Hỗ trợ phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ở hà nội thực trạng và giải pháp

  • Số trang: 35 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 10 |
  • Lượt tải: 0
nganguyen

Đã đăng 34173 tài liệu

Mô tả:

Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Lêi nãi ®Çu Trong xu thÕ liªn kÕt vµ hoµ nhËp víi nÒn kinh tÕ thÕ giíi thµnh mét chØnh thÓ thèng nhÊt, hÇu hÕt c¸c níc trªn thÕ giíi ®Òu tham gia ngµy cµng tÝch cùc vµo qu¸ tr×nh ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ. ViÖt nam còng ®ang trªn ®µ ph¸t triÓn tiÕn tíi héi nhËp víi nÒn kinh tÕ thÕ giíi. §Ó thùc hiÖn ®îc ®iÒu nµy, chóng ta cÇn mét lîng vèn lín ®Ó thóc ®Èy nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn. Vèn trong níc lµ quyÕt ®Þnh, vèn níc ngoµi lµ quan träng. Do ®ã, ®Ó bæ sung vµo sù thiÕu hôt vèn ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ th× kh«ng thÓ kh«ng kÓ ®Õn vai trß cña nguån vèn ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi. VÊn ®Ò ®Æt ra ph¶i lµm sao ®Ó t¨ng cêng thu hót vèn ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi vµo ViÖt nam. Víi hµng tr¨m c«ng ty ®a quèc gia quy m« lín, ho¹t ®éng trªn nhiÒu lÜnh vùc, Mü lµ chñ ®Çu t cña nhiÒu níc. §Æc biÖt ®èi víi c¸c níc ®ang ph¸t triÓn ë Ch©u ¸ - Th¸i B×nh D¬ng, Mü vèn cã truyÒn thèng ®Çu t vµi ba chôc n¨m ë c¸c níc nµy, nhÊt lµ c¸c níc NICs, ASEAN. Trong bèi c¶nh chung ®ã, do nhiÒu lý do kh¸c nhau mµ ®Çu t cña Mü vµo ViÖt nam cßn qu¸ Ýt, cha t¬ng xøng víi tiÒm n¨ng mét cêng quèc sè mét vÒ kinh tÕ, cha khai th¸c hÕt lîi thÕ cña mét vïng ®Êt mµ Mü ®· vµ ®ang cã mÆt. §Ó t×m hiÓu râ h¬n viÖc Mü ®Çu t trùc tiÕp vµo ViÖt nam vµ muèn gãp phÇn thóc ®Èy ®Çu t cña Mü vµo ViÖt nam, nªn em chän ®Ò tµi: "T×nh h×nh ®Çu t trùc tiÕp cña Mü vµo ViÖt nam. Thùc tr¹ng vµ mét sè gi¶i ph¸p". §Ò tµi gåm 3 phÇn: PhÇn I: Lý luËn chung vÒ ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi PhÇn II: Thùc tr¹ng ®Çu t trùc tiÕp cña Mü ë ViÖt nam giai ®o¹n tõ 1994 ®Õn nay PhÇn III: Ph¬ng híng vµ mét sè gi¶i ph¸p nh»m thu hót ®Çu t trùc tiÕp cña Mü vµo ViÖt nam Do thêi gian cã h¹n vµ kiÕn thøc cßn h¹n chÕ nªn ®Ò tµi kh«ng thÓ tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt. V× vËy, em rÊt mong nhËn ®îc sù gãp ý cña thÇy c« vµ c¸c b¹n. Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n c« gi¸o TrÇn Mai Hoa ®· tËn t×nh gãp ý, híng dÉn em hoµn thµnh ®Ò ¸n nµy. PhÇn I lÝ luËn chung vÒ ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi I. Kh¸i niÖm ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi 1. Kh¸i niÖm ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi Trang 1 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Tríc hÕt ta ®i vµo t×m hiÓu kh¸i niÖm ®Çu t, ®Çu t níc ngoµi: §Çu t lµ viÖc bá vèn hoÆc chi dïng vèn cïng víi c¸c nguån lùc kh¸c trong hiÖn t¹i ®Ó tiÕn hµnh c¸c ho¹t ®éng nµo ®ã (t¹o ra hoÆc khai th¸c sö dông mét tµi s¶n) nh»m thu vÒ c¸c kÕt qu¶ cã lîi trong t¬ng lai. §Çu t níc ngoµi lµ sù di chuyÓn c¸c nguån lùc tõ níc nµy sang níc kh¸c ®Ó thùc hiÖn c¸c ho¹t ®éng ®Çu t nh»m tèi ®a ho¸ lîi nhuËn trªn ph¹m vi toµn cÇu. Tõ ®ã ta ®i vµo kh¸i niÖm ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi: §Çu t trùc tiÕp níc ngoµi (FDI) lµ ho¹t ®éng ®Çu t mµ chñ ®Çu t tham gia trùc tiÕp vµo qu¸ tr×nh qu¶n lý, ®iÒu hµnh còng nh sö dông vèn. §©y lµ h×nh thøc ®Çu t trong ®ã ngêi bá vèn ®Çu t vµ ngêi sö dông vèn lµ mét chñ thÓ. Cã nghÜa lµ c¸c doanh nghiÖp, c¸c c¸ nh©n ngêi níc ngoµi (c¸c chñ ®Çu t) trùc tiÕp tham gia vµo qu¸ tr×nh qu¶n lý, sö dông vèn ®Çu t vµ vËn hµnh c¸c kÕt qu¶ ®Çu t nh»m thu håi ®ñ vèn ®· bá ra. VÒ thùc chÊt, FDI lµ sù ®Çu t cña c¸c c«ng ty nh»m x©y dùng c¸c c¬ së, chi nh¸nh ë níc ngoµi vµ lµm chñ toµn bé hay mét phÇn c¬ së ®ã. §©y lµ h×nh thøc ®Çu t mµ chñ ®Çu t níc ngoµi ®ãng gãp mét sè vèn ®ñ lín vµo lÜnh vùc s¶n xuÊt hoÆc dÞch vô. 2. Ph©n lo¹i ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi  Dùa vµo tØ lÖ së h÷u vèn, FDI ®îc thùc hiÖn díi c¸c d¹ng sau: - Hîp ®ång hîp t¸c kinh doanh lµ lo¹i h×nh ®Çu t, trong ®ã c¸c bªn tham gia hîp ®ång ký kÕt tho¶ thuËn ®Ó tiÕn hµnh mét hoÆc nhiÒu ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh ë níc nhËn ®Çu t, trªn c¬ së qui ®Þnh râ ®èi tîng, néi dung kinh doanh, tr¸ch nhiÖm vµ ph©n chia kÕt qu¶ kinh doanh cho c¸c bªn tham gia. Hîp ®ång hîp t¸c kinh doanh do ®¹i diÖn cã thÈm quyÒn cña c¸c bªn hîp doanh ký. Thêi h¹n cã hiÖu lùc cña hîp ®ång do c¸c bªn tho¶ thuËn vµ ®îc c¬ quan cã thÈm quyÒn cña níc nhËn ®Çu t chuÈn y. §©y lµ lo¹i h×nh ®Çu t kh«ng thµnh lËp ph¸p nh©n míi, lîi nhuËn vµ rñi ro ph©n chia theo tØ lÖ gãp vèn cña mçi bªn. Tuy nhiªn, thêi gian thùc hiÖn ng¾n, lîi nhuËn kh«ng cao. - Liªn doanh lµ h×nh thøc ®Çu t trong ®ã c¸c bªn níc ngoµi vµ níc chñ nhµ cïng gãp vèn, cïng kinh doanh, cïng hëng lîi nhuËn vµ chia sÎ rñi ro theo tØ lÖ gãp vèn. H×nh thøc nµy thµnh lËp ph¸p nh©n míi, ho¹t ®éng theo luËt ®Çu t níc ngoµi cña níc nhËn ®Çu t, tuú theo luËt ph¸p cña mçi níc quy ®Þnh tØ lÖ phÇn Trang 2 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 tr¨m vèn gãp cña bªn níc ngoµi vµo liªn doanh. Lo¹i h×nh nµy kh¾c phôc ®îc sù thiÕu vèn vµ trong qu¸ tr×nh ®Çu t níc chñ nhµ tiÕp thu ®îc nhiÒu thµnh tùu tiªn tiÕn do chñ ®Çu t níc ngoµi chuyÓn giao hoÆc bµn giao c«ng nghÖ. Tuy nhiªn, liªn doanh sÏ dÇn chuyÓn thµnh ®Çu t níc ngoµi. H×nh thøc nµy ®îc níc chñ nhµ a chuéng v× cã ®iÒu kiÖn ®Ó häc tËp kinh nghiÖm qu¶n lý, ®µo t¹o lao ®éng, gi¸n tiÕp nhanh chãng cã chç ®øng trªn thÞ trêng thÕ giíi. Lo¹i h×nh ®Çu t nµy ®îc níc chñ nhµ ¸p dông ®èi víi c¸c c«ng cuéc ®Çu t ph¸t triÓn c¬ së h¹ tÇng x· héi v× sù ph¸t huy t¸c dông cña c¸c kÕt qu¶ ®Çu t nµy ®ßi hái ph¶i ®îc kiÓm so¸t chÆt chÏ. Khi ¸p dông h×nh thøc nµy, ®ßi hái ph¶i cã kh¶ n¨ng gãp vèn, cã ®ñ tr×nh ®é tham gia qu¶n lý doanh nghiÖp víi ngêi níc ngoµi th× níc chñ nhµ míi ®¹t ®îc hiÖu qu¶ mong muèn. - 100% vèn níc ngoµi lµ h×nh thøc ®Çu t, trong ®ã chñ ®Çu t níc ngoµi ®Çu t 100% vèn t¹i níc së t¹i, cã quyÒn ®iÒu hµnh vµ chÞu hoµn toµn tr¸ch nhiÖm vÒ hiÖu qu¶ ho¹t ®éng cña dù ¸n. Chñ ®Çu t chØ cã mét tr¸ch nhiÖm víi níc së t¹i lµ nép thuÕ. Do ®ã, níc së t¹i kh«ng mÊt vèn mµ l¹i thu ®îc thuÕ. Tuy nhiªn, níc nhËn ®Çu t kh«ng kiÓm so¸t ®îc ho¹t ®éng ®Çu t vµ viÖc chuyÓn giao c«ng nghÖ kh«ng ®îc thùc hiÖn. - Hîp ®ång x©y dùng- kinh doanh- chuyÓn giao (BOT): lo¹i h×nh nµy tËp trung vµo dù ¸n x©y dùng c¬ së h¹ tÇng kü thuËt. C¸c chñ ®Çu t chÞu tr¸ch nhiÖm tiÕn hµnh x©y dùng, kinh doanh c«ng tr×nh trong mét thêi gian ®ñ ®Ó thu håi vèn ®Çu t vµ cã lîi nhuËn hîp lý. Sau khi dù ¸n kÕt thóc, toµn bé c«ng tr×nh sÏ ®îc chuyÓn giao cho níc chñ nhµ mµ kh«ng thu bÊt cø mét kho¶n tiÒn nµo.  Theo ph¬ng thøc thùc hiÖn ®Çu t, FDI ®îc chia ra thµnh: - §Çu t míi lµ h×nh thøc ®Çu t, trong ®ã chñ ®Çu t níc ngoµi bá vèn ra hoÆc kÕt hîp víi níc chñ nhµ thµnh lËp nªn mét c¬ së s¶n xuÊt kinh doanh míi. §Çu t míi t¹o nhiÒu viÖc lµm, t¹o nhiÒu c¬ së s¶n xuÊt kinh doanh, dÞch chuyÓn c¬ cÊu ®Çu t. - Mua l¹i vµ s¸t nhËp (M&A) lµ h×nh thøc ®Çu t trong ®ã hai hoÆc nhiÒu c«ng ty s¸t nhËp l¹i thµnh mét c«ng ty lín. H×nh thøc nµy kh«ng ¶nh hëng ®Õn c¬ cÊu ®Çu t. Víi níc nhËn ®Çu t, M&A kh«ng lµm t¨ng c¬ së h¹ tÇng, kh«ng t¨ng viÖc lµm, thËm chÝ cßn gi¶m.  Theo môc ®Ých ®Çu t, ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi chia thµnh: - §Çu t theo chiÒu däc lµ ®Çu t ®Ó chiÕm lÜnh thÞ trêng trong níc, dÇn dÇn tiªu diÖt c¸c c¬ së trong níc. Trang 3 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 - §Çu t theo chiÒu ngang lµ ®Çu t s¶n xuÊt mét sè s¶n phÈm, linh kiÖn ë c¸c níc kh¸c vµ xuÊt khÈu sang c¸c níc kh¸c ®Ó khai th¸c tèi ®a lîi thÕ so s¸nh cña nhiÒu níc mét lóc t¹o ra s¶n phÈm víi chi phÝ tèi thiÓu. II. C¸c lý thuyÕt vÒ ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi Víi c¸c ph¬ng thøc tiÕp cËn vµ môc tiªu nghiªn cøu kh¸c nhau, c¸c t¸c gi¶ ®· ®a ra nhiÒu m« h×nh vµ quan ®iÓm lý thuyÕt vÒ nguyªn nh©n h×nh thµnh vµ ¶nh hëng cña FDI ®Õn nÒn kinh tÕ thÕ giíi, trong ®ã ®Æc biÖt lµ ®èi víi c¸c níc ®ang ph¸t triÓn. Lý thuyÕt FDI cã thÓ ®îc chia thµnh 2 nhãm: Trang 4 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 1. C¸c lý thuyÕt kinh tÕ vÜ m« vÒ FDI Nhãm lý thuyÕt nµy ®îc ph©n tÝch dùa trªn c¬ së cña quy luËt lîi thÕ so s¸nh ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ vµ ®îc coi lµ lý thuyÕt c¬ b¶n cña FDI. C¸c nhµ kinh tÕ lý thuyÕt ®· sö dông nhiÒu m« h×nh kh¸c nhau ®Ó ph©n tÝch nguyªn nh©n vµ ¶nh hëng cña FDI ®èi víi c¸c níc tham gia ®Çu t, trong ®ã næi bËt lµ c¸c m« h×nh cña Heckcher-Ohlin-Samuelson vµ m« h×nh cña MacDougall-Kemp. 1.1. M« h×nh Heckcher-Ohlin-Samuelson (HOS) Lý thuyÕt di chuyÓn vèn quèc tÕ hoÆc FDI lµ mét phÇn cña lý thuyÕt th¬ng m¹i quèc tÕ. Lý thuyÕt nµy chñ yÕu dùa trªn c¬ së ph©n tÝch m« h×nh HOS ®Ó ®a ra c¸c nhËn ®Þnh vÒ nguyªn nh©n di chuyÓn vèn lµ cã sù chªnh lÖch vÒ tØ suÊt lîi nhuËn so s¸nh gi÷a c¸c níc, vµ sù di chuyÓn ®ã t¹o ra t¨ng s¶n lîng cho nÒn kinh tÕ thÕ giíi vµ c¸c níc tham gia ®Çu t. §Ó ®¬n gi¶n cho sù ph©n tÝch, m« h×nh HOS ®îc x©y dùng trªn c¸c gi¶ ®Þnh: Hai níc tham gia trao ®æi hµng ho¸ hoÆc ®Çu t (níc I vµ níc II-phÇn cßn l¹i cña thÕ giíi), hai yÕu tè s¶n xuÊt (lao ®éng-L vµ vèn-K), hai hµng ho¸(X vµ Y), tr×nh ®é kü thuËt s¶n xuÊt, thÞ hiÕu vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ theo quy m« ë hai níc nh nhau, kh«ng cã chi phÝ vËn t¶i, can thiÖp cña chÝnh s¸ch, ho¹t ®éng cña thÞ trêng hai níc lµ hoµn h¶o vµ kh«ng cã sù di chuyÓn c¸c yÕu tè s¶n xuÊt gi÷a c¸c níc. Víi nh÷ng gi¶ ®Þnh nµy, m« h×nh HOS ph©n tÝch tû lÖ chi phÝ cña c¸c yÕu tè s¶n xuÊt (L, K) ë hai níc I vµ II. M« h×nh HOS ®· chØ ra r»ng s¶n lîng cña hai níc sÏ t¨ng lªn nÕu mçi níc tËp trung s¶n xuÊt ®Ó xuÊt khÈu nh÷ng hµng ho¸ sö dông yÕu tè s¶n xuÊt d thõa vµ tiÕt kiÖm yÕu tè s¶n xuÊt khan hiÕm. Ngîc l¹i, nhËp khÈu nh÷ng hµng ho¸ dïng nhiÒu yÕu tè khan hiÕm vµ Ýt hµm lîng yÕu tè d thõa. Nh vËy, sù kh¸c biÖt trong chi phÝ s¶n xuÊt hµng ho¸ vµ lîi thÕ so s¸nh gi÷a c¸c níc ®îc lý thuyÕt HOS ph©n tÝch tõ sù kh¸c biÖt gi÷a tÝnh d thõa vµ khan hiÕm cña c¸c yÕu tè s¶n xuÊt, v× thÕ m« h×nh nµy cßn ®îc gäi lµ lý thuyÕt c¸c yÕu tè s¶n xuÊt. 1.2. M« h×nh Mac Dougall-Kemp Kh¸c víi m« h×nh HOS, m« h×nh nµy ph©n tÝch ¶nh hëng kinh tÕ vÜ m« cña FDI víi nÒn kinh tÕ thÕ giíi vµ c¸c níc tham gia ®Çu t. M« h×nh nµy ®îc x©y dùng trªn c¸c gi¶ ®Þnh: NÒn kinh tÕ thÕ giíi chØ cã hai níc (níc ®Çu t-I vµ phÇn cßn l¹i lµ níc ®Çu t-II), tríc khi di chuyÓn vèn quèc tÕ th× n¨ng suÊt cËn biªn cña vèn ®Çu t níc I thÊp h¬n níc II (níc I d thõa vµ níc II khan hiÕm vèn), c¹nh tranh hoµn h¶o ë hai níc, quy luËt n¨ng suÊt cËn biªn cña vèn gi¶m dÇn vµ gi¸ c¶ sö dông vèn ®îc quyÕt ®Þnh bëi quy luËt nµy. Trang 5 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Tõ c¸c gi¶ ®Þnh trªn, c¸c t¸c gi¶ ®· ®i ®Õn kÕt luËn vÒ nguyªn nh©n h×nh thµnh FDI lµ do cã sù chªnh lÖch n¨ng suÊt cËn biªn cña vèn ®Çu t gi÷a c¸c níc vµ ¶nh hëng cña nã lµm t¨ng s¶n lîng thÕ giíi (nhê vµo t¨ng sö dông cã hiÖu qu¶ c¸c nguån lùc s¶n xuÊt) vµ c¸c níc tham gia ®Çu t ®Òu cã lîi. M« h×nh nµy còng ph©n tÝch FDI t¹o ra ¶nh hëng rÊt kh¸c nhau ë níc ®Çu t vµ níc chñ nhµ. §èi víi níc I, thu nhËp tõ sö dông vèn t¨ng lªn do n¨ng suÊt cËn biªn cña vèn t¨ng khi vèn ®Çu t chuyÓn sang níc II, trong khi ®ã thu nhËp tõ lao ®éng l¹i gi¶m ®i v× mÊt lîng vèn ®Çu t ®· chuyÓn sang níc II. §èi víi níc II, thu nhËp tõ vèn vµ lao ®éng diÔn ra theo chiÒu híng ngîc l¹i víi níc I. Nh÷ng kÕt luËn tõ ph©n tÝch m« h×nh nµy ®· cã ý nghÜa quan träng ®Õn sù ph¸t triÓn cña lý thuyÕt FDI, trong ®ã ®Æc biÖt lµ lý thuyÕt thuÕ tèi u cña ®Çu t níc ngoµi. Lý thuyÕt nµy ®îc ph¸t triÓn bëi nhiÒu t¸c gi¶, trong ®ã chñ yÕu ph©n tÝch ¶nh hëng cña møc thuÕ FDI ®Õn viÖc ph©n chia phÇn gi¸ trÞ gia t¨ng gi÷a c¸c níc tham gia ®Çu t vµ hiÖu qu¶ sö dông c¸c nguån lùc s¶n xuÊt cña hai níc. Khi níc chñ nhµ ®¸nh thuÕ FDI ë tû lÖ thÝch hîp (tèi u) th× mÆc dï tæng s¶n lîng cã gi¶m, nhng thu nhËp quèc d©n thùc tÕ- thu nhËp gia t¨ng tõ thuÕ- sÏ cao h¬n trong trêng hîp kh«ng ®¸nh thuÕ (trong trêng hîp tù do di chuuyÓn vèn, tuy tæng s¶n lîng lín, nhng phÇn s¶n lîng gia t¨ng l¹i chuyÓn vÒ níc ®Çu t nhiÒu h¬n, v× thÕ lµm cho thu nhËp quèc d©n cña níc chñ nhµ thÊp). Ph©n tÝch t×nh h×nh t¬ng tù nh vËy, ®èi víi níc ®Çu t sÏ ®¹t ®îc thu nhËp tèi ®a khi cã tØ lÖ thuÕ tèi u ®Ó giíi h¹n xuÊt khÈu vèn ®Õn møc kh«ng lµm suy gi¶m lín thu nhËp tõ lao ®éng. 1.3Lý thuyÕt ph©n t¸n rñi ro - Salvatore ë c¸c níc, møc ®é rñi ro ®Çu t kh¸c nhau. Mét níc ®Çu t ra nhiÒu níc kh¸c, mÊt vèn níc nµy sÏ cßn vèn níc kia. Trang 6 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 1.4..Lý thuyÕt cña Krugman Theo Krugman, cã hµnh ®éng ®Çu t ra níc ngoµi lµ do cã chÝnh s¸ch kinh tÕ vÜ m« kh¸c nhau: chÝnh s¸ch tiÒn tÖ, chÝnh s¸ch tµi chÝnh … §Çu t ra níc ngoµi ®Ó t×m m«i trêng thuËn lîi h¬n. 1.5. Lý thuyÕt cña Kojima Theo Kojima, nguyªn nh©n cã ®Çu t níc ngoµi lµ do cã sù chªnh lÖch vÒ tû suÊt lîi nhuËn, lµ do c¸c níc cã lîi thÕ so s¸nh kh¸c nhau. 2. C¸c lý thuyÕt kinh tÕ vi m« vÒ FDI Cã nhiÒu quan ®iÓm lý thuyÕt kinh tÕ vi m« ®Ó gi¶i thÝch ho¹t ®éng ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi. 2.1. Lý thuyÕt chiÕt trung Lý thuyÕt nµy gi¶i thÝch ho¹t ®éng ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi lµ do: - Cã ®îc lîi thÕ ®éc quyÒn so víi c¸c c«ng ty cïng ngµnh cña níc nhËn ®Çu t. - C¸c c«ng ty ®éc quyÒn ph¶i sö dông ®îc Ýt nhÊt mét yÕu tè s¶n xuÊt t¹i níc nhËn ®Çu t. 2.2. Lý thuyÕt néi vi ho¸ Lý thuyÕt nµy x©y dùng trªn 3 gi¶ ®Þnh: TNCs tèi ®a ho¸ lîi nhuËn trong ®iÒu kiÖn c¹nh tranh kh«ng hoµn h¶o, tÝnh kh«ng hoµn h¶o cña thÞ trêng b¸n thµnh phÈm vµ TNCs t¹o ra quèc tÕ ho¸ thÞ trêng. Tõ nh÷ng gi¶ ®Þnh nµy, lý thuyÕt ®· chØ ra nguyªn nh©n ®Çu tiªn h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña c¸c TNCs lµ do t¸c ®éng cña thÞ trêng c¹nh tranh kh«ng hoµn h¶o. H¬n n÷a, TNCs cßn ®îc xem nh gi¶i ph¸p nh»m kh¾c phôc nh÷ng vÊn ®Ò cña thÞ trêng th«ng qua viÖc më réng quy m« ra bªn ngoµi ®Ó s¶n xuÊt vµ ph©n phèi c¸c s¶n phÈm mét c¸ch cã hiÖu qu¶. 2.3. Lý thuyÕt tæ chøc c«ng nghiÖp C¸c nhµ kinh tÕ gi¶i thÝch cã sù ®Çu t ra níc ngoµi lµ ®Ó khai th¸c lîi thÕ ®éc quyÒn, më réng quy m« s¶n xuÊt tõ ®ã tèi ®a ho¸ lîi nhuËn. 2.4. Lý thuyÕt ®Þa ®iÓm c«ng nghiÖp Nguyªn nh©n cã ®Çu t níc ngoµi lµ do cã ®Þa ®iÓm c«ng nghiÖp thuËn lîi nh»m h¹ chi phÝ ®Çu vµo vµ tiªu thô s¶n phÈm. Tõ ®ã gi¶m chi phÝ vËn t¶i vµ chi phÝ s¶n xuÊt. 2.5. Lý thuyÕt xuÊt khÈu t b¶n Trang 7 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Theo lý thuyÕt nµy, cã ho¹t ®éng ®Çu t ra níc ngoµi lµ do gi¸ trÞ thÆng d trong níc mang l¹i bÞ h¹n chÕ (lîi nhuËn Ýt). Do ®ã, t×m c¸ch chuyÓn s¶n xuÊt ra níc ngoµi, ®Æc biÖt tõ nh÷ng níc ph¸t triÓn sang nh÷ng níc ®ang ph¸t triÓn v× nh÷ng níc ®ang ph¸t triÓn cã thÞ trêng tiªu thô bÞ bá ngâ, chi phÝ lao ®éng cßn thÊp, nguyªn vËt liÖu ®Çu vµo cha ®îc khai th¸c hÕt. 2.6. Lý thuyÕt chªnh lÖch chi phÝ s¶n xuÊt Lý thuyÕt nµy gi¶i thÝch cã ho¹t ®éng ®Çu t ra níc ngoµi lµ do: - Chi phÝ s¶n xuÊt ë trong níc vµ níc ngoµi kh¸c nhau (chi phÝ s¶n xuÊt ë níc ngoµi > chi phÝ s¶n xuÊt ë trong níc) - Quy m« thÞ trêng ®¹t ë mét møc nµo ®ã. M P M AC' AC (AC) C 0 Q1 Q2 Q Gi¶ sö chi phÝ s¶n xuÊt trùc tiÕp cho 1 s¶n phÈm lµ nh nhau ë hai níc C: ®êng chi phÝ thªm cho 1 s¶n phÈm ë níc ngoµi Do ®ã, tæng chi phÝ s¶n xuÊt 1s¶n phÈm ë níc ngoµi lµ AC'= AC + C Víi AC': ®êng chi phÝ s¶n xuÊt ë níc ngoµi. Gi¸ b¸n s¶n phÈm trªn thÞ trêng khi cã thuÕ nhËp khÈu lµ MM Lóc nµy sÏ x¶y ra c¸c trêng hîp sau: - NÕu quy m« thÞ trêng trong níc II < OQ1 th× níc I sÏ kh«ng ®Çu t sang níc II, mµ chØ s¶n xuÊt trong níc vµ xuÊt khÈu sang níc II. - NÕu quy m« thÞ trêng trong níc II n»m trong ®o¹n Q1Q2 th× níc I hoÆc sÏ vÉn s¶n xuÊt trong níc, hoÆc cho níc II thuª lîi thÕ ®éc quyÒn ®Ó s¶n xuÊt. - ChØ khi nµo quy m« thÞ trêng trong níc II > OQ2 th× míi cã ho¹t ®éng FDI. 2.7. Lý thuyÕt chu kú s¶n phÈm - Vernon Lý thuyÕt nµy gi¶i thÝch sù ph¸t triÓn cña TNCs theo 3 giai ®o¹n ph¸t triÓn cña s¶n phÈm: ®æi míi, t¨ng trëng vµ b·o hoµ. Vernon ®· ph©n tÝch giai ®o¹n ®æi míi s¶n phÈm chØ diÔn ra ë c¸c níc ph¸t triÓn (Mü), v× thu nhËp cao cã ¶nh hëng ®Õn nhu cÇu vµ kh¶ n¨ng tiªu thô s¶n phÈm míi. Còng chØ ë c¸c níc ph¸t triÓn, kü thuËt s¶n xuÊt tiªn tiÕn víi ®Æc trng sö dông nhiÒu vèn vµ Trang 8 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 c¸c ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt (t¬ng ®¬ng víi c¸c níc ®Çu t) míi ph¸t huy ®îc hiÖu suÊt cao. KÕt qu¶ lµ s¶n xuÊt t¨ng nhanh theo quy m« lín, n¨ng suÊt lao ®éng cao vµ c¸c s¶n phÈm míi ®· ®¹t ®Õn møc b·o hoµ. §Ó s¶n xuÊt tiÕp tôc ®îc ph¸t triÓn, c«ng ty ph¶i më réng thÞ trêng tiªu thô ë níc ngoµi, nhng viÖc b¸n s¶n phÈm ra níc ngoµi ®· nhanh chãng bÞ h¹n chÕ bëi hµng rµo thuÕ quan hoÆc h¹n ng¹ch. Thªm vµo ®ã, cíc phÝ vËn t¶i vµ chi phÝ nguyªn vËt liÖu, lao ®éng rÎ ë c¸c níc ®ang ph¸t triÓn lµ ®éng lùc quan träng thóc ®Èy TNCs ®Çu t ra níc ngoµi. Theo Vernon, hÇu hÕt c¸c TNCs nh lµ c¸c tæ chøc ®éc quyÒn b¸n vµ chia lµm 3 giai ®o¹n ph¸t triÓn: ®éc quyÒn trªn c¬ së ®æi míi, ®éc quyÒn b¶o hoµ vµ ®éc quyÒn suy yÕu. Giai ®o¹n 1 víi ®Æc trng lµ dùa vµo u thÕ vª kü thuËt tiªn tiÕn ®Ó t¹o ra c¸c s¶n phÈm míi vµ thu ®îc lîi nhuËn ®éc quyÒn. Giai ®o¹n tiÕp theo lµ ®¹t ®Õn møc ®éc quyÒn tèi ®a so víi c¸c ®èi thñ vÒ quy m« s¶n xuÊt, tiÕp thÞ, nghiªn cøu vµ triÓn khai (marketing vµ R&D). Giai ®o¹n cuèi cïng lµ c¸c yÕu tè ®æi míi vµ quy m« kinh tÕ ®· mÊt vÞ trÝ ®éc quyÒn. Tõ ®ã t¸c gi¶ ®· ®i ®Õn kÕt luËn vÒ nguyªn nh©n h×nh thµnh FDI nh lµ kÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh b¶o vÖ thÞ trêng ®éc quyÒn cña TNCs. 2.8. Lý thuyÕt chu kú s¶n phÈm b¾t kÞp - Akamatsu Theo Akamatsu, s¶n phÈm míi ®îc ph¸t minh vµ ra ®êi ë níc ®Çu t, sau ®ã ®îc xuÊt khÈu ra thÞ trêng quèc tÕ. T¹i níc nhËp khÈu, do u ®iÓm cña s¶n phÈm míi vµ nhu cÇu thÞ trêng néi ®Þa t¨ng lªn, chÝnh phñ níc nhËp khÈu ®· t¨ng cêng s¶n xuÊt thay thÕ s¶n phÈm nhËp khÈu nµy b»ng c¸ch dùa vµo vèn, kü thuËt… cña níc ngoµi. §Õn khi nhu cÇu thÞ trêng néi ®Þa vÒ s¶n phÈm míi ®îc s¶n xuÊt trong níc ®¹t ®Õn sù b·o hoµ, nhu cÇu xuÊt khÈu l¹i xuÊt hiÖn vµ cø theo chu kú nh vËy mµ dÉn ®Õn viÖc h×nh thµnh FDI. Lý thuyÕt kinh tÕ FDI lµ sù ph¸t triÓn liªn tôc cña c¸c quan ®iÓm kh¸c nhau trong qu¸ tr×nh ph©n tÝch vµ gi¶i thÝch sù t¨ng trëng cña ®Çu t níc ngoµi. ViÖc kÕt hîp hµi hoµ gi÷a c¸c m« h×nh lý thuyÕt vµ c¸c quan ®iÓm vi m« lµ ph¬ng ph¸p tèt nhÊt ®Ó hiÓu biÕt vÒ c¬ së lý thuyÕt cña FDI. III. Vai trß cña ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi FDI cã t¸c ®éng tÝch cùc ®Õn c¶ níc nhËn ®Çu t còng nh nh níc ®i ®Çu t. Tuy nhiªn, trong bµi viÕt nµy t«i chØ ®Ò cËp tíi vai trß cña FDI tíi níc nhËn ®Çu t. §èi víi níc nhËn ®Çu t, FDI cã vai trß quan träng 1. FDI lµ nguån vèn bæ sung quan träng cho c¸c níc chñ nhµ ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ. Vèn cho ®Çu t ph¸t triÓn kinh tÕ gåm nguån vèn trong níc vµ vèn tõ níc ngoµi. §èi víi c¸c níc l¹c hËu, nguån vèn tÝch luü tõ trong níc cßn h¹n hÑp th× vèn ®Çu t níc ngoµi cã ý nghÜa ®Æc biÖt quan träng ®èi víi qu¸ tr×nh ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ. Trong ®iÒu kiÖn hiÖn nay, khi mµ trªn thÕ giíi cã Trang 9 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 nhiÒu níc ®ang n¾m trong tay mét khèi lîng vèn khæng lå vµ cã nhu cÇu ®Çu t ra níc ngoµi th× ®ã lµ c¬ héi ®Ó c¸c níc ®ang ph¸t triÓn cã thÓ tranh thñ nguån vèn ®Çu t níc ngoµi vµo viÖc ph¸t triÓn kinh tÕ. ë nhiÒu níc ®ang ph¸t triÓn, vèn ®Çu t níc ngoµi chiÕm tØ lÖ ®¸ng kÓ trong tæng vèn ®Çu t cña toµn bé nÒn kinh tÕ. Nã cã vai trß to lín ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ. C¸c nhµ nghiªn cøu còng ®· chøng minh r»ng vèn FDI chiÕm tØ träng ngµy cµng lín trong GDP th× tèc ®é t¨ng trëng GDP thùc tÕ cµng cao. §iÒu nµy cho thÊy FDI cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh ®Õn t¨ng trëng kinh tÕ cña c¸c níc nµy. Bªn c¹nh ®ã, nguån thu FDI cßn lµ nguån bæ sung quan träng ®Ó c¸c níc nµy thùc hiÖn c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc. §èi víi c¸c níc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn, ®©y lµ nh÷ng níc xuÊt khÈu vèn FDI nhiÒu nhÊt, nhng còng lµ níc tiÕp nhËn vèn FDI nhiÒu nhÊt hiÖn nay. FDI vÉn lµ nguån bæ sung vèn quan träng vµ cã ý nghÜa to lín cho qu¸ tr×nh ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ cña nh÷ng quèc gia nµy 2. FDI víi viÖc chuyÓn giao c«ng nghÖ vµ t¨ng cêng n¨ng lùc c«ng nghÖ Khi ®Çu t vµo mét níc nµo ®ã, chñ ®Çu t kh«ng chØ chuyÓn vµo níc ®ã vèn b»ng tiÒn mµ cßn chuyÓn c¶ vèn hiÖn vËt nh m¸y mãc, thiÕt bÞ, nguyªn vËt liÖu, nhµ xëng… (hay cßn gäi lµ phÇn cøng) vµ vèn v« h×nh nh chuyªn gia kü thuËt c«ng nghÖ, tri thøc khoa häc, tæ chøc, bÝ quyÕt, qu¶n lý, n¨ng lùc tiÕp cËn thÞ trêng… (hay cßn gäi lµ phÇn mÒm).Th«ng qua ho¹t ®éng ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi, qu¸ tr×nh chuyÓn giao c«ng nghÖ ®îc thùc hiÖn t¬ng ®èi nhanh chãng vµ thuËn tiÖn cho c¶ bªn ®Çu t còng nh bªn nhËn ®Çu t. Mét trë ng¹i lín nhÊt trªn con ®êng ph¸t triÓn kinh tÕ cña hÇu hÕt c¸c níc ®ang ph¸t triÓn lµ tr×nh ®é kü thuËt c«ng nghÖ cßn l¹c hËu. Con ®êng nhanh nhÊt ®Ó ph¸t triÓn khoa häc kü thuËt vµ tr×nh ®é s¶n xuÊt cña c¸c níc ®ang ph¸t triÓn trong ®iÒu kiÖn hiÖn nay lµ: ph¶i biÕt tËn dông ®îc nh÷ng thµnh tùu kü thuËt c«ng nghÖ tiªn tiÕn cña níc ngoµi th«ng qua chuyÓn giao c«ng nghÖ. TiÕp nhËn ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi lµ mét ph¬ng thøc cho phÐp c¸c níc ®ang ph¸t triÓn tiÕp thu ®îc tr×nh ®é kü thuËt c«ng nghÖ hiÖn ®¹i trªn thÕ giíi. Trong ®iÒu kiÖn hiÖn nay, trªn thÕ giíi cã nhiÒu c«ng ty cña nhiÒu quèc gia kh¸c nhau cã nhu cÇu ®Çu t ra níc ngoµi vµ thùc hiÖn chuyÓn giao c«ng nghÖ cho níc nµo tiÕp nhËn ®Çu t. Th× ®©y lµ c¬ héi cho c¸c níc ®ang ph¸t triÓn cã thÓ tiÕp thu ®îc kü thuËt c«ng nghÖ thuËn lîi nhÊt. Nhng kh«ng ph¶i c¸c níc ®ang ph¸t triÓn ®îc "®i xe miÔn phÝ", mµ hä còng ph¶i tr¶ mét kho¶n "häc phÝ' kh«ng nhá cho viÖc tiÕp nhËn chuyÓn giao c«ng nghÖ nµy. C¸c níc ph¸t triÓn, mÆc dï ®· cã tr×nh ®é s¶n xuÊt hiÖn ®¹i, khoa häc kü thuËt tiªn tiÕn nhng kh«ng thÓ nµo toµn diÖn ®îc. §Ó ®¹t hiÖu qu¶ kinh tÕ cao, mçi níc chØ tËp trung vµo mét sè lÜnh vùc nµo mµ hä cã u thÕ h¬n vµ ngîc l¹i chÝnh sù tËp trung ®ã cho phÐp hä cã kh¶ n¨ng ph¸t triÓn vît tréi lªn ë Trang 10 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 mét hay mét sè lÜnh vùc nµo ®ã, ®iÒu ®ã cµng cñng cè thªm ®Þa vÞ vµ quyÒn lîi kinh tÕ cña hä trªn thÕ giíi. MÆc dï sù chuyÓn giao nµy cßn nhiÒu h¹n chÕ do nh÷ng yÕu tè chñ quan vµ kh¸ch quan chi phèi, song ®iÒu kh«ng thÓ phñ nhËn lµ chÝnh nhê cã sù chuyÓn giao ®ã mµ c¸c níc chñ nhµ cã ®îc kü thuËt tiªn tiÕn (trong ®ã cã nh÷ng c«ng nghÖ kh«ng thÓ mua ®îc b»ng quan hÖ th¬ng m¹i ®¬n thuÇn), kinh nghiÖm qu¶n lý, n¨ng lùc marketing, ®éi ngò lao ®éng ®îc ®µo t¹o, båi dìng, rÌn luyÖn vÒ nhiÒu mÆt (tr×nh ®é kü thuËt, ph¬ng ph¸p lµm viÖc, kû luËt lao ®éng,…). Trong qu¸ tr×nh tiÕp thu c«ng nghÖ, c¸c nhµ khoa häc trong níc c¶i biÕn c«ng nghÖ cho phï hîp víi t×nh h×nh thùc tÕ. ViÖc lu«n cä s¸t víi c«ng nghÖ tiªn tiÕn h¬n trªn thÕ giíi khiÕn n¨ng lùc c«ng nghÖ cña c¸c c¬ së trong níc ph¸t triÓn h¬n. 3. FDI thóc ®Èy qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ Yªu cÇu chuyÓn dÞch c¬ cÊu nÒn kinh tÕ kh«ng chØ lµ ®ßi hái cña b¶n th©n sù ph¸t triÓn néi t¹i nÒn kinh tÕ, mµ nã cßn lµ ®ßi hái cña xu híng quèc tÕ ho¸ ®êi sèng kinh tÕ ®ang diÔn ra m¹nh mÏ hiÖn nay. §Ó héi nhËp vµo nÒn kinh tÕ thÕ giíi vµ tham gia tÝch cùc vµo qu¸ tr×nh liªn kÕt kinh tÕ gi÷a c¸c níc trªn thÕ giíi, ®ßi hái tõng quèc gia ph¶i thay ®æi c¬ cÊu kinh tÕ trong níc cho phï hîp víi sù ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ. Sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ cña mçi quèc gia phï hîp víi tr×nh ®é ph¸t triÓn chung trªn thÕ giíi sÏ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho ho¹t ®éng ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi. Ngîc l¹i th× chÝnh ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi l¹i gãp phÇn thóc ®Èy nhanh qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ. 4. FDI gãp phÇn ph¸t triÓn nguån nh©n lùc vµ t¹o thªm nhiÒu viÖc lµm míi C¸c dù ¸n FDI cã yªu cÇu cao vÒ chÊt lîng nguån lao ®éng, do ®ã sù ph¸t triÓn cña FDI ë c¸c níc së t¹i ®· ®Æt ra yªu cÇu kh¸ch quan ph¶i n©ng cao chÊt lîng vÒ ngo¹i ng÷,tr×nh ®é chuyªn m«n cña ngêi lao ®éng. MÆt kh¸c, chÝnh c¸c chñ ®Çu t níc ngoµi còng ®· gãp phÇn tÝch cùc båi dìng, ®µo t¹o ®éi ngò lao ®éng ë níc së t¹i. §ã chÝnh lµ ®éi ngò nßng cèt trong viÖc häc tËp, tiÕp thu kü thuËt, c«ng nghÖ tiªn tiÕn, n¨ng lùc qu¶n lý ®iÒu hµnh tiªn tiÕn cña níc ngoµi. C¸c dù ¸n FDI còng gãp phÇn thu hót mét lîng lín lao ®éng, gãp phÇn gi¶i quyÕt t×nh tr¹ng thÊt nghiÖp. Trang 11 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 5. Nh÷ng t¸c ®éng kh¸c Ngoµi nh÷ng t¸c ®éng trªn ®©y, FDI cßn cã mét sè t¸c ®éng kh¸c nh më réng quan hÖ kinh tÕ quèc tÕ, thóc ®Èy qu¸ tr×nh xuÊt nhËp khÈu, n©ng cao tÝnh c¹nh, ®ãng gãp ®¸ng kÓ vµo nguån thu cña ng©n s¸ch nhµ níc th«ng qua viÖc nép thuÕ cña c¸c ®¬n vÞ ®Çu t níc ngoµi vµ tiÒn thu tõ viÖc cho thuª ®Êt,…; gãp phÇn c¶i thiÖn c¸n c©n thanh to¸n quèc tÕ… IV. Mét sè h¹n chÕ cña FDI FDI kh«ng ph¶i khi nµo vµ bÊt cø ë ®©u còng ph¸t huy t¸c ®éng tÝch cùc ®èi víi ®êi sèng kinh tÕ x· héi cña níc chñ nhµ. Nã chØ cã thÓ ph¸t huy t¸c dông tèt trong m«i trêng kinh tÕ, chÝnh trÞ x· héi æn ®Þnh vµ ®Æc biÖt lµ níc nhËn ®Çu t biÕt sö dông vµ ph¸t huy vai trß qu¶n lý cña m×nh. Tuy nhiªn, qua nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vµ thùc tÕ qu¸ tr×nh thu hót FDI cña nhiÒu níc ®· chØ ra r»ng FDI cã kh«ng Ýt nh÷ng mÆt h¹n chÕ. Cô thÓ: - Nguån vèn FDI mang l¹i cho níc chñ nhµ song trªn thùc tÕ do chñ ®Çu t qu¶n lý trùc tiÕp vµ sö dông theo nh÷ng môc tiªu cô thÓ cña m×nh. - NhiÒu nhµ ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi ®· lîi dông chç s¬ hë trong luËt ph¸p vµ trong c«ng t¸c qu¶n lý cña níc chñ nhµ ®Ó trèn thuÕ, g©y t¸c h¹i ®Õn m«i trêng sinh th¸i vµ lîi Ých cña níc chñ nhµ. - ChuyÓn giao c«ng nghÖ lµ mÆt t¸c ®éng lín cña FDI, song cßn tån t¹i nhiÒu h¹n chÕ vµ nhiÒu tiªu cùc, trong ®ã cã viÖc chuyÓn giao nhá giät, tõng phÇn vµ th«ng thêng lµ c«ng nghÖ l¹c hËu vµ g©y « nhiÔm… víi gi¸ cao h¬n mÆt b»ng quèc tÕ. - Trong sè c¸c nhµ ®Çu t níc ngoµi kh«ng ph¶i kh«ng cã trêng hîp ho¹t ®éng t×nh b¸o, g©y rèi an ninh, chÝnh trÞ,… Nªu lªn nh÷ng h¹n chÕ cña FDI kh«ng cã nghÜa lµ phñ nhËn t¸c dông cña nã mµ chØ muèn lu ý r»ng kh«ng nªn qu¸ ¶o tëng vÒ nã vµ cÇn cã nh÷ng biÖn ph¸p kiÓm tra, kiÓm so¸t vµ ®èi s¸ch h÷u hiÖu ®Ó ph¸t huy mÆt tÝch cùc, h¹n chÕ mÆt tiªu cùc cña FDI. Trang 12 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 V. C¸c nh©n tè ¶nh hëng ®Õn viÖc thu hót vèn ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi HiÖn nay, nhu cÇu vèn ®Çu t ph¸t triÓn cña c¸c quèc gia rÊt lín vµ ngµy mét t¨ng, nhng kh¶ n¨ng cung cÊp vèn ®Çu t rÊt h¹n chÕ, do ®ã quan hÖ cung cÇu vÒ vèn trªn thÕ giíi rÊt c¨ng th¼ng. Kh¶ n¨ng thu hót vèn ®Çu t cña c¸c quèc gia phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè. Trong ®ã, c¸c nh©n tè c¬ b¶n lµ xu híng vËn ®éng cã tÝnh quy luËt cña c¸c dßng vèn FDI trªn thÕ giíi, chiÕn lîc ®Çu t vµ ph¸t triÓn cña c¸c tËp ®oµn ®a quèc gia, m«i trêng ®Çu t vµ kh¶ n¨ng c¹nh tranh thu hót vèn FDI cña c¸c níc tiÕp nhËn ®Çu t. 1. Xu híng vËn ®éng cña vèn FDI trªn thÕ giíi hiÖn nay - Dßng vèn FDI trªn thÕ giíi ngµy mét gia t¨ng vµ chÞu sù chi phèi chñ yÕu cña c¸c níc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn. - §Çu t ra níc ngoµi díi h×nh thøc hîp nhÊt hoÆc mua l¹i c¸c chi nh¸nh c«ng ty ë níc ngoµi (M&A) ®· bïng næ trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, trë thµnh chiÕn lîc hîp t¸c ph¸t triÓn chÝnh cña c¸c c«ng ty xuyªn quèc gia (TNCs). - Cã sù thay ®æi s©u s¾c trong lÜnh vùc ®Çu t trªn thÕ giíi - C¸c níc Mü, Anh, §øc, Ph¸p, NhËt chi phèi dßng vËn ®éng chÝnh cña vèn FDI (vµo, ra) trªn thÕ giíi. - C¸c tËp ®oµn xuyªn quèc gia ®ãng vai trß rÊt quan träng trong ®Çu t trùc tiÕp ra níc ngoµi vµ ®ang ®Èy m¹nh qu¸ tr×nh ®Çu t ra níc ngoµi. - Dßng vèn FDI ®æ vµo c¸c níc ®ang ph¸t triÓn ®ang gia t¨ng m¹nh mÏ, ®Æc biÖt lµ c¸c níc ®ang ph¸t triÓn ë Ch©u ¸ C¸c xu híng trªn cã ¶nh hëng to lín tíi viÖc thu hót FDI cña tÊt c¶ c¸c quèc gia trªn thÕ giíi. 2. ChiÕn lîc ®Çu t ph¸t triÓn cña c¸c TNCs Tõ ®Çu thËp kû 80 ®Õn nay c¸c TNCs ®· dÇn trë thµnh lùc lîng chñ yÕu, nßng cèt thóc ®Èy qu¸ tr×nh toµn cÇu ho¸, khu vùc ho¸ nÒn kinh tÕ thÕ giíi th«ng qua t¸c ®éng to lín cña c¸c TNCs trong viÖc ph©n bè nguån lùc cña nÒn kinh tÕ thÕ giíi, thóc ®Èy qu¸ tr×nh chuyÓn biÕn c¬ cÊu kinh tÕ ë c¸c quèc gia, chi phèi lu chuyÓn hµng ho¸ cña th¬ng m¹i quèc tÕ. C¸c TNCs còng ®ãng vai trß quan träng trong viÖc chuyÓn t¶i kü thuËt, c«ng nghÖ thóc ®Èy qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ë nh÷ng níc ®ang ph¸t triÓn. Do ®ã, chiÕn lîc ®Çu t ph¸t triÓn cña c¸c TNCs cã t¸c ®éng rÊt lín ®Õn dßng vµ xu híng vËn ®éng cña ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi. Trang 13 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 3. M«i trêng ®Çu t vµ kh¶ n¨ng c¹nh tranh thu hót vèn FDI cña c¸c níc tiÕp nhËn ®Çu t. Dßng FDI chØ thùc sù më réng vµ a t×m ®Õn nh÷ng n¬i cã m«i trêng ®Çu t ®¶m b¶o cho dßng vèn sinh s«i n¶y në. M«i trêng ®Çu t hÊp dÉn, cã søc c¹nh tranh ®Ó thu hót FDI tríc hÕt bao gåm c¸c nh©n tè: - Sù æn ®Þnh vÒ kinh tÕ vµ chÝnh trÞ - x· héi vµ luËt ph¸p ®Çu t - Sù mÒm dÎo vµ hÊp dÉn cña hÖ thèng chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch ®Çu t níc ngoµi. - Sù ph¸t triÓn cña c¬ së h¹ tÇng - Sù ph¸t triÓn cña ®éi ngò lao ®éng, cña tr×nh ®é khoa häc - c«ng nghÖ vµ hÖ thèng doanh nghiÖp trong níc vµ trªn ®Þa bµn. - Sù ph¸t triÓn cña nÒn hµnh chÝnh quèc gia vµ hiÖu qu¶ cña c¸c dù ¸n FDI ®· triÓn khai Tãm l¹i, FDI ®·, ®ang vµ sÏ t×m ®Õn quèc gia vµ ®Þa ph¬ng nµo cã nÒn kinh tÕ - chÝnh trÞ - x· héi æn ®Þnh, hÖ thèng ph¸p luËt ®Çu t ®Çy ®ñ, cëi më, tin cËy vµ mang tÝnh chuÈn mùc quèc tÕ cao; chÝnh s¸ch u ®·i ®Çu t linh ho¹t vµ hÊp dÉn,…. §Æc biÖt viÖc c¸c quèc gia ®ã tham gia vµo c¸c tæ chøc kinh tÕ khu vùc vµ quèc tÕ, còng nh tu©n thñ nghiªm tóc c¸c c«ng íc, quy ®Þnh vÒ luËt ph¸p ®Çu t vµ th«ng lÖ ®èi xö quèc tÕ… sÏ lµ nh÷ng yÕu tè ®¶m b¶o lßng tin vµ hÊp dÉn c¸c dßng FDI thËm chÝ cßn m¹nh h¬n viÖc ®a ra c¸c u ®·i tµi chÝnh cao… nghÜa lµ dßng FDI chØ a t×m ®Õn nh÷ng n¬i ®Çu t an toµn, ®ång vèn ®îc sö dông cã hiÖu qu¶, quay vßng nhanh vµ Ýt rñi ro. PhÇn II Thùc tr¹ng ®Çu t trùc tiÕp cña Mü ë ViÖt nam giai ®o¹n tõ 1994 ®Õn nay Mü lµ níc cã tiÒm lùc kinh tÕ m¹nh, víi hµng tr¨m c«ng ty ®a quèc gia quy m« lín, ho¹t ®éng trªn nhiÒu lÜnh vùc, Mü lµ chñ ®Çu t cña nhiÒu níc. Mü ®Çu t nhiÒu nhÊt vµo nh÷ng n¬i cã c¬ së h¹ tÇng ph¸t triÓn, tr×nh ®é lao ®éng cã chuyªn m«n cao, luËt ph¸p æn ®Þnh râ rµng, møc ®é rñi ro thÊp. Nh vËy, nh÷ng níc cã nÒn kinh tÕ cµng ph¸t triÓn cµng thu nhËn nhiÒu FDI. Vµ c¸c níc ë khu vùc Ch©u ¸ - Th¸i B×nh D¬ng (bao gåm c¶ ASEAN) lµ ®Þa chØ hÊp dÉn ®Ó thu hót FDI. Trang 14 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 N¨m 1998, dßng FDI cña thÕ giíi lµ 643.879 triÖu USD. Trong ®ã, riªng FDI ra níc ngoµi cña Mü lµ 121.644 triÖu USD, chiÕm 19% dßng vèn ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi cña toµn thÕ giíi. Trong bèi c¶nh chung ®ã, ®Ó biÕt ®îc Mü ®Çu t vµo ViÖt nam nh thÕ nµo, ta ®i vµo xem xÐt thùc tr¹ng ®Çu t trùc tiÕp cña Mü vµo ViÖt nam. I. Thùc tr¹ng ®Çu t trùc tiÕp cña Mü vµo ViÖt nam giai ®o¹n tõ 1994 ®Õn nay 1. §¸nh gi¸ chung Tõ sau khi Mü chÝnh thøc xãa bá lÖnh cÊm vËn ®èi víi ViÖt nam vµo ngµy 3/2/1994, ho¹t ®éng ®Çu t trùc tiÕp cña c¸c c«ng ty Mü vµo ViÖt nam ®· cã bíc nh¶y vät. NhiÒu c«ng ty vµ tËp ®oµn kinh tÕ Mü vµo ViÖt nam víi môc ®Ých lµ th¨m dß ho¹t ®éng ®Çu t cña thÞ trêng nµy. ChØ riªng n¨m 1994 n¨m ®Çu tiªn khi lÖnh cÊm vËn ®îc b¶i bá - sè vèn ®Çu t cña Mü vµo ViÖt nam ®· t¨ng vät lªn 120,310 triÖu USD víi 12 dù ¸n, ®a níc nµy lªn vÞ trÝ thø 14 trong danh s¸ch c¸c nhµ ®Çu t lín nhÊt vµo ViÖt nam. So víi c¶ giai ®o¹n 1988-1993, khi lÖnh cÊm vËn cßn hiÖu lùc, ®Çu t trùc tiÕp cña Mü vµo ViÖt nam víi tæng sè vèn ®¨ng ký lµ 3,34 triÖu USD. §iÒu nµy cho thÊy: tríc khi Mü xo¸ bá cÊm vËn, c¸c c«ng ty cña Mü ®· rÊt sèt ruét muèn ®îc vµo ®Çu t kinh doanh t¹i ViÖt nam, ®Ó cã c¬ héi c¹nh tranh víi c¸c c«ng ty cña NhËt B¶n, Ch©u ¢u vµ c¸c níc kh¸c. Do ®ã khi huû bá lÖnh cÊm vËn, c¸c c«ng ty Mü ®· "nh¶y" vµo ®Çu t ë ViÖt nam. Cô thÓ, sau khi huû bá lÖnh cÊm vËn 1 ngµy, ®· cã 30 c«ng ty më v¨n phßng ®¹i diÖn t¹i ViÖt nam, "më ®Çu cuéc ®Êu tranh ®Ó giµnh tr¸i tim vµ vÝ tiÒn cña ngêi ViÖt nam". ChØ vµi n¨m sau ®ã, nhÊt lµ khi b×nh thêng ho¸ quan hÖ ngo¹i giao, ®Çu t cña Mü t¹i ViÖt nam ®· t¨ng lªn nhanh chãng. Cô thÓ: N¨m 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 10/2002 Tæng céng B¶ng 1: §Çu t cña Mü t¹i ViÖt nam (TÝnh ®Õn th¸ng 10/2002 - c¸c dù ¸n cßn hiÖu lùc) Sè dù Tæng sè vèn ®Çu t Tû träng Quy m« dù ¸n ¸n (triÖu USD) (%) (triÖu USD) 12 120,310 8,57 10,03 19 397,871 28,34 20,94 16 159,722 11,38 9,98 12 98,544 7,02 8,21 15 306,955 21,87 20,46 14 66,352 4,73 4,74 12 95,275 6,79 7,94 23 110,8 7,89 4,82 19 144 1.403,680 100,00 9,75 Nguån: Bé kÕ ho¹ch vµ ®Çu t Víi quy m« vµ tèc ®é ®Çu t t¨ng kh¸ lín vµo ViÖt nam, chØ 2 n¨m sau khi lÖnh cÊm vËn ®îc dì bá, Mü ®· vît lªn thø 6 trong danh s¸ch 10 nhµ ®Çu t lín nhÊt vµo ViÖt nam vµ chØ sau NhËt, §µi Loan, Hµn Quèc, Xingapo vµ Trang 15 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Thuþ §iÓn. N¨m 1995, ®· t¹o ra mét bíc ®ét biÕn míi víi 19 dù ¸n ®Çu t cña Mü víi tæng sè vèn ®Çu t lµ 397,871 triÖu USD. §©y lµ n¨m ®¹t møc ®Çu t cao kû lôc c¶ vÒ sè lîng dù ¸n lÉn sè vèn ®Çu t vµ quy m« dù ¸n, chiÕm tíi 28,34% tæng vèn ®Çu t; 13,19% sè dù ¸n ®Çu t, víi quy m« dù ¸n b×nh qu©n ®¹t 20,94 triÖu USD - møc cao nhÊt tõ tríc ®Õn giê cña ®Çu t Mü vµo ViÖt nam vµ cao h¬n nhiÒu so víi quy m« dù ¸n cña c¶ giai ®o¹n (9,75 triÖu USD). §iÒu ®¸ng quan t©m lµ c¸c c«ng ty tÇm cì thÕ giíi cña Mü ®· tham gia chÝnh víi nh÷ng dù ¸n quy m« lín vµ cã tÇm quan träng ®èi víi t¬ng lai ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ ViÖt nam. Ch¼ng h¹n nh Mobil Oil víi dù ¸n dÇu khÝ (Má Thanh Long) 55 triÖu USD, dù ¸n khu du lÞch Non Níc cña tËp ®oµn BBI China Beach Ltd 243 triÖu USD…. VÞ trÝ nµy Mü tiÕp tôc gi÷ trong n¨m 1997, mÆc dï c¶ sè dù ¸n lÉn tæng vèn ®Çu t cña Mü vµo ViÖt nam gi¶m m¹nh (trong n¨m chØ cã thªm 12 dù ¸n víi tæng sè vèn 98,544 triÖu USD). Tuy tèc ®é ®Çu t cña Mü vµo ViÖt nam hai n¨m 1996-1997 cã dÊu hiÖu chùng l¹i do t¸c ®éng cña nhiÒu nh©n tè kh¸ch quan nh khñng ho¶ng tµi chÝnh tiÒn tÖ trong khu vùc, m«i trêng, chÝnh s¸ch ®Çu t cña ViÖt nam cha æn ®Þnh, phøc t¹p, nhiÒu rñi ro, chËm thu lîi nhuËn, chÝnh s¸ch ®èi xö cña ViÖt nam ®èi víi c¸c c«ng ty níc ngoµi nãi chung, c«ng ty Mü nãi riªng, cßn nhiÒu ph©n biÖt, cha thuËn cho c¸ch lµm ¨n kinh doanh cña hä,… Nh ng t¸c ®éng tÝch cùc cña c¸c nh©n tè kh¸c nh viÖc chÝnh phñ Mü cho phÐp C¬ quan ph¸t triÓn th¬ng m¹i Mü (TDA) chÝnh thøc më c¸c ch¬ng tr×nh hç trî ®Çu t t¹i ViÖt nam, sù cÊp phÐp ho¹t ®éng t¹i ViÖt nam cña ng©n hµng xuÊt nhËp khÈu vµ Tæ chøc ®Çu t t nh©n h¶i ngo¹i (OPIC), còng nh hiÖp ®Þnh vÒ b¶n quyÒn gi÷a chÝnh phñ hai níc ®îc ngo¹i trëng hai níc ký vµo ngµy 27/6/1997, ®· t¹o c¬ së ph¸p lý vµ nh÷ng tiÒn ®Ò quan träng trong viÖc ph¸t triÓn quan hÖ kinh tÕ hai níc nhÊt lµ lÜnh vùc ®Çu t. Sau hai n¨m theo xu híng gi¶m sót, ®Çu t cña Mü vµo ViÖt nam n¨m 1998 l¹i t¹o ®îc bíc t¨ng ®ét biÕn víi sè vèn ®Çu t t¨ng h¬n 3 lÇn so víi n¨m tríc, ®¹t 306,955 triÖu USD víi 15 dù ¸n. §iÒu nµy mét phÇn lµ do ngµy 10/3/1998, tæng thèng Mü B.Clinton ®· tuyªn bè b·i bá tï chÝnh ¸n JacksonVanik ®èi víi ViÖt nam, nh»m thóc ®Èy quan hÖ kinh tÕ víi ViÖt nam lªn mét bíc míi. PhÝa Mü cho r»ng, bá tï chÝnh ¸n Jackson-Vanik ®èi víi ViÖt nam lµ bíc ®Çu cho viÖc thùc hiÖn c¸c ch¬ng tr×nh b¶o hiÓm ®Çu t, t¹o thÕ thuËn lîi cho c¶ hai bªn ViÖt-Mü, ®ång thêi t¨ng thªm niÒm tin ®èi víi c¸c c«ng ty Mü vèn quan t©m tíi viÖc hîp t¸c ®Çu t vµo ViÖt nam. MÆc dï vèn ®Çu t t¨ng song thø h¹ng cña Mü ®· tôt xuèng vÞ trÝ thø 8 trong danh s¸ch 10 nhµ ®Çu t lín nhÊt vµo ViÖt nam. Sang n¨m 1999 - n¨m ¶m ®¹m nhÊt trong lÜnh vùc thu hót ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi vµo ViÖt nam - ®Çu t cña Mü vµo ViÖt nam còng trong t×nh tr¹ng chung. MÆc dï sè dù ¸n ®Çu t cña Mü vµo ViÖt nam gi¶m kh«ng ®¸ng kÓ so víi n¨m tríc, ®¹t 66,352 triÖu USD. NÕu nh n¨m 1995 ®îc ghi nhËn lµ Trang 16 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 n¨m ®¹t møc cao kû lôc vÒ tæng vèn ®Çu t, sè dù ¸n vµ quy m« dù ¸n th× n¨m 1999 ®¸nh dÊu møc thÊp nhÊt vÒ tæng vèn ®Çu t vµ quy m« dù ¸n cña vèn ®Çu t trùc tiÕp cña Mü vµo ViÖt nam. Quy m« trung b×nh mét dù ¸n chØ b»ng 48,62% møc trung b×nh cña c¶ giai ®o¹n vµ chØ gÇn b»ng 1/4 so víi møc t¬ng øng n¨m 1995. Sù gi¶m sót nµy ®· ®Èy Mü xuèng vÞ trÝ cuèi cïng trong danh s¸ch 10 nhµ ®Çu t lín nhÊt vµo ViÖt nam trong n¨m 1999. TÝnh ®Õn hÕt n¨m 2000, Mü chØ chiÕm 3,5% tæng vèn ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi vµo ViÖt nam, xÕp thø 9 trong tæng sè 13 níc nµy. N¨m 1999-2000 ®Çu t cña Mü vµo ViÖt nam ®· gi¶m h¼n. T×m hiÓu nguyªn nh©n suy gi¶m ®Çu t cña Mü vµo ViÖt nam cã thÓ ®a ra vµi nhËn xÐt: Sau khñng ho¶ng tµi chÝnh tiÒn tÖ khu vùc, nhiÒu níc ®· lÊy l¹i ®îc phong ®é ph¸t triÓn tèt, thay ®æi chÝnh s¸ch ®Çu t nh Th¸i Lan, Hµn Quèc… nªn ®· hót vèn níc ngoµi nhiÒu h¬n, trong ®ã cã Mü, thay v× Mü ®Çu t vµo ViÖt nam th× ®Çu t vµo c¸c níc ®ã. MÆt kh¸c, Trung Quèc lµ níc l¸ng giÒng cña ViÖt nam còng cã nhiÒu lîi thÕ h¬n trong viÖc thu hót c¸c nhµ ®Çu t Mü vµo Trung Quèc. Ngoµi ra, ph¶i kÓ ®Õn, nÒn kinh tÕ Mü b¾t ®Çu suy tho¸i, c¸c c«ng ty Mü cÇn c¬ cÊu l¹i vµ hä s½n sµng rót c¸c dù ¸n ®Çu t ë níc ngoµi nÕu nh¾m thÊy kh«ng cã hiÖu qu¶. Tuy nhiªn, sè dù ¸n ®Çu t cña Mü ®ang cã chiÒu híng t¨ng lªn. N¨m 2000, luËt ®Çu t níc ngoµi ®îc söa ®æi ®· chØ râ nh÷ng ngµnh nghÒ ®îc nhµ níc khuyÕn khÝch ®Çu t: s¶n xuÊt hµng xuÊt khÈu, sö dông kü thuËt cao, sö dông nhiÒu lao ®éng, tµi nguyªn s½n cã t¹i ViÖt nam, x©y dùng c¬ së h¹ tÇng, … Bªn c¹nh ®ã, HiÖp ®Þnh th¬ng m¹i ViÖt-Mü ®îc kÝ kÕt vµo ngµy 13/7/2000 (giê Hoa Kú) ®¸nh dÊu viÖc hoµn tÊt qu¸ tr×nh b×nh thêng ho¸ hoµn toµn quan hÖ ViÖt-Mü. Theo c¸c chuyªn gia kinh tÕ ®¸nh gi¸ th× hiÖp ®Þnh th¬ng m¹i ViÖt-Mü ®îc kÝ kÕt sÏ t¹o m«i trêng thuËn lîi h¬n ®Ó c¸c nhµ ®Çu t níc ngoµi ®Çu t vµo ViÖt nam, ®Æc biÖt lµ c¸c nhµ ®Çu t Mü. Do ®ã, n¨m 2001, ®Çu t cña Mü vµo ViÖt nam ®îc c¶i thiÖn h¬n víi 23 dù ¸n vµ tæng sã vèn ®Çu t lµ 110,8 triÖu. §iÒu nµy ®· ®a Mü lªn vÞ trÝ thø 6 trong tæng sè 10 nhµ ®Çu t lín vµo ViÖt nam n¨m 2001. MÆc dï vËy, nÕu so víi c¸c quèc gia kh¸c nh Hµ Lan - níc dÉn ®Çu ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi vµo ViÖt nam n¨m 2001- th× tæng vèn ®Çu t cña Mü cha b»ng 1/5 cña Hµ Lan. Tõ ®Çu n¨m 2002 ®Õn nay, c¸c doanh nghiÖp Mü ®· ®Çu t vµo ViÖt nam kho¶ng 20 dù ¸n víi tæng sè vèn ®Çu t ®¨ng ký gÇn 50 triÖu USD, trë thµnh 1 trong 6 níc vµ vïng l·nh thæ ®Çu t nhiÒu nhÊt vµo ViÖt nam trong n¨m nay. HiÖn nay, Mü cã kho¶ng 144 dù ¸n cßn hiÖu lùc t¹i ViÖt nam víi tæng vèn ®¨ng ký trªn 1 tØ USD, ®øng vÞ trÝ thø 13 trong sè c¸c níc vµ vïng l·nh thæ vÒ FDI vµo ViÖt nam. Trong ®ã, cã 62 dù ¸n víi tæng vèn ®Çu t 582 triÖu Trang 17 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 USD ®· ®i vµo s¶n xuÊt kinh doanh vµ 25 dù ¸n víi tæng vèn ®¨ng ký 151 triÖu USD ®ang x©y dùng dù ¸n. NÕu so víi nhiÒu ®èi t¸c ®Çu t kh¸c th× t×nh h×nh gãp vèn cña Mü, t×nh h×nh thùc hiÖn vèn ®· ®¨ng ký vµ t×nh h×nh thùc hiÖn vèn ph¸p ®Þnh ®· ®¨ng ký cña Mü lµ t¬ng ®èi thÊp. Vµ mÆc dï lµ mét níc lín víi nguån vèn dåi dµo, nhng c¸c dù ¸n cña Mü ®Çu t vµo ViÖt nam ®a sè chØ lµ nh÷ng dù ¸n nhá, quy m« mét dù ¸n thÊp h¬n c¶ møc b×nh qu©n chung cña tÊt c¶ c¸c ®èi t¸c ®Çu t (B¶ng 2) B¶ng 2: T×nh h×nh thùc hiÖn vèn vµ quy m« dù ¸n C¸c chØ tiªu Tû lÖ gãp vèn trong vèn ph¸p ®Þnh ®¨ng ký(%) Tû lÖ thùc hiÖn vèn ®Çu t ®· ®¨ng ký (%) Tû lÖ thùc hiÖn vèn ph¸p ®Þnh ®· ®¨ng ký (%) Quy m« b×nh qu©n 1 dù ¸n (triÖu USD) Mü B×nh qu©n chung 71 77 37 42 49 48 9,75 16,23 Nguån: Bé kÕ ho¹ch vµ ®Çu t. Tuy cã nh÷ng bíc ph¸t triÓn nh¶y vät, song ho¹t ®éng ®Çu t trùc tiÕp cña Mü vµo ViÖt nam cßn dõng l¹i ë nh÷ng kÕt qu¶ khiªm tèn so víi tiÒm n¨ng cña c¶ hai phÝa. §Õn nay, Mü míi chiÕm 3,2% tæng vèn ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi vµo ViÖt nam. NÕu so s¸nh vèn ®Çu t cña Mü vµo ViÖt nam víi tæng vèn ®Çu t trùc tiÕp ra níc ngoµi cña Mü th× con sè nµy hÕt søc nhá nhoi: trong suèt nh÷ng n¨m qua tû lÖ nµy cha n¨m nµo ®¹t næi 0,5% (dao ®éng trong kho¶ng tõ 0,227% ®Õn 0,456%). Nh vËy, qua nghiªn cøu qu¸ tr×nh ®Çu t cña Mü vµo ViÖt nam, ta thÊy ®Çu t cña Mü vµo ViÖt nam lóc lªn, lóc xuèng kh«ng ®Òu. Mü lµ quèc gia cã tiÒm lùc kinh tÕ m¹nh, lîng vèn ®Çu t trùc tiÕp ra níc ngoµi cña Mü lín, nhng so víi c¸c quèc gia kh¸c ®Çu t vµo ViÖt nam th× lîng vèn FDI cña Mü thu hót vµo ViÖt nam lµ qu¸ bÐ, cha t¬ng xøng víi tiÒm n¨ng lµ mét cêng quèc sè mét vÒ kinh tÕ, cha khai th¸c hÕt lîi thÕ cña mét vïng ®Êt mµ Mü ®· vµ ®ang cã mÆt. 2. C¬ cÊu ®Çu t trùc tiÕp cña Mü vµo ViÖt nam ph©n theo ngµnh kinh tÕ C¬ cÊu FDI theo ngµnh ph¶n ¸nh chiÕn lîc ph¸t triÓn kinh tÕ cña ®Êt níc, ph¶n ¸nh møc ®é phï hîp gi÷a ®Çu t vµ yªu cÇu c©n ®èi c¸c ngµnh trong nÒn kinh tÕ. Thêi gian qua, c¸c dù ¸n ®Çu t cña Mü vµo ViÖt nam ®îc thùc hiÖn trªn nhiÒu lÜnh vùc nhng møc ®é kh¸c nhau ë mçi ngµnh. Vèn ®Çu t cña Mü tËp trung chñ yÕu vµo c¸c ngµnh c«ng nghiÖp. §Çu t vµo c¸c ngµnh nµy chiÕm tû träng lín nhÊt c¶ vÒ sè lîng dù ¸n lÉn tæng vèn ®Çu t. Víi 85 dù ¸n vµ tæng vèn ®¨ng ký ho¹t ®éng trªn 760 triÖu USD. NÕu so víi ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi vµo ViÖt nam, tû träng vèn ®Çu t cña Mü vµo ngµnh c«ng nghiÖp cao h¬n nhiÒu so víi chØ sè t¬ng øng cña tæng vèn ®Çu t trùc tiÕp níc ngoµi vµo ViÖt nam: 54,17% so víi 37,78%. §iÓn h×nh Mü ®Çu t vµo ngµnh nµy lµ dù ¸n s¶n xuÊt l¾p r¸p «t« Ford víi sè vèn ®¨ng ký Trang 18 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 lµ102,6 triÖu USD, dù ¸n c«ng ty s¶n xuÊt xµ phßng, kem ®¸nh r¨ng colgate Palmolive (40 triÖu USD),… TiÕp ®Õn lµ c¸c dù ¸n ®Çu t vµo lÜnh vùc dÞch vô (tµi chÝnh, ng©n hµng, v¨n phßng cho thuª, dÞch vô phÇn mÒm, y tÕ, gi¸o dôc, …) víi 39 dù ¸n vµ tæng vèn ®Çu t ®¹t trªn 400 triÖu USD chiÕm 28,53% tæng vèn ®Çu t cña Mü vµo ViÖt nam. Tuy tû träng nhá nhng n«ng, l©m nghiÖp còng lµ lÜnh vùc ®îc c¸c nhµ ®Çu t Mü chó ý h¬n c¸c nhµ ®Çu t kh¸c víi 20 dù ¸n, tæng vèn ®Çu t ®¹t 242,811 triÖu USD (chiÕm 17,3% vèn vµ 13,89% sè dù ¸n). Cô thÓ: B¶ng 3: §Çu t trùc tiÕp cña Mü vµo ViÖt nam ph©n theo ngµnh kinh tÕ (tÝnh ®Õn th¸ng 10/2002- c¸c dù ¸n cßn hiÖu lùc) STT Chuyªn ngµnh Sè dù ¸n Tæng vèn ®Çu Tû träng t (%) I C«ng nghiÖp 85 760.347.606 54,17 C«ng nghiÖp dÇu khÝ 6 153.800.000 10,96 C«ng nghiÖp nhÑ 13 107.002.000 7,62 C«ng nghiÖp nÆng 47 346.213.606 24,66 C«ng nghiÖp thùc phÈm 11 63.120.000 4,50 X©y dùng 8 90.212.000 6,43 II N«ng, l©m nghiÖp 20 242.811.798 17,30 N«ng-L©m nghiÖp 14 178.838.686 12,74 Thuû s¶n 6 63.973.112 4,56 III DÞch vô 39 400.520.596 28,53 GTVT- Bu ®iÖn 8 55.930.540 3,98 Tµi chÝnh - Ng©n hµng 7 82.150.000 5,85 V¨n ho¸- Y tÕ- Gi¸o dôc 11 124.330.000 8,86 XD v¨n phßng- C¨n hé 5 76.833.215 5,47 DÞch vô 8 61.276.841 4,37 Tæng sè 144 1.403.680.000 100,0 Nguån: Bé KÕ ho¹ch vµ ®Çu t. Qua b¶ng trªn cho thÊy, ®Çu t cña Mü nhiÒu nhÊt lµ vµo ngµnh c«ng nghiÖp nÆng víi 47 dù ¸n chiÕm kho¶ng 1/3 sè dù ¸n ®Çu t cña Mü vµo ViÖt nam, víi tæng sè vèn ®Çu t lªn tíi 346,213 triÖu USD, chiÕm 24,66% tæng vèn ®Çu t cña Mü vµo ViÖt nam. C¸c c«ng ty Mü ®Çu t vµo ViÖt nam nh Microsoft, IBM, Hewlett-Parckard, APC, oracle,… trong lÜnh vùc tin häc; h·ng hµng kh«ng Boeing vµ Airburs trong c«ng nghiÖp hµng kh«ng; Chrysler, Ford trong c«ng nghiÖp chÕ t¹o «t«, P&G trong c«ng nghiÖp ho¸ chÊt, Pepsi vµ Cola trong lÜnh vùc níc gi¶i kh¸t… ®· trë thµnh kh¸ quen thuéc ®èi víi nh÷ng ®èi t¸c ®Çu t ë ViÖt nam. Ngµnh n«ng- l©m nghiÖp chiÕm tû träng kh«ng lín trong tæng vèn ®Çu t. Tuy nhiªn, tæng sè vèn ®Çu t vµo ngµnh nµy chiÕm 12,74% trong tæng sè vèn ®Çu t cña Mü vµo ViÖt nam víi 178,838 triÖu USD. C¸c nhµ ®Çu t Mü còng kh¸ quan t©m tíi ngµnh c«ng nghiÖp dÇu khÝ. Tuy chØ cã 8 dù ¸n nhng sè vèn ®Çu t lªn tíi 143,8 triÖu USD chiÕm 10,96%. LÝ gi¶i cho ®iÒu nµy, cã thÓ nãi Mü lµ mét níc cã nhu cÇu kh¸ lín vÒ dÇu khÝ, kho¶ng 50% dÇu tiªu thô Mü ph¶i nhËp khÈu tõ bªn ngoµi. MÆt kh¸c, dÇu khÝ vèn lµ thÕ m¹nh xuÊt khÈu cña ViÖt nam trong mÊy n¨m qua, mµ Mü Trang 19 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 ®· kh«ng mua ®îc cña ViÖt nam bao nhiªu. Do ®ã, c¸c nhµ ®Çu t Mü ®· quan t©m ®Çu t lÜnh vùc nµy. V¨n ho¸ - Y tÕ - Gi¸o dôc còng lµ mét lÜnh vùc ®îc c¸c nhµ ®Çu t Mü quan t©m víi 124,33 triÖu USD chiÕm 8,86% tæng vèn ®Çu t. TiÕp ®Õn lµ c¸c ngµnh c«ng nghiÖp nhÑ víi tæng vèn ®Çu t 107,002 triÖu USD chiÕm 7,62%; tµi chÝnh, ng©n hµng víi 7 dù ¸n, tæng vèn ®Çu t 82,150 triÖu USD chiÕm 5,8%; x©y dùng cã 8 dù ¸n víi tæng vèn ®Çu t 90,212 triÖu USD chiÕm 6,43%. Ngµnh giao th«ng vËn t¶i - Bu ®iÖn cã tæng vèn ®Çu t nhá nhÊt víi 55,93 triÖu USD. NÕu ph©n theo gi¸ trÞ dù ¸n th× ®Çu t lín nhÊt cña Mü vµo ViÖt nam lµ c¸c ngµnh níc gi¶i kh¸t, xe h¬i, ho¸ mü phÈm, chÕ biÕn n«ng s¶n, khai th¸c dÇu khÝ. Cßn nÕu ph©n theo sè dù ¸n th× Mü ®Çu t nhiÒu nhÊt vµo ngµnh chÕ biÕn thùc phÈm, vËt liÖu x©y dùng, s¶n phÈm ®iÖn tö, c¬ khÝ «t«, dÇu khÝ, ho¸ chÊt, thuèc ch÷a bÖnh. Kh¸c víi c¸c nhµ ®Çu t NhËt B¶n vµ mét sè níc Ch©u ¸ kh¸c, ®Çu t cña Mü vµo ViÖt nam phÇn lín thêng tËp trung trong c¸c ngµnh c«ng nghÖ kü thuËt cao nh dÇu khÝ, ®iÖn tö, tin häc, chÕ t¹o «t«, dÞch vô m¸y bay, x©y dùng c¬ së h¹ tÇng…. C¸c ngµnh dÞch vô ®ßi hái chi phÝ cao nh mü phÈm, níc gi¶i kh¸t,…. Vµ c¸c ngµnh sö dông nhiÒu vèn nh ho¸ chÊt, giao th«ng vËn t¶i,…. Tuy sè dù ¸n kh«ng nhiÒu nhng quy m« mét dù ¸n thêng kh¸ lín. MÆc dï ®· cã mét sè chuyÓn biÕn tÝch cùc theo híng phï hîp víi chiÕn lîc ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi nhng nh×n chung c¬ cÊu ®Çu t trùc tiÕp cña Mü theo ngµnh thêi gian qua vÉn cßn nhiÒu ®iÓm bÊt hîp lý. C¸c nhµ ®Çu t Mü lu«n muèn thu håi vèn nhanh vµ cã lîi nhuËn cao nªn thêng tËp trung vµo nh÷ng ngµnh ®¸p øng ®îc yªu cÇu nµy. C¸c ngµnh chÕ biÕn n«ng s¶n vµ thùc phÈm lµ thÕ m¹nh cña ViÖt nam song rÊt Ýt dù ¸n vµ vèn ®Çu t cho mét dù ¸n thêng nhá. C¸c lÜnh vùc cÇn thiÕt nh v¨n ho¸, gi¸o dôc, y tÕ… còng thu hót ®îc rÊt Ýt c¸c dù ¸n ®Çu t trùc tiÕp cña Mü. 3. C¬ cÊu ®Çu t ®Çu t trùc tiÕp cña Mü theo ®Þa ph¬ng C¬ cÊu kinh tÕ, c¬ cÊu ®Çu t ¶nh hëng lín ®Õn tr×nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi cña mét quèc gia. Nã t¹o ra sù hµi hoµ gi÷a c¸c vïng, c¸c ®Þa ph¬ng, do ®ã quyÕt ®Þnh sù t¨ng trëng chung cña c¶ níc. §ång thêi, quyÕt ®Þnh kho¶ng c¸ch ph©n ho¸ giµu nghÌo, møc ®é b×nh ®¼ng, æn ®Þnh x· héi. Nhµ níc ®· cã quy ho¹ch ®Çu t vµo c¸c vïng, c¸c ®Þa ph¬ng sao cho ®¶m b¶o hµi hoµ, c©n ®èi, võa cã träng ®iÓm vµo mét sè vïng ®Ó lµm ®Çu tµu t¨ng trëng. FDI lµ nguån vèn lín, v× vËy dßng ch¶y cña nã vµo ®©u sÏ ¶nh hëng lín ®Õn c¬ cÊu kinh tÕ, c¬ cÊu ®Çu t theo ®Þa ph¬ng cña ViÖt nam. Trang 20
- Xem thêm -