñ ®éng s¸ng t¹o tiÕp cËn thÞ tr-êng x· héi vµ ®· ®øng v÷ng, s¶n xuÊt kinh doanh cã l·i, nguån thu nép ng©n s¸ch nhµ n-íc chiÕm 61%.(1) (1) B¸o c¸o cña Bé Tµi chÝnh vÒ c¸c chØ tiªu chñ yÕu, th¸ng 3-1993. 15 2. Nh÷ng h¹n chÕ, v-íng m¾c trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn Tr-íc hÕt, do chñ quan, duy ý chÝ vµ nãng véi ®i lªn CNXH nªn tr-íc n¨m 1986 chóng ta xo¸ bá mäi thµnh phÇn kinh tÕ mµ chØ tËp trung ph¸t triÓn kinh tÕ nhµ n-íc. HiÖn nay, trªn thùc tÕ ®· cã mét sè c¬ së kinh tÕ quèc doanh ph¶i ngõng s¶n xuÊt v× chÊt l-îng s¶n phÈm vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ qu¸ thÊp kh«ng ®¸p øng yªu cÇu cña thÞ tr-êng, thËm chÝ cã lo¹i kh«ng cã nhu cÇu sö dông. Mét biÓu hiÖn tiªu cùc cña KTNN lµ nÒn tµi chÝnh xÝ nghiÖp tåi tÖ, do quy m« nhá nªn nh×n chung c¸c DNNN ®ang ®èi mÆt víi t×nh tr¹ng thiÕu vèn ®Ó s¶n xuÊt - kinh doanh. Thùc tÕ vèn chØ ho¹t 16 ®éng kho¶ng 80%, sè cßn l¹i ë trong t×nh tr¹ng n»m chÕt. T×nh tr¹ng thiÕu vèn lµm cho DNNN kh«ng cã kh¶ n¨ng ®Çu t-, ®æi míi c«ng nghÖ, thiÕt bÞ, nªn hµng ho¸ s¶n xuÊt ra kÐm tÝnh c¹nh tranh. Bé phËn ®éi ngò c¸n bé trong c¸c DNNN ®a sè tõ c¬ chÕ cò chuyÓn sang ®iÒu hµnh xÝ nghiÖp trong c¬ chÕ míi nªn thiÕu t¸c phong c«ng nghiÖp, thiÕu kinh nghiÖm qu¶n lý còng nh- kiÕn thøc, tr×nh ®é n¨ng lùc cña mét nhµ doanh nghiÖp giái. Nguyªn nh©n cña nh÷ng h¹n chÕ: Nh÷ng nguyªn nh©n ho¹t ®éng kÐm hiÖu qu¶ cña KTNN cã thÓ kh¸i qu¸t nh- sau: Nhµ n-íc Ýt vèn, song l¹i ®Çu t- dµn tr¶i, chñ yÕu lµ gi÷ cho doanh nghiÖp tån t¹i, chø ch-a ®ñ 17 søc ph¸t triÓn vµ c¹nh tranh trong nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng. ChÕ ®é ph©n phèi trong xÝ nghiÖp cña KTNN kh«ng phï hîp víi kÕt qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh, kh«ng cã sù g¾n bã chÆt chÏ gi÷a lîi Ých vËt chÊt vµ tr¸ch nhiÖm vËt chÊt víi n¨ng suÊt lao ®éng do ®ã kh«ng khuyÕn khÝch ®-îc s¶n xuÊt. Tuy chÝnh phñ lµ ng-êi chñ së h÷u nh÷ng tliÖu s¶n xuÊt chñ yÕu nh-ng sù n¾m b¾t t×nh h×nh, ®iÒu hµnh qu¶n lý kh«ng cã hiÖu qu¶ cao, kh«ng cã sù ch¨m lo b¶o toµn vµ ph¸t triÓn vèn vµ kh«ng cã ai chÞu tr¸ch nhiÖm trùc tiÕp khi mÊt m¸t, thua lç. C¸n bé qu¶n lý chñ chèt thiÕu tiªu chuÈn l·nh ®¹o, thiÕu tr¸ch nhiÖm tr-íc tËp thÓ còng nh- tr-íc c¬ quan Nhµ n-íc. 18 Nguyªn nh©n dÉn ®Õn sù tr× trÖ trong s¶n xuÊt kinh doanh cña c¸c DNNN, hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kh«ng cao lµ do sù û l¹i vµo Nhµ n-íc, toµn bé nguån vèn, kÕ ho¹ch ph¸t triÓn kh«ng cao lµ do sù û l¹i vµo Nhµ n-íc, toµn bé nguån vèn, kÕ ho¹ch ph¸t triÓn do nhµ n-íc ®Æt ra nªn sù s¸ng t¹o, n¨ng ®éng cña doanh nghiÖp mÊt h¼n. Bªn c¹nh ®ã vÞ trÝ ®éc quyÒn ®· lµm mÊt ®i ®éng lùc qu¶ntäng trong viÖc n©ng cao hiÖu ña ho¹t ®éng kinh doanh cña c¸c xÝ nghiÖp nhµ n-íc. Sù ®éc quyÒn ®· lµm khu vùc KTNN trë nªn tr× trÖ, kÐm n¨ng ®éng trong viÖc c¶i tiÕn, ®æi míi thiÕt bÞ, c«ng nghÖ vµ s¶n phÈm, tù nã trë thµnh nh©n tè k×m h·m ho¹t ®éng cña xÝ nghiÖp. 19 Nhµ n-íc ch-a cã chÝnh s¸ch phï hîp trong ®µo t¹o nh©n c«ng kü thuËt tay nghÒ cao trong c¸c lÜnh vùc c¸c ngµnh nghÒ cÇn chuyªn m«n, mµ chØ ch¨m lo cho bé m¸y qu¶n lý, dÉn ®Õn t×nh tr¹ng "nhiÒu thÇy Ýt thî". §Æc biÖt ch-a cã kÕ ho¹ch ®µo t¹o båi d-ìng c¸c nhµ doanh nghiÖp vÒ luËt ph¸p, vÒ kiÕn thøc kinh doanh. Tr×nh ®é trang bÞ c¬ së vËt chÊt- kü thuËt vµ c«ng nghÖ s¶n xuÊt cña khu vùc KTNN nãi chung lµ l¹c hËu, ch¾p v¸, c«ng suÊt sö dông m¸y mãc thiÕt bÞ kh«ng cao, n¨ng suÊt vµ chÊt l-îng s¶n phÈm thÊp, kh«ng ®ñ søc c¹nh tranh trªn thÞ tr-êng thÕ giíi. Trong nhiÒu n¨m, KTNN ®· ®-îc bao cÊp. Trong hÇu hÕt c¸c lÜnh vùc cña nÒn kinh tÕ, lùc 20
- Xem thêm -