Hoàn thiện môi trường kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa ở tỉnh hà tĩnh

  • Số trang: 115 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 23 |
  • Lượt tải: 0
nguyetha

Đã đăng 7932 tài liệu

Mô tả:

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ___________________________ LÊ TIẾN HUÂN HOÀN THIỆN MÔI TRƢỜNG KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA Ở TỈNH HÀ TĨNH LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH Hà Nội – 2014 i ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ___________________________ LÊ TIẾN HUÂN HOÀN THIỆN MÔI TRƢỜNG KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA Ở TỈNH HÀ TĨNH Chuyên ngành: Quản lý kinh tế Mã số: 60 34 01 LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN HỮU SỞ Hà Nội - 2014 ii MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ................................................................ i DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU ..................................................................... ii PHẦN MỞ ĐẦU ............................................................................................... 1 Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ MÔI TRƢỜNG KINH DOANHCỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA .......................................... 8 1.1. Những vấn đề chung về doanh nghiệp nhỏ và vừa ................................ 8 1.1.1. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa .............................................. 8 1.1.2. Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa ....................................... 10 1.1.3. Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong phát triển kinh tế xã hội ....................................................................................................... 11 1.2. Nội dung về môi trƣờng kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa ......... 13 1.2.1. Quan niệm về môi trƣờng kinh doanh .......................................... 13 1.2.2. Cấu trúc về môi trƣờng kinh doanh và các nhân tố ảnh hƣởng đến quá trình hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa ............................................................................................... 14 1.2.3. Sự cần thiết khách quan cần hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa .................................................................. 20 1.3. Kinh nghiệm hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa ở một số tỉnh ............................................................................. 21 1.3.1. Kinh nghiệm của tỉnh Nghệ An .................................................... 21 1.3.2. Kinh nghiệm của tỉnh Bình Dƣơng ............................................... 24 1.3.3. Những bài học kinh nghiệm về hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể áp dụng cho tỉnh Hà Tĩnh .. 25 Chƣơng 2. PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG MÔI TRƢỜNG KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA Ở TỈNH HÀ TĨNH ....................... 28 iii 2.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội có ảnh hƣởng đến môi trƣờng kinh doanh của DNNVV ở tỉnh Hà Tĩnh ............................................................ 28 2.1.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ở tỉnh Hà Tĩnh ...................... 28 2.1.2. Đặc điểm môi trƣờng kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa ở tỉnh Hà Tĩnh ......................................................................................... 35 2.2. Tổng quan về môi trƣờng kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa ở tỉnh Hà Tĩnh ................................................................................................ 37 2.2.1. Về kinh tế - xã hội ......................................................................... 37 2.2.2. Luật pháp và các chính sách về phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa đƣợc vận dụng vào Hà Tĩnh ............................................................. 38 2.2.3. Hệ thống cơ sở hạ tầng kinh tế kỹ thuật........................................ 46 2.2.4. Chất lƣợng nguồn nhân lực ........................................................... 49 2.2.5. Hoạt động của Hiệp hội doanh nghệp nhỏ và vừa ........................ 52 2.3. Đánh giá chung về thực trạng môi trƣờng kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa ở tỉnh Hà Tĩnh .......................................................................... 53 2.3.1. Những điểm thành công ................................................................ 53 2.3.2. Những hạn chế tồn tại ................................................................... 56 2.3.3. Phân tích nguyên nhân những hạn chế.......................................... 63 Chƣơng 3. ĐỊNH HƢỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN MÔI TRƢỜNG KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA Ở TỈNH HÀ TĨNH .............................................................................................. 65 3.1. Những căn cứ để hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa ở tỉnh Hà Tĩnh .......................................................................... 65 3.1.1. Bối cảnh chung kinh tế xã hội Việt Nam ...................................... 65 3.1.2 Bối cảnh kinh tế xã hội ở Hà Tĩnh ................................................. 68 3.1.3 Mục tiêu chủ yếu phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở tỉnh Hà Tĩnh đến năm 2015.................................................................................. 70 iv 3.2. Định hƣớng hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa ở tỉnh Hà Tĩnh ................................................................................. 71 3.3. Các giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh ................................... 73 3.3.1. Nhóm giải pháp thuộc về Nhà nƣớc ............................................. 73 3.3.2. Nhóm giải pháp thuộc về các doanh nghiệp nhỏ và vừa tỉnh Hà Tĩnh ......................................................................................................... 94 KẾT LUẬN ................................................................................................... 104 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................... 105 v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TT Chữ viết tắt Nghĩa đầy đủ 1. CNH, HĐH Công nghiệp hoá, hiện đại hoá 2. CN Công nghiệp 3. CTCP Công ty cổ phần 4. CTTNHH Công ty trách nhiệm hữu hạn 5. DN Doanh nghiệp 6. DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa 7. DNTN Doanh nghiệp tƣ nhân 8. KCN Khu công nghiệp 9. KKT Khu kinh tế 10. ODA Hỗ trợ phát triển chính thức(Official Development Assittance) 11. TTCN Tiểu thủ công nghiệp 12. UBND Uỷ ban nhân dân 13. WTO Tổ chức thƣơng mại thế giới(World Trade Organization) i DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 2.1. Trình độ kỹ thuật và công nghệ của các DNNVV trên địa bàn Hà Tĩnh năm 2008 ................................................................................................ 33 Bảng 2.2. Kết quả đào tạo nghề qua các năm ................................................. 50 Bảng 2.3. Bảng Cơ cấu lao động của các doanh nghiệp ................................. 51 Bảng 2.4. Xếp hạng các chỉ số thành phần về môi trƣờng kinh doanh qua các năm 2007- 2012............................................................................................... 54 Bảng 2.5. Kết quả điều tra 09 chỉ số thành phần năm 2010, 2011 ................. 55 Bảng 2.6. So sánh việc vận dụng các cơ chế, chính sách của Trung ƣơng, của Hà Tĩnh với các tỉnh trong nƣớc ..................................................................... 58 Bảng 2.7. Kết quả điều tra xếp hạng về chính sách phát triển KVKTTN năm 2007, 2008 ....................................................................................................... 59 Bảng 2.8. Kết quả điều tra xếp hạng về chi phí không chính thức năm 2007, 2008 ............................................................................................ 59 Bảng 2.9. Kết quả điều tra xếp hạng về thiết chế pháp lý năm 2007, 2008 ... 60 ii PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Từ khi thực hiện công cuộc đổi mới, Việt Nam đã có bƣớc phát triển rõ rệt. Theo nhƣ đánh giá của nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII thì thành công của đổi mới đã đƣa “nƣớc ta ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội nghiêm trọng và kéo dài”. Một trong những điểm mấu chốt đem lại sự thành công đó chính là chúng ta biết huy động các nguồn lực của đất nƣớc, tính năng động, chủ động, sáng tạo của tất cả các doanh nghiệp, trong đó có đóng góp rất quan trọng của các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV), đây là lực lƣợng to lớn tạo ra giá trị gia tăng (GDP) cho nền kinh tế, hàng năm tạo ra nửa triệu lao động mới góp phần xóa đói giảm nghèo tăng cƣờng an sinh xã hội, góp phần quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc. Trong thời gian qua doanh nghiệp cả nƣớc nói chung và Hà Tĩnh nói riêng hoạt động trong điều kiện kinh tế thế giới lạm phát, suy giảm, phục hồi chậm, kinh tế trong nƣớc gặp nhiều khó khăn, phần lớn đối tƣợng doanh nghiệp phá sản rơi vào các DNNVV. Đứng trƣớc tình hình đó việc phát triển DNNVV ở tỉnh Hà Tĩnh là mục tiêu quan trọng hàng đầu để thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) và phấn đấu đƣa tỉnh Hà Tĩnh trở thành một tỉnh có công nghiệp và dịch vụ phát triển vào năm 2015 theo tinh thần Nghị quyết đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVII (nhiệm kỳ 2010 - 2015), phấn đấu đến năm 2015 toàn tỉnh có gần 5000 doanh nghiệp. Mặc dù môi trƣờng hoạt động đã dần đƣợc hoàn thiện nhƣng các DNNVV trong khu vực kinh tế tƣ nhân vẫn gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình tồn tại và phát triển; các doanh nghiệp tƣ nhân vẫn chƣa đƣợc hƣởng một sân chơi bình đẳng với các doanh nghiệp nhà nƣớc. Nhìn chung môi trƣờng đầu tƣ chƣa thực thông thoáng và bình đẳng, cơ chế, chính sách của 1 tỉnh nhà đang còn nhiều bất cập, các dịch vụ hỗ trợ doanh nhiệp còn thiếu để tạo điều kiện cho các doanh nghiệp phát triển. Để giải quyết những khó khăn và thực hiện đƣợc mục tiêu phát triển DNNVV của tỉnh nhà và thu hút vốn đầu tƣ trong và ngoài nƣớc tất yếu tỉnh Hà Tĩnh phải hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh để tạo điều kiện cho sự phát triển nhanh cả về số lƣợng và chất lƣợng DNNVV. Với điều kiện tự nhiên, chính trị, kinh tế - xã hội tƣơng đối thuận lợi, thời gian qua tỉnh Hà Tĩnh đã có nhiều cố gắng trong việc hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh của DNNVV, nhƣng vẫn chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu thực tiễn đặt ra. Để phát huy những nguồn lực sẵn có nhƣ: nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, tận dụng nguồn lực lao động dồi dào, biến vị trí chiến lƣợc thành lợi thế... và phát huy tốt các chính sách ƣu đãi của Nhà nƣớc đồng thời khắc phục những khó khăn tồn tại trong điều kiện kinh tế suy giảm và xu thế phát triển doanh nghiệp hội nhập với nền kinh tế thế giới, xu thế gia nhập các tổ chức kinh tế trên toàn cầu, đặc biệt là Việt Nam là thành viên chính thức của tổ chức thƣơng mại thế giới (WTO) thì vấn đề có tính cấp thiết đặt ra đối với tỉnh Hà Tĩnh là phải hoàn thiện hơn nữa môi trƣờng kinh doanh. Xuất phát từ thực tiễn đó em đã chọn đề tài “Hoàn thiện môi trường kinh doanh của Doanh nghiệp nhỏ và vừa ở tỉnh Hà Tĩnh” làm luận văn tốt nghiệp thạc sĩ kinh tế nhằm phân tích, luận giải về môi trƣờng kinh doanh ở tỉnh Hà Tĩnh, trên cơ sở đó đề xuất với tỉnh về phƣơng hƣớng, nhiệm vụ, giải pháp hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh của DNNVV ở tỉnh Hà Tĩnh, mục đích phát triển mạnh về số lƣợng và chất lƣợng DNNVV, tạo thêm năng lực sản xuất mới để phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời tạo thêm khu vực kinh tế hỗ trợ đắc lực cho việc triển khai các dự án lớn trọng điểm quốc gia, đƣa tỉnh Hà Tĩnh sớm thoát khỏi tình trạng một tỉnh nghèo, vƣơn lên thành một tỉnh có nền công nghiệp - dịch vụ phát triển. 2 - Câu hỏi nghiên cứu của tác giả với vấn đề nghiên cứu? 1. Môi trƣờng kinh doanh là gì?. Thực trạng về môi trƣờng kinh doanh của Hà Tĩnh có tác động nhƣ thế nào đến sự phát triển của các DNNVV? 2. Nội dung hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh?. Những sự thay đổi nào về việc hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh của DNNVV ở tỉnh Hà Tĩnh? 3. Để tạo điều kiện cho các DNNVV phát triển Hà Tĩnh cần có những giải pháp nào để hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh? 2. Tình hình nghiên cứu đề tài Hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh của DNNVV ở từng địa phƣơng nói riêng và trên phạm vị cả nƣớc nói chung hiện nay không những đƣợc sự quan tâm bởi các nhà quản lý, chủ doanh nghiệp, các nhà đầu tƣ, các nhà kinh tế học mà là đề tài quan tâm của rất nhiều ngƣời có trách nhiệm trong việc hoàn môi trƣờng kinh doanh để tạo điều kiện cho việc phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc. Đã có nhiều đề tài, công trình nghiên cứu (dƣới dạng các đề án, luận văn, luận án...) nhƣ: - Bài viết: “Phát triển DNNVV ở VN phù hợp với tái cấu trúc và hội nhập kinh tế quốc tế” Đào Duy Huân (2012); Tạp chí Phát triển & Hội nhập số 4 (14) Tháng 5-6/2012 (Tr8-12), bài viết này chủ yếu nói về những đóng góp và những hạn chế của DNNVV, trên cơ sở đó đề xuất những giải pháp phát triển DNNVV trong giai đoạn hiện nay, trong bài viết cũng có nêu về các yếu tố của môi trƣờng kinh doanh nhƣ cải cách các chính sách, tăng cƣờng khả năng tiếp cận vốn, đào tạo nguồn lao động và nhận thức rõ hơn nữa của xã hội đối với các DNNVV. - Đề tài: “Tiếp cận vốn kinh tế của các Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Tĩnh” của tác giả Trần Xuân Giáp (2010) - Luận văn Xã hội học Trƣờng ĐH Khoa học Xã hội và nhân văn, luận văn này chủ yếu đi sâu vào việc nghiên cứu vốn kinh tế của DNNVV và có đánh giá những điều kiện về môi trƣờng 3 địa lý, tình hình kinh tế, nhân khẩu, chính trị, xã hội… - Đề tài“Đẩy mạnh năng lực cạnh tranh xuất khẩu của Doanh nghiệp vừa và nhỏ trong giai đoạn hiện nay” của tác giả Lê Thị Ngọc Thúy (2008) Luận văn thạc sĩ kinh tế của Trƣờng ĐHKT- ĐHQGHN, luận văn này tác giả chủ yếu nghiên cứu sâu về hệ thống hóa lý luận cạnh tranh, năng lực cạnh tranh, những yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh trong doanh nghiệp, phân tích thực trạng cạnh tranh trong xuất khẩu hàng hóa của các DNNVV… - Đề tài: “Phát triển Doanh nghiệp Nhỏ và Vừa tại tỉnh Gia Lai” của tác giả Trần Ngọc Nẫm (2011) - Luận văn thạc sĩ kinh tế Trƣờng Đại học Đà Nẵng, luận văn này đi sâu nghiên cứu lý luận DNNVV và phát triển DNNVV tại tỉnh Gia Lai và có đánh giá khái quát môi trƣờng kinh doanh của các doanh nghiêp nhƣng không đi sâu vào nghiên cứu về hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh. Nhìn chung các công trình đó đều đã tiến hành nghiên cứu nhiều giác độ khác nhau về phát triển DNNVV, về môi trƣờng kinh doanh của Doanh nghiệp (DN). Tuy nhiên, vẫn chƣa có đề tài nào đi sâu nghiên cứu về hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh của DNNVV nói chung và hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh của DNNVV ở tỉnh Hà Tĩnh. Vì những lý do nêu trên, việc bổ sung và phát triển những vấn đề còn chƣa nghiên cứu và chỉ ra các giải pháp mới nhằm hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh của các DNNVV ở Hà Tĩnh là hết sức cần thiết để phát triển nhanh về số lƣợng và chất lƣợng DNNVV ở Hà Tĩnh và thực hiện sự nghiệp CNH, HĐH đất nƣớc. 3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài. 3.1. Mục đích nghiên cứu. Luận văn đi sâu đánh giá thực trạng môi trƣờng kinh doanh ở tỉnh Hà Tĩnh, trên cơ sở đó đề xuất với tỉnh về phƣơng hƣớng, nhiệm vụ, giải pháp 4 hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh của DNNVV ở tỉnh Hà Tĩnh, nhằm mục đích phát triển mạnh về số lƣợng và chất lƣợng DNNVV, tạo thêm năng lực sản xuất mới để phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời tạo thêm khu vực kinh tế hỗ trợ đắc lực cho việc triển khai các dự án lớn trọng điểm quốc gia, đƣa tỉnh Hà Tĩnh sớm thoát khỏi tình trạng một tỉnh nghèo, vƣơn lên thành một tỉnh có nền công nghiệp - dịch vụ phát triển. 3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt đƣợc mục đích nghiên cứu, Luận văn cần thực hiện những nhiệm vụ sau: Thứ nhất: Nghiên cứu lý luận chung về DNNVV, môi trƣờng kinh doanh của các DNNVV, kinh nghiệm của các tỉnh Nghệ An, Bình Dƣơng. Thứ hai: Phân tích thực trạng môi trƣờng kinh doanh của DNNVV ở tỉnh Hà Tĩnh thời gian vừa qua, trên cơ sở đó đánh giá những thành tựu đạt đƣợc và chỉ ra những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân của những tồn tại hạn chế đó. Thứ ba: Trình bày quan điểm định hƣớng và đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh của DNNVV ở tỉnh Hà Tĩnh thời gian sắp tới. 4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 4.1. Đối tƣợng nghiên cứu Luận văn tập trung nghiên cứu môi trƣờng kinh doanh và hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh của DNNVV ở tỉnh Hà Tĩnh, nhấn mạnh về những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân trong việc hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh trong những năm qua, tham khảo kinh nghiệm về hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh của một số tỉnh trong nƣớc, rút ra bài học kinh nghiệm và đề ra phƣơng hƣớng, giải pháp nhằm hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh của DNNVV ở tỉnh Hà Tĩnh. 5 4.2. Phạm vi nghiên cứu * Về không gian: Luận văn nghiên cứu môi trƣờng kinh doanh và hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh của DNNVV ở tỉnh Hà Tĩnh. Vì môi trƣờng kinh doanh rất rộng lớn, nên Luận văn chủ yếu tập trung nghiên cứu một số yếu tố cơ bản của môi trƣờng kinh doanh nhƣ: Môi trƣờng kinh tế, chính trị - xã hội; hệ thống pháp luật, chính sách; vai trò của hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa; hệ thống cơ sở hạ tầng kinh tế kỹ thuật; chất lƣợng nguồn nhân lực. * Về thời gian: Nghiên cứu thực trạng môi trƣờng kinh doanh ở tỉnh Hà Tĩnh trong thời gian từ năm 2007 đến năm 2012. 5. Phƣơng pháp nghiên cứu Trong quá trình thực hiện luận văn, tác giả sử dụng những phƣơng pháp luận nghiên cứu của khoa học quản lý và quản lý kinh tế. Kết hợp truyền thống và hiện đại. Những phƣơng pháp nghiên cứu cụ thể đƣợc sử dụng là: phƣơng pháp so sánh, đối chiếu, thống kê, phƣơng pháp phân tích, kết hợp phân tích với tổng hợp, hệ thống hóa... Trong đó phƣơng pháp hệ thống hóa đƣợc sử dụng trong chƣơng 1 nhằm khái quát cơ sở lý luận về DNNVV, môi trƣờng kinh doanh và kinh nghiệm của việc hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh của các DNNVV của một số tỉnh, phƣơng pháp phân tích, tổng hợp, so sánh đối chiếu chủ yếu đƣợc sử dụng ở chƣơng 2 nhằm khái quát thực trạng điều kiện tự nhiên kinh tế, chính trị và xã hội của Hà Tĩnh, thực trạng môi trƣờng kinh doanh của DNNVV ở Hà Tĩnh, đánh giá phân tích những điểm thành công và những hạn chế tồn tại của Hà Tĩnh trong việc hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh. Phƣơng pháp hệ thống hóa, phân tích đƣợc sử dụng ở chƣơng 3 để xây dựng phƣơng hƣớng và giải pháp cho việc hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh 6 của các DNNVV ở Hà Tĩnh trong thời gian tới. Ngoài ra luận văn có tham khảo và kế thừa những công trình khoa học có liên quan, các bài viết liên quan của các ban, ngành Trung ƣơng, Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh, các sở, ban, ngành, Hiệp hội DNNVV tỉnh Hà Tĩnh và các tỉnh có tham khảo để giải quyết các vấn đề đặt ra. 6. Những đóng góp của luận văn - Khái quát hoá lý luận và thực tiễn về môi trƣờng kinh doanh nói chung, hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh của DNNVV ở tỉnh Hà Tĩnh nói riêng. - Phân tích, đánh giá thực trạng môi trƣờng kinh doanh ở tỉnh Hà Tĩnh trong thời gian qua; đƣa ra phƣơng hƣớng và những giải pháp chủ yếu giúp tỉnh Hà Tĩnh hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh nhằm phát triển ngày càng nhiều hơn về số lƣợng và chất lƣợng các DNNVV trong quá trình CNH, HĐH tỉnh Hà Tĩnh. 7. Kết cấu của luận văn Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, danh mục Tài liệu tham khảo, luận văn gồm có 3 chƣơng sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về môi trƣờng kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Chƣơng 2: Phân tích thực trạng về môi trƣờng kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa ở tỉnh Hà Tĩnh. Chƣơng 3: Định hƣớng và các giải pháp nhằm hoàn thiện môi trƣờng kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa ở tỉnh Hà Tĩnh. 7 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ MÔI TRƢỜNG KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 1.1. Những vấn đề chung về doanh nghiệp nhỏ và vừa 1.1.1. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa 1.1.1.1. Khái niệm cơ bản Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, đƣợc đăng ký kinh doanh theo quy định của Pháp luật, nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh. Doanh nghiệp nhỏ và vừa: Theo Nghị định số 56/2009/NĐ-CP, ngày 30/6/2009 của Chính phủ định nghĩa: Doanh nghiệp nhỏ và vừa là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật, đƣợc chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tƣơng đƣơng tổng tài sản đƣợc xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ƣu tiên), cụ thể nhƣ sau: Quy mô Khu vực Doanh nghiệp siêu nhỏ Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp vừa Tổng Tổng nguồn Số lao động Số lao động nguồn vốn vốn I. Nông, lâm từ trên 10 từ trên 20 tỷ từ trên 200 10 ngƣời trở 20 tỷ đồng nghiệp và ngƣời đến đồng đến ngƣời đến xuống trở xuống thủy sản 200 ngƣời 100 tỷ đồng 300 ngƣời II. Công từ trên 10 từ trên 20 tỷ từ trên 200 10 ngƣời trở 20 tỷ đồng nghiệp và ngƣời đến đồng đến ngƣời đến xuống trở xuống xây dựng 200 ngƣời 100 tỷ đồng 300 ngƣời III. Thƣơng từ trên 10 từ trên 10 tỷ từ trên 50 10 ngƣời trở 10 tỷ đồng mại và dịch ngƣời đến 50 đồng đến 50 ngƣời đến xuống trở xuống vụ ngƣời tỷ đồng 100 ngƣời Nguồn: Điều 3, Nghị Định số 56/2009/NĐ-CP, ngày 30/6/2009 của Chính phủ Số lao động 8 1.1.1.2. Ƣu thế và hạn chế của doanh nghiệp nhỏ và vừa * Về những ưu thế: - Dễ dàng khởi sự, bộ máy chỉ đạo gọn nhẹ và năng động, nhạy bén với thay đổi của thị trường. DN chỉ cần một số vốn hạn chế, mặt bằng không lớn, các điều kiện sản xuất đơn giản là có thể bắt đầu hoạt động. Vòng quay sản phẩm nhanh nên có thể sử dụng vốn tự có, hoặc vay. Bộ máy tổ chức gọn nhẹ, linh hoạt, dễ quản lý, dễ quyết định. Đồng thời, do tính chất linh hoạt cũng nhƣ quy mô nhỏ của nó, DN có thể dễ dàng phát hiện thay đổi nhu cầu của thị trƣờng. - Sẵn sàng đầu tư vào các lĩnh vực mới, lĩnh vực có mức độ rủi ro cao, bởi vì các doanh nghiệp loại này có mức vốn đầu tƣ nhỏ, sử dụng ít lao động nên có khả năng mạo hiểm sẵn sàng mạo hiểm. - Dễ dàng đổi mới trang thiết bị, đổi mới công nghệ, hoạt động hiệu quả với chi phí cố định thấp. DN có nguồn vốn kinh doanh ít nên đầu tƣ vào các tài sản cố định cũng ít, do đó dễ tiến hành đổi mới trang thiết bị khi điều kiện cho phép. Đồng thời doanh nghiệp tận dụng đƣợc lao động dồi dào để thay thế vốn. - Không có hoặc ít có xung đột giữa người thuê lao động với người lao động. Quy mô DN nhỏ và vừa tất nhiên là không lớn lắm. Số lƣợng lao động trong một DN không nhiều, sự phân công lao động trong xí nghiệp chƣa quá mức rõ rệt. Mối quan hệ giữa ngƣời thuê lao động và ngƣời lao động khá gắn bó. * Về những hạn chế: - Các DNNVV có quy mô nhỏ, vốn ít, do đó các DN này thƣờng lâm vào tình trạng thiếu vốn trầm trọng mỗi khi muốn mở rộng thị trƣờng, hay tiến hành đổi mới, nâng cấp trang thiết bị. - Các DNNVV thƣờng phụ thuộc vào doanh nghiệp mà nó cung cấp 9 sản phẩm. - Khó khăn trong nâng cấp trang thiết bị, đầu tƣ công nghệ mới, đặc biệt là các công nghệ đòi hỏi vốn lớn, từ đó ảnh hƣởng đến năng suất lao động, chất lƣợng sản phẩm và tính cạnh tranh trên thị trƣờng. - Có nhiều hạn chế trong đào tạo công nhân và chủ doanh nghiệp, thiếu bí quyết và trợ giúp kỹ thuật, không có kinh nghiệm trong thiết kế sản phẩm, thiếu đầu tƣ cho nghiên cứu và phát triển. - Thiếu trợ giúp về tài chính và tiếp cận thị trƣờng các DNNVV thƣờng tỏ ra bị động trong các quan hệ thị trƣờng. - Do tính chất nhỏ và vừa nên thƣờng gặp khó khăn trong thiết lập và mở rộng quan hệ hợp tác với các đơn vị kinh tế bên ngoài địa phƣơng doanh nghiệp đó đang hoạt động. 1.1.2. Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa - Các DNNVV ở Việt Nam thuộc nhiều thành phần kinh tế với nhiều hình thức tổ chức DN theo Luật doanh nghiệp 2005 và các hợp tác xã thành lập theo Luật hợp tác xã. - Là những DN có quy mô vốn và lao động nhỏ, đây thƣờng là các DN khởi sự thuộc khu vực kinh tế tƣ nhân. Vì nguồn vốn của DNNVV nhỏ nên khó khăn trong việc mở rộng quy mô sản xuất, kinh doanh, áp dụng và thay đổi công nghệ. - Với các DNNVV, quy mô lao động chủ yếu là dƣới 300 ngƣời, thậm chí có những DN chỉ có dƣới 10 lao động. - Khả năng quản lý hạn chế: Các chủ doanh nghiệp thƣờng là những kỹ sƣ hoặc kỹ thuật viên đứng lên sáng lập và vận hành DN. Họ vừa là ngƣời quản lý DN, vừa là ngƣời tham gia trực tiếp vào sản xuất nên mức độ chuyên môn trong quản lý không cao. - Trình độ lao động có tay nghề thấp: Đa số lao động trong DNNVV 10 chỉ là lao động phổ thông, chƣa qua các lớp đào tạo bài bản do đó sức lao động ở đây thƣờng rẻ hơn so với lao động đã qua đào tạo, có trình độ cao. - Khả năng về công nghệ thấp do không đủ tài chính cho nghiên cứu triển khai. Nhiều DNNVV có những sáng kiến công nghệ tiên tiến nhƣng do nguồn vốn nhỏ, lại đƣợc huy động từ các hộ gia đình, các thể... vì thế mà không đủ tài chính cho việc nghiên cứu triển khai. - Các DNNVV linh hoạt trong việc thay đổi công nghệ sản xuất do giá trị của dây truyền công nghệ thƣờng thấp và họ thƣờng có những sáng kiến đổi mới công nghệ phù hợp với quy mô của mình từ những công nghệ cũ lạc hậu. - Các DNNVV thƣờng sử dụng chính diện tích đất riêng của mình làm trụ sở kinh doanh, sản xuất và rất khó khăn trong việc thuê mặt bằng sản xuất nếu có ý định mở rộng quy mô sản xuất. - Khả năng tiếp cận thị trƣờng kém, đặc biệt là với thị trƣờng nƣớc ngoài. Vì hạn chế về mặt tài chính, hạn chế về việc áp dụng công nghệ và lao động có trình độ tay nghề không cao, khả năng quản lý của các chủ DN còn hạn chế vì thế việc tiếp cận thị trƣờng, phán đoán nhu cầu của thị trƣờng đối với các DNNVV không đƣợc nhạy bén. 1.1.3. Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong phát triển kinh tế - xã hội - Thứ nhất, tạo ra nhiều sản phẩm, đa dạng về chủng loại thúc đầy tăng trƣởng kinh tế, DNNVV ngày càng đóng góp ngày càng nhiều hơn vào tổng GDP do số lƣợng DN ngày càng lớn và phân bổ rộng khắp trong hầu hết các ngành, lĩnh vực. - Thứ hai, góp phần làm chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Các DNNVV có thể đóng góp vào nỗ lực phân bổ các nghành công nghiệp đến nhiều vùng dân cƣ khác nhau, nhờ đó giảm bớt khoảng cách phát triển giữa các khu vực khác nhau 11 và tạo ra đƣợc sự phát triển cân đối giữa các vùng khác nhau trên toàn quốc. - Thứ ba, làm tăng hiệu quả và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế; làm nền kinh tế trở nên năng động và linh hoạt hơn. DNNVV có khả năng tận dụng triệt để, có hiệu quả các nguồn lực xã hôi. DNNVV thƣờng đƣợc bắt đầu bằng nguồn vốn tự có hoặc đƣợc huy động vốn trong dân, nguồn vốn này thƣờng rất hạn hẹp và không có sự trợ giúp từ bên ngoài, các DNNVV dễ tính trong việc lựa chọn lao động so với các DN lớn, sự linh hoạt của các DNNVV tạo nên tính cạnh tranh trong thị trƣờng. - Thứ tư, thúc đẩy nghiên cứu triển khai công nghệ, áp dụng công nghệ mới. Một lợi thế của các DNNVV là các DN này có vốn đầu tƣ ban đầu ít, vì thế trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, việc thay đổi công nghệ cho phù hợp với quá trình phát triển của DN là dễ dàng. Để nâng cao khả năng cạnh tranh, mỗi DN đều muốn áp dụng đƣợc công nghệ phù hợp, tăng năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất, hạ giá thành sản phẩm. - Thứ năm, tăng khả năng thu hút vốn đầu tƣ trong và ngoài nƣớc. Các DNNVV ngày càng phát triển mạnh mẽ, tận dụng đƣợc những nguồn lực sẵn có tại địa phƣơng, khi mở rộng quy mô sản xuất, đòi hỏi các DNNVV phải thu hút nguồn vốn đầu tƣ từ bên ngoài. - Thứ sáu, tạo ra nhiều việc làm mới, giải quyết một phần về vấn đề thất nghiệp. Các DNNVV giải quyết đƣợc một phần vấn đề thất nghiệp trong xã hội. Nguồn lao động các DNNVV cần không đòi hỏi phải có trình độ cao, chủ yếu là lao động phổ thông, hàng năm các DNNVV tạo ra nửa triệu lao động cho nền kinh tế. - Thứ bảy, phát huy và tận dụng các nguồn lực địa phƣơng, góp phần tăng trƣởng kinh tế. Một nền kinh tế bao giờ cũng có “vùng biên giới”, “vùng sâu”, “vùng xa”. Đó là các khu vực địa lý hoặc các thị trƣờng có quy mô nhỏ, kém phát triển, hoặc là xa tuyến giao thông, thiếu tài nguyên... Các công ty 12 lớn thƣờng bỏ qua các khu vực đó và cho rằng nguồn lợi thu đƣợc từ đó không lớn bằng nguồn lợi thu đƣợc từ nơi khác với cùng một chi phí bỏ ra, nói cách khác là chi phí cơ hội của vùng đó cao. - Thứ tám, giữ gìn và phát huy các ngành nghề truyền thống, thể hiện bản sắc dân tộc. Phát huy các ngành nghề truyền thống đang là sự quan tâm lớn của các cấp các ngành và nhiều địa phƣơng trong cả nƣớc, nhằm phát huy tiềm năng địa phƣơng và góp phần giải quyết việc làm tại các khu vực nông thôn. - Thứ chín, tham gia vào xuất khẩu hàng hoá. Các công ty, DNNVV thu hút một lƣợng lớn lao động và tài nguyên của xã hội để sản xuất ra hàng hoá. Để có thêm sức cạnh tranh trực tiếp với các công ty và tập đoàn lớn, hàng hoá của họ nói chung thiên về sự đa dạng về chất lƣợng và chủng loại, tạo cho ngƣời tiêu dùng có nhiều cơ hội đƣợc lựa chọn. Bên cạnh đó họ củng tham gia nhiều thị trƣờng nhỏ mà các công ty lớn bỏ qua vì doanh thu từ đó quá nhỏ. 1.2. Nội dung về môi trƣờng kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa. 1.2.1. Quan niệm về môi trƣờng kinh doanh. Về quan niệm về môi trƣờng kinh doanh là không giống nhau. Tuy vậy, quan điểm trên đã chỉ ra đƣợc các yếu tố cấu thành môi trƣờng kinh doanh, nó bao gồm các yếu tố tự nhiên, kinh tế, chính trị, xã hội, thị trƣờng… Môi trƣờng kinh doanh của các đơn vị kinh tế trƣớc hết là chịu sự cƣỡng chế và ảnh hƣởng của môi trƣờng chính trị và pháp luật. Doanh nghiệp bao giờ cũng hoạt động trong hoàn cảnh chính trị và pháp luật nhất định. Do đó, phải xem xét ảnh hƣởng của thể chế chính trị, kinh tế, định hƣớng, chính sách của nhà nƣớc đối với doanh nghiệp, ảnh hƣởng của luật pháp kinh doanh đối với doanh nghiệp. Thị trƣờng có ý nghĩa rất quan trọng tạo nên môi trƣờng kinh doanh. Đó là môi trƣờng mà các doanh nghiệp có quan hệ mua 13
- Xem thêm -