Kc156 phạm trù gttd (giá trị thặng dư)

  • Số trang: 23 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 14 |
  • Lượt tải: 0
nganguyen

Đã đăng 34173 tài liệu

Mô tả:

PhÇn I : Më ®Çu Theo ®¸nh gi¸ cña V.I Lªnin, lÝ luËn gi¸ trÞ thÆng d­ l¯ “hßn ®¸ t°ng cña häc thuyÕt kinh tÕ cña M¸c” v¯ häc thuyÕt kinh tÕ cña C. M¸c l¯ “néi dung c¨n b°n cña chñ nghÜa M¸c”. §Ó ®¹t môc ®Ých l¯m gi¯u tèi ®a cña m×nh nhµ t- b¶n ®· mua søc lao ®éng cña c«ng nh©n kÕt hîp víi t- liÖu s¶n xuÊt ®Ó s¶n xuÊt ra s¶n phÈm, thu vÒ gi¸ trÞ thÆng d- . Nh-ng nhµ t- b¶n bao giê còng chØ tr¶ mét phÇn gi¸ trÞ søc lao ®éng cho ng-êi c«ng nh©n th«ng qua h×nh thøc tiÒn l-¬ng vµ bãc lét gi¸ trÞ thÆng d- do ng-êi c«ng nh©n s¸ng t¹o ra trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. Trong x· héi t- b¶n, mèi quan hÖ gi÷a t- b¶n vµ lao ®éng lµ mèi quan hÖ c¬ b¶n, s©u s¾c nhÊt, xuyªn qua tÊt c¶ c¸c quan hÖ s¶n xuÊt cña x· héi ®ã. Gi¸ trÞ thÆng d-, phÇn gi¸ trÞ do lao ®éng cña c«ng nh©n lµm thuª s¸ng t¹o ra ngoµi søc lao ®éng vµ bÞ nhµ t- b¶n chiÕm kh«ng, ph¶n ¸nh mèi quan hÖ c¬ b¶n nhÊt ®ã. Gi¸ trÞ thÆng d- do lao ®éng kh«ng c«ng cña c«ng nh©n lµm thuª s¸ng t¹o ra lµ nguån gèc lµm giµu cña giai cÊp c¸c nhµ t- b¶n, s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d- lµ c¬ së tån t¹i cña chñ nghÜa t- b¶n. Toµn bé ho¹t ®éng cña nhµ t- b¶n h-íng ®Õn 1 t¨ng c-êng viÖc t¹o ra gi¸ trÞ thÆng d- th«ng qua hai ph-¬ng ph¸p c¬ b¶n lµ t¹o ra gi¸ trÞ thÆng d- tuyÖt ®èi vµ t¹o ra gi¸ trÞ thÆng d- t-¬ng ®èi. Do vËy, s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d- tèi ®a cho nhµ t- b¶n lµ néi dung chÝnh cña quy luËt gi¸ trÞ thÆng d-. Nã t¸c ®éng ®Õn mäi mÆt cña x· héi t- b¶n. Nã quyÕt ®Þnh sù ph¸t sinh, ph¸t triÓn cña chñ nghÜa tb¶n vµ sù thay thÕ nã b»ng mét x· héi kh¸c cao h¬n, lµ quy luËt vËn ®éng cña ph-¬ng thøc s¶n xuÊt t- b¶n chñ nghÜa. ViÖc nghiªn cøu ph¹m trï gi¸ trÞ thÆng d- vµ c¸c ph-¬ng ph¸p s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d- cã ý nghÜa quan träng, lµ ch×a khãa dÉn ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò kh¸c trong ph-¬ng thøc s¶n xuÊt t- b¶n chñ nghÜa. ChÝnh v× vËy, t«i ®· m¹nh d¹n chän ®Ò tµi: “Ph©n tÝch b¶n chÊt cña ph¹m trï gi¸ trÞ thÆng d-. Trong bé t- b¶n C. M¸c ®· ph©n tÝch nhthÕ nµo vÒ ph­¬ng ph¸p s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d­” cho bµi tËp lín cña m×nh. Do thêi gian cã h¹n, nªn bµi viÕt kh«ng thÓ tr¸nh khái nh÷ng h¹n chÕ nhÊt ®Þnh. VËy t«i kÝnh mong c¸c quÝ thÇy c« vµ c¸c b¹n ®ãng gãp ý kiÕn ®Ó bµi viÕt ®-îc hoµn chØnh h¬n. T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n ThÇy gi¸o PGS.TS Ph¹m Quang Phan ®· gióp ®ì t«i hoµn thµnh bµi tËp lín nµy. 2 3 4 PhÇn II LÝ luËn vÒ gi¸ trÞ thÆng d- I- Ph¹m trï gi¸ trÞ thÆng d-: 1- Sù chuyÓn ho¸ tiÒn tÖ thµnh t- b¶n: Mäi t- b¶n lóc ®Çu ®Òu biÓu hiÖn d-íi h×nh th¸i mét sè tiÒn nhÊt ®Þnh. Nh-ng b¶n th©n tiÒn kh«ng ph¶i lµ t- b¶n, mµ tiÒn chØ biÕn thµnh t- b¶n khi ®-îc sö dông ®Ó bãc lét lao ®éng cña ng-êi kh¸c. NÕu tiÒn ®-îc dïng ®Ó mua b¸n hµng ho¸ th× chóng lµ ph-¬ng tiÖn gi¶n ®¬n cña l-u th«ng hµng ho¸ vµ vËn ®éng theo c«ng thøc: HµngTiÒn- Hµng(H-T-H), nghÜa lµ sù chuyÓn ho¸ cña hµng ho¸ thµnh tiÒn tÖ, råi tiÒn tÖ l¹i chuyÓn ho¸ thµnh hµng. Cßn tiÒn víi t- c¸ch lµ t- b¶n th× vËn ®éng theo c«ng thøc: TiÒn - Hµng - TiÒn (T-H-T), tøc lµ sù chuyÓn ho¸ tiÒn thµnh hµng vµ sù chuyÓn ho¸ ng-îc l¹i cña hµng thµnh tiÒn. BÊt cø tiÒn nµo vËn ®éng theo c«ng thøc T-H-T ®Òu ®-îc chuyÓn ho¸ thµnh t- b¶n. Do môc ®Ých cña l-u th«ng hµng ho¸ gi¶n ®¬n lµ gi¸ trÞ sö dông nªn vßng l-u th«ng chÊm døt ë giai ®o¹n hai. Khi nh÷ng ng-êi trao ®æi ®· cã ®-îc gi¸ trÞ sö dông mµ ng-êi ®ã cÇn ®Õn. Cßn môc ®Ých l-u th«ng 5 cña tiÒn tÖ víi t- c¸ch lµ t- b¶n kh«ng ph¶i lµ gi¸ trÞ sö dông, mµ lµ gi¸ trÞ, h¬n n÷a lµ gi¸ trÞ t¨ng thªm. V× vËy nÕu sè tiÒn thu b»ng sè tiÒn øng ra th× qu¸ tr×nh vËn ®éng trë nªn v« nghÜa. Do ®ã, sè tiÒn thu vÒ ph¶i lín h¬n sè tiÒn øng ra, nªn c«ng thøc vËn ®éng ®Çy ®ñ cña t- b¶n lµ: T-H-T’, trong ®ã T’= T + ∆T. ∆T lµ sè tiÒn tréi h¬n so víi sè tiÒn øng ra, C. M¸c gäi lµ gi¸ trÞ thÆng d-. Sè tiÒn øng ra ban ®Çu chuyÓn ho¸ thµnh t- b¶n. VËy t- b¶n lµ gi¸ trÞ mang l¹i gi¸ trÞ thÆng d-. Môc ®Ých cña l-u th«ng T-H-T’ l¯ sù lín lªn cña gi¸ trÞ, lµ gi¸ trÞ thÆng d-, nªn sù vËn ®éng T-H-T’ l¯ kh«ng cã giíi h¹n, v× sù lín lªn cña gi¸ trÞ lµ kh«ng cã giíi h¹n. Sù vËn ®éng cña mäi t- b¶n ®Òu biÓu hiÖn trong l-u th«ng theo c«ng thøc T-H-T’, do ®ã c«ng thøc n¯y ®­îc gäi l¯ c«ng thøc chung cña tb¶n. TiÒn øng tr-íc, tøc lµ tiÒn ®-a vµo l-u th«ng, khi trë vÒ tay ng-êi chñ cña nã th× thªm mét l-îng nhÊt ®Þnh (∆T). VËy cã ph¶i do b¶n chÊt cña l-u th«ng ®· lµm cho tiÒn t¨ng thªm, vµ do ®ã mµ h×nh thµnh gi¸ trÞ thÆng d- hay kh«ng? C¸c nhµ kinh tÕ häc t- s¶n th-êng qu¶ quyÕt r»ng sù t¨ng thªm ®ã lµ do l-u th«ng hµng ho¸ sinh ra. Sù qu¶ quyÕt nh- thÕ lµ kh«ng cã c¨n cø. 6 ThËt vËy, trong l-u th«ng nÕu hµng ho¸ ®-îc trao ®æi ngang gi¸ th× chØ cã sù thay ®æi h×nh th¸i cña gi¸ trÞ, cßn tæng sè gi¸ trÞ, còng nhphÇn gi¸ trÞ thuéc vÒ mçi bªn trao ®æi lµ kh«ng ®æi. VÒ mÆt gi¸ trÞ sö dông, trong trao ®æi c¶ hai bªn ®Òu kh«ng cã lîi g×. Nh- vËy, kh«ng ai cã thÓ thu ®-îc tõ l-u th«ng mét l-îng gi¸ trÞ lín h¬n l-îng gi¸ trÞ ®· bá ra (tøc lµ ch-a t×m thÊy nguån gèc sinh ra ∆T). C.M¸c cho r»ng trong x· héi t- b¶n kh«ng cã bÊt k× mét nhµ t- b¶n nµo chØ ®ãng vai trß lµ ng-êi b¸n s¶n phÈm mµ l¹i kh«ng ph¶i lµ ng-êi mua c¸c yÕu tè s¶n xuÊt. V× vËy khi anh ta b¸n hµng ho¸ cao h¬n gi¸ trÞ vèn cã cña nã, th× khi mua c¸c yÕu tè s¶n xuÊt ë ®Çu vµo c¸c nhµ tb¶n kh¸c còng b¸n cao h¬n gi¸ trÞ vµ nh- vËy c¸i ®-îc lîi khi b¸n sÏ bï cho c¸i thiÖt h¹i khi mua. Cuèi cïng vÉn kh«ng t×m thÊy nguån gèc sinh ra ∆T. NÕu hµng ho¸ ®-îc b¸n thÊp h¬n gi¸ trÞ, th× sè tiÒn mµ ng-êi ®ã sÏ ®-îc lîi khi lµ ng-êi mua còng chÝnh lµ sè tiÒn mµ ng-êi ®ã sÏ mÊt ®i khi lµ ng-êi b¸n. Nh- vËy viÖc sinh ra ∆T kh«ng thÓ lµ kÕt qu¶ cña viÖc mua hµng thÊp h¬n gi¸ trÞ cña nã. M¸c l¹i gi¶ ®Þnh r»ng trong x· héi t- b¶n cã mét lo¹i nhµ t- b¶n rÊt l-u manh vµ x¶o quyÖt, khi mua c¸c yÕu tè s¶n xuÊt th× rÎ, cßn khi b¸n th× ®¾t. §iÒu nµy chØ gi¶i thÝch ®-îc sù lµm giµu cña nh÷ng th-¬ng 7 nh©n c¸ biÖt chø kh«ng thÓ gi¶i thÝch ®-îc sù lµm giµu cña tÊt c¶ giai cÊp t- s¶n, v× tæng sè gi¸ trÞ tr-íc lóc trao ®æi còng nh- trong vµ sau khi trao ®æi ®Òu kh«ng thay ®æi mµ chØ cã sù thay ®æi trong viÖc ph©n phèi gi¸ trÞ gi÷a nh÷ng ng-êi trao ®æi mµ th«i. Vµ M¸c kÕt luËn r»ng ®©y ch¼ng qua lµ hµnh vi mãc tói lÉn nhau gi÷a c¸c nhµ t- b¶n trong cïng giai cÊp. VËy tõ ba tr-êng hîp cô thÓ trong l-u th«ng M¸c cho r»ng: Trong l-u th«ng kh«ng thÓ t¹o ra gi¸ trÞ vµ gi¸ trÞ thÆng d- v× vËy kh«ng thÓ lµ nguån gèc sinh ra ∆T. ë ngoµi l-u th«ng M¸c xem xÐt c¶ hai yÕu tè lµ hµng ho¸ vµ tiÒn tÖ: §èi víi hµng ho¸ ngoµi l-u th«ng: Tøc lµ ®em s¶n phÈm tiªu dïng hay sö dông vµ sau mét thêi gian tiªu dïng nhÊt ®Þnh th× thÊy c¶ gi¸ trÞ sö dông vµ gi¸ trÞ cña s¶n phÈm ®Òu biÕn mÊt theo thêi gian. §èi víi yÕu tè tiÒn tÖ: TiÒn tÖ ë ngoµi l-u th«ng lµ tiÒn tÖ n»m im mét chç. V× vËy kh«ng cã kh¶ n¨ng lín lªn ®Ó sinh ra ∆T. VËy ngoµi l-u th«ng khi xem xÐt c¶ hai yÕu tè hµng ho¸ vµ tiÒn tÖ ®Òu kh«ng t×m thÊy nguån gèc sinh ra ∆T. “ VËy l¯ t­ b°n kh«ng thÓ xuÊt hiÖn tõ l­u th«ng v¯ còng kh«ng thÓ xuÊt hiÖn ë bªn ngoµi l-u th«ng. Nã ph¶i xuÊt hiÖn trong l-u th«ng vµ ®ång thêi kh«ng ph°i trong l­u th«ng” (C.M¸c: T­ b°n. NXB Sù thËt, 8 HN, 1987, Q1, tËp 1,tr 216). §ã lµ m©u thuÉn cña c«ng thøc chung cña t- b¶n. Khi M¸c trë l¹i l-u th«ng lÇn thø hai vµ lÇn nµy M¸c ®· ph¸t hiÖn ra r»ng: ë trong l-u th«ng ng-êi cã tiÒn lµ nhµ t- b¶n ph¶i gÆp ®-îc mét ng-êi cã mét thø hµng ho¸ ®Æc biÖt ®em b¸n, mµ thø hµng ho¸ ®ã khi ®em tiªu dïng hay sö dông nã cã b¶n tÝnh sinh ra mét l-îng gi¸ trÞ míi lín h¬n gi¸ trÞ cña b¶n th©n nã, hµng ho¸ ®Æc biÖt ®ã chÝnh lµ søc lao ®éng. 2- Hµng ho¸ - søc lao ®éng: Sè tiÒn chuyÓn ho¸ thµnh t- b¶n kh«ng thÓ tù lµm t¨ng gi¸ trÞ mµ ph¶i th«ng qua hµng ho¸ ®-îc mua vµo (T-H). Hµng ho¸ ®ã ph¶i lµ mét thø hµng ho¸ ®Æc biÖt mµ gi¸ trÞ sö dông cña nã cã ®Æc tÝnh lµ nguån gèc sinh ra gi¸ trÞ. Thø hµng ho¸ ®ã lµ søc lao ®éng mµ nhµ tb¶n ®· t×m thÊy trªn thÞ tr-êng. Nh- vËy, søc lao ®éng lµ toµn bé thÓ lùc vµ trÝ lùc tån t¹i trong c¬ thÓ con ng-êi, thÓ lùc vµ trÝ lùc mµ ng-êi ®ã ®em ra vËn dông trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ra mét gi¸ trÞ sö dông. Kh«ng ph¶i bao giê søc lao ®éng còng lµ hµng ho¸, mµ søc lao ®éng chØ biÕn thµnh hµng ho¸ trong nh÷ng ®iÒu kiÖn lÞch sö nhÊt ®Þnh. 9 C.M¸c ®· nhÊn m¹nh søc lao ®éng chØ trë thµnh hµng ho¸ khi cã ®ñ hai ®iÒu kiÖn tiÒn ®Ò: Mét lµ, ng-êi lao ®éng ph¶i tù do vÒ th©n thÓ, ph¶i lµm chñ ®-îc søc lao ®éng cña m×nh vµ cã quyÒn ®em b¸n cho ng-êi kh¸c. VËy ng-êi cã søc lao ®éng ph¶i cã quyÒn së h÷u søc lao ®éng cña m×nh. Hai lµ, ng-êi lao ®éng ph¶i t-íc hÕt t- liÖu s¶n xuÊt ®Ó trë thµnh ng-êi v« s¶n vµ b¾t buéc ph¶i b¸n søc lao ®éng, v× kh«ng cßn c¸ch nµo kh¸c ®Ó sinh sèng. Sù tån t¹i ®ång thêi hai ®iÒu kiÖn nãi trªn tÊt yÕu dÉn ®Õn chç søc lao ®éng biÕn thµnh hµng ho¸ lµ ®iÒu kiÖn chñ yÕu quyÕt ®Þnh cña sù chuyÓn ho¸ tiÒn thµnh t- b¶n. Còng nh- nh÷ng hµng ho¸ kh¸c, hµng ho¸ - søc lao ®éng còng cã hai thuéc tÝnh lµ gi¸ trÞ vµ gi¸ trÞ sö dông. Gi¸ trÞ cña hµng ho¸ søc lao ®éng lµ gi¸ trÞ cña nh÷ng t- liÖu sinh ho¹t cÇn thiÕt ®Ó nu«i sèng ng-êi c«ng nh©n, vî con anh ta; nh÷ng yÕu tè tinh thÇn, d©n téc, t«n gi¸o cña ng-êi c«ng nh©n, nh÷ng chi phÝ ®µo t¹o ng-êi c«ng nh©n. Gi¸ trÞ hµng ho¸ søc lao ®éng gièng gi¸ trÞ hµng ho¸ th«ng th-êng ë chç: Nã ph¶n ¸nh mét l-îng lao ®éng hao phÝ nhÊt ®Þnh ®Ó t¹o ra nã. Nh-ng gi÷a chóng cã sù kh¸c nhau c¨n b¶n: Gi¸ trÞ cña hµng ho¸ 10 th«ng th-êng biÓu thÞ hao phÝ lao ®éng trùc tiÕp ®Ó s¶n xuÊt hµng ho¸ nh-ng hµng ho¸ - søc lao ®éng l¹i lµ sù hao phÝ lao ®éng gi¸n tiÕp th«ng qua viÖc s¶n xuÊt ra nh÷ng vËt phÈm tiªu dïng ®Ó nu«i sèng ng-êi c«ng nh©n. Cßn hµng ho¸ søc lao ®éng ngoµi yÕu tè vËt chÊt, nã cßn cã yÕu tè tinh thÇn lÞch sö, d©n téc, yÕu tè gia ®×nh vµ truyÒn thèng, nghÒ nghiÖp mµ hµng ho¸ th«ng th-êng kh«ng cã. Còng gièng nh- c¸c hµng ho¸ th«ng th-êng, hµng ho¸ søc lao ®éng cã kh¶ n¨ng tho¶ m·n nh÷ng nhu cÇu nhÊt ®Þnh nµo ®ã cña ng-êi mua. Nh-ng gi¸ trÞ sö dông cña hµng ho¸ søc lao ®éng cã thuéc tÝnh ®Æc biÖt, nã kh¸c hoµn toµn víi hµng ho¸ th«ng th-êng ë chç: Khi ®em tiªu dïng hay sö dông nã th× kh«ng nh÷ng kh«ng bÞ tiªu biÕn theo thêi gian vÒ gi¸ trÞ vµ gi¸ trÞ sö dông mµ ng-îc l¹i nã l¹i t¹o ra mét l-îng gi¸ trÞ míi c + m ( c + m > v, víi v lµ gi¸ trÞ sö dông cña b¶n th©n nã). Kho¶n lín lªn ®-îc sinh ra trong qu¸ tr×nh sö dông søc lao ®éng chÝnh lµ ∆T hay gi¸ trÞ thÆng d-. Tõ ®ã M¸c kÕt luËn: Hµng ho¸ - søc lao ®éng lµ nguån gèc t¹o ra gi¸ trÞ h¬n thÕ n÷a lµ t¹o ra gi¸ trÞ thÆng d- cho nhµ t- b¶n. Bëi v×, søc lao ®éng cµng ®em tiªu dïng hay sö dông th× ng-êi c«ng nh©n hay ng-êi lao ®éng cµng tÝch luü ®-îc kinh nghiÖm nghÒ nghiÖp, cµng n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng. V× vËy sÏ lµm gi¶m gi¸ trÞ hay møc tiÒn 11 l-¬ng mµ nhµ t- b¶n ®· tr¶ cho hä. V× vËy, d-íi chñ nghÜa t- b¶n, giai cÊp t- b¶n rÊt -a thÝch lo¹i hµng ho¸ ®Æc biÖt nµy. VËy qu¸ tr×nh ng-êi c«ng nh©n tiÕn hµnh lao ®éng lµ qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ra hµng ho¸ vµ ®ång thêi lµ qu¸ tr×nh t¹o ra gi¸ trÞ míi lín h¬n gi¸ trÞ cña b¶n th©n gi¸ trÞ søc lao ®éng. PhÇn lín h¬n ®ã chÝnh lµ gi¸ trÞ thÆng d- mµ nhµ t- b¶n ®· chiÕm ®o¹t. Nh- vËy, hµng ho¸ - søc lao ®éng cã thuéc tÝnh lµ nguån gèc sinh ra gi¸ trÞ. §ã lµ ®Æc ®iÓm c¬ b¶n nhÊt cña hµng ho¸ - søc lao ®éng so víi c¸c hµng ho¸ kh¸c. Nã lµ ch×a kho¸ ®Ó gi¶i thÝch tÝnh m©u thuÉn cña c«ng thøc chung cña t- b¶n. 3- B¶n chÊt gi¸ trÞ thÆng d-: Nãi chung, trong nÒn s¶n xuÊt hµng ho¸ dùa trªn chÕ ®é t- h÷u vÒ tliÖu s¶n xuÊt, gi¸ trÞ sö dông kh«ng ph¶i lµ môc ®Ých. Gi¸ trÞ sö dông ®-îc s¶n xuÊt chØ v× nã lµ vËt mang gi¸ trÞ trao ®æi. Nhµ t- b¶n muèn s¶n xuÊt ra mét gi¸ trÞ sö dông cã mét gi¸ trÞ trao ®æi, nghÜa lµ mét hµng ho¸. H¬n n÷a, nhµ t- b¶n muèn s¶n xuÊt ra mét hµng ho¸ cã gi¸ trÞ lín h¬n tæng gi¸ trÞ nh÷ng t- liÖu s¶n xuÊt vµ gi¸ trÞ søc lao ®éng mµ nhµ t- b¶n ®· bá ra ®Ó mua, nghÜa lµ muèn s¶n xuÊt ra mét gi¸ trÞ thÆng d-. VËy qu¸ tr×nh s¶n xuÊt t- b¶n chñ nghÜa lµ sù thèng nhÊt gi÷a qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ sö dông vµ qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng 12 d-. C.M¸c viÕt: “ Víi t­ c¸ch l¯ sù thèng nhÊt gi÷a hai qu¸ tr×nh lao ®éng vµ qu¸ tr×nh t¹o ra gi¸ trÞ th× qu¸ tr×nh s¶n xuÊt lµ mét qu¸ tr×nh s¶n xuÊt hµng ho¸; víi t- c¸ch lµ sù thèng nhÊt gi÷a qu¸ tr×nh lao ®éng vµ qu¸ tr×nh lµm t¨ng gi¸ trÞ th× qu¸ tr×nh s¶n xuÊt lµ mét qu¸ tr×nh s¶n xuÊt t- b¶n chñ nghÜa, lµ h×nh th¸i t- b¶n chñ nghÜa cña nÒn s¶n xuÊt h¯ng ho¸”. Qu¸ tr×nh lao ®éng víi t- c¸ch lµ qu¸ tr×nh nhµ t- b¶n tiªu dïng søc lao ®éng cã hai ®Æc tr-ng: Mét lµ, ng-êi c«ng nh©n lao ®éng d-íi sù kiÓm so¸t cña nhµ t- b¶n gièng nh- nh÷ng yÕu tè kh¸c cña s¶n xuÊt ®-îc nhµ t- b¶n sö dông sao cho cã hiªô qu¶ nhÊt. Hai lµ, s¶n phÈm lµm ra thuéc së h÷u cña nhµ t- b¶n, chø kh«ng ph¶i cña ng-êi c«ng nh©n C.M¸c ®· lÊy vÝ dô vÒ viÖc s¶n xuÊt sîi ë n-íc Anh lµm ®èi t-îng nghiªn cøu qu¸ tr×nh s¶n xuÊt gi¸ trÞ thÆng d-. §Ó nghiªn cøu, M¸c ®· sö dông ph-¬ng ph¸p gi¶ ®Þnh khoa häc th«ng qua gi¶ thiÕt chÆt chÏ ®Ó tiÕn hµnh nghiªn cøu: Kh«ng xÐt ®Õn ngo¹i th-¬ng, gi¸ c¶ thèng nhÊt víi gi¸ trÞ, toµn bé gi¸ trÞ t- liÖu s¶n xuÊt ®em tiªu dïng chuyÓn hÕt mét lÇn vµo gi¸ trÞ s¶n phÈm vµ chØ nghiªn cøu trong nÒn kinh tÕ t¸i s¶n xuÊt gi¶n ®¬n. 13 Tõ c¸c gi¶ ®Þnh ®ã, M¸c ®-a ra mét lo¹t c¸c gi¶ thiÕt ®Ó nghiªn cøu: Nhµ t- b¶n dù kiÕn kÐo 10 kg sîi; gi¸ 1 kg b«ng lµ 1 ®«la; hao mßn thiÕt bÞ m¸y mãc ®Ó kÐo 5 kg b«ng thµnh 5 kg sîi lµ 1 ®«la; tiÒn thuª søc lao ®éng 1 ngµy lµ 4 ®«la; gi¸ trÞ míi 1 giê lao ®éng cña c«ng nh©n lµ 1 ®«la vµ chØ cÇn 4 giê ng-êi c«ng nh©n kÐo ®-îc 5 kg b«ng thµnh 5 kg sîi. Tõ ®ã, cã b¶ng quyÕt to¸n nh- sau: T- b¶n øng tr-íc Gi¸ trÞ cña s¶n phÈm míi Lao ®éng cô thÓ cña Gi¸ 10 kg b«ng 10 ®«la c«ng nh©n b¶o tån vµ 10 chuyÓn gi¸ trÞ 10 kg ®«la b«ng vµo 10 kg sîi. Hao mßn m¸y mãc 2 ®«la KhÊu hao tµi s¶n cè 2 ®«la ®Þnh TiÒn thuª søc lao ®éng trong mét ngµy 4 ®«la Gi¸ trÞ míi do 8 giê 8 ®«la lao ®éng cña ng-êi c«ng nh©n t¹o ra 14 Tæng chi phÝ s¶n xuÊt 16 Tæng doanh thu ®«la 20 ®«la Nhµ t- b¶n ®èi chiÕu gi÷a doanh thu sau khi b¸n hµng (20 ®«la) víi tæng chi phÝ t- b¶n øng tr-íc qu¸ tr×nh s¶n xuÊt (16 ®«la) nhµ t- b¶n nhËn thÊy tiÒn øng ra ®· t¨ng lªn 4 ®«la, 4 ®«la nµy ®-îc gäi lµ gi¸ trÞ thÆng d-. Tõ sù nghiªn cøu trªn, chóng ta rót ra mét sè nhËn xÐt sau: Mét lµ, nghiªn cøu qu¸ tr×nh s¶n xuÊt gi¸ trÞ thÆng d- chóng ta nhËn thÊy m©u thuÉn cña c«ng thøc chung cña t- b¶n ®· ®-îc gi¶i quyÕt. ViÖc chuyÓn ho¸ tiÒn thµnh t- b¶n diÕn ra trong lÜnh vùc l-u th«ng vµ ®ång thêi kh«ng diÔn ra trong lÜnh vùc ®ã. ChØ cã trong l-u th«ng nhµ t- b¶n míi mua ®-îc mét thø hµng ho¸ ®Æc biÖt, ®ã lµ hµng ho¸ søc lao ®éng. Sau ®ã nhµ t- b¶n sö dông hµng ho¸ ®ã trong s¶n xuÊt, tøc lµ ngoµi lÜnh vùc l-u th«ng ®Ó s¶n xuÊt gi¸ trÞ thÆng d- cho nhµ t- b¶n. Do ®ã tiÒn cña nhµ t- b¶n míi biÕn thµnh t- b¶n. Hai lµ, ph©n tÝch gi¸ trÞ s¶n phÈm ®-îc s¶n xuÊt ra (10 kg sîi), chóng ta thÊy cã hai phÇn: 15 Gi¸ trÞ nh÷ng t- liÖu s¶n xuÊt nhê lao ®éng cô thÓ cña ng-êi c«ng nh©n mµ ®-îc b¶o tån vµ di chuyÓn vµo gi¸ trÞ cña s¶n phÈm míi (sîi) gäi lµ gi¸ trÞ cò. Gi¸ trÞ do lao ®éng trõu t-îng cña c«ng nh©n t¹o ra trong qu¸ tr×nh lao ®éng gäi lµ gi¸ trÞ míi, phÇn gi¸ trÞ míi nµy lín h¬n gi¸ trÞ søc lao ®éng, nã b»ng gi¸ trÞ søc lao ®éng céng thªm gi¸ trÞ thÆng d-. Ba lµ, ngµy lao ®éng cña c«ng nh©n trong xÝ nghiÖp t- b¶n ®-îc chia thµnh hai phÇn: Mét phÇn gäi lµ thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt: Trong thêi gian nµy ng-êi c«ng nh©n t¹o ra ®-îc mét l-îng gi¸ trÞ ngang b»ng víi gi¸ trÞ søc lao ®éng hay møc tiÒn c«ng mµ nhµ t- b¶n ®· tr¶ cho m×nh (4 ®«la). PhÇn thêi gian cßn l¹i lµ thêi gian lao ®éng thÆng d-: Trong thêi gian lao ®éng thÆng d- ng-êi c«ng nh©n l¹i t¹o ra mét l-îng gi¸ trÞ lín h¬n gi¸ trÞ søc lao ®éng hay tiÒn l-¬ng nhµ t- b¶n ®· tr¶ cho m×nh, ®ã lµ gi¸ trÞ thÆng d- (4 ®«la) vµ bé phËn nµy thuéc vÒ nhµ t- b¶n (nhµ tb¶n chiÕm ®o¹t). Tõ ®ã, M¸c ®i ®Õn kh¸i niÖm vÒ gi¸ trÞ thÆng d-: 16 Gi¸ trÞ thÆng d- lµ phÇn gi¸ trÞ d«i ra bªn ngoµi gi¸ trÞ søc lao ®éng do c«ng nh©n lµm thuª s¸ng t¹o ra vµ bÞ nhµ t- b¶n chiÕm ®o¹t. Qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d- lµ qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ v-ît khái ®iÓm mµ ë ®ã søc lao ®éng cña ng-êi c«ng nh©n ®· t¹o ra mét l-îng gi¸ trÞ míi ngang b»ng víi gi¸ trÞ søc lao ®éng hay møc tiÒn c«ng mµ nhµ t- b¶n ®· tr¶ cho hä. Thùc chÊt cña s¶n xuÊt gi¸ trÞ thÆng d- lµ s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ v-ît khái giíi h¹n t¹i ®iÓm ®ã gi¸ trÞ søc lao ®éng ®-îc tr¶ ngang gi¸. 3- TiÒn l-¬ng d-íi chñ nghÜa t- b¶n: Trong nÒn kinh tÕ t- b¶n ng-êi c«ng nh©n sau qu¸ tr×nh lµm viÖc cho nhµ t- b¶n sÏ nhËn ®-îc mét kho¶n thu nhËp d-íi h×nh thøc tiÒn c«ng hay tiÒn l-¬ng. Víi c¸ch tr¶ l-¬ng nh- vËy c¸c nhµ lÝ luËn t- s¶n kh¼ng ®Þnh r»ng tiÒn l-¬ng hay tiÒn c«ng lµ gi¸ c¶ cña lao ®éng. Vµ trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt nhµ t- b¶n tr¶ ®óng gi¸ c¶ cña lao ®éng. V× vËy d-íi chñ nghÜa t- b¶n kh«ng cã bãc lét. Nh-ng C.M¸c ®· kh¼ng ®Þnh tiÒn l-¬ng kh«ng ph¶i lµ gi¸ c¶ cña ng-êi lao ®éng. Bëi v×, lao ®éng lµ mét ph¹m trï trõu t-îng nªn ng-êi ta kh«ng thÓ b¸n c¸i trõu t-îng. H¬n n÷a, lao ®éng chØ thÓ hiÖn khi vËn dông søc lao ®éng ®Ó tiÕn hµnh qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. 17 V× vËy M¸c kh¼ng ®Þnh: TiÒn l-¬ng chÝnh lµ gi¸ c¶ cña søc lao ®éng nh-ng nã ®-îc biÓu hiÖn ra bªn ngoµi nh- lµ gi¸ c¶ cña lao ®éng. Bëi v× søc lao ®éng ph¶n ¸nh n¨ng lùc lao ®éng cña mçi con ng-êi, nã lµ c¸i cã thËt thÓ hiÖn toµn bé ë søc ãc, søc thÇn kinh vµ søc c¬ b¾p cña con ng-êi. Nã nãi lªn n¨ng lùc vµ kh¶ n¨ng cña tõng ng-êi. V× vËy mçi mét søc lao ®éng kh¸c nhau sÏ cã mét gi¸ c¶ kh¸c nhau. ViÖc nghiªn cøu b¶n chÊt tiÒn l-¬ng d-íi chñ nghÜa t- b¶n cho ta thÊy tiÒn l-¬ng chØ lµ mét phÇn gi¸ trÞ cña søc lao ®éng cña c«ng nh©n t¹o ra, nã t-¬ng øng víi thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt cña ng-êi c«ng nh©n trong xÝ nghiÖp nhµ t- b¶n. PhÇn gi¸ trÞ cßn l¹i do søc lao ®éng t¹o ra lµ gi¸ trÞ thÆng d- thuéc vÒ nhµ t- b¶n. II- C¸c ph-¬ng ph¸p s¶n xuÊt gi¸ trÞ thÆng d-: Môc ®Ých cña c¸c nhµ t- b¶n lµ s¶n xuÊt ra nhiÒu gi¸ trÞ thÆng d-, do ®ã giai cÊp t- s¶n ®· kh«ng tõ bÊt cø mét thñ ®o¹n nµo ®Ó bãc lét gi¸ trÞ thÆng d-. Nh÷ng ph-¬ng ph¸p c¬ b¶n ®Ó ®¹t ®-îc môc ®Ých ®ã lµ t¹o ra gi¸ trÞ thÆng d- tuyÖt ®èi vµ t¹o ra gi¸ trÞ thÆng d- t-¬ng ®èi. 1- Ph-¬ng ph¸p bãc lét gi¸ trÞ thÆng d- tuyÖt ®èi: Bãc lét gi¸ trÞ thÆng d- tuyÖt ®èi ®-îc tiÕn hµnh b»ng c¸ch kÐo dµi tuyÖt ®èi thêi gian lao ®éng trong ngµy cña ng-êi c«ng nh©n trong 18 ®iÒu kiÖn thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt (hay møc tiÒn c«ng mµ nhµ tb¶n tr¶ cho c«ng nh©n lµ kh«ng ®æi). Gi¶ sö ngµy lao ®éng lµ 8 giê, trong ®ã 4 giê lµ thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt vµ 4 giê lµ thêi gian lao ®éng thÆng d-, khi ®ã tr×nh ®é bãc lét cña nhµ t- b¶n lµ 100%. Gi¶ ®Þnh ngµy lao ®éng ®-îc kÐo dµi thªm 2 giê trong khi thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt kh«ng ®æi th× thêi gian lao ®éng thÆng d- t¨ng lªn mét c¸ch tuyÖt ®èi, v× thÕ gi¸ trÞ thÆng d- còng t¨ng lªn, tr×nh ®é bãc lét t¨ng lªn ®¹t 200% (m’ = 200%) Víi sù thÌm kh¸t gi¸ trÞ thÆng d-, nhµ t- b¶n ph¶i t×m mäi c¸ch ®Ó kÐo dµi ngµy lao ®éng vµ ph-¬ng ph¸p bãc lét nµy ®· ®em l¹i hiÖu qu¶ rÊt cao cho c¸c nhµ t- b¶n. Nh-ng d-íi chñ nghÜa t- b¶n mÆc dï søc lao ®éng cña c«ng nh©n lµ hµng ho¸, nh-ng nã l¹i tån t¹i trong c¬ thÓ sèng cña con ng-êi. V× vËy, ngoµi thêi gian ng-êi c«ng nh©n lµm viÖc cho nhµ t- b¶n trong xÝ nghiÖp, ng-êi c«ng nh©n ®ßi hái cßn ph¶i cã thêi gian ®Ó ¨n uèng nghØ ng¬i nh»m t¸i s¶n xuÊt ra søc lao ®éng. MÆt kh¸c, søc lao ®éng lµ thø hµng ho¸ ®Æc biÖt v× vËy ngoµi yÕu tè vËt chÊt ng-êi c«ng nh©n ®ßi hái cßn ph¶i cã thêi gian cho nh÷ng nhu cÇu sinh ho¹t vÒ tinh thÇn, vËt chÊt, t«n gi¸o cña m×nh. Tõ ®ã tÊt yÕu dÉn ®Õn phong trµo cña giai cÊp v« s¶n ®Êu tranh ®ßi giai cÊp t- s¶n ph¶i rót ng¾n thêi gian lao ®éng trong ngµy. 19 V× vËy, giai cÊp t- s¶n ph¶i chuyÓn sang mét ph-¬ng ph¸p bãc lét míi tinh vi h¬n, ®ã lµ ph-¬ng ph¸p bãc lét gi¸ trÞ thÆng d- t-¬ng ®èi. 2- Ph-¬ng ph¸p bãc lét gi¸ trÞ thÆng d- t-¬ng ®èi: Bãc lét gi¸ trÞ thÆng d- t-¬ng ®èi ®-îc tiÕn hµnh b»ng c¸ch rót ng¾n thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt ®Ó trªn c¬ së ®ã mµ kÐo dµi t-¬ng øng thêi gian lao ®éng thÆng d-, trong ®iÒu kiÖn ®é dµi cña ngµy lao ®éng lµ kh«ng ®æi. Gi¶ sö ngµy lao ®éng lµ 8 giê, trong ®ã 4 giê lµ thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt vµ 4 giê lµ thêi gian lao ®éng thÆng d-, tr×nh ®é bãc lét lµ 100%. B©y giê chóng ta l¹i gi¶ thiÕt r»ng, c«ng nh©n chØ cÇn 2 giê lao ®éng ®· t¹o ra ®-îc mét gi¸ trÞ b»ng víi gi¸ trÞ søc lao ®éng cña m×nh. Do ®ã, tû lÖ ph©n chia ngµy lao ®éng thµnh thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt vµ thêi gian lao ®éng thÆng d- trong tr-êng hîp ®ã còng thay ®æi. Khi ®ã thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt lµ 2 giê, thêi gian lao ®éng thÆng d- lµ 6 giê, tr×nh ®é bãc lét cña nh¯ t­ b°n lóc n¯y l¯ 300% (m’ = 300%). §Ó cã thÓ rót ng¾n thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt th× c¸c nhµ t- b¶n ph¶i t×m mäi biÖn ph¸p, ®Æc biÖt lµ ph¶i ¸p dông tiÕn bé vµ c«ng nghÖ vµo trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ®Ó n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng x· héi, gi¶m gi¸ thµnh vµ tiÕn tíi gi¶m gi¸ c¶ thÞ tr-êng cña s¶n phÈm. §Æc 20
- Xem thêm -