Giảm phân và hình thành giao tử

  • Số trang: 37 |
  • Loại file: DOC |
  • Lượt xem: 110 |
  • Lượt tải: 0
dinhthithuyha

Đã đăng 3359 tài liệu

Mô tả:

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH LÀO CAI TRƯỜNG THPT CHUYÊN TỈNH LÀO CAI GIẢM PHÂN VÀ HÌNH THÀNH GIAO TỬ Tác giả: Chử Thị Bích Việt (ĐT: 01647497788) A - PHẦN MỞ ĐẦU I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Phân bào là một trong các nội dung then chốt trong phần sinh học tế bào. Kiến thức phân bào là kiến thức cơ sở học sinh cần nắm vững để có thể học tập các nội dung khác như di truyền hay sinh sản. Trong phần phân bào, giảm phân là nội dung khó và đặc biệt quan trọng khi nghiên cứu về sinh sản hữu tính. Học sinh muốn giải được các bài tập về di truyền và biến dị ở cấp độ tế bào, các bài tập về quy luật di truyền … trước hết cần hiểu rõ các cơ chế của giảm phân. Mặt khác kiến thức về hình thành giao tử cũng là nền tảng để nghiên cứu về sinh sản hữu tính, đây là nội dung học sinh thường khó nhớ và hay nhầm lẫn. Đã có nhiều tài liệu viết về quá trình giảm phân, tuy nhiên nội dung còn tóm lược, chưa minh họa rõ ràng, một số lại dài dòng khó hiểu, đặc biệt hệ thống bài tập áp dụng đa số tài liệu chưa đưa ra nhiều. Vì vậy học sinh còn gặp nhiều khó khăn trong quá trình giải các bài tập liên quan đến kiến thức giảm phân và quá trình phát sinh giao tử trong sinh sản hữu tính. Để phần nào khắc phục những lý do đó, tôi quyết định lựa chọn viết chuyên đề “Giảm phân và hình thành giao tử”. II. MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI Chuyên đề nhằm đưa ra các kiến thức lý thuyết cơ bản một cách có hệ thống. Chuyên đề còn đưa ra các hình ảnh trực quan minh họa liên quan đến các sự kiện trong giảm phân nhằm giúp người đọc dễ hiểu, dễ nhớ hơn. Hệ thống bài tập áp dụng được xây dựng từ các bài tập lý thuyết đến các bài tập tính toán phức tạp nhằm nâng cao dần kỹ năng áp dụng (các bài tập có hướng dẫn trả lời giúp người đọc dễ dàng kiểm tra câu trả lời của mình). 1 B - NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ I. HỆ THỐNG LÝ THUYẾT CƠ BẢN 1. GIẢM PHÂN Giảm phân trong hệ thống các hình thức phân bào Phân bào ở tế bào nhân sơ TRỰC PHÂN (Phân bào không tơ) SỰ PHÂN BÀO NGUYÊN PHÂN Phân bào ở tế bào nhân thực GIÁN PHÂN (Phân bào có tơ) GIẢM PHÂN 1.1. Khái niệm giảm phân Giảm phân là hình thức phân chia của các tế bào sinh dục bước vào giai đoạn chín có sự hình thành thoi vô sắc. Qua giảm phân, một tế bào lưỡng bội (2n) phân chia tạo ra bốn tế bào đơn bội (n) có số lượng nhiễm sắc thể giảm đi một nửa. * Các đặc trưng của giảm phân: + NST chỉ nhân đôi một lần nhưng trải qua hai lần phân chia. + Các tế bào con sau giảm phân không thể tiếp tục giảm phân nữa. + Giảm phân là cơ chế hình thành các giao tử. Vì vậy, có thể coi đây là quá trình phân bào đặc trưng của các loài sinh sản hữu tính. 1.2. Hình dạng, cấu trúc nhiễm sắc thể Trước khi ADN nhân đôi hoặc khi đang nhân đôi ở kỳ trung gian để chuẩn bị phân chia, mỗi nhiễm sắc thể ở dạng sợi nhiễm sắc chất mảnh. 2 Sau khi ADN đã nhân đôi, nhiễm sắc thể co lại, mỗi sợi nhiễm sắc chất xoắn và gấp lại làm nhiễm sắc thể ngắn hơn và to hơn, và ta có thể nhìn thấy chúng bằng kính hiển vi quang học. Mỗi nhiễm sắc thể đã nhân đôi (gọi là nhiễm sắc thể kép) có hai nhiễm sắc tử chị em. Hai nhiễm sắc tử mỗi cái chứa phân tử ADN giống hệt nhau, bám nhau dọc theo chiều dài bằng các phức hệ protein dính gọi là các cohesin. Tâm động là vùng đặc biệt nơi hai nhiễm sắc tử bám nhau chặt nhất. Phần của nhiễm sắc tử ở hai bên tâm động được gọi là các vai (hay cánh) của nhiễm sắc tử. Hình 1: Cặp nhiễm sắc thể tương đồng Trong tế bào lưỡng bội, các nhiễm sắc thể tồn tại thành từng cặp tương đồng (trừ cặp nhiễm sắc thể giới tính hai chiếc có thể tương đồng hoặc không tương đồng). Mỗi nhiễm sắc thể trong cặp tương đồng có nguồn gốc khác nhau (một chiếc nhận từ bố, một chiếc nhận từ mẹ). Các nhiễm sắc thể tương đồng trông giống nhau dưới kính hiển vi, nhưng chúng có thể có các bản sao khác nhau của các gen được gọi là các alen ở các locus tương ứng. Hình 2: Bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội của ruồi giấm (2n = 8) 3 Các nhiễm sắc thể tồn tại riêng rẽ trong tế bào; chỉ khi bước vào giảm phân chúng mới bắt cặp với nhau để thực hiện quá trình tiếp hợp và trao đổi chéo. 1.3. Diễn biến của quá trình giảm phân Trước khi bước vào giảm phân, tế bào sinh trưởng và thực hiện quá trình nhân đôi nhiễm sắc thể ở kỳ trung gian. Giảm phân (phân bào giảm nhiễm) gồm hai lần phân bào diễn ra liên tiếp nhau: * Phân bào giảm nhiễm I: Gồm kỳ đầu I, kỳ giữa I, kỳ sau I, kỳ cuối I * Phân bào giảm nhiễm II: Gồm kỳ đầu II, kỳ giữa II, kỳ sau II, kỳ cuối II 1.3.1. Kỳ trung gian trước giảm phân I Là giai đoạn chuẩn bị cho quá trình giảm phân, gồm các hoạt động chính sau: - Nhiễm sắc thể giãn xoắn cực đại ở dạng sợi nhiễm sắc. - Nhiễm sắc thể nhân đôi thành nhiễm sắc thể kép. Mỗi nhiễm sắc thể kép có hai cromatit dính nhau ở tâm động. - Trung thể nhân đôi. Hình 3: Kỳ trung gian 1.3.2. Quá trình giảm phân a. Giảm phân I * Kỳ đầu I Thời gian của kỳ đầu I tùy thuộc vào từng loại tế bào (có thể kéo dài cả ngày, tháng, thậm chí hàng năm). Các hoạt động trong kỳ đầu I: - Các nhiễm sắc thể (NST) bắt đầu co xoắn lại. 4 - Các NST tương đồng bắt đôi với nhau suốt chiều dài, các gen tương ứng nằm cạnh nhau. - Ở một số cặp NST tương đồng có thể xảy ra sự tiếp hợp và trao đổi chéo giữa hai cromatit không chị em, tức là trao đổi gen cho nhau giữa NST bố và mẹ (gọi là tái tổ hợp di truyền). - Mỗi trung thể di chuyển về một cực của tế bào, đồng thời các tubulin được trùng hợp kéo dài hình thành thoi vô sắc và sao phân bào (tế bào thực vật không có sao phân bào). - Màng nhân bị phân hủy. - Cuối kỳ đầu I, vi ống của thoi phân bào gắn vào một phía của nhiễm sắc thể kép tại thể động (cấu trúc protein nằm ở tâm động của các nhiễm sắc thể). Các nhiễm sắc thể bắt đầu di chuyển về mặt phẳng xích đạo (phiến giữa). Hình 4: Kỳ đầu I * Kỳ giữa I - NST đóng xoắn và co ngắn tối đa, có hình dạng và cấu trúc đặc trưng. - Các NST kép xếp thành hai hàng ở mặt phẳng xích đạo, mỗi NST trong cặp tương đồng đứng đối diện nhau và ngẫu nhiên nằm ở vị trí hàng bên này hay bên kia. 5 Hình 5: Kỳ giữa I * Kỳ sau I Các cohensin ở phần vai của NST bị phân hủy để tách các NST tương đồng. Các nhiễm sắc tử chị em vẫn dính nhau. Các tubulin giải trùng hợp làm cho các vi ống gắn vào thể động co ngắn dần kéo mỗi nhiễm sắc thể kép trong cặp tương đồng về một cực của tế bào. Hình 6: Kỳ sau I 6 Hình 7: Sự phân ly của các NST kép trong cặp tương đồng ở kỳ sau I * Kỳ cuối I và sự phân chia tế bào chất - Đầu kỳ cuối I, mỗi nửa tế bào có một bộ NST đơn bội kép (n kép). - Phân chia tế bào chất thường xảy ra đồng thời với kỳ cuối I hình thành hai tế bào con đơn bội. - Ở tế bào động vật, rãnh phân cắt được hình thành (ở tê bào thực vật, phiến tế bào được hình thành). Hình 8: Kỳ cuối I Kết thúc giảm phân I, thoi vô sắc biến mất, màng nhân tái hình thành, NST giãn xoắn. Giai đoạn nghỉ ngơi này diễn ra trong thời gian rất ngắn. Sau đó hai tế bào con bước luôn vào giảm phân II mà không có sự nhân đôi nhiễm sắc thể. Bộ nhiễm sắc thể giảm đi một nửa thực chất xảy ra ở giảm phân I, mỗi tế bào con của giảm phân I chứa bộ nhiễm sắc thể đơn bội (chỉ chứa một chiếc trong mỗi cặp tương đồng, chỉ là chiếc đó đang ở trạng thái kép). Lần giảm phân II diễn ra tương tự như nguyên phân. Thời gian của giảm phân II chỉ chiếm 1-10% tổng thời gian của giảm phân. b. Giảm phân II * Kỳ đầu II - NST đóng xoắn trở lại. - Màng nhân và nhân con tiêu biến, bộ máy phân bào được hình thành. - Ở cuối kỳ đầu II, các nhiễm sắc thể kép di chuyển về mặt phẳng xích đạo. 7 Hình 9: Kỳ đầu II * Kỳ giữa II - NST có cấu trúc kép điển hình tập trung thành một hàng ở mặt phẳng xích đạo của thoi phân bào. - Thoi vô sắc đính vào hai phía của NST kép ở tâm động. Hình 10: Kỳ giữa II * Kỳ sau II - Phân hủy các cohesin ở tâm động làm cho các nhiễm sắc tử tách nhau ra. - Các nhiễm sắc tử di chuyển về các cực đối diện như những nhiễm sắc thể riêng biệt. Hình 11: Kỳ sau II 8 Hình 12: Các nhiễm sắc tử chị em tách nhau ở kỳ sau II * Kỳ cuối II - Nằm gọn ở mỗi cực của tế bào là n NST đơn. - Thoi vô sắc tiêu biến, màng nhân và nhân con xuất hiện. Sự phân chia tế bào chất cũng đồng thời diễn ra. - Kết quả từ 1 tế bào lưỡng bội (2n) qua giảm phân với hai lần phân bào (giảm phân I và giảm phân II) sẽ cho ra 4 tế bào con đơn bội (n). - Các tế bào con sẽ tiếp tục hoàn thiện để trở thành giao tử theo những cách khác nhau ở giới đực và giới cái của mỗi loài (sẽ trình bày trong mục II). Hình 13: Kỳ cuối II 1.4. Hoạt động của nhiễm sắc thể trong quá trình giảm phân và nguồn gốc biến dị di truyền ở đời con trong sinh sản hữu tính 1.4.1. Sự tiếp hợp và trao đổi chéo giữa các nhiễm sắc thể trong cặp tương đồng Quá trình trao đổi chéo chỉ xảy ra giữa các nhiễm sắc tử không chị em trong cặp nhiễm sắc thể tương đồng. Số vị trí trao đổi chéo xảy ra trên một cặp nhiễm sắc thể phụ thuộc vào chiều dài của nhiễm sắc thể và vị trí của các tâm động của chúng. 9 Trao đổi chéo bắt đầu rất sớm ở kỳ đầu I, khi các nhiễm sắc thể tương đồng bắt đôi lỏng lẻo với nhau suốt dọc chiều dài của chúng. Mỗi gen trên một nhiễm sắc thể tương đồng bắt cặp chính xác với gen tương ứng trên nhiễm sắc thể tương đồng kia. Trao đổi chéo tạo ra các nhiễm sắc thể với các tổ hợp mới các alen của bố và các alen của mẹ. Ví dụ hình 14: Một nhiễm sắc thể tương đồng chứa các alen A,B,D; nhiễm sắc thể tương đồng kia chứa các alen a,b,d. Cặp nhiễm sắc thể tương đồng này xảy ra trao đổi chéo giữa A với a và giữa B với b. Kết quả sẽ được các nhiễm sắc thể mang tổ hợp các alen mới khác với nhiễm sắc thể ban đầu, đây là nguồn phát sinh biến dị di truyền quan trọng trong sinh sản hữu tính. Hình 14: Trao đổi chéo trong cặp nhiễm sắc thể tương đồng 1.4.2. Sự phân ly độc lập của các nhiễm sắc thể Sau khi tiếp hợp và trao đổi chéo, các cặp nhiễm sắc thể di chuyển và xếp thành hai hàng ở mặt phẳng xích đạo (phiến giữa). Sự sắp xếp nhiễm sắc thể trong cặp tương đồng được định hướng một cách ngẫu nhiên. Bởi vậy, 50% cơ hội để một tế bào con nhất định của giảm phân I sẽ nhận nhiễm sắc thể có nguồn gốc từ mẹ của một cặp tương đồng và 50% cơ hội sẽ nhận được nhiễm sắc thể có nguồn gốc từ bố của cặp đó. Vì mỗi cặp nhiễm sắc thể tương đồng được định hướng một cách độc lập nhau trong kỳ giữa I, nên các nhiễm sắc thể tương đồng của bố và của mẹ ở mỗi cặp sẽ phân ly độc lập nhau về các tế bào con trong giảm phân I. Mỗi tế bào con đại diện cho một tổ hợp có thể có của các nhiễm sắc thể bố và mẹ có trong tế bào ban đầu. Tuy nhiên, một tế bào lưỡng bội giảm phân chỉ cho ra hai trong số các tổ hợp có thể có của các tế bào con vì một tế bào mẹ chỉ có thể có một trong các cách sắp xếp nhiễm sắc thể ở kỳ giữa I chứ không phải tất cả. 10 Chỉ khi ta xét đến một số lượng lớn các tế bào lưỡng bội thực hiện giảm phân thì mới có thể cho ra các tế bào con có tất cả các kiểu tổ hợp với số lượng xấp xỉ nhau. Một loài có bộ đơn bội nhiễm sắc thể là n, số cách sắp xếp nhiễm sắc thể ở kỳ giữa I là 2n-1 và số lượng các tổ hợp có thể có khi các nhiễm sắc thể phân ly độc lập trong quá trình giảm phân là 2n. Hình 15: Với 2 cặp nhiễm sắc thể có 2 khả năng sắp xếp các nhiễm sắc thể ở kỳ gữa I và có thể tạo ra 4 kiểu tổ hợp khác nhau Hình 16: Với 3 cặp nhiễm săc thể có khả năng tạo ra 8 kiểu tổ hợp khác nhau. 1.4.3. Nguồn gốc biến dị di truyền ở đời con trong sinh sản hữu tính 11 Ở các loài sinh sản hữu tính, hoạt động của các nhiễm sắc thể trong giảm phân và trong thụ tinh là nguyên nhân làm nảy sinh hầu hết các biến dị ở mỗi thế hệ. Hoạt động của nhiễm sắc thể trong giảm phân bao gồm sự trao đổi chéo giữa các nhiễm sắc tử không chị em trong cặp NST tương đồng và sự phân ly độc lập của các nhiễm sắc thể. Các nội dung này đã được đề cập ở trên. Bây giờ chúng ta hãy xét đến sự thụ tinh ngẫu nhiên. Ví dụ ở người, mỗi tinh trùng và trứng có một trong số 223 kiểu tổ hợp các nhiễm sắc thể hình thành do sự phân ly độc lập của các nhiễm sắc thể. Sự kết hợp của trứng và tinh trùng trong thụ tinh sẽ tạo ra hợp tử với một trong số 223 . 223 tổ hợp lưỡng bội (khoảng 70 tỉ tỉ). Nếu kết hợp với biến dị tạo ra bởi trao đổi chéo thì số tổ hợp thật trong thực tế là vô cùng lớn. 2. HÌNH THÀNH GIAO TỬ Ở ĐỘNG VẬT VÀ THỰC VẬT 2.1. Hình thành tinh trùng và trứng ở động vật a. Sự hình thành giao tử đực (tinh trùng) Các tế bào sinh dục trong tinh hoàn (tinh nguyên bào) phân bào nguyên nhiễm  Nhiều tinh nguyên bào khác, sau đó lớn lên hình thành tinh bào cấp I. Tinh bào cấp I thực hiện giảm phân I  Tạo ra hai tế bào đơn bội gọi là tinh bào cấp II. Tinh bào cấp II sau khi giảm phân lần II  Tạo ra các tinh tử đơn bội (n). Các tinh tử trải qua quá trình biến thái để hình thành tinh trùng có đầu chứa nhân và đuôi để vận động. Như vậy từ một tinh nguyên bào (2n) sẽ cho ra 4 tinh tử đơn bội, sau phát triển thành 4 tinh trùng đơn bội. b. Sự hình thành giao tử cái (trứng) Các tế bào sinh dục trong buồng trứng (noãn nguyên bào) phân chia nguyên nhiễm  Tạo ra nhiều noãn bào và lớn lên thành noãn bào cấp I. Noãn bào cấp I thực hiện giảm phân I  Tạo ra hai tế bào đơn bội gồm 1 tế bào có kích thước lớn là noãn bào cấp II và 1 tế bào có kích thước nhỏ. Tế bào nhỏ thực hiện giảm phân II để tạo 2 thể định hướng. Noãn bào cấp II giảm phân lần II  Tạo ra hai tế bào đơn bội gồm 1 tế bào lớn hơn phát triển thành trứng và 1 thể định hướng. Ở người, trứng khi thụ tinh đang ở giai đoạn noãn bào cấp II. Sau thụ tinh, 12 noãn bào cấp II mới thực hiện giảm phân II tạo trứng, nhân của trứng kết hợp với nhân của tinh trùng để hình thành hợp tử. Như vậy từ 1 noãn bào (2n) sẽ cho ra 1 trứng (n) và 3 thể định hướng (còn gọi là thể cực). Các thể cực sau sẽ bị thoái hoá. Hình 17: Sự hình thành tinh trùng và trứng ở động vật 2.2. Hình thành giao tử ở thực vật Các tế bào mẹ hạt phấn trong bao phấn và các tế bào mẹ túi phôi trong noãn thực hiện giảm phân để tạo thành các tế bào đơn bội, các bước phân chia tiếp theo của các tế bào đơn bội được mô tả trong sơ đồ hình 18. Như vậy hạt phấn là thể giao tử đực, trong quá trình thụ tinh mới hình thành giao tử đực. Túi phôi là thể giao tử cái, trong túi phôi có chứa giao tử cái là trứng. 13 Hình 18: Sự hình thành thể giao tử đực và cái ở thực vật II. BÀI TẬP ÁP DỤNG Câu 1: Phân biệt quá trình nguyên phân và giảm phân? Câu 2: Giải thích 3 sự kiện trong giảm phân dẫn đến việc hình thành các tổ hợp NST khác nhau trong các giao tử. Câu 3: Một tế bào sinh tinh có kiểu gen AaBb tiến hành giảm phân bình thường theo lí thuyết sẽ thu được mấy loại giao tử? Viết kiểu gen của các loại giao tử đó? Câu 4: Sơ đồ sau biểu diễn hàm lượng ADN trong 1 tế bào của quá trình phân bào. Trong đó a là hàm lượng ADN trong tế bào. Hàm lượng ADN a 14 I II III IV V VI Thời gian Xác định đây là quá trình phân bào gì ? Xác định các giai đoạn tương ứng I, II, III, IV, V, VI trong sơ đồ trên? Câu 5: a. Ở 1 tế bào có bộ NST 2n = 24. Hãy xác định: + Số cromatit của NST khi tế bào đang ở kì giữa của quá trình nguyên phân. + Số NST kép khi tế bào đạng ở kì sau của nguyên phân + Số cromatit khi tế bào đang ở kì giữa của giảm phân 1 + Số cromatit khi tế bào đang ở kì giữa của giảm phân II. b. Xét 1 cặp NST XY của một tế bào. Tế bào thực hiện quá trình giảm phân bình thường và không xảy ra trao đổi chéo. + Viết kí hiệu cặp NST này ở kì giữa và kì sau của giảm phân I. + Viết kí hiệu cặp NST này ở kì giữa và kì sau của giảm phân II. + Viết kí hiệu cặp NST của 2 tế bào ở kì cuối I và 4 tế bào ở kì cuối II. + Nếu ở kì sau của lần phân bào I cặp NST này không phân li, viết kí hiệu của cặp NST này ở kì giữa và kì sau của giảm phân I + Nếu ở kì sau của lần phân bào II NST này không phân li, hãy viết kí hiệu của cặp NST này ở kì giữa và kì sau II. Câu 6: Ở một số loài giao phối, đôi khi bắt gặp cá thể đực có 3 nhiễm sắc thể giới tính, kí hiệu XXY. Hãy trình bày các cơ chế có thể dẫn tới trường hợp sinh ra những cá thể như trên? Câu 7: Sự khác nhau giữa bào tử sinh sản và giao tử là gì? Câu 8: Một cơ thể có kiểu gen Aa BD . Cơ thể này giảm phân với tần số hoán vị gen là 20%. bd Tính tỉ lệ các loại giao tử được tạo thành. 15 Câu 9: Trong hạt phấn và noãn của 1 loài cây có hoa hạt kín có bao nhiêu nhiễm sắc thể? Nếu trong tế bào rễ của loài cây này người ta đếm được có 20 NST. Giải thích tại sao em lại suy luận như vậy? Câu 10: Một tế bào của 1 loài có bộ NST kí hiệu là AaBbddXY giảm phân hình thành giao tử. Có thể có bao nhiêu cách sắp xếp của bộ NST trên mặt phẳng xích đạo ở kì giữa của giảm phân I? Có mấy loại giao tử được tạo thành khi kết thúc giảm phân? Câu 11: Giảm phân là quá trình phân bào được biệt hóa cao gồm nhiều sự kiện diễn ra theo một trình tự chặt chẽ. Hãy sắp xếp các sự kiện dưới đây của giảm phân theo trình tự thời gian. 1. Phân giải cohesin ở vị trí tâm động 2. Bắt cặp giữa các nhiễm sắc tử 3. Nhiễm sắc thể kết đặc và co ngắn 4. Phân giải cohesin giữa các vai của các nhiễm sắc thể 5. Bắt cặp giữa các nhiễm sắc thể tương đồng 6. Nhiễm sắc thể xếp thẳng hàng trên tấm pha giữa 7. Nhiễm sắc thể được nhân đôi. Câu 12: Ruồi giấm có bộ NST 2n = 8. Một nhóm tế bào sinh dục của ruồi giấm mang 128 NST kép. Nhóm tế bào này đang ở kì nào và có số lượng bao nhiêu? Biết rằng mọi diễn biến trong nhóm tế bào như nhau. Câu 13: a. Hoạt động bình thường của nhiễm sắc thể trong giảm phân sẽ hình thành loại biến dị di truyền nào và xảy ra ở kì nào? b. Nêu 2 cách để nhận biết 2 tế bào con sinh ra qua 1 lần phân bào bình thường từ 1 tế bào mẹ có bộ NST 2n của ruồi giấm đực là kết quả của nguyên phân hay giảm phân. Câu 14: Ở 1 loài sinh vật, kí hiệu bộ NST là AaBbDdEeXY a. Trong quá trình giảm phân ở kì giữa của lần phân bào I, có bao nhiêu cách sắp xếp của bộ NST trên mặt phẳng xích đạo? 16 b. Sau khi kết thúc giảm phân, cho biết: Số loại tinh trùng sinh ra ít nhất, số loại tinh trùng sinh ra nhiều nhất, số tế bào sinh tinh tối thiểu để sinh ra số loại tinh trùng tối đa? Giải thích? Câu 15: Xác định tỉ lệ % các kiểu giao tử của các tổ hợp gen sau: a. AB ab b. Ab aB c. AB CD ab cd d. AB ab với tần số hoán vị gen là 20% Dd với tần số hoán vị gen là 18% với tần số hoán vị 16% giữa B và b. XY với tần số hoán vị 16% Câu 16: Trong một loại tế bào sinh dục, xét 2 cặp NST thường có cấu trúc như sau: AbD . aBd Ef có hiện tượng hoán vị gen xảy ra giữa A và a với tần số 12%, giữa F và f với tần số 8%. eF Loại này có thể phát sinh bao nhiêu loại giao tử khác nhau? Viết thành phần gen của các kiểu giao tử đó và tỷ lệ từng kiểu gen giao tử ? Câu 17: Khi quan sát tế bào của một loài đang trong quá trình giảm phân tạo giao tử, người ta thấy có 8 nhiễm sắc thể kép xếp thành một hàng trên mặt phẳng xích đạo của thoi vô sắc. Cho rằng các cặp nhiễm sắc thể tương đồng đều có cấu trúc khác nhau, quá trình giảm phân không xảy ra trao đổi chéo và đột biến. a. Tính tỉ lệ giao tử mang 2 nhiễm sắc thể có nguồn gốc từ bố. b. Có 10 tế bào sinh dục sơ khai của loài đó cùng nguyên phân 5 đợt liên tiếp rồi tất cả các TB con sinh ra đều thực hiện giảm phân tạo giao tử. Môi trường nội bào cung cấp nguyên liệu tương đương bao nhiêu nhiễm sắc thể đơn để hoàn tất quá trình trên? Câu 18: Một tế bào sinh dục sơ khai qua các giai đoạn phát triển từ vùng sinh sản đến vùng chín đã đòi hỏi môi trường tế bào cung cấp 3024 NST đơn. Tỉ lệ số tế bào tham gia vào đợt phân bào tại vùng chín so với số NST đơn có trong một giao tử được tạo ra là 4/3. Hiệu suất thụ tinh của các giao tử là 50% đã tạo ra một số hợp tử. Biết rằng số hợp tử được tạo ra ít hơn số NST đơn bội của loài. 17 a. Xác định bộ NST 2n của loài. b. Số NST đơn mà môi trường cung cấp cho mỗi giai đoạn phát triển của tế bào sinh dục đã cho là bao nhiêu? c. Xác định giới tính của cá thể chứa tế bào nói trên. Biết giảm phân bình thường không xảy ra trao đổi chéo và đột biến. Câu 19: Ở ruồi giấm, một tế bào trải qua một số lần nguyên phân, tất cả số tế bào con đã thực hiện giảm phân tạo giao tử, với hiệu suất thụ tinh là 12,5% đã có 16 hợp tử được hình thành. Tổng số nguyên liệu tương đương với số nhiễm sắc thể đơn mà môi trường cung cấp là 504. Xác định giới tính của ruồi giấm và số lần nguyên phân của tế bào ban đầu. Câu 20: Giả sử một loài động vật có bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội (2n = 8) được kí hiệu AaBbDdXX hoặc AaBbDdXY. Xét 500 tế bào sinh tinh có kiểu gen AaBbDdXY tiến hành giảm phân. Trong quá trình giảm phân có 120 tế bào chỉ xảy ra trao đổi chéo tại một điểm của cặp Aa, 160 tế bào chỉ xảy ra trao đổi chéo tại một điểm của cặp Bb, 80 tế bào có trao đổi chéo tại một điểm ở cả 2 cặp Aa và Bb không cùng lúc, các tế bào còn lại không có trao đổi chéo. a. Xác định tần số hoán vị gen. b. Có bao nhiêu giao tử chỉ chứa nhiễm sắc thể có nguồn gốc từ bố, không mang gen của mẹ? Câu 21: Trong 1 cơ thể sinh vật, xét sự phân chia của 1 nhóm tế bào sinh dưỡng và 1 nhóm tế bào sinh dục sơ khai thấy tổng số tế bào ban đầu của 2 nhóm bằng số NST đơn trong bộ lưỡng bội của loài. Các tế bào sinh dưỡng đều nguyên phân 1 số lần bằng nhau và bằng số tế bào sinh dục sơ khai. Các tế bào sinh dục sơ khai cũng nguyên phân 1 số lầ bằng nhau và bằng số tế bào sinh dưỡng. Tổng số tế bào con sinh ra từ 2 nhóm là 152. Trong toàn bộ quá trình trên, môi trường nội bào đã cung cấp nguyên liệu tương đương vơi 1152 NST đơn. Các tế bào con của các tế bào sinh dục sơ khai nguyên phân liên tiếp thêm 5 lần nữa rồi tiến hành giảm phân tạo giao tử. 1/4 số giao tử tạo thành được thụ tinh tạo thành hợp tử. Biết tổng số NST đơn trong hợp tử ở trạng thái chưa nhân đôi là 8192 NST Xác định bộ NST 2n của loài, số tế bào của mỗi nhóm ban đầu và giới tính của cá thể trên. 18 Câu 22: Một cá thể của một loài sinh vật khi giảm phân tạo giao tử, người ta nhận thấy số loại giao tử chứa 2 NST có nguồn gốc từ mẹ là 36. Biết rằng trong giảm phân NST giữ nguyên cấu trúc không đổi kể cả ở cá thể đực và cơ thể cái. a. Xác định bộ NST lưỡng bội của loài? b. Tính tỷ lệ các loại giao tử: - Loại giao tử có 2 NST có nguồn gốc từ bố - Loại giao tử có 5 NST có nguồn gố từ mẹ. Câu 23: 10 tế bào sinh dục sơ khai phân bào liên tiếp với số lần như nhau ở vùng sinh sản, môi trường cung cấp 2480 nhiểm sắc thể đơn, tất cả các tế bào con đến vùng chín giảm phân đã đòi hỏi môi trường tế bào cung cấp thêm 2560 nhiễm sắc thể đơn. Hiệu suất thụ tinh của giao tử là 10% và tạo ra 128 hợp tử. Biết không có hiện tượng trao đổi chéo xảy ra trong giảm phân. Hãy xác định: a. Bộ nhiễm sắc thể 2n của loài và tên của loài đó?. b. Tế bào sinh dục sơ khai là đực hay cái? Giải thích? Câu 24: Một loài có 2n = 20. Có 10 tế bào sinh dục sơ khai đực nguyên phân liên tiếp 4 đợt. Tất cả tế bào con đều trải qua giảm phân tạo giao tử. a. Có bao nhiêu giao tử đực được sinh ra? b. Số NST đơn môi trường cung cấp cho quá trình nguyên phân? c. Nếu không xảy ra đột biến và trao đổi đoạn, loài có thể cho tối đa bao nhiêu loại giao tử? d. Khi xảy ra trao đổi đoạn 1 điểm ở 2 trong số các cặp NST tương đồng có cấu trúc khác nhau. Tính số loại giao tử của loài. Câu 25: Vịt nhà (2n = 80), một nhóm tế bào sinh dục đang giảm phân có tổng số nhiễm sắc thể đơn và kép là 8000, trong đó số nhiễm sắc thể kép nhiều hơn số nhiễm sắc thể đơn là 1600. Số nhiễm sắc thể ở kì giữa, kì sau phân bào I, kì đầu phân bào II tương ứng với tỉ lệ 1 : 3 : 2 , số nhiễm sắc thể còn lại ở kì sau giảm phân II. a. Xác định số tế bào của mỗi kì nói trên. b. Xác định tổng số tế bào sinh dục (n) được hình thành qua giảm phân của nhóm tế bào trên. 19 c. Nếu cho rằng các tế bào đang ở lần phân bào I là các tế bào sinh trứng, các tế bào đang ở lần phân bào II là các tế bào sinh tinh trùng. Xác định số trứng và số tinh trùng được hình thành khi nhóm tế bào trên hoàn tất quá trình giảm phân. Câu 26: a. Một tế bào sinh dục sơ khai bước vào giảm phân đã đòi hỏi môi trường cung cấp nguyên liệu tương đương 240 nhiễm sắc thể đơn. Số nhiễm sắc thể đơn có trong một giao tử được tạo ra ở vùng chín gấp 2 lần số tế bào tham gia đợt phân bào cuối cùng tại vùng sinh sản. Tổng số giao tử được tạo ra bằng 1/2048 tổng số kiểu tổ hợp giao tử có thể được hình thành ở loài này. - Xác định bộ nhiễm sắc thể 2n của loài. - Số nhiễm sắc thể đơn mà môi trường nội bào cung cấp cho mỗi giai đoạn phát triển của tế bào sinh dục nói trên là bao nhiêu? - Cá thể trên thuộc giới tính gì? Biết rằng quá trình giảm phân bình thường, không xảy ra trao đổi chéo. b. Nếu trong giảm phân, nếu hai nhiễm sắc thể trong một cặp nhiễm sắc thể tương đồng không tiếp hợp và xảy ra trao đổi chéo với nhau ở kì đầu của giảm phân I thì sự phân li của các nhiễm sắc thể về các tế bào con sẽ như thế nào? Câu 27: Một nhóm tế bào sinh dục sơ khai chứa 720 nhiễm sắc thể đơn. Mỗi tế bào đều nguyên phân một số lần bằng số nhiễm sắc thể đơn có chung một nguồn gốc trong một tế bào. Tất cả các tế bào con sinh ra đều trở thành tế bào sinh trứng, giảm phân tạo trứng. Hiệu suất thụ tinh của trứng là 25%, hiệu suất thụ tinh của tinh trùng là 12,5%. Các hợp tử tạo ra chứa tổng số 2880 nhiễm sắc thể đơn. Xác định: a. Bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội của loài, tên loài, số tế bào sinh dục cái sơ khai ban đầu. b. Số tế bào sinh trứng, số tế bào sinh tinh đã giảm phân tạo tinh trùng. Câu 28: Ở một loài động vật, khi giảm phân bình thường, trao đổi chéo xảy ra ở 3 cặp NST đã tạo ra 128 loại giao tử. a. Xác định bộ NST 2n của loài đó. 20
- Xem thêm -