Hoàn thiện kế toán quản trị chi phí ở công ty cổ phần nước khoáng bang - quảng bình

  • Số trang: 121 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 15 |
  • Lượt tải: 0
nhattuvisu

Đã đăng 26946 tài liệu

Mô tả:

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài: Chi phí sản xuất kinh doanh là một trong những mối quan tâm hàng đầu của các nhà quản lý. Khi tham gia vào kinh doanh, các doanh nghiệp đều mong muốn tối đa hóa lợi nhuận. Lợi nhuận của doanh nghiệp chịu ảnh hưởng trực tiếp của những chi phí đã bỏ ra. Tăng doanh thu và giảm chi phí là con đường duy nhất mà các doanh nghiệp đi đến lợi nhuận trong môi trường cạnh tranh. Tuy nhiên, việc tăng doanh thu là điều khó thực hiện vì cần phải tăng sản phẩm tiêu thụ hay giá bán sản phẩm, hoặc tăng cả hai. Điều này sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố như quan hệ cung cầu của sản phẩm đang kinh doanh, mặt bằng giá cả, tình hình kinh doanh… do đó các doanh nghiệp sẽ tập trung vào việc quản trị chi phí. Vấn đề của nhà quản lý là phải nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát sinh chi phí, xây dựng định mức chi phí, theo dõi quá trình phát sinh chi phí, đo lường và đánh giá sự phù hợp của thực tế với định mức, từ đó có biện pháp giải quyết hoặc điều chỉnh phù hợp với điều kiện kinh doanh thực tế. Việc phân tích biến động chi phí là điều mà các nhà quản lý cần thực hiện trong quản lý chi phí. Thông qua phân tích biến động chi phí, nhà quản trị xác định nguyên nhân tác động đến sự tăng giảm chi phí so với tiêu chuẩn đặt ra trước đó. Từ đó đề ra các biện pháp khắc phục những tồn tại, xây dựng phương án hoạt động mới để tiết kiệm chi phí, tăng lợi nhuận, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh cho doanh nghiệp. Công ty CP nước khoáng Bang – Quảng Bình là doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh các sản phẩm nước khoáng cũng không tránh khỏi sự cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ trên thị trường như: Thạch Bích, Đảnh thạnh, Lavie, Vĩnh Hão, Thanh Tân(Huế)… Từ đó đã ảnh hưởng đến thị phần của Công ty ở một số khu vực và ảnh hưởng đến mục tiêu lợi nhuận mà Công ty cần đạt đến. Vấn đề đang đặt ra cho nhà quản trị Công ty là làm cách nào để quản lý một cách hiệu quả hoạt động của Công ty và đưa ra những quyết định đúng đắn, kịp thời trong môi trường kinh doanh này. Chính vì lý do trên mà tôi đã chọn đề tài nghiên cứu: “Hoàn thiện kế toán quản trị chi phí ở Công ty CP nước khoáng Bang – Quảng Bình” làm đề tài luận văn. 2. Tổng quan về đề tài nghiên cứu. KTQT chi phí là một công cụ quản lý không thể thiếu, hỗ trợ cho hệ thống quản trị, cho phép xem xét toàn diện các vấn đề về hoạch định, kiểm soát các hoạt động của DN. KTQT chi phí là nội dung có ý nghĩa quan trọng. Tiết kiệm chi phí, hạ giá bán, nâng cao chất lượng sản phẩm nhằm tối đa hóa lợi nhuận và tăng cường khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trong điều kiện nền kinh tế hội nhập và có tính toàn cầu là một yêu cầu đặt ra cho các DN. Chính vì những lý do trên mà hiện nay một số DN đã và đang vận dụng KTQT chi phí vào DN của mình. Bên cạnh đó một số DN chưa thấy được tầm quan trọng của KTQT chi phí đối công tác quản lý DN. Nói tóm lại, KTQT chi phí là vấn đề còn nhiều mới mẽ đối với các DN ở nước ta. Đó cũng là lý do mà nhiều tác giả đã đi sâu nghiên cứu về KTQT chi phí trong DN sản xuất kinh doanh. Đề tài: “Hoàn thiện kế toán quản trị chi phí tại các Doanh nghiệp chế biến thuỷ sản nhà nước trên địa bàn thành phố Đà nẵng” – luận văn thạc sĩ của tác giả Đào Thị Minh Tâm (năm 2004) Đề tài: “ Kế toán quản trị chi phí tại Công ty dược TW III” – luận văn thạc sĩ của tác giả Phạm Xuân Thư (năm 2010) Đề tài: “ Hoàn thiện kế toán quản trị chi phí tại Công ty Vinaconex 25” - luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Kim Cường ( năm 2010). Đề tài: “ Hoàn thiện kế toán quản trị chi phí tại Viễn thông Quảng Ngãi” – luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Minh Tâm ( năm 2010). Qua các đề tài nghiên cứu này, các tác giả đã hệ thống các nội dung cơ bản của kế toán quản trị cũng như kế toán quản trị chi phí và vận dụng vào các ngành cụ thể theo phạm vi nghiên cứu của đề tài. Trên cơ sở kế thừa những lý luận về KTQT nói chung và KTQT chi phí nói riêng, cũng như nghiên cứu thực trạng KTQT chi phí ở Công ty CP nước khoáng Bang -Quảng Bình tác giả đưa ra những giải pháp nhằm hoàn thiện KTQT chi phí ở Công ty. 3. Mục đích nghiên cứu: Nghiên cứu, đánh giá thực trạng kế toán quản trị chi phí ở Công ty CP nước khoáng Bang – Quảng Bình, chỉ ra những mặt hạn chế, thiếu sót, từ đó đưa ra những giải pháp phù hợp nhằm hoàn thiện kế toán quản trị chi phí ở Công ty CP nước khoáng Bang – Quảng Bình. 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu: Là những nội dung thuộc kế toán quản trị chi phí trong DN sản xuất nhằm bảo đảm thông tin cho các yêu cầu quản trị chi phí trong điều kiện cơ chế thị trường hiện nay. Phạm vi nghiên cứu: Công ty nước Khoáng Bang - Quảng Bình, bao gồm các bộ phận tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh ở Công ty. 5. Phương pháp nghiên cứu Đề tài dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng, đảm bảo tính hệ thống trong quá trình nghiên cứu. Đề tài sử dụng các phương pháp như: tổng hợp, phân tích, so sánh….để nghiên cứu, trình bày lý luận và thực tiễn một cách phù hợp, logic, rút ra những điểm còn tồn tại, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện kế toán quản trị chi phí ở Công ty CP nước khoáng Bang – Quảng Bình. 6. Kết cấu của luận văn Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn được kết cấu thành 3 chương: Chương 1: Cơ sở lý luận về kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp. Chương 2: Thực trạng kế toán quản trị chi phí ở Công ty CP nước khoáng Bang Quảng Bình. Chương 3: Hoàn thiện kế toán quản trị chi phí ở Công ty CP nước khoáng Bang Quảng Bình DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU BẢNG 2.1 KẾ HOẠCH TIÊU THỤ NĂM 2010................................................. 45 BẢNG 2.2 KẾ HOẠCH SẢN XUẤT NĂM 2010 ............................................... 46 BẢNG 2.3 GIẤY ĐỀ NGHỊ CẤP VẬT TƯ ........................................................ 48 BẢNG 2.5 PHIẾU XUẤT KHO.......................................................................... 49 BẢNG 2.5 SỔ CHI TIẾT TÀI KHOẢN 621 ...................................................... 50 BẢNG 2.6 BIÊN BẢN THANH TOÁN LƯƠNG ............................................... 53 BẢNG 2.7 BẢNG THANH TOÁN LƯƠNG TỔ SX NK THỦY TINH .......... 56 BẢNG 2.8 BẢNG TỶ LỆ PHÂN BỔ CHI PHÍ NCTT ...................................... 57 BẢNG 2.9 BẢNG PHÂN BỔ CP NCTT TỪNG LOẠI SP QUÝ 4/2010........... 57 BẢNG 2.10 BẢNG PHÂN BỔ CHI PHÍ SXC TỪNG LOẠI SP QUÝ 4/2010 ... 58 BẢNG 2.11 BẢNG TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM QUÝ IV/2010 ............... 60 BẢNG 2.12 PHIẾU XUẤT KHO......................................................................... 61 BẢNG 2.13 SỔ CHI TIẾT TK 641 QUÝ IV/2010 .............................................. 62 BẢNG 2.14 SỔ CHI TIẾT TK 642 QUÝ IV/2010 .............................................. 63 BẢNG 2.15 BÁO CÁO CHI PHÍ NVLTT QUÝ IV/2010.................................. 65 BẢNG 2.16 TÌNH HÌNH THỰC HIỆN CHI PHÍ NCTT QUÝ IV/2010 .......... 67 BẢNG 3.1 PHÂN LOẠI CHI PHÍ THEO CÁCH ỨNG XỬ.............................. 77 BẢNG 3.2 PHÂN LOẠI CHI PHÍ THEO CÁCH ỨNG XỬ QUÝ IV/2010 .... 79 BẢNG 3.3 BẢNG TÍNH GIÁ THÀNH SP NK M0,46L QUÝ IV/2010.............. 81 BẢNG 3.4 BẢNG TÍNH GIÁ THÀNH SP THEO PHƯƠNG PHÁP TRỰC TIẾP 81 BẢNG 3.5 BẢNG SO SÁNH 2 PHƯƠNG PHÁP TÍNH GIÁ THÀNH SP ........ 82 BẢNG 3.6 DỰ TOÁN BIẾN PHÍ SẢN XUẤT ĐƠN VỊ CÁC LOẠI NƯỚC KHOÁNG QUÝ I/2011 .................................................................................................... 86 BẢNG 3.7 DỰ TOÁN CHI PHÍ LINH HOẠT CÁC LOẠI NƯỚC KHOÁNG QUÝ I/2011....................................................................................................................... 87 BẢNG 3.8 BẢNG PHÂN BỔ ĐỊNH PHÍ CHO TỪNG LOẠI NK...................... 89 BẢNG 3.9 KHUNG GIÁ BÁN SP NK QUÝ I/2011............................................ 90 BẢNG 3.10 BÁO CÁO TÌNH HÌNH THỰC HIỆN CHI PHÍ NVLTT QUÝ IV/2010 92 BẢNG 3.11 BÁO CÁO TÌNH HÌNH THỰC HIỆN CHI PHÍ NCTT QUÝ IV/2010 94 BẢNG 3.12 BÁO CÁO TÌNH HÌNH THỰC HIỆN CHI PHÍ SXC QUÝ IV/2010 95 DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ TÊN SƠ ĐỒ TRANG Sơ đồ 2.1 CÔNG NGHỆ SẢN XUẤT NƯỚC KHOÁNG 35 Sơ đồ 2.2 BỘ MÁY QUẢN LÝ CỦA CÔNG TY CP NƯỚC KHOÁNG BANG - QB 37 Sơ đồ 2.3 BỘ MÁY KẾ TOÁN CÔNG TY 39 Sơ đồ 2.4 HÌNH THỨC SỔ: ‘NHẬT KÝ CHUNG” 41 DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC PHỤ LỤC 01: BẢNG KẾ HOẠCH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM 2010 PHỤ LỤC 02: BẢNG ĐỊNH MỨC TIÊU HAO NVL PHỤ LỤC 03: PHÂN LOẠI CHI PHÍ THEO CÁCH ỨNG XỬ CỦA CHI PHÍ CHO TỪNG LOẠI NƯỚC KHOÁNG QUÝ IV/2010 PHỤ LỤC 04: BẢNG TỔNG HỢP CHI PHÍ, GIÁ THÀNH, KẾT QUẢ PHỤ LỤC 05: BẢNG TÍNH BIẾN PHÍ SẢN XUẤT HÀNG BÁN QUÝ IV/2010 PHỤ LỤC 02 BẢNG ĐỊNH MỨC TIÊU HAO NVL NĂM 2010 Tính cho 1.000SP (chai, bình) NK mặn Tên NVL Đ VT NK PET N N N K bình K ngọt 20 K ngọt 1 0 0,46L L ,33L 0, 46 0, 37Lít 0 L ,5L ,5L ít 1.NK ng. liệu L ít 2.Ga CO2 thực phẩm K 3.Nắp chai ái 6.Than hoạt ái tính dán nhãn 8.Xút rắn g môi 10.Mực in 11.Dầu FO ,36 0 0 ,12 0 0 ,25 0 0 ,5 ,1 0, ,25 0. 5 2, M 0 38 5 L 0, 0, M 1 005 1. 0, 47 L đen 1 005 12 38 K 1 010 010 1. 0, K 1 24. 000 005 1 g 3 ,2 005 1. 5 52 4 ,4 96 010 005 g .800 3 1. 1. K 00 1 4, 005 C 6 4 1. C mặn 9.Dung 3, 010 ái 5.Nhản mặt sau 52 5 C 4.Nhản NK 5 4 g 7.Keo 44 ,46 2, 5 1, 2 1, 2 K 8 K 22 2 ,5 2 ,5 1 ,2 8 1 ,2 1 2 2,5 1 ,2 8 1,2 2 7 1 6,6 3 50 24 0 2 ,5 ,5 1 ,2 2 4,8 8 4 g 12.Điện Năng wh 13.Đường RE 1 1 2 2 2 2 K g 14.Hương 7up 1 1,9 M L 15.Axit Citric 2 6 2 51 K 1 1 g 16.Dầu Dừa ,4 K g 17.Nabica 0, 036 K g 18.Xit HF 0, K 19.Nắpbình 0 036 33 g 0, ,036 0, 27 5, 5 ,5 5 60 K 20L 0 ,036 g 20. Nắp chai C 1 ái 21. Nhãn MCo 005 C co nắp 005 1 ái 22Màng 005 C 1 005 1 ái 005 23.Nhản b20l 1 1 005 C 20 C 50 C 10 17 ái 24.Van b20l ái 25.Màng co B20l ái 26.Thùng giấy C 4 ái 27.Quai Xách 3 8 4 C 1 005 ái 28.Phôi Pét 1 C ái 29.Băng dán 040 C 0 uộn 30.Nút kim 1 025 ,4 0 ,8 K 10 50 10 50 g 31.Tem bảo hiểm C ái 32.Benzoat K 0.0 13 g 33.NL Khác Đ ồng .000 15 1 5.000 1 2.000 2 5.000 30 0.000 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BHTN Bảo hiểm thất nghiệp BHXH Bảo hiểm xã hội BHYT Bảo hiểm y tế CCDC Công cụ, dụng cụ CP Cổ phần DN Doanh nghiệp ĐM Định mức KPCĐ Kinh phí công đoàn KTQT Kế toán quản trị KTTC Kế toán tài chính L Lít M Mặn N Ngọt NCTT Nhân công trực tiếp NK Nước khoáng NVL Nguyên vật liệu SP Sản phẩm SXC Sản xuất chung TSCĐ Tài sản cố định TT Thủy tinh P Pét QB Quảng Bình 11 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG DOANH NGHIỆP 1.1. Khái quát về kế toán quản trị và kế toán quản trị chi phí 1.1.1. Khái quát về kế toán quản trị Theo Ronald W. Hilton, giáo sư Đại học Cornell (Mỹ): “Kế toán quản trị là một bộ phận của hệ thống thông tin quản trị trong một tổ chức mà nhà quản trị dựa vào đó để hoạch định và kiểm soát hoạt động của tổ chức”. Theo hiệp hội kế toán Hoa Kỳ năm 1982: “Kế toán quản trị là quá trình nhận diện, đo lường, tổng hợp, phân tích, lập báo cáo, giải thích và truyền đạt thông tin tài chính và phi tài chính cho các nhà quản trị công ty hoạch định, đánh giá và điều hành hoạt động kinh doanh trong phạm vi nội bộ công ty, nhằm sử dụng có hiệu quả các tài sản và quản lý chặt chẽ các tài sản đó”. Trong cuốn “The Macmillan dictionary of accounting”(1992) định nghĩa: “Kế toán quản trị là phần kế toán liên quan chủ yếu đến công việc báo cáo nội bộ cho các nhà quản lý của một tổ chức. Nó nhấn mạnh đến việc quản lý và ra quyết định hơn là khía cạnh kế toán. Nó không phụ thuộc vào pháp luật và các chuẩn mực kế toán”. Trong cuốn “Managerial accounting” (1994) của tác giả RayH.Garrison: “Kế toán quản trị liên quan đến việc cung cấp thông tin cho các nhà quản lý bên trong tổ chức, những người quản lý và điều hành hoạt động của tổ chức. Kế toán quản trị có thể tương phản với kế toán tài chính - liên quan đến việc cung cấp thông tin cho cổ đông, chủ nợ và những người khác bên ngoài tổ chức”. KTQT là thuật ngữ mới xuất hiện ở Việt Nam trong vòng 15 năm trở lại đây và đã thu hút được sự chú ý của các doanh nghiệp. Tại Việt Nam, một số doanh nghiệp đã bước đầu vận dụng và xây dựng bộ phận kế toán quản trị riêng biệt. Đánh dấu cho sự mở đầu này khi Luật Kế toán Việt Nam được Quốc hội nước Cộng hoà XHXN Việt Nam khoá XI kỳ họp thứ 3 thông qua ngày 17/6/2003 có hiệu lực kể từ ngày 01/01/2004 đã quy định về KTQT ở các đơn vị như sau: KTQT là việc thu 12 thập, xử lý và cung cấp thông tin tài chính theo yêu cầu và quyết định kế toán trong nội bộ đơn vị kế toán (Luật Kế toán Việt Nam - điều 3, khoản 4). Tuy nhiên, việc này chỉ được dừng lại ở góc độ nhìn nhận và xem xét, chưa có một quyết định cụ thể hay hướng dẫn thi hành mang tính tổng quát. Do đó việc hiểu và vận dụng KTQT ở các DN Việt Nam còn rất mơ hồ. Bộ Tài chính đã tổ chức lấy ý kiến về việc hướng dẫn vận dụng KTQT trong các DN ở nước ta trong một số cơ quan, trường đại học có liên quan. Có thể nói, đây là công việc thể hiện sự quan tâm của Bộ Tài chính đối với việc thực hiện KTQT tại Việt Nam. Đến ngày 12/6/2006, Thông tư số 53/2006/TT-BTC của Bộ tài chính về hướng dẫn áp dụng kế toán quản trị trong doanh nghiệp chính thức được ra đời nhằm hướng dẫn cho các doanh nghiệp thực hiện KTQT. Từ khi ra đời đến nay kế toán quản trị đã được một số doanh nghiệp coi trọng và đã vận dụng vào thực tiễn DN mình. 1.1 2. Kế toán quản trị chi phí 1.1.2.1. Bản chất của kế toán quản trị chi phí Thực chất KTQT chi phí được tách ra từ kế toán chi phí, giai đoạn đầu của KTQT được hình thành từ kế toán chi phí giúp cho việc xác định và kiểm tra chi phí của các nhà quản trị. Song kế toán chi phí cung cấp cả thông tin KTTC và KTQT vì đối tượng sử dụng thông tin kế toán chi phí bao gồm các cá nhân, tổ chức bên ngoài và các nhà quản trị bên trong doanh nghiệp. Điều đó khẳng định về mặt đối tượng sử dụng thông tin kế toán chi phí nói chung rộng hơn đối tượng sử dụng thông tin KTQT chi phí. Về mặt nội dung, kế toán chi phí bao gồm hai bước cơ bản: - Tập hợp chi phí, tính giá thành, phân tích chênh lệch chi phí trong kỳ để cung cấp thông tin KTQT và thông tin cho việc lập các báo cáo tài chính. - Cân đối chi phí, xử lý điều chỉnh chênh lệch chi phí và giá thành sản phẩm trong kỳ về chi phí thực tế. Thông tin kế toán chi phí cung cấp vừa mang tính linh hoạt thường xuyên, vừa mang tính chuẩn mực và định kỳ. Thông tin KTQT chi phí vừa mang tính linh hoạt, thường xuyên và hữu ích, không bắt buộc phải tuân theo những chuẩn mực 13 của chế độ kế toán hiện hành. Nếu như thông tin kế toán chi phí là những thông tin quá khứ được xử lý từ các tài liệu lịch sử, thông qua việc lập các báo cáo chi phí và giá thành nhằm kiểm soát chi phí và hạ giá thành, thì thông tin KTQT chi phí cung cấp bao gồm cả những thông tin quá khứ, và những thông tin dự báo thông qua việc lập các kế hoạch và dự toán chi phí trên cơ sở các định mức chi phí (bao gồm cả các định mức về số lượng và định mức về đơn giá) nhằm kiểm soát chi phí thực tế, đồng thời làm căn cứ cho việc lựa chọn các quyết định về giá bán sản phẩm, quyết định ký kết các hợp đồng, quyết định tiếp tục sản xuất hay thuê ngoài gia công,… Như vậy, KTQT chi phí nhấn mạnh đến tính dự báo của thông tin và trách nhiệm của các nhà quản lý thuộc các cấp quản lý (trong đó tập trung vào cấp quản trị cấp thấp như các tổ, đội, phân xưởng sản xuất hay bộ phận quản lý và phục vụ- là nơi trực tiếp phát sinh các chi phí) nhằm gắn trách nhiệm của các nhà quản trị với chi phí phát sinh thông qua hình thức thông tin chi phí được cung cấp theo các trung tâm chi phí (nguồn gây ra chi phí). Khi có sự biến động chi phí, trách nhiệm giải thích về những biến động bất lợi thuộc bộ phận nào thì KTQT chi phí phải theo dõi và báo cáo rõ ràng phục vụ cho quá trình kiểm soát, điều chỉnh của nhà quản lý. Có thể nói KTQT chi phí là bộ phận KTQT chuyên thực hiện việc xử lý và cung cấp các thông tin về chi phí nhằm phục vụ cho việc thực hiện các chức năng của nhà quản trị như hoạch định, tổ chức thực hiện, kiểm tra và ra quyết định. 1.1.2.2. Vai trò của KTQT chi phí KTQT chi phí là một bộ phận của hệ thống kế toán nhằm cung cấp thông tin về chi phí để giúp nhà quản lý thực hiện các chức năng quản trị DN. Để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp phải lập cả kế hoạch ngắn hạn và dài hạn. Từ kế hoạch chung của doanh nghiệp các bộ phận triển khai thành kế hoạch riêng của bộ phận. Để thực hiện vai trò của mình, KTQT chi phí tiến hành lập dự toán chi phí để trợ giúp các nhà quản trị doanh nghiệp thực hiện chức năng lập kế hoạch. Trong quá trình thực hiện các mục tiêu mà kế hoạch đã đề ra, KTQT chi phí đã cung cấp thông tin cho việc quản lý đến từng công việc 14 cụ thể. KTQT chi phí là công cụ để đánh giá quá trình thực hiện mục tiêu kế hoạch, thông qua việc phân tích các chi phí từ đó có những quyết định hợp lý để hoạt động sản xuất kinh doanh ngày càng đạt hiệu quả cao. KTQT chi phí giúp thực hiện chức năng kiểm tra một cách hiệu quả thông qua việc thu thập và cung cấp các thông tin chi tiết về tình hình thực hiện kế hoạch, phát hiện các khoản chênh lệch so với kế hoạch và các nguyên nhân ảnh hưởng, giúp nhà quản lý nắm bắt được các hoạt động nào mang lại lợi ích cho doanh nghiệp, ….Có thể nói, KTQT chi phí đóng vai trò kiểm soát toàn bộ các khâu của hoạt động sản xuất kinh doanh một cách cụ thể, chi tiết và thường xuyên. Ngoài ra, KTQT chi phí còn giúp cho việc xác định giá bán sản phẩm…. 1.2. Phân loại chi phí theo yêu cầu của kế toán quản trị chi phí Đứng trên quan điểm kế toán, các thông tin mà các nhà quản lý cần đa số thường có liên quan đến các chi phí của doanh nghiệp. Trong KTQT, chi phí được phân loại theo nhiều tiêu thức tùy theo mục đích sử dụng của nhà quản lý. Việc nhận định và thấu hiểu từng loại chi phí và hành vi của chúng là chìa khóa của việc đưa ra các quyết định đúng đắn trong quá trình tổ chức, điều hành và quản lý hoạt động kinh doanh của các nhà quản lý. 1.2.1. Phân loại chi phí theo chức năng hoạt động Chi phí phát sinh trong các doanh nghiệp sản xuất, xét theo từng hoạt động có chức năng khác nhau trong quá trình sản xuất kinh doanh mà chúng phục vụ, được chia thành hai loại lớn: chi phí sản xuất và chi phí ngoài sản xuất. * Chi phí sản xuất: là quá trình kết hợp giữa sức lao động với tư liệu lao động và đối tượng lao động để tạo ra sản phẩm. Chi phí sản xuất là toàn bộ chi phí có liên quan đến việc chế tạo sản phẩm trong một kỳ kinh doanh nhất định, bao gồm: - Chi phí NVL trực tiếp: bao gồm các nguyên liệu, vật liệu sử dụng trực tiếp cho việc tạo ra sản phẩm như: 15 + Chi phí NVL chính là chi phí của những loại nguyên vật liệu cấu thành nên thực thể của sản phẩm., có giá trị lớn và có thể xác định được một cách tách biệt, rõ ràng, cụ thể cho từng sản phẩm. + Chi phí NVL phụ là những nguyên vật liệu có tham gia vào việc cấu thành thực thể sản phẩm nhưng có giá trị nhỏ và không thể xác định cụ thể, rõ ràng. + Các loại nhiên liệu như than, củi, điện,…dùng cung cấp nhiệt lượng trong quá trình sản xuất sản phẩm. - Chi phí nhân công trực tiếp: bao gồm tiền lương, phụ cấp lương, và các khoản trích theo lương của công nhân trực tiếp sản xuất. Chi phí này có thể nhận diện cho từng sản phẩm dựa trên định mức hao phí lao động cho từng sản phẩm nên cũng được tính thẳng cho từng sản phẩm. - Chi phí sản xuất chung: là những chi phí cần thiết khác để sản xuất sản phẩm ngoài hai loại chi phí trên. Chi phí sản xuất chung chủ yếu bao gồm 3 loại chi phí là chi phí nguyên vật liệu gián tiếp, chi phí lao động gián tiếp và các khoản chi phí khác. Chi phí nhân công gián tiếp là tiền lương, phụ cấp lương và các khoản trích theo lương của quản đốc phân xưởng, nhân viên bảo trì….; Chi phí vật liệu gián tiếp gồm chi phí các loại vật liệu, nhiên liệu cần thiết để hoạt động sản xuất được trôi chảy. Chi phí khác như chi phí khấu hao TSCĐ, chi phí điện, nước, chi phí bảo biểm… * Chi phí ngoài sản xuất: Để tổ chức và thực hiện việc tiêu thụ sản phẩm, DN còn phải thực hiện một số khoản chi phí ở khâu ngoài sản xuất được gọi là chi phí ngoài sản xuất, bao gồm hai khoản mục: chi phí bán hàng và chi phí quản lý DN. Chi phí bán hàng bao gồm toàn bộ những chi phí cần thiết để đẩy mạnh quá trình lưu thông hàng hóa và đảm bảo việc đưa hàng hóa đến tay người tiêu dùng. Bao gồm các khoản chi phí như: chi phí bốc dỡ, đóng gói sản phẩm, lương nhân viên bán hàng, tiền hoa hồng bán hàng, khuyến mãi, quảng cáo, tiếp thị… Chi phí quản lý DN gồm những khoản chi phí liên quan tới việc tổ chức hành chính và các hoạt động văn phòng làm việc của DN như lương, phụ cấp lương, các 16 khoản trích theo lương của bộ phận quản lý và nhân viên văn phòng, chi phí văn phòng phẩm… 1.2.2. Phân loại chi phí theo mối quan hệ giữa chi phí với lợi nhuận xác định trong kỳ. Khi xem xét cách tính toán và kết chuyển các loại chi phí để xác định lợi nhuận trong kỳ kế toán, chi phí sản xuất kinh doanh trong DN sản xuất được chia làm hai loại. - Chi phí sản phẩm: Chi phí sản phẩm bao gồm các chi phí phát sinh liên quan đến việc sản xuất sản phẩm hoàn thành. Xét theo mối quan hệ với việc xác định lợi nhuận trong từng kỳ kế toán, chi phí sản phẩm chỉ được tính toán, kết chuyển để xác định lợi nhuận trong kỳ tương ứng với khối lượng sản phẩm đã được tiêu thụ trong kỳ đó. - Chi phí thời kỳ: Chi phí thời kỳ bao gồm các khoản mục chi phí còn lại sau khi đã xác định các khoản mục chi phí thuộc chi phí sản phẩm. Nó thường bao gồm chi phí bán hàng, chi phí quản lý DN và chi phí tài chính. Các chi phí thời kỳ phát sinh ở kỳ kế toán nào được xem là có tác dụng phục vụ cho quá trình kinh doanh của thời kỳ đó, do vậy chúng được tính toán kết chuyển hết để xác định lợi nhuận ngay trong kỳ mà chúng phát sinh. 1.2.3. Phân loại chi phí theo cách ứng xử của chi phí Có rất nhiều cách phân loại chi phí trong các DN sản xuất, song tiêu thức phân loại quan trọng nhất và có nhiều ứng dụng trong KTQT chi phí là phân loại chi phí theo cách ứng xử. Theo cách phân loại này chi phí trong DN sản xuất chia thành biến phí, định phí và chi phí hỗn hợp. - Biến phí: Biến phí là những chi phí nếu xét về tổng số sẽ thay đổi tỷ lệ thuận với số lượng sản phẩm tạo ra. Tổng số của biến phí tăng khi mức độ hoạt động tăng và ngược lại. Còn nếu tính trên một đơn vị của mức độ hoạt động thì biến phí lại không biến đổi trong phạm vi phù hợp. Biến phí chỉ phát sinh khi có hoạt động. 17 Biến phí bào gồm các khoản chi như: Chi phí NVL trực tiếp, chi phí lao động trực tiếp,…. Xét về mặt tác động thì biến phí chia làm 2 loại: biến phí tỷ lệ và biến phí cấp bậc. Biến phí tỷ lệ là những khoản chi phí có quan hệ tỷ lệ thuận trực tiếp với biến động của mức độ hoạt động căn cứ. Biến phí tỷ lệ bao gồm chi phí NVL trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp. Biến phí cấp bậc là những khoản chi phí thay đổi khi mức độ hoạt động thay đổi nhiều và rõ ràng. Biến phí này không thay đổi khi mức độ hoạt động căn cứ thay đổi ít. Nói cách khác biến phí cấp bậc cũng có quan hệ tỷ lệ nhưng không tuyến tính với mức độ hoạt động thay đổi cho phép chi phí thay đổi để tương ứng với mức hoạt động mới. Chi phí cấp bậc gồm những khoản chi phí như chi phí lao động gián tiếp, lao động bảo trì… Chiến lược của nhà quản trị trong việc ứng phó với biến phí cấp bậc là phải nắm được toàn bộ khả năng cung ứng của từng bậc để tránh khuynh hướng huy động quá nhiều so với nhu cầu, vì điều này sẽ gây khó khăn khi nhu cầu sau đó lại gảm đi. - Định phí: Định phí là những chi phí không thay đổi về tổng số trong một thời gian nhất định khi có sự thay đổi của số lượng sản phẩm tạo ra, nhưng nếu xét trên một đơn vị sản phẩm thì tỷ lệ nghịch với sản lượng, khi mức sản lượng tăng thì định phí tính cho một đơn vị sản lượng giảm và ngược lại. Định phí trong các DN sản xuất gồm: chi phí khấu hao TSCĐ, chi phí bảo dưỡng, chi phí công cụ dụng cụ… Có hai loại định phí: định phí bắt buộc và định phí có thể thay đổi. + Định phí bắt buộc: định phí bắt buộc là loại chi phí có bản chất lâu dài dù mức độ hoạt động có bị giảm hay đình đốn ở một kỳ nào đó, định phí bắt buộc vẫn giữ nguyên không đổi, ví dụ như: khấu hao TSCĐ, chi phí bảo hiểm tài sản, … + Định phí có thể thay đổi: là loại chi phí có bản chất ngắn hạn và trong những trường hợp cần thiết nhà quản lý có thể cắt giảm, ví dụ như: chi phí quảng 18 cáo, chi phí tiếp khách, chi phí đào tạo nghiệp vụ, chi phí điện thoại, văn phòng phẩm…. Ngày nay, với xu hướng tăng cường ứng dụng tự động hóa trong sản xuất kinh doanh nên tỷ trọng định phí ngày càng tăng. - Chi phí hỗn hợp: Chi phí hỗn hợp là chi phí bao gồm cả biến phí và định phí. Ở mức độ hoạt động nào đó, chi phí hỗn hợp mang đặc điểm của định phí, thường phản ánh chi phí căn bản tối thiểu để duy trì và luôn ở tình trạng sẵn sàng phục vụ, và khi mức độ hoạt động tăng lên, chi phí hỗn hợp sẽ biến đổi như đặc điểm của biến phí, phản ánh chi phí thực tế sử dụng hoặc sử dụng quá định mức. Để phục vụ cho công tác quản trị chi phí, nhằm mục đích lập kế hoạch, kiểm soát chi phí và chủ động điều tiết chi phí hỗn hợp thành biến phí và định phí. Việc phân tích này được thực hiện bằng một trong ba phương pháp sau: phương pháp cực đại, cực tiểu, phương pháp đồ thị phân tán và phương pháp bình phương bé nhất. 1.2.4. Phân loại chi phí sử dụng trong kiểm tra và ra quyết định. Đây là cách phân loại chi phí hữu ích trong việc kiểm soát chi phí. Cách phân loại này dựa trên khả năng kiểm soát chi phí đối với các nhà quản lý phục vụ cho việc kiểm tra và ra quyết định. - Chi phí kiểm soát được và chi phí không kiểm soát được Một khoản chi phí được xem là chi phí có thể kiểm soát được (controllable cost) hoặc chi phí không kiểm soát được (non-controllabble cost) ở một cấp quản lý nào đó là tùy thuộc vào khả năng cấp quản lý này có thể ra các quyết định để chi phối, tác động đến khoản chi phí đó hay không. Việc quản lý chi phí gắn liền một cấp quản lý nhất định, khoản chi phí mà ở một cấp quản lý nào đó có quyền ra quyết định để chi phối nó thì gọi là chi phí kiểm soát được ở cấp quản lý đó, còn ngược lại là chi phí không kiểm soát được. Chi phí không kiểm soát được ở bộ phận nào đó thường thuộc hai dạng: các khoản chi phí phát sinh ở ngoài phạm vi quản lý của bộ phận hoặc các chi phí phát sinh thuộc phạm vi hoạt động của bộ phận nhưng thuộc quyển chi phối và kiểm soát từ cấp quản lý cao hơn. 19 - Chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp Theo phương pháp phân phối chi phí cho một đối tượng chịu chi phí, các chi phí được phân loại thành chi phí trực tiếp (direct costs) và chi phí gián tiếp (indirect costs). Chi phí trực tiếp của một đối tượng tập hợp chi phí là khoản chi phí mà có thể tính thẳng và tính toàn bộ cho đối tượng chịu chi phí. Chi phí trực tiếp gắn liền với đối tượng tập hợp chi phí, phát sinh, tồn tại, phát triển và mất đii cùng với sự phát sinh, tồn tại, phát triển và mất đi của đối tượng tập hợp chi phí. Chi phí gián tiếp của một đối tượng tập hợp chi phí là những khoản chi phí mà không thể tính thẳng toàn bộ cho đối tượng đó là phải thực hiện phân bổ. Chi phí gián tiếp là những khoản chi phí gắn liền với các hoạt động phục vụ, hỗ trợ cho sự phát sinh, tồn tại và phát triển của nhiều đối tượng tập hợp chi phí do đó không thể tính toàn bộ cho bất kỳ đối tượng tập hợp chi phí cá biệt nào. - Chi phí tránh được và chi phí không tránh được Một sự phân loại chi phí phụ thuộc vào điều kiện DN có thể tránh được các khoản chi phí bằng cách loại bỏ hoặc cắt giảm một số hoạt động hay không. Số tiền mà theo đó có thể giảm được là chi phí tránh được, số tiền mà không thể tránh được là chi phí không thể tránh được. Như vậy, khái niệm có thể tránh được và không thể tránh được chỉ áp dụng khi quyết định các phương án đã có sẵn. - Chi phí lặn (sunk cost) Là khoản chi phí bỏ ra trong quá khứ và sẽ biểu hiện ở tất cả mọi phương án với giá trị như nhau. Khoản chi phí không thể tránh được cho dù người quản lý quyết định lựa chọn thực hiện theo phương án nào. Chi phí này không thích hợp cho nhà quản lý khi ra quyết định. - Chi phí chênh lệch (differential cost) Trong quá trình ra quyết định, nhà quản lý thường phải so sánh nhiều phương án khác nhau. Tất nhiên, sẽ phát sinh các chi phí gắn liền với phương án đó. Các nhà quản lý thường so sánh các chi phí phát sinh trong các phương án khác nhau để đi đến quyết định chọn một phương án. 20 - Chi phí cơ hội Chi phí cơ hội là lợi ích bị mất đi vì chọn phương án và hành động này thay vì phương án hành động khác. Hành động khác ở đây là phương án tối ưu có sẵn so với phương án được chọn. Như vây, ngoài những chi phí kinh doanh đã được tập hợp, phản ánh trên sổ sách kế toán, trước khi quyết định nhà quản trị còn phải xem xét chi phí cơ hội phát sinh do những yếu tố kinh doanh đó có thể sử dụng theo cách khác, mà những cách này cũng mang lại lợi nhuận. 1.3. Nội dung kế toán quản trị chi phí trong DN sản xuất 1.3.1. Lập dự toán chi phí sản xuất kinh doanh Dự toán là những tính toán dự kiến một cách toàn diện và phối hợp, làm căn cứ để huy động nguồn lực kinh doanh của DN, được xác định bằng một hệ thống các chỉ tiêu về số lượng và giá trị cho một khoảng thời gian xác định trong tương lai. Dự toán chi phí là phương tiện cung cấp thông tin cho các chức năng hoạch định và kiểm soát chi phí. Dự toán chi phí được lập chính xác và đầy đủ sẽ đảm bảo cho hoạt động sản xuất kinh doanh được hiệu quả. Thông qua dự toán chi phí các nhà quản trị sẽ có kế hoạch về nguồn lực để đảm bảo thực hiện các hoạt động, đồng thời lường trước những khó khăn có thể xảy ra và có biện pháp phòng ngừa rủi ro trong kinh koanh nhằm đảm bảo hoàn thành mục tiêu của DN. Dự toán chi phí có thể được xây dựng cho toàn DN và cho từng bộ phận. Đối với các DN sản xuất, dự toán chi phí thường tập hợp theo sản phẩm, nhóm sản phẩm, từng đơn đặt hàng. Có thể tiến hành lập dự toán chi phí ở các DN sản xuất như sau: 1.3.1.1. Dự toán chi phí NVL trực tiếp Dự toán chi phí NLV trực tiếp bao gồm: - Dự toán khối lượng NVL trực tiếp cần cho sản xuất sản phẩm trong kỳ kế hoạch. - Dự toán khối lượng vật liệu cần mua vào trong kỳ và giá trị vật liệu mua vào trong kỳ kế hoạch.
- Xem thêm -