Hướng dẫn học sinh lớp 5 luyện tập tả cảnh

  • Số trang: 30 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 34 |
  • Lượt tải: 0
hoanggiang80

Đã đăng 24000 tài liệu

Mô tả:

SKKN: “ Hướng dẫn học sinh lớp 5 luyện tập tả cảnh.” 1 KINH NGHIỆM HƯỚNG DẪN HỌC SINH LỚP 5 LÀM LUYỆN TẬP TẢ CẢNH 1. ĐẶT VẤN ĐỀ: Bước sang thế kỉ XXI, điều kiện kinh tế xã hội nước ta có những thay đổi. Đất nước bước vào thời kỳ công nghiêp hóa, hiện đại hóa . Cơ cấu kinh tế, trình độ phát triển sản xuất, khoa học kĩ thật, nhu cầu xã hội, thu nhập quốc dân…có những bước phát triển quan trọng. Vấn đề hội nhập, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, vấn đề kinh tế tri thức, công nghệ thông tin, xu hướng quốc tế hóa, toàn cầu hóa trong kinh tế đang thường xuyên đặt ra và ngày càng cấp bách. Những thay đổi đó trong kinh tế xã hội, trong giáo dục đã dẫn tới những yêu cầu mới trong dạy tiếng nói chung, tiếng mẹ đẻ nói riêng. Để tiếng Việt ngày càng trở thành công cụ đắc lực cho sự phát triển kinh tế xã hội trong thời kỳ đổi mới, cho sự phát triển giáo dục, việc dạy tiếng Việt cần phải nhằm vào cả 2 chức năng của ngôn ngữ: vừa là công cụ của tư duy vừa là công cụ của giao tiếp; phải chú trọng vào cả 4 kĩ năng: nghe, nói, đọc, viết; phải hướng tới sự giao tiếp và sử dụng phương pháp giao tiếp trong việc hình thành và phát triển các kĩ năng. Sau 3 năm thực hiện giảng dạy theo chương trình SGK mới, bản thân tôi với mong muốn đóng góp một phần nhỏ bé của mình trong việc hướng dẫn các em bước đầu biết sử dụng công cụ tiếng Việt để có thể viết một bài văn tả cảnh hoàn chỉnh qua các tiết luyện tập tả cảnh của chương trình Tập làm văn lớp 5. Đó chính là lí do tôi chọn đề tài này. SKKN: “ Hướng dẫn học sinh lớp 5 luyện tập tả cảnh.” 2 2. CƠ SỞ LÍ LUẬN: - Trong chương trình tiểu học mới, các bài làm văn gắn với chủ điểm của đơn vị học. Quá trình thực hiện các kĩ năng phân tích đề, tìm ý, quan sát, viết đoạn là những cơ hội giúp trẻ mở rộng hiểu biết về cuộc sống theo các chủ điểm đã học. Việc phân tích dàn bài, lập dàn ý, chia đoạn bài văn miêu tả,…góp phần phát triển kĩ năng phân tích, tổng hợp phân loại của học sinh. Tư duy hình tượng của trẻ cũng được rèn luyện nhờ vận dụng các biện pháp so sánh, nhân hóa khi miêu tả cảnh và người. - Học các tiết tập làm văn học sinh cũng có điều kiện tiếp cận với vẻ đẹp của con người, thiên nhiên qua các bài văn, đoạn văn điển hình. Khi phân tích đề tập làm văn, HS lại có dịp hướng tới cái chân, cái thiện, cái mĩ được định hướng trong các đề bài. Những cơ hội đó làm cho tình cảm yêu mến, gắn bó với thiên nhiên, với người và việc xung quanh của trẻ nảy nở, tâm hồn của trẻ thêm phong SKKN: “ Hướng dẫn học sinh lớp 5 luyện tập tả cảnh.” 3 phú. Đó là những nhân tố quan trọng góp phần hình thành nhân cách tốt đẹp của trẻ. - Môn tập làm văn còn rèn cho các em các kĩ năng sử dụng tiếng Việt (nghe, nói, đọc, viết) để các em có thể giao tiếp tốt và học tốt các môn học khác. 3. CƠ SỞ THỰC TIỄN: 3.1 Thuận lợi: - Sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 5 biên soạn theo các quan điểm dạy giao tiếp, quan điểm tích hợp, quan điểm tích cực hóa hoạt động của học sinh. Chính vì vậy, kĩ năng sử dụng ngôn ngữ, nói và viết của học sinh có phần tiến bộ. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của chương trình là đổi mới phương pháp dạy học từ phương pháp truyền thụ kiến thức thành phương pháp tích cực hóa hoạt động của học sinh. Trong tiết học, học sinh quan sát, suy nghĩ rồi rút ra kiến thức mới. Sách giáo viên Tiếng Việt 5 không trình bày kiến thức kết quả cho sẵn mà xây dựng hệ thống câu hỏi bài tập yêu cầu HS hoạt động nhằm chiếm lĩnh kiến thức và phát triển kĩ năng nhận thức của HS. Đây cũng chính là điều kiện thuận lợi để giáo viên dạy học. - Trong chương trình tiểu học mới, các bài làm văn gắn với chủ điểm của đơn vị học. Quá trình thực hiện các kĩ năng phân tích đề, tìm ý, quan sát, viết đoạn là những cơ hội giúp trẻ mở rộng hiểu biết về cuộc sống theo các chủ điểm đã học. Việc phân tích dàn bài, lập dàn ý, chia đoạn bài văn miêu tả,…góp phần phát triển kĩ năng phân tích, tổng hợp phân loại của học sinh. Tư duy hình tượng của trẻ cũng được rèn luyện nhờ vận dụng các biện pháp so sánh, nhân hóa khi miêu tả cảnh và người. - Học các tiết tập làm văn học sinh cũng có điều kiện tiếp cận với vẻ đẹp của con người, thiên nhiên qua các bài văn, đoạn văn điển hình. Khi phân tích đề tập làm văn, HS lại có dịp hướng tới cái chân, cái thiện, cái mĩ được định hướng trong các đề bài. Những cơ hội đó làm cho tình cảm yêu mến, gắn bó với thiên nhiên, với người và việc xung quanh của trẻ nảy nở, tâm hồn của trẻ thêm phong SKKN: “ Hướng dẫn học sinh lớp 5 luyện tập tả cảnh.” 4 phú. Đó là những nhân tố quan trọng góp phần hình thành nhân cách tốt đẹp của trẻ. - Học sinh lớp 5/2 của tôi được học 7 buổi/tuần, đây cũng là một điều kiện thuận lợi để tôi có thời gian luyện tập cho các em. - Trường của tôi, trường tiểu học Lê Thị Hồng Gấm nằm trên một khoảng đất rộng thuộc địa bàn phường Hòa Hương, thành phố Tam Kỳ, là một nơi có nhiều phong cảnh đẹp, hữu tình như: Rừng cừa ven sông Trường Giang, con đường hoa sưa rải vàng vào tháng 3, tháng 4 dẫn xuống thôn Hương Trà, những cánh đồng lúa xanh ngát bao quanh các xóm nhà, đêm trăng trên dòng sông Tam Kỳ…(phụ lục). Những cảnh đẹp này không dễ gì có được ở những địa phương khác trên địa bàn thành phố Tam Kỳ. Đây chính là điều kiện thuận lợi nhất để các em HS có thể quan sát trực tiếp cảnh đẹp thật của thiên nhiên ngay trên quê hương mình đang sinh sống. 3.2 Khó khăn: a/ Về phía giáo viên: - Kiêm nhiệm nhiều việc nên đôi khi cũng chưa có sự chuẩn bị chu đáo lắm cho tiết dạy. - Học sinh lớp nào cũng có 4 loại đối tượng: Giỏi , Khá, Trung bình, Yếu. Để có thể dạy cho đúng với từng đối tượng HS thì thật là một một điều khó khăn cho GV. b/ Về phía học sinh: - Qua điều tra tôi thấy đa số các em ít thích học văn hơn học Toán. - Trình độ HS còn rất hạn chế, nhác học, lười suy nghĩ, ít sáng tạo, tự tạo cho mình thói quan lệ thuộc văn mẫu hoặc tả qua loa, sơ sài, chung chung không có gì là cái của riêng mình, không làm nổi rõ đối tượng miêu tả. Nguyên nhân chính là do các em ít chịu quan sát nên không có nhận xét của riêng mình. SKKN: “ Hướng dẫn học sinh lớp 5 luyện tập tả cảnh.” 5 - Học sinh thiếu sự tưởng tượng, ít cảm xúc về đối tượng miêu tả. Không quan sát theo đúng yêu cầu. Vốn ngôn ngữ còn quá ít ỏi. c/ Về phía phụ huynh: - Đa số HS lớp tôi đều xuất thân từ gia đình rất khó khăn về kinh tế, cha mẹ làm nghề nông hoặc buôn gánh bán bưng, ít quan tâm đến việc học của con em mình. - Đối với số ít gia đình có điều kiện thì cha mẹ học sinh có thể giúp học sinh học tốt các môn khác. Riêng môn tập làm văn, số người có thể phối hợp dạy cho con cái học tốt môn này còn quá ít. Họ vừa thiếu điều kiện thời gian, vừa chưa được bồi dưỡng nội dung, phương pháp dạy phối hợp. Vì vậy mà thiếu kiến thức để có thể hỗ trợ giáo viên . - Một nét tâm lý khá phổ biến của cha mẹ học sinh là muốn cho con học thêm về Toán, về các môn tự nhiên, rất ít cha mẹ muốn cho con học làm văn nếu không có yêu cầu của cô giáo . Những nguyên nhân trên đã ảnh hưởng không tốt tới chất lượng học tập nói chung và chất lượng môn Tập làm văn nói riêng. Đối với tôi, cho dù xuất phát từ bất kì nguyên nhân nào thì với lương tâm của một giáo viên đứng lớp lâu năm như tôi, tôi cố gắng bằng khả năng có thể để giúp các em học có tiến bộ là vui lắm rồi. Tôi cũng không có tham vọng sẽ giúp các em học tốt môn Tập làm văn mà chỉ xin bày tỏ một vài kinh nghiệm để hướng dẫn các em học “có tiến bộ “ phần luyện tập tả cảnh để các em có thể có đủ kĩ năng hoàn thành một bài văn tả cảnh hoàn chỉnh theo yêu cầu của chương trình. SKKN: “ Hướng dẫn học sinh lớp 5 luyện tập tả cảnh.” 6 SKKN: “ Hướng dẫn học sinh lớp 5 luyện tập tả cảnh.” 7 4. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU: 4.1 Tìm hiểu nội dung chương trình Tiếng Việt tiểu học mới: a/ Những nội dung chính trong chương trình Tiếng Việt: Chương trình Tiếng Việt tiểu học gồm 3 nội dung chính có quan hệ mật thiết với nhau. Đó là: + Kĩ năng sử dụng tiếng Việt (nghe, nói, đọc, viết) thông qua các hình thức luyện tập: tập đọc. học thuộc lòng, tập viết, viết chính tả, viết văn bản (tập làm văn); luyện nghe, luyện nói (thông qua mục luyện nói, kể chuyện, làm văn miệng, tập nói trong các tình huống giao tiếp). + Tri thức tiếng Việt gồm một số hiểu biết sơ giản về ngữ âm, chính tả, từ vựng, ngữ nghĩa, ngữ pháp, văn bản, phong cách. Những tri thức làm cơ sở cho việc rèn luyện 4 kĩ năng (nghe, nói, đọc, viết). Trong đó, tri thức từ vựng và ngữ pháp có vai trò trung tâm. + Nội dung ngữ liệu để học tiếng Việt mang tính tích hợp nhằm cung cấp một số hiểu biết tối thiểu về văn học và cách tiếp cận chúng, về tự nhiên và xã hội, về đất nước và con người Việt Nam. b/ Những nội dung trên được sắp xếp trong chương trình theo 2 giai đoạn + Giai đoạn 1: Các lớp 1, 2, 3 + Giai đoạn 2: Các lớp 4, 5 Nội dung dạy học giai đoạn này nhằm phát triển các kĩ năng đọc, viết, nghe, nói lên một mức độ cao hơn, hoàn thiện hơn, trong đó có yêu cầu hoàn chỉnh một số văn bản, yêu cầu đọc hiểu được đặc biệt coi trọng. Những bài học ở giai đoạn này cung cấp những khái niệm cơ bản về một số đơn vị ngôn ngữ và qui tắc sử dụng tiếng Việt, làm nền móng cho sự phát triển kĩ năng. Những bài học này cũng không phải chỉ cung cấp kiến thức đơn thuần bằng con đường tư duy trừu tượng mà chủ yếu bằng con đường nhận diện, phát hiện những ngữ liệu đã học rồi sau đó mới khái lên thành những khái niệm. 4.2 Chương trình phân môn Tập làm văn lớp 5 SKKN: “ Hướng dẫn học sinh lớp 5 luyện tập tả cảnh.” 8 Nội dung bài học trong phân môn Tập làm văn lớp 5 là sự tiếp nối và nâng cao, mở rộng so với các lớp 2, 3, 4. Lên lớp 5 học sinh học tiếp về văn miêu tả, trong đó văn tả cảnh chiếm 18 tiết. 4.3 Tìm hiểu nội dung dạy học về văn tả cảnh lớp 5: Nhìn chung, ở lớp 5, tập làm văn nói chung, nội dung tả cảnh nói riêng có 3 dạng cơ bản: - Bài hình thành kiến thức (1 tiết) - Bài luyện tập (15 tiết) - Bài ôn tập (2 tiết) a/ Tiết hình thành kiến thức: Bài “Cấu tạo bài văn tả cảnh” + Kiến thức: Nắm được cấu tạo 3 phần (Mở bài, Thân bài, Kết bài) của một bài văn tả cảnh. + Kĩ năng: Biết phân tích một bài văn cụ thể b/ Tiết Dựng đoạn mở bài, kết bài: + Kiến thức: Củng cố kiến thức về đoạn mở bài, kết bài trong văn tả cảnh. + Kĩ năng: Biết cách viết kiểu mở bài (trực tiếp, gián tiếp) và kết bài (mở rộng, không mở rộng) cho bài văn tả cảnh. c/ Tiết luyện tập tả cảnh: + Kiến thức: Hiểu thế nào là nghệ thuật quan sát và miêu tả. - Biết phát hiện những hình ảnh đẹp trong bài văn. - Hiểu thêm về cách quan sát và chon lọc chi tiết trong bài văn tả cảnh, hoàn chỉnh các đoạn văn dựa theo nội dung chính của mỗi đoạn. - Lập dàn ý chi tiết cho bài văn thông qua các đoạn văn hay học được cách quan sát khi tả cảnh. - Chuyển một phần của dàn ý thành đoạn. SKKN: “ Hướng dẫn học sinh lớp 5 luyện tập tả cảnh.” 9 + Kĩ năng: Biết lập dàn ý đầy đủ và trình bày dàn ý theo những điều quan sát một cách trôi chảy. - Biết chuyển một phần của dàn ý thành đoạn văn miêu tả hoàn chỉnh. - Biết ghi lại những điều quan sát một cách tinh tế thể hiện rõ đối tượng miêu tả, trình tự miêu tả với những nổi bật của người tả. d/ Tiết ôn tập: + Kiến thức: Biết liệt kê đúng các bài văn tả cảnh đã học, nắm vững cách lập dàn ý bài văn miêu tả ở cách tập đọc. + Kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng viết câu hay, dùng từ chính xác, giàu hình ảnh, xác định dúng yêu cầu đề bài. e/ Tiết trả bài: + Kiến thức: Nắm được yêu cầu của bài văn tả cảnh. + Kĩ năng: Nhận thức được những ưu, khuyết điểm trong bài văn của mình, biết sửa lỗi, viết lại cho hay hơn. 4.4 Khảo sát các bài tập của các tiết luyện tập: - Nội dung chương trình văn tả cảnh có 15 tiết luyện tập, chiếm số lượng nhiều nhất. Nhưng mỗi tiết dạy số lượng bài tập không nhiều (2-3 bài tập). Mỗi bài luyện tập trình bày theo thứ tự: + Hướng dẫn chuẩn bị. + Hướng dẫn làm bài. + Hướng dẫn hoàn chỉnh bài làm. Trong đó, phần bài tập chủ yếu là đọc, tìm hiểu cảnh được tả trong mỗi đoạn văn để hướng dẫn HS chuẩn bị. Sau đó GV hướng dẫn HS lập dàn ý rồi hướng dẫn HS hoàn chỉnh bài làm. Việc thực hành luyện tập nhiều giúp các em phát triển kĩ năng làm bài văn tốt. * Những bài tập, bài học khó đối với HS: SKKN: “ Hướng dẫn học sinh lớp 5 luyện tập tả cảnh.” 10 - Cấu tạo bài văn tả cảnh (tuần 1): Ngữ điệu bài văn, đoạn văn để HS rút ra kiến thức, kĩ năng có dung lượng lớn, nội dung lại khó hiểu. Với một bài dài, HS đọc hiểu nắm bắt được nội dung lâu lại thêm một bài tập đọc của giờ học trước (Tả quang cảnh làng mạc ngày mùa), nội dung tả từng bộ phận HS khó mhận biết. Các em phải rút ra kiến thức qua việc so sánh thứ tự miêu tả hai bài khác nhau sau đó mới đọc và nhận xét cấu tạo của một bài văn tả cảnh. - Luyện tập tả cảnh (tuần 3): Cùng một bài tập, nhiều đoạn văn khác nhau cần phải hoàn chỉnh, HS nhận thức chậm, các em dễ bị lẫn lộn đoạn mình chọn, dẫn đến khả năng nhớ đâu viết đó. - Luyện tập tả cảnh (tuần 6): Có những câu hỏi hình thức chưa rõ ràng nên HS khó trả lời đúng. - Luyện tập tả cảnh (tuần 7): Đây là bài có số lượng bài tập nhiều dẫn đến thời gian không đảm bảo, có 3 bài tập trình bày trên 3 trang SGK. 4.3 Một số biện pháp thực hiện: 1/ Trau giồi hứng thú khi tiếp xúc với thơ văn Một HS chưa thích văn học, thiếu sự say mê cần thiết, nhất định em đó chưa thể đọc lưu loát và diễn cảm bài văn hay, chưa thể xúc động thật sự với những gì đẹp đẽ được tác giả diễn tả qua bài văn ấy. Trau giồi hứng thú khi tiếp xúc với thơ văn cũng chính là tự rèn luyện mình để có nhận thức đúng, tình cảm đẹp, từ đó đến với văn học một cách say mê. Nói “say mê” thì có vẻ hơi xa vời quá! Đối với HS tiểu học thì theo tôi, làm cho các em cảm thấy thích học văn là một điều đã rất khó rồi. - Để tạo cho các em tâm lí nhẹ nhàng, thoải mái khi tiếp xúc với thơ văn tôi thường: + Khuyến khích các em đọc báo Thiếu niên, Nhi Đồng, sách Kim Đồng… Hiện nay, trong các loại sách báo này thường có những đoạn văn, đoạn thơ rất hay và sát hợp chương trình học của các em. SKKN: “ Hướng dẫn học sinh lớp 5 luyện tập tả cảnh.” 11 + Tổ chức cho các em tìm và đọc cho cả lớp nghe những đoạn văn, những bài thơ em cho là hay trong các buổi sinh hoạt lớp, sinh hoạt ngoài giờ… + Tổ chức các trò chơi lồng ghép trong các tiết học môn Tiếng Việt như: Thi đọc diễn cảm, thi học thuộc lòng, Em làm nghệ sĩ nhí, Hướng dẫn viên du lịch…. 2/ Hướng dẫn HS chuẩn bị bài ở nhà trước khi học bài mới Đây là một bước rất quan trọng, quyết định cho sự thành công của tiết dạy sắp tới. Chính vì vậy tôi luôn luôn dặn dò HS rất kĩ ở phần này. Ví dụ: Để dạy tốt bài “Luyện tập tả cảnh” ( Một buổi trong ngày), tôi hướng dẫn các em chuẩn bị như sau: - Đọc kĩ bài Quang cảnh làng mạc ngày mùa, Hoàng hôn trên sông Hương, Nắng trưa và tập trả lời các câu hỏi trong bài. - Quan sát Cảnh một buổi sáng (hoặc trưa, chiểu trong vườn cây hay trong công viên, trên cánh đồng, nương rẫy, đường phố) và ghi vào giấy nháp những điều em quan sát được. * Cho câu hỏi gợi ý quan sát: - Quan sát cảnh gì? - Quan sát cảnh đó vào lúc nào? - Quan sát theo thứ tự nào? - Quan sát bằng những giác quan nào? - Quan sát như vậy nhìn thấy hình ảnh gì? - Nghe thấy âm thanh gì? Có cảm xúc gì? - Có nhận xét gì qua những quan sát đó? Với điều kiện sống của các em hiện tại, tôi hướng cho các em nên chọn cảnh trong vườn cây, trên cánh đồng, đường phố để quan sát là phù hợp nhất và SKKN: “ Hướng dẫn học sinh lớp 5 luyện tập tả cảnh.” 12 bắt buộc các em phải quan sát trực tiếp cảnh riêng của mình để các em tránh làm một cách máy móc theo văn mẫu. 3/ Rèn luyện năng lực cảm thụ văn học cho học sinh Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, các em được đọc hiểu và cảm nhận những bài thơ, bài văn hay, từ đó thêm mở mang tri thức, phong phú về tâm hồn. Có năng lực cảm thụ tốt, học sinh càng hứng thú khi viết văn, càng thêm yêu quí tiếng Việt và có ý thức giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt. Để trau giồi năng lực cảm thụ văn học cho học sinh theo mức độ yêu cầu của chương trình tiểu học, đồng thời trực tiếp phục vụ việc bồi dưỡng học sinh khá, giỏi về môn Tiếng Việt, trong các buổi học ôn luyện, tôi đã hướng dẫn cho HS làm một số dạng bài tập sau: 3.1 Bài tập tích lũy vốn từ cho học sinh Với tình hình thực tiễn đã nêu trên, tôi nhận thấy cần phải làm giàu vốn từ cho HS để các em sử dụng cho bài văn của mình giàu hình ảnh gợi cảm hơn. Trong các buổi học ôn luyện tôi thường cho các em làm những bài tập liên quan : Ví dụ: Em hãy tìm những câu ca dao, câu thơ, có những từ đồng nghĩa chỉ màu sắc (xanh, trắng, đỏ, đen). Mỗi màu sắc có 2 câu. Trời thu xanh ngắt mấy tầng cao Cần trúc lơ phơ gió hắt hiu Nước biếc trông như từng khói phủ Song thưa để mặc bóng trăng vào Nguyễn Khuyến Quê hương tôi có con sông xanh biếc Nước gương trong soi tóc những hàng tre Tâm hồn tôi là một buổi trưa hè, Tỏa nước xuống dòng sông lấp loáng SKKN: “ Hướng dẫn học sinh lớp 5 luyện tập tả cảnh.” 13 Tế Hanh Trùng điệp hai bên núi cùng đồi Xe lên cao nâng bổng hồn tôi Gần đến Bắc Sơn đường càng đỏ Quê hương cách mạng đây rồi. Tiếng khóc đầu tiên tôi chào đất nước Năm bốn mươi cờ đỏ rợp Nam Kỳ Bắc Sơn, đây cũng vùng lên bất khuất Lửa hai vùng sưởi ấm quanh tôi Bắc Sơn, Nam Kỳ cháy mãi hồn tôi Như máu đỏ chảy liền trong mạch Lớn lên rồi quê hương xa cách Đau xót lòng tôi đã tám năm tròn Chưa về được Nam Kỳ Tôi đến Bắc Sơn Sáng mùa xuân lưng trời lộng gió Nhìn dưới xa nhà ai ngói đỏ Bỗng nhớ các anh xưa ở hang sâu Mảnh trời xanh thu nhỏ trên đầu. Em gái Nùng ơi, em còn bé quá Có nhớ chăng cha chết lưng đèo? Cổ quàng khăn đỏ hồng cả má… Lê Anh Xuân SKKN: “ Hướng dẫn học sinh lớp 5 luyện tập tả cảnh.” 14 3.2 Bài tập tìm hiểu tác dụng cách dùng từ, đặt câu sinh động Ví dụ 1: Đoạn văn dưới đây có thành công gì nổi bật trong cách dùng từ? Điều đó đã góp phần miêu tả nội dung sinh động như thế nào? Vai kĩu kịt, tay vung vẫy, chân bước thoăn thoắt. Tiếng lợn eng éc, tiếng gà chíp chíp, tiếng vịt cạc cạc, tiếng người nói léo nhéo. Thỉnh thoảng lại điểm tiếng ăng ẳng của con chó bị lôi sau sợi xích sắt, mặt buồn rầu, sợ sệt… Ví dụ 2: Hai đoạn văn dưới đây đều có ưu điểm gì giống nhau về cách dùng từ ngữ miêu tả cảnh vật? a) Diệu kì thay, trong một ngày, Cửa Tùng có ba sắc màu nước biển. Bình minh, mặt trời như chiếc thau đồng đỏ ối, chiếu xuống mặt biển. nước biển nhuộm màu hồng nhạt. Trưa, nước biển xanh lơ và khi chiều tà thì biển đổi sang màu xanh lục. Thụy Chương b) Những buổi bình minh, mặt trời còn bẽn lẽn núp sau sườn núi, phong cảnh nhuộm những màu sắc đẹp lạ lùng. Hòn núi từ màu xám xịt đổi ra màu tím sẫm; từ màu tím sẫm đổi ra màu hồng; rồi từ màu hồng lần lần đổi ra màu vàng nhạt. Cho đến lúc mặt trời chễm chệ ngự trị trên chòm mây, ngọn núi mới trở lại màu xanh biếc thường ngày của nó. 3.3 Bài tập phát hiện những hình ảnh, chi tiết có giá trị gợi tả Ví dụ 1: Hãy nêu những hình ảnh gợi tả vẻ đẹp của đất nước Việt Nam trong mỗi đoạn thơ sau: a) Việt Nam đất nước ta ơi! Mênh mông biển lúa đâu trời đẹp hơn Cánh cò bay lả rập rờn, Mây mờ che đỉnh trường Sơn sớm chiều. SKKN: “ Hướng dẫn học sinh lớp 5 luyện tập tả cảnh.” 15 Nguyễn Đình Thi b) Việt Nam đẹp khắp trăm miền, Bốn mùa một sắc trời riêng đất này. Xóm làng, đồng ruộng, rừng cây, Non cao, gió dựng, sông đầy nắng chang. Sum sê, xoài biếc, cam vàng, Dừa nghiêng, cau thẳng, hàng hàng nắng soi. Lê Anh Xuân c) Đẹp vô cùng, tổ quốc ta ơi! Rừng cọ đồi chè, đồng xanh ngào ngạt Nắng chói sông Lô, hò ô tiếng hát Chuyến phà dào dạt bến nước Bình Ca… Tố Hữu 3.4 Bài tập vận dụng một số biện pháp tu từ gần gũi với học sinh TH * So sánh: Ví dụ: Trong mỗi khổ thơ, đoạn văn dưới đây, tác giả đã so sánh hai sự vật nào với nhau? Dựa vào dấu hiệu chung nào để so sánh? So sánh bằng từ gì? a) Khi mặt trời lên tỏ Nước xanh chuyển màu hồng Cờ trên tàu như lửa Sáng bừng cả mặt sông. Nguyễn Hồng Kiên b) Quyển vở này mở ra Bao nhiêu trang giấy trắng Từng dòng kẻ ngay ngắn Như chúng em xếp hàng Quang huy SKKN: “ Hướng dẫn học sinh lớp 5 luyện tập tả cảnh.” 16 c) Xa xa, mấy chiếc thuyền nữa cũng đang chạy ra khơi, cánh buồm lòng vút cong thon thả. Mảnh buồm chỏ xíu phía sau nom như một con chim đang đỗ sau lái, cổ rướn cao sắp cất lên tiếng hót. Bùi Hiển * Nhân hóa: Ví dụ: Trong bài thơ sau, nhà thơ Trần Đăng Khoa đã nhân hóa bằng cách dùng từ xưng hô với các sự vật như thế nào? Biện pháp nhân hóa đã giúp người đọc cảm nhận được bức tranh cảnh vật buổi sáng ra sao? Buổi sáng nhà em Ông trời nổi lửa đằng đông Bà sân vấn chiếc khăn hồng đẹp thay Bố em xách điếu đi cày Mẹ em tát nước, nắng đầy trong khau Cậu mèo đã dậy từ lâu Cái tay rửa mặt, cái đầu nghiêng nghiêng Mụ gà cục tác như điên Làm thằng gà trống huyên thuyên một hồi Cái na đã tỉnh giấc rồi Đàn chuối đứng vỗ tay cười vui sao! Chị tre chải tóc bên ao Nàng mây áo trắng ghé vào soi gương Bác nồi đồng hát bùng boong Bác chổi loẹt quẹt lom khom trong nhà. 3.5 Bài tập về đọc đọc diễn cảm có sáng tạo Ví dụ: Đọc diễn cảm đoạn văn sau: Mùa xuân, phượng ra lá. Lá xanh um, mát rượi, ngon lành như lá me non. Lá ban đầu xếp lại, còn e; dần dần xòe ra cho gió đưa đẩy. Lòng cậu học trò phơi phới lám sao! Cậu chăm lo học hành, SKKN: “ Hướng dẫn học sinh lớp 5 luyện tập tả cảnh.” 17 rồi lâu cũng vô tâm quên màu lá phượng. Một hôm, bỗng đâu trên những cành cây báo ra một tin thắm: mùa hoa phượng bắt đầu! Đến giờ chơi, học trò ngạc nhiên nhìn trông: hoa nở lúc nào mà bất ngờ dữ vậy? Yêu cầu luyện tập a) Cần đọc nhấn giọng ở những từ ngữ nào để goqựi rõ vẻ đẹp của lá phượng? b) Hai cụm từ sauđọc diễn cảm khác nhau như thế nào: “Mùa hoa phượng bắt đầu!”, “ hoa nở lúc nào mà bất ngờ dữ vậy?” 3.6 Bài tập về bộc lộ cảm thụ qua một đoạn viết ngắn Ví dụ: Trong bài Đất nước ( Tiến Việt 5 tập 1) nhà thơ Nguyễn Đình Thi có viết: Mùa thu nay khác rồi Tôi đứng vui nghe giữa núi đồi Gió thổi rừng tre phấp phới Trời thu thay áo mới Trong biếc nói cười thiết tha. Hãy viết một đoạn văn ngắn (5-7 dòng) cho biết: các động từ và tính từin đậm ở hai câu thơ cuối có tác dụng gợi tả sinh động như thế nào? 4/ Bồi dưỡng kĩ năng quan sát Quan sát cảnh vật là tìm ra những hình ảnh, màu sắc, âm thanh tiêu biểu, đặc trưng của cảnh vật và cảm xúc của mình đối với cảnh vật đó. Vì vậy tôi luôn lưu ý các em khi quan sát cần phải: - Xác định trọng tâm cảnh vật quan sát, không dàn trải, tập trung vào một số sự vật đặc trưng của cảnh định tả. - Quan sát bằng nhiều giác quan: Thị giác, thính giác, xúc giác, khứu giác, vị giác. SKKN: “ Hướng dẫn học sinh lớp 5 luyện tập tả cảnh.” 18 - Quan sát kĩ, nhiều lần. - Có thể lựa chọn trình tự quan sát: + Trình tự thời gian: Quan sát từ sáng đến trưa, chiều, tối; từ lúc bắt đầu đến lúc kết thúc… + Trình tự không gian: Quan sát từ trên xuống dưới, từ dưới lên trên; từ trong ra ngoài, từ ngoài vào trong; từ trái sang phải, từ phải sang trái… - Quan sát phải tìm ra nét riêng, tiêu biểu của sự vật chứ không được liệt kê sự vật. - Trong khi quan sát còn luôn gắn với cảm xúc, với kỉ niệm, với cuộc sống cá nhân của người quan sát. Từ đó gắn chặt với các hoạt động liên tưởng so sánh, tưởng tượng, hồi tưởng... của từng cá nhân. * Khi GV hướng dẫn các em quan sát trực tiếp một cảnh vật nào đó thì có một hệ thống câu hỏi gợi ý. Ví dụ: Để quan sát và tìm ý bài: "Tả cảnh nhộn nhịp của sân trường em trong giờ ra chơi" tôi đưa ra hệ thống câu hỏi sau: 1) Khung cảnh và không khí của sân trường trước giờ ra chơi? (yên ắng, vắng vẻ, bầu trời...) 2) Cảnh sân trường trong giờ ra chơi: + Âm thanh lúc đó? (ồn ào) + Học sinh các lớp ra sân như thế nào? + Toàn sân trường lúc này ồn ào, náo nhiệt ra sao? (Tiếng cười? nói? các nhóm chơi diễn ra ở những chỗ nào trên sân trường?...có thể tả cảnh thiên nhiên xen kẽ lúc này). + Chú ý tả kĩ các nhóm chơi vui điển hình: nhảy dây, đá cầu, kéo co, cướp cờ, ô quan ... + Tả kĩ hoạt động của vài cá nhân tiêu biểu. - Lúc có tiếng trống báo vào lớp: SKKN: “ Hướng dẫn học sinh lớp 5 luyện tập tả cảnh.” 19 + Các bạn nhanh chóng xếp hàng tập thể dục như thế nào? + Trên khuôn mặt một số bạn còn biểu hiện luyến tiếc cuộc chơi? + Không khí trên sân trường lúc này ra sao? (im ắng, gió thổi, lá cây.., bầu trời?) 3) Cảm nghĩ của em về giờ ra chơi: + Những cảm xúc gì sau giờ ra chơi? + Những ấn tượng tốt đẹp gì về tuổi học trò? Sau khi đã quan sát được học sinh sẽ tự sắp xếp ý để lập dàn bài chi tiết theo sự hướng dẫn của giáo viên trong tiết Lập dàn bài chi tiết cụ thể trong sách giáo khoa. SKKN: “ Hướng dẫn học sinh lớp 5 luyện tập tả cảnh.” 20 5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU: Qua việc thực hiện một số kinh nghiệm nêu trên tôi nhận thấy chất lượng học tập của học sinh phần luyện tập tả cảnh nâng lên rõ rệt, cụ thể như sau: Đầu năm 15/38 Cuối năm 30/38 - Số học sinh làm bài văn tả cảnh đầy đủ ba phần 20/38 38/38 - Số học sinh đạt điểm 9-10 10/38 16/38 - Số học sinh đạt điểm 7-8 9/38 12/38 - Số học sinh đạt điểm 5-6 8/38 10/38 11/38 0 - Số học sinh thích học môn Tập làm văn - Số học sinh đạt điểm dưới 5 6. KẾT LUẬN: Qua quá trình dạy môn Tập làm văn nói chung và phần luyện tập tả cảnh nói riêng, cùng với những cơ sở lí luận và thực tiễn đã nêu trên, bản thân tôi nhận thấy: luyện tập tả cảnh là một phần rất quan trọng trong chương trình Tập làm văn lớp 5, đó là những cơ hội để các em có thể rèn các kĩ năng cơ bản (nghe, nói, đọc, viết), những kĩ năng này không chỉ giúp các em học tốt bộ môn Tiếng Việt mà còn hỗ trợ đắc lực cho các môn học khác, nhất là hiện nay khi chúng ta đã và đang thực hiện đổi mới phương pháp giảng dạy thì các kĩ năng ấy càng được phát huy một cách triệt để. Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, các em được
- Xem thêm -