HÌNH TƯỢNG NAM NHI TRONG SÁNG TÁC CỦA TRƯƠNG HIỀN LƯỢNG

  • Số trang: 117 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 34 |
  • Lượt tải: 1
nhattuvisu

Đã đăng 26946 tài liệu

Mô tả:

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH Bùi Thị Mỹ Linh HÌNH TƯỢNG NAM NHI TRONG SÁNG TÁC CỦA TRƯƠNG HIỀN LƯỢNG LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC Thành phố Hồ Chí Minh – 2013 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH Bùi Thị Mỹ Linh HÌNH TƯỢNG NAM NHI TRONG SÁNG TÁC CỦA TRƯƠNG HIỀN LƯỢNG Chuyên ngành : Văn học nước ngoài Mã số : 60 22 02 45 LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. ĐINH PHAN CẨM VÂN Thành phố Hồ Chí Minh – 2013 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng công bố trong bất kì công trình nào khác. Tác giả Bùi Thị Mỹ Linh 1 LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận văn này, tôi xin gửi lời cảm ơn đến:  Tiến sĩ Đinh Phan Cẩm Vân, người trực tiếp và tận tình hướng dẫn khoa học cho tôi. Tôi xin gửi đến cô lời tri ân và biết ơn chân thành, sâu sắc nhất.  Trường Đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh, Khoa Ngữ văn, Phòng Sau Đại học và thư viện đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận văn này.  Gia đình, bạn bè đã ủng hộ, tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình làm luận văn TPHCM, ngày 30 tháng 09 năm 2013 Người viết luận văn Bùi Thị Mỹ Linh 2 MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN ........................................................................................................ 1 LỜI CẢM ƠN .............................................................................................................. 2 MỤC LỤC .................................................................................................................... 3 DẪN NHẬP .................................................................................................................. 5 1. Lí do chọn đề tài.............................................................................................................. 5 2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ............................................................................................. 5 3. Đối tượng nghiên cứu ..................................................................................................... 8 4. Phạm vi nghiên cứu ........................................................................................................ 8 5. Mục đích nghiên cứu ...................................................................................................... 8 6. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................................... 9 7. Đóng góp của luận văn ................................................................................................... 9 8. Cấu trúc của luận văn .................................................................................................... 9 CHƯƠNG 1: TRƯƠNG HIỀN LƯỢNG VÀ VĂN HỌC THỜI KÌ “ĐẠI CÁCH MẠNG VĂN HÓA”................................................................................................... 11 1.1. Xu hướng đổi mới của văn học đương đại Trung Quốc ........................................ 11 1.2. Nhà văn Trương Hiền Lượng và cuộc Đại cách mạng văn hóa............................. 14 1.3. Cơ sở hình thành loại hình nhân vật ....................................................................... 18 1.4. Chân dung người nam nhi trong tiểu thuyết của Trương Hiền Lượng ............... 22 CHƯƠNG 2: HÌNH TƯỢNG NAM NHI VỚI VẺ ĐẸP TÂM HỒN VÀ BI KỊCH TINH THẦN .............................................................................................................. 25 2.1. Người nam nhi với vẻ đẹp tâm hồn .......................................................................... 25 2.1.1. Người nam nhi giàu cá tính ..................................................................................25 2.1.2. Người nam nhi giàu khát vọng .............................................................................30 2.2. Những bi kịch tinh thần ............................................................................................ 39 2.2.1. Bi kịch bản năng ...................................................................................................39 2.2.2. Bi kịch lí tưởng .....................................................................................................46 2.3. Người nam nhi với vấn đề tính dục .......................................................................... 49 2.3.1. Lăng kính giai cấp và vấn đề tính dục ..................................................................49 2.3.2. Vấn đề tính dục và tình yêu ..................................................................................54 CHƯƠNG 3: NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG HÌNH TƯỢNG NGƯỜI NAM NHI62 3.1. Nghệ thuật miêu tả nhân vật .................................................................................... 62 3.1.1. Nghệ thuật miêu tả ngoại hình nhân vật ...............................................................62 3 3.1.2. Nghệ thuật miêu tả nội tâm nhân vật ....................................................................68 3.2. Lời thoại nhân vật...................................................................................................... 73 3.2.1. Lời đối thoại .........................................................................................................73 3.2.2. Lời độc thoại.........................................................................................................81 3.3. Không gian nghệ thuật .............................................................................................. 86 3.3.1. Không gian nhà tù ................................................................................................86 3.3.2. Không gian căn buồng ..........................................................................................89 3.4. Tính trữ tình ............................................................................................................... 93 KẾT LUẬN ................................................................................................................ 98 TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................................................... 100 PHẦN PHỤ LỤC ..................................................................................................... 105 4 DẪN NHẬP 1. Lí do chọn đề tài Sau cuộc Đại cách mạng văn hóa cùng với chính sách cải cách, mở cửa về mặt kinh tế, xã hội, văn học đương đại Trung Quốc vận động theo hướng dân chủ hóa, có nhiều khởi sắc, đạt được nhiều thành tựu. Nhà văn phản ánh cuộc sống với cái nhìn đa diện, đa chiều bởi cuộc sống vốn phức tạp, bề bộn nhiều niềm vui và nước mắt. Nhiều nhà văn Trung Quốc đã được độc giả Việt Nam biết đến như Mạc Ngôn, Giả Bình Ao, Phùng Kí Tài, Thiết Ngưng… Một trong những gương mặt góp phần làm rực rỡ nền văn học đương đại Trung Quốc là Trương Hiền Lượng. Vấn đề nam nhi lại được đặt ra mạnh mẽ ở đất nước Trung Hoa. Trong mối quan hệ phương Đông và phương Tây, ở phương Đông vai trò của người nam nhi lại có phần gánh nặng hơn về trách nhiệm với gia đình, xã hội. Qua ngòi bút tài hoa của Trương Hiền Lượng, ông vừa kế thừa những quan niệm cũ vừa đặt ra nhiều vấn đề có tính đột phá qua hình tượng người nam nhi. Ông đặc biệt đi sâu khai thác kiểu người nam nhi trí thức, số phận của họ thăng trầm cùng số phận lịch sử. Tác phẩm của nhà văn Trương Hiền Lượng được dịch ra tiếng Việt nhiều nhưng hầu như chỉ được tiếp cận ở góc độ dịch mà ít nghiên cứu. Xuất phát từ những lí do trên, người viết nghiên cứu tác giả Trương Hiền Lượng với một khía cạnh nổi bật thuộc nội dung tác phẩm, đó là hình tượng nam nhi nhằm thỏa mãn niềm say mê của bản thân và phục vụ thiết thực cho công tác giảng dạy. Chúng tôi hi vọng mở ra một hướng tiếp cận khoa học về sáng tác của Trương Hiền Lượng, một nhà văn tài năng trong nền văn học đương đại Trung Quốc. 2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Có rất ít công trình nghiên cứu tiểu thuyết Trương Hiền Lượng. Ở đây, chúng tôi xin tổng hợp những bài nghiên cứu và chia lịch sử nghiên cứu về tác giả Trương Hiền Lượng thành hai nhóm vấn đề lớn như sau: * Những công trình nghiên cứu Trương Hiền Lượng ở Trung Quốc Viết về văn học đương đại Trung Quốc, có rất nhiều bài nghiên cứu như: nghiên cứu của Vương Khánh Sinh trong Trung Quốc đương đại văn học, nghiên 5 cứu của Hồng Tử Thành trong Trung Quốc đương đại văn học sử, nghiên cứu của Trần Tư Hòa trong Trung Quốc đương đại văn học sử giáo trình,… Nhà văn Trương Hiền Lượng có một vị trí đặc biệt trong văn đàn văn học đương đại Trung Quốc. Việc nghiên cứu về nhà văn Trương Hiền Lượng cũng được giới phê bình quan tâm. Thông qua việc tìm hiểu, chúng tôi đã tổng hợp tình hình nghiên cứu về nhà văn Trương Hiền Lượng ở một số phương diện sau: ◊ Thứ nhất là nghiên cứu về vấn đề giới tính trong tiểu thuyết của Trương Hiền Lượng (张贤亮小说中的性别政治). Đây là một vấn đề khá nổi bật trong các tác phẩm của ông. Trong đó, cũng có những nghiên cứu nhỏ về hình tượng nữ trong tác phẩm Cây hợp hoan (张贤亮《绿化树》女性形象) hay nghiên cứu về sự xung đột giữa thân xác và dục vọng trong Một nửa đàn ông là đàn bà (《男人的一半是女人: 与理想冲突的女人身体与欲望) ◊ Thứ hai là nghiên cứu về những thay đổi trong tiểu thuyết của Trương Hiền Lượng (浅谈张贤亮小说创作的前后变化). Những thay đổi này cũng nằm trong sự thay đổi của nền văn học đương đại Trung Quốc. ◊ Một vấn đề nữa cũng được các nhà nghiên cứu, phê bình Trung Quốc quan tâm, đó là vấn đề người trí thức trong tác phẩm của nhà văn (张贤亮: 对知识分子精神世 界的探索与表现). * Những công trình nghiên cứu Trương Hiền Lượng ở Việt Nam ◊ Bài nghiên cứu “Tiểu thuyết gợi sự suy ngẫm, giàu tính triết lí của Trương Hiền Lượng”, giáo sư Lê Huy Tiêu đã đi phân tích tiểu thuyết của Trương Hiền Lượng là sự kết tinh của thơ ca và triết học dựa trên tinh thần do cuộc sống cay đắng tạo nên. Giáo sư phân tích bất luận là nhân vật nào trong sáng tác của Trương Hiền Lượng cũng đều mang tính triết lí sâu sắc. Đó là nhân vật người lái xe trong truyện ngắn Sôrubulak, Chương Vĩnh Lân trong Cây hợp hoan, Một nửa đàn ông là đàn bà hay Trần Bảo Thiếp trong Phong cách nam nhi. Tiểu thuyết của Trương Hiền Lượng còn gợi cho độc giả được thưởng thức một vẻ đẹp “không hoàn chỉnh” trong vết thương đau khổ, đó là cái đẹp của nội tâm phóng khoáng, vẻ đẹp của phong cảnh vùng quê Tây Bắc. 6 ◊ Luận văn Thạc sĩ “Tính triết lí và trữ tình trong tiểu thuyết của Trương Hiền Lượng” (Đại học KHXH và NV Hà Nội năm 2012), Hoàng Thị Lan làm rõ triết lí về cái đói và sự tồn tại, triết lí giữa tự do và kìm kẹp, triết lí giữa sự sống và cái chết. Tuy nhiên, luận văn này người viết chỉ tập trung đi vào nghiên cứu “Tính triết lí – trữ tình” qua hai tác phẩm Cây hợp hoan và Một nửa đàn ông và đàn bà. Người viết chưa đi khai thác hình tượng nam nhi được nhà văn Trương Hiền Lượng thật sự chú ý. ◊ Bài đăng trên online http://vietnamese.cri.cn ngày 16 tháng 12 năm 2010, giới thiệu về cuộc đời, sự nghiệp của nhà văn Trương Hiền Lượng. Ông đã bày tỏ những trăn trở: “Tôi cảm thấy rất tự hào, vì tôi cùng vận mệnh với dân tộc Trung Hoa cũng đang gặp trắc trở, hơn nữa lúc đó ngoài tôi ra nhiều công nhân, nông dân, cán bộ và tri thức gặp phải chuyện tan cửa, nát nhà, lạc vợ, xa con, mất tự do, thậm chí mất tính mạng, tôi vẫn phải coi là người may mắn sống sót”. Chính vì vậy, bằng ngòi bút tài hoa của mình, ông đã ghi lại một cách chân thật một thời kì lịch sử để lại nhiều đau thương không chỉ trên bản thân người thi sĩ mà còn cả dân tộc Trung Hoa. ◊ Bài đăng trên báo văn nghệ trẻ, ông trả lời phỏng vấn: “Tôi là một người đi bán đảo hoang”, Trương Hiền Lượng đã biến đống hoang tàn đổ nát trở nên đậm nét văn hóa của dân tộc mình. Trong quá trình ông làm kinh doanh, đầu tư xây dựng thành phố điện ảnh Trấn Bắc Bảo cũng là quá trình thâm canh tác phẩm của ông sau này. Trương Hiền Lượng được xếp vào 100 nhà văn có ảnh hưởng ở thế kỉ XX. ◊ Bài phỏng vấn trên báo Thể thao văn hóa, Trương Hiền Lượng là một trong mười người Trung Quốc được công nhận là nhân vật văn hóa kiệt xuất vào năm 2004. Trong bài trả lời phỏng vấn, ông đã đưa ra ý kiến của mình về việc sáng tác văn học Trung Quốc hiện nay: “Nữ nhi viết cũng tốt, nam nhi viết cũng hay. Tôi cho rằng hiện nay đã bước vào giai đoạn tự do sáng tác, đây là biểu hiện cụ thể của sự chuyển đổi quĩ đạo văn hóa Trung Quốc”. Nhìn chung, những công trình nghiên cứu về nhà văn Trương Hiền Lượng và tác phẩm của ông ở Việt Nam còn khá ít. Vì vậy, chúng tôi muốn đi nghiên cứu sáng tác Trương Hiền Lượng với một khía cạnh nổi bật trong tác phẩm của ông, đó là hình tượng nam nhi. 7 3. Đối tượng nghiên cứu Để nghiên cứu về những tác phẩm văn học của một nhà văn thì có rất nhiều phương diện để bàn luận. Luận văn nghiên cứu một phương diện thuộc nội dung của tác phẩm văn học trong sáng tác của Trương Hiền Lượng. Từ việc chọn hình tượng nam nhi làm đối tượng nghiên cứu, chúng tôi xác định đi tìm hiểu về văn học thời kì Cách mạng văn hóa, đi sâu về tấn bi kịch tinh thần của nhân vật và vẻ đẹp tâm hồn của họ, nghệ thuật xây dựng hình tượng nam nhi trong sáng tác của Trương Hiền Lượng. 4. Phạm vi nghiên cứu Trương Hiền Lượng sáng tác nhiều thể loại: Truyện ngắn, truyện vừa, tiểu thuyết. Tác phẩm của ông được dịch ra rất nhiều thứ tiếng: tiếng Anh, tiếng Nga… Ở đề tài này, chúng tôi nghiên cứu một truyện vừa và hai bộ tiểu thuyết (dựa trên nguồn dịch: Phan Văn Các, Trịnh Trung Hiếu và Trần Đình Hiến dịch). Ngoài ra trong quá trình nghiên cứu chúng tôi còn tham khảo những sáng tác khác như truyện ngắn, những bài trả lời phỏng vấn… đã được dịch sang tiếng Việt. 1. Phong cách nam nhi (1994), Lê Văn Các và Trịnh Trung Hiếu dịch, Nxb Hà Nội. 2. Một nửa đàn ông là đàn bà (1989), Phan Văn Các và Trịnh Trung Hiếu dịch, Nxb Trẻ và Nxb Lao động. 3. Cây hợp hoan (2004), Trần Đình Hiến dịch, Nxb Phụ nữ, Hà Nội. 4. Thời thanh xuân, Trần Đan Yến, Thái Nguyễn Bạch Liên dịch, Nxb Thuận Hóa, Hà Nội. 5. Một tỉ sáu, Phạm Tú Châu dịch, Nxb Văn hóa Phụ nữ, Hà Nội. 5. Mục đích nghiên cứu Mục đích của người nghiên cứu khi thực hiện luận văn này để hiểu một cách sâu sắc thế giới hình tượng nam nhi trong sáng tác của Trương Hiền Lượng. Đồng thời, qua việc nghiên cứu hình tượng nam nhi, chúng tôi muốn tìm hiểu phong cách sáng tác của ngòi bút này và tìm cơ sở khẳng định đóng góp của nhà văn đối với sự phát triển của văn học nghệ thuật đương đại Trung Quốc. 8 6. Phương pháp nghiên cứu Để thực hiện đề tài này, chúng tôi đã sử dụng một số phương pháp nghiên cứu sau: Phương pháp hệ thống: Phương pháp này giúp chúng tôi đặt đối tượng nghiên cứu trong một hệ thống để thấy được tính toàn diện. Phương pháp lịch sử - xã hội học: Đặt đối tượng nghiên cứu vào một bối cảnh xã hội để nghiên cứu, tránh xa rời thực tiễn. Mặc dù sáng tác văn học phải có sự hư cấu, tuy nhiên có thể nói hơn ai hết Trương Hiền Lượng đã ghi lại một cách rất chân thực những gì mà bản thân ông đã trải nghiệm trong thời Đại cách mạng văn hóa. Phương pháp phân tích tổng hợp: Chúng tôi trực tiếp khảo sát văn bản, từ đó phân tích để đưa ra những luận điểm tổng hợp khái quát. Phương pháp so sánh: Đặt hình tượng nam nhi trong mối quan hệ với các kiểu nhân vật khác trong sáng tác của Trương Hiền Lượng. Phương pháp miêu tả: Dùng cách thức miêu tả, kể chyện để tái hiện lại những sự kiện, tình tiết mang tính triết lí trong tác phẩm. Phương pháp phê bình tiểu sử: Phương pháp này giúp chúng tôi có cái nhìn cụ thể hơn về những tác động từ cuộc đời của nhà văn Trương Hiền Lượng lên hình tượng người nam nhi trong tác phẩm. 7. Đóng góp của luận văn Nghiên cứu “Hình tượng nam nhi trong sáng tác của Trương Hiền Lượng”, chúng tôi hi vọng sẽ góp phần nhỏ để giới thiệu hình tượng nam nhi, một chân dung mới mẻ, đặc sắc trong sáng tác của ông. Đồng thời cũng cho thấy những đóng góp của nhà văn cho sự nghiệp văn học Trung Quốc. 8. Cấu trúc của luận văn Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục, tài liệu tham khảo, luận văn gồm có 3 chương. Chương 1: Nhà văn Trương Hiền Lượng và văn học thời kì Đại cách mạng văn hóa. Chúng tôi sẽ làm rõ xu hướng đổi mới của văn học đương đại Trung Quốc, mối quan hệ mật thiết giữa nhà văn Trương Hiền Lượng và cuộc Đại cách mạng văn hóa, 9 cơ sở hình thành loại hình nhân vật, chân dung người nam nhi trong tiểu thuyết của Trương Hiền Lượng. Chương 2: Người nam nhi với vẻ đẹp tâm hồn và bi kịch tinh thần; Người nam nhi với vấn đề tính dục. Chương 3: Nghệ thuật xây dựng hình tượng người nam nhi. Chúng tôi làm rõ nghệ thuật miêu tả ngoại hình và nội tâm nhân vật, lời thoại của nhân vật, không gian nghệ thuật và tính trữ tình trong tiểu thuyết của Trương Hiền Lượng. 10 CHƯƠNG 1: TRƯƠNG HIỀN LƯỢNG VÀ VĂN HỌC THỜI KÌ “ĐẠI CÁCH MẠNG VĂN HÓA” 1.1. Xu hướng đổi mới của văn học đương đại Trung Quốc Đại cách mạng văn hóa bắt đầu vào năm 1966, theo chỉ thị của chủ tịch Mao Trạch Đông, hội nghị Bộ Chính trị mở rộng của Đảng Cộng Sản Trung Quốc đã chính thức phát động phong trào “Đại Cách Mạng Văn Hóa Vô Sản”, người trí thức là đối tượng bị bức hại trực tiếp và nhiều nhất trong cuộc vận động này: “Trong những năm đầu thập kỉ 60, do sai lầm tả khuynh trong chỉ đạo, khoa học xã hội và nhân văn ở Trung Quốc gặp nhiều khó khăn và chịu nhiều tổn thất. Những mâu thuẫn trong nội bộ lãnh đạo của Đàng Cộng Sản Trung Quốc đã làm ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động xã hội và đời sống văn nghệ Trung Quốc. Nhiều tác giả, tác phẩm bị quy chụp là cỏ độc, là chống Đảng một cách vô căn cứ. Tháng 11 năm 1963, Mao Trạch Đông đã phê phán Bộ Văn Hóa là “Bộ của Đế Vương quan tướng, của các tài tử giai nhân, của thây ma ngoại quốc” Cuộc Đại các mạng văn hóa kết thúc vào năm 1976, văn học Trung Quốc đi vào thời kì nở rộ, đạt được nhiều thành tựu xuất sắc. Đặc biệt từ sau năm 1976 đến năm 1982, những Đảng viên cộng sản được sự ủng hộ của quần chúng nhân dân đã kiên quyết chống lại bọn “bè lũ bốn tên” từng làm khuynh đảo văn đàn Trung Quốc một thời. Đất nước đã thoát ra khỏi cuộc Đại cách mạng văn hóa, đưa xã hội Trung Quốc từ thời trung cổ tối tăm, dần dần được hồi sinh, người dân dần dần quay trở về với cuộc sống bình thường, mọi suy nghĩ của con người được giải phóng. Tháng 5 năm 1978, Đại hội mở rộng lần thứ III của Hội lien hiệp văn học nghệ thuật Trung Quốc khóa 3, khôi phục hội văn liên, Hội nhà văn Trung Quốc và các Hội nhà văn địa phương… Cùng với đường lối “bốn hiện đại hóa” theo đường lối, tư tưởng của Đặng Tiểu Bình, văn học đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ. Văn học đương đại Trung Quốc xuất hiện nhiều trào lưu tiểu thuyết mới: dòng “văn học tiên phong”, dòng “văn học tả thực”, dòng “siêu thực”, dòng “hiện đại chủ nghĩa”… nhưng đáng chú ý là dòng “văn học vết thương” và “văn học phản tư” góp phần mở ra một thời kì nở rộ cho văn đàn đương đại Trung Quốc. 11 Thế hệ nhà văn xuất hiện sau cuộc Đại cách mạng văn hóa làm nên diện mạo nền văn học Trung Quốc. Hơn ai hết, thế hệ nhà văn này là những nạn nhân, chịu nhiều đau khổ, bị bức hại tàn khốc trong những năm tháng rối ren, loạn lạc nhưng họ là những người mẫn thế, dám nghĩ, dám làm. Họ không phủ định hiện thực bằng những lí thuyết dối trá “tô hồng” hay chủ trương “hai kết hợp”, tức là kết hợp “Chủ nghĩa hiện thực cách mạng” với “Chủ nghĩa lãng mạn cách mạng”. Những lớp nhà văn này thẳng thắn nhìn thẳng vào hiện thực đau khổ, không né tránh, vạch trần tội lỗi của bọn “bè lũ bốn tên”, vạch trần những tàn dư xấu xa trong xã hội. Thế hệ nhà văn này rất đông đảo: Trương Hiền Lượng, Lưu Tâm Vũ, Mạc Ngôn, Lưu Hằng, Giả Bình Ao, Phùng Kí Tài, Thẩm Dung… Lớp nhà văn này đã tạo ra dòng “Văn học vết thương”, tố cáo một cách trực diện tính chất vô nhân đạo của cuộc Đại cách mạng văn hóa, triệt để phê phán những sai lầm, ấu trĩ một thời, đi sâu mổ xẻ vết thương thể xác và tinh thần, khẳng định những giá trị đạo đức tốt đẹp, đề cao vai trò của con người chân chính. Ban đầu, từ “vết thương” trong “văn học vết thương” được dùng theo nghĩa hẹp, chỉ những nỗi đau, cảm thương, bi kịch. Đặc biệt, trong thời Đại cách mạng văn hóa, con người chịu nhiều tổn thương rất lớn về thể xác và tinh thần. Sáng tác văn học cũng bị hạn chế trong một thời gian khá dài. Mở đầu là tiểu thuyết Chủ nhiệm lớp của Lưu Tâm Vũ được đăng trên tờ báo Văn học nhân dân số 11 năm 1977, tố cáo bọn phản động trong Đại cách mạng văn hóa đã làm hủy hoại tâm hồn bao thế hệ trẻ. Truyện ngắn “Vết thương” của Lô Tân Hoa đăng trên Văn hối báo ngày 11 tháng 8 năm 1978, đã xoáy sâu vào nỗi đau thể xác và tinh thần, tác phẩm đã tiếng nói đầu tiên phủ định triệt để Đại cách mạng văn hóa, càng thúc đẩy dòng văn học vết thương. Tiếp theo hàng loạt tác phẩm phê phán hành động của bọn “Hồng vệ binh” chỉ biết răm rắp làm theo một cách ngu xuẩn, đã gây ra những hành động tàn bạo, chà đạp lên cuộc sống của người dân, đặc biệt bức hại những người tri thức, đẩy họ vào chuỗi ngày bi kịch. Những tác phẩm đã chỉ thẳng đường lối “cuộc đấu tranh chống phái đi theo con đường Tư Bản” là hoang đường, không có cơ sở thực tế. Cả xã hội đang bị đường lối “tả khuynh” gò bó, thống trị, coi xã hội trong mười năm Đại cách mạng văn hóa là một nhà tù giam cầm con người. Bên cạnh đó, không chỉ nhằm mục đích phủ định 12 cuộc Đại cách mạng văn hóa mà còn phủ định mạnh mẽ kiểu sáng tác bưng bít, che đậy cho Cách mạng văn hóa. Tiểu thuyết dòng “văn học vết thương” không chỉ miêu tả bi kịch mà còn chú ý khắc họa tính cách , xây dựng những nhân vật điển hình. Văn học “vết thương” đã khôi phục lại truyền thống chủ nghĩa hiện thực mà Lỗ Tấn là một cây bút tiêu biểu. Độc giả có dịp thưởng thức nhiều tác phẩm có giá trị: Ôi (Phùng kí Tài), Tôi là ai (Tông Phác), Câu chuyện của lão Huỳnh và con chó (Trương Hiền Lượng), Mãi mãi là mùa xuân (Thẩm Dung), Tỉnh lại đi, em ơi (Lưu Tâm Vũ)… Gần gũi với tiểu thuyết “Văn học vết thương” là dòng tiểu thuyết “văn học phản tư”. Dựa trên “Quyết nghị của Trung ương Đảng cộng sản Trung Quốc về các vấn đề lịch sử từ ngày dựng nước đến nay” (1981), các nhà văn có cơ sở để lí giải những vấn đề khó nói, có điều kiện chạm đến những “vùng cấm” mà xưa không được mô tả. Không dừng lại ở việc mổ xẻ vết thương, nghiêng về phơi bày những đau khổ trong những năm tháng động loạn, dòng “văn học phản tư” hướng về việc truy tìm căn nguyên của nỗi đau khổ, đi tìm những khuất mắc chưa có lời giải đáp, chỉ ra nguyên nhân đã đưa đất nước Trung Hoa đi tới bờ vực thẳm. Dòng “văn học phản tư” nhìn nhận lại luồng gió “tả khuynh”, những sai lầm trong đường lối “Đại nhảy vọt”, “Chống phái hữu”, “Cuộc đấu tranh chống phái đi theo con đường Tư Bản”… Hầu hết các tiểu thuyết thuộc dòng văn học này đều thể hiện mong muốn mọi người hãy suy nghĩ lại một cách thấu đáo, cặn kẽ lịch sử để bi kịch không bao giờ tái diễn trên đất nước Trung Hoa. Những tác phẩm tiêu biểu: Câu chuyện bị cắt xén lầm của Như Chí Quyên, Cây hợp hoan củaTrương Hiền Lượng, Truyền kì núi Thiên Vân của Lê Ngạn Chu… Bước sang thế kỉ XX, người ta nhận thấy văn học Trung Quốc đang có phần nghiêng về khuynh hướng hiện đại của phương Tây, tiểu thuyết đang có một hướng đi mới. Cách khai thác bằng những thủ pháp mới của dòng ý thức từ Hemingway, William Faulkner, Borge… đi sâu khám phá nội tâm con người đã ảnh hưởng rất lớn, chi phối cách viết của các nhà văn đương đại Trung Quốc. Các nhà văn trẻ hào hứng đón nhận những thuyết hiện đại và hậu hiện đại. Từ Vương Mông, Trương Hiền Lượng, Dư Hoa, Thiết Ngưng… đều đi sâu khai thác nội tâm của con người theo kĩ 13 thuật của văn học phương Tây. Một xã hội tồn tại như một mớ hỗn độn, con người luôn mang tâm thế hoang mang, bất ổn, luôn loay hoay tìm mặt này rồi mặt khác để hiểu bản thân mình. Đó cũng chính là sự gặp gỡ nhau ở những tác phẩm Cây hợp hoan, Một nửa đàn ông là đàn bà, Thành phố không mưa, Thị trấn phù dung… Văn học còn hướng tới khôi phục giá trị đích thực của con người, đề cao tính người như Chủ nhiệm lớp của Lưu Tâm Vũ, Hồ Điệp của Vương Mông, Cây hợp hoan, Một nửa đàn ông là đàn bà… Truyện vừa Cây hợp hoan và tiểu thuyết Một nửa đàn ông là đàn bà của nhà văn Trương Hiền Lượng vẫn không thể phân tách một cách rõ ràng là thuộc dòng “văn học vết thương” hay dòng “văn học phản tư”. Tác phẩm đã thể hiện rất rõ thế giới nội tâm phức tạp của nhân vật, về vết hằn lao cải đóng dấu lên thân xác và tinh thần họ. Bên cạnh đó, tác giả suy ngẫm về một thời động loạn đã qua để nhìn nhận lại bản chất xã hội và con người. Một chủ đề nữa mà tiểu thuyết đặc biệt quan tâm, đó là miêu tả công cuộc cải cách mở cửa, đưa xã hội thoát khỏi tâm thế bị kìm kẹp. Trong công cuộc cải cách ở nông thôn và thành phố, đã phát hiện ra những tàn dư của chế độ cũ, phát hiện ra mâu thuẫn của thể chế kinh tế chính trị, không phù hợp với yêu cầu của thời đại, phản ánh sự điều chỉnh kịp thời. Những tiểu thuyết của Tưởng Tử Long, Hà Sĩ Quang, Khả Vân Lộ, Trương Khiết, Lý Quý Văn, Trương Hiền Lượng… những tác phẩm phản ánh công cuộc cải cách làm thay đổi phương thức sản xuất, quan hệ sản xuất, thay đổi quan điểm suy nghĩ của mọi người: Thanh âm mùa xuân (Vương Mông), Trăng núi không hiểu chuyện thầm kín (Chu Khắc Cần), Phong cách nam nhi (Trương Hiền Lượng)… Xu hướng đổi mới của văn học đương đại đã tạo nên một diện mạo mới cho văn đàn Trung Quốc, xuất hiện nhiều phong cách mới lạ, độc đáo,Trương Hiền Lượng là một tác giả tiêu biểu. 1.2. Nhà văn Trương Hiền Lượng và cuộc Đại cách mạng văn hóa Cuộc Đại cách mạng văn hóa kéo dài mười năm (1966- 1976) đã đưa lịch sử đất nước Trung Hoa trở về với thời trung cổ đầy tối tăm. Cuộc Đại cách mạng văn 14 hóa do Mao Trạch Đông khởi xướng và lãnh đạo bắt đầu từ ngày 16 tháng 5 năm 1966, nhằm loại bỏ những phần tử “tư sản tự do” nhưng thực chất ông muốn lấy lại thanh danh và quyền lực sau cuộc “đại nhảy vọt” bị thất bại về kinh tế, một lần nữa xã hội Trung Quốc ngày càng lấn sâu hơn vào sự khủng hoảng trầm trọng. Mao Trạch Đông ngày càng muốn khẳng định quyền lực chính trị của mình trong Đảng so với đối thủ Lưu Thiếu Kỳ và loại bỏ những bất đồng ý kiến như Đặng Tiểu Bình, Bành Đức Hoài… Đây là một sự kiện lịch sử lớn tác động đến tất cả mọi giai tầng trong xã hội, đặc biệt trừng phạt và cô lập giới tri thức, giam cầm họ trong một thứ tù không kì hạn, mất hẳn sự tự do. Cuộc Đại cách mạng văn hóa đã làm đảo lộn mọi thang bậc, giá trị trong xã hội. Một xã hội tràn ngập không khí khủng bố, thất điên bát đảo, một xã hội bao trùm sự ngột ngạt lên mọi người, hiện lên từng khuôn mặt của người đi tố giác, kẻ bị tố giác, người đi tù, kẻ coi tù, tù đàn ông, tù đàn bà, đi đâu cũng đấu tố, con người bị đọa đày với những suy tư, vật vã và nhiều trăn trở. Đại cách mạng văn hóa đã tác động đến mọi giai tầng trong xã hội, từ những người bần nông ít học đến những người tri thức, từ đàn ông, đàn bà đến người già, người trẻ, tất cả đều bị cuốn vào những phong trào đấu tố, xét lại… khi nhìn vào đó người ta thấy rất rõ những sai lầm đến mức ấu trĩ. Nhà văn Trương Hiền Lượng là một trong những gương mặt tiêu biểu của nền văn học đương đại Trung Quốc. Trương Hiền Lượng sinh năm 1936 tại Nam Kinh, quê ở Giang Tô. Ông tốt nghiệp trường trung học năm 1954 vào 18 tuổi. Khi người cha mất, ông trở thành người đàn ông trụ cột trong gia đình. Ông cùng mẹ và em gái rời khỏi Nam Kinh đến Ngân Xuyên, Ninh Hạ làm giáo viên trường văn hóa cán bộ. Mảnh đất Ninh Hạ đã thu hút chàng trai trẻ, là nơi ươm mầm tài năng nhà văn Trương Hiền Lượng. Tại đây, ông bắt đầu sáng tác, ông nghĩ “viết văn là cách tốt nhất để bộc lộ suy nghĩ của mình”. Không bao lâu, ông đã trở thành một nhà thơ tiêu biểu, nổi tiếng ở Trung Quốc. Năm 1957, bài thơ Đại phong ca in trên nguyệt san Diên Hà, đã thể hiện sự hăng hái, nhiệt huyết của tuổi thanh niên, thu hút sự quan tâm mạnh mẽ của dư luận 15 nhưng cũng chính bài thơ này, Trương Hiền Lượng bị chụp mũ “hữu phái”, bị đem ra phê phán. Ông bị lưu đày suốt 20 năm ở Trấn Bắc Bảo thuộc một địa phận tỉnh Ninh Hạ, nằm ở hướng Tây - Bắc Trung Quốc. Đây là một vùng đất xa xôi, hẻo lánh, chỉ có tiếng gió là một nét rất riêng biệt của vùng sông Hoàng Hà: “Ngẩng đầu lên ngó mênh mông - chỉ nghe tiếng gió đầu đông thổi về”. Ông bị cắt đứt mọi mối quan hệ với bên ngoài, sống lạc lõng ngay trong chính xã hội mà ông luôn tôn thờ. Mãi đến năm 1979 ông mới được minh oan và được trả tự do. Có một lần nói chuyện với Đài phát thanh quốc tế Trung Quốc, ông đã bộc bạch chia sẻ: “Tôi cảm thấy rất tự hào, vì tôi cùng một vận mệnh với dân tộc Trung Hoa. Lúc cá nhân tôi gặp chuyện không may, nông dân, cán bộ và trí thức gặp phải chuyện tan nát nhà cửa, lạc vợ xa con, mất tự do, thậm chí mất tính mạng, tôi vẫn phải coi là người may mắn, là người may mắn sống sót” Khi Trung Quốc đang có dấu hiệu chuyển mình, dần dần có những dấu hiệu thay đổi, thực hiện chính sách cải cách mở cửa. Sau hơn hai mươi năm treo bút, Trương Hiền Lượng quay lại sáng tác với tất cả niềm say mê, nhiệt huyết của mình. Mỗi trang văn, mỗi tác phẩm đều gắn liền với những bước thăng trầm của vận mệnh dân tộc. Nhìn lại chặng đường đã xảy ra trong cuộc đời mình, sống trong một thời đại bon chen, vật lộn, tranh giành, toan tính và loạn lạc, rối ren, sống trong một bầu không khí u ám, ngưng đọng. Trương Hiền Lượng đã nhìn, đã nghe và hơn hết đã trải nghiệm giúp tích lũy cho những tác phẩm của mình. Những tác phẩm đó rất tiêu biểu cho dòng “văn học vết thương”. Trương Hiền Lượng có một niềm say mê đối với hai nền văn học Pháp và văn học Nga. Ông luôn bồi đắp cho mình một nền tảng vững chắc về văn hóa cổ điển Trung Quốc. Trong hơn hai mươi năm tù đày, ông vẫn không ngừng suy nghĩ, ông chuyên tâm nghiên cứu triết học, chính trị kinh tế học Mác - xít, điều này để lại dấu ấn sâu đậm trong những tác phẩm của ông sau này. Ông đã chăm chỉ rèn luyện để trở thành một con người chân chính và một nhà văn chân chính. Ông khai thác, thu lượm nhiều chất liệu cho tác phẩm của mình, ông không viết chuyện xa lạ, lớn lao mà hầu như đó là những câu chuyện xảy ra xung quanh mình, như cái ăn (thực), sắc (đàn bà)… Đọc truyện của Trương Hiền Lượng, ta thấy 16 rõ ràng trọn vẹn một nước Trung Quốc ngày ấy, ngột ngạt không thể chịu đựng mãi được, buộc con người phải thay đổi. Mỗi câu chuyện không chỉ là một cảnh đời mà còn là vận mệnh của một đất nước với ý nghĩa triết học, xã hội lớn lao: “Nếu khi tôi mới bắt đầu viết tiểu thuyết, chỉ phản ánh số phận cá nhân tôi, thì tác phẩm không có giá trị lịch sử lớn, cũng không có sự đóng góp lớn cho xã hội. Nhưng, tác phẩm của tôi đã phản ánh trắc trở của dân tộc Trung Hoa chúng ta trong hơn 20 năm”. Ông luôn trăn trở, suy nghĩ về một thời kì lịch sử của dân tộc. Đó cũng là chủ đề xuyên suốt cuộc đời ông vì hơn ai hết ông chính là nạn nhân của những đường lối sai lầm, ấu trĩ một thời, dù bằng lòng hay không bằng lòng thì số phận của cá nhân ông đã gắn chặt với số phận của đất nước ông. Dù được tự do nhưng ông vẫn tiếp tục ở lại nông trường và sáng tác, khi ông gửi bài viết số ba, số phận của ông cũng thay đổi từ đây, đó là tiểu thuyết Cụ Hình và con chó nhỏ đã vinh dự được đạo diễn Tạ Tấn chuyển thể thành phim Cụ già với con chó. Trương Hiền Lượng liên tục cho ra đời nhiều tác phẩm có giá trị, để lại những ấn tượng độc đáo trong lòng độc giả và cả sự quan tâm của giới phê bình. Hai truyện ngắn Hồn và Xác và Xéc-pu-lắc lần lượt giành được giải thưởng “Truyện ngắn ưu tú” toàn quốc năm 1980 và năm 1983. Không chỉ dừng lại ở đó, tác phẩm Cây hợp hoan đã đem lại niềm vinh dự cho nhà văn, khi giành được giải thưởng “Truyện vừa ưu tú” toàn quốc lần thứ ba. Nhà văn Trương Hiền Lượng hăng say và hoạt động sáng tạo không ngừng, ông tiếp tục cho ra mắt độc giả cuốn tiểu thuyết Một nửa đàn ông là đàn bà, được đánh giá là một trong một trăm cuốn tiểu thuyết có ảnh hưởng nhất trong một trăm năm qua. Cuốn tiểu thuyết này cùng với truyện ngắn Nụ hôn đầu và cuốn truyện vừa Cây hợp hoan đã hợp thành cuốn Lịch trình tình cảm, tức tập một của bộ ba Những điều gợi ý của một người duy vật đã được xuất bản 60.000 bản thường và 12.000 bản bìa cứng, được Nhà xuất bản Tác gia xuất bản tại thành phố Bắc Kinh vào năm 1985. Cuốn sách này được xếp vào tủ sách Kho tàng tiểu thuyết đương đại. Không bằng lòng với cách miêu tả rập khuôn, công thức, Trương Hiền Lượng đã bắt kịp dòng với xu hướng chung của thời đại, ông đã xây dựng nên những hình tượng văn học điển hình, tiêu biểu. Ông xây dựng nên hình tượng Trần Bảo Thiếp 17 trong Phong cách nam nhi, một kiểu nhân vật trầm tư và phản tỉnh, ít nhiều mang khí chất của nhà văn. Ngòi bút của Trương Hiền Lượng tỉnh táo, sắc bén.Ông vừa kế thừa những truyền thống văn học tốt đẹp vừa có những cách tân rất mới mẻ, táo bạo. Ông đi ngược lại với cách miêu tả phiến diện, công thức, một chiều. Ông không né tránh hiện thực, mà hiện thực càng đau khổ bao nhiêu thì càng phải nhìn thẳng vào nó mà phản ánh, ông mạnh dạn phê phán hiện thực xã hội trong cuộc Đại cách mạng văn hóa. Ông đã phát hiện ra một vẻ đẹp “không hoàn chỉnh” trong vết thương đau khổ, ở nơi người ta nhìn vào chỉ thấy nỗi đau khổ, chỉ thấy vết thương thì Trương Hiền Lượng lại phát hiện ra “cái đẹp của vết thương”. Đó cũng là mục đích cá tính nghệ thuật của Trương Hiền Lượng. Hiện nay, nhà văn Trương Hiền Lượng giữ chức Phó chủ tịch Hội liên hiệp văn học nghệ thuật tỉnh Ninh Hạ, kiêm chủ tịch Hội nhà văn Ninh Hạ, đồng thời là ủy viên Đoàn chủ tịch Hội nhà văn Trung Quốc. Có lần nhìn lại chặng đường đã qua, ông tự nhủ với chính mình: “Bản thân tôi có cảm nghĩ rằng mình có thể nói là một con người sôi nổi và kiên định. Bất cứ lúc nào, tôi cũng có một niềm tin vững như bàn thạch đối với tổ quốc tôi, đối với dân tộc vĩ đại của chúng tôi. Niềm tin ấy có được không hoàn toàn nhờ sách vở mà phần lớn nhờ thể hội trong cuộc sống gian nan khốn khổ của mình” [24, tr.8]. Trương Hiền Lượng không chỉ biết đến với tư cách là một cây bút có sức hút mà còn được biết đến như một thương nhân giàu có. Ông mở một trường quay tại miền tây Trấn Bắc Bảo, ông đã biến một vùng đất hoang vu thành một vùng phong cảnh đạt chuẩn cấp quốc gia. Trương Hiền Lượng là một nhà văn tài năng của nền văn học đương đại Trung Quốc, ông là một trong mười người vinh dự nhận được danh hiệu “Nhân vật văn hóa kiệt xuất” vào năm 2004. 1.3. Cơ sở hình thành loại hình nhân vật 18
- Xem thêm -