Giải pháp phát triển bền vững doanh nghiệp xã hội - mô hình kinh doanh nông nghiệp thủ công mỹ nghệ của người khuyết tật tại thành phố cần thơ

  • Số trang: 134 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 14 |
  • Lượt tải: 0
minhtuan

Đã đăng 15929 tài liệu

Mô tả:

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA KINH TẾ - QUẢN TRỊ KINH DOANH LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG DOANH NGHIỆP XÃ HỘI - MÔ HÌNH KINH DOANH NÔNG NGHIỆP THỦ CÔNG MỸ NGHỆ CỦA NGƯỜI KHUYẾT TẬT TẠI THÀNH PHỐ CẦN THƠ Giáo viên hướng dẫn: Sinh viên thực hiện: TS. LÊ NGUYỄN ĐOAN KHÔI LÊ NGỌC SƯƠNG MSSV: 4094683 Lớp:Kinh Tế Nông Nghiệp 2, K35 Năm 2013 Giải pháp phát triển bền vững doanh nghiệp xã hội - Mô hình kinh doanh nông nghiệp thủ công mỹ nghệ của người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ LỜI CẢM TẠ -----Sau thời gian học tập và nghiên cứu em đã được thầy cô trường Đại học Cần Thơ nói chung và quý thầy cô Khoa kinh tế - Quản trị kinh doanh nói riêng truyền đạt kiến thức quý báu cho em không chỉ về cách học, cách làm mà cả cách sống khi bước ra tiếp xúc với xã hội. Để hoàn thành luận văn tốt nghiệp của mình với đề tài “Giải pháp phát triển bền vững doanh nghiệp xã hội - Mô hình kinh doanh nông nghiệp thủ công mỹ nghệ của người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ”. Ngoài nỗ lực của chính bản thân, em xin chân thành cảm ơn sự hướng dẫn nhiệt tình của thầy Lê Nguyễn Đoan Khôi từ lúc hình thành đề tài cho đến khi hoàn thành. Thầy đã truyền đạt những kiến thức chuyên môn cũng như những kinh nghiệm, những góp ý vô cùng quý báu để giúp em hoàn thành luận văn tốt nghiệp của mình. Xin chân thành cảm ơn các cô chú trong phòng bảo trợ xã hội TPCT, xin chân thành cảm ơn chủ nhiệm cơ sở Nhịp Cầu và Cơ sở Thiên Ân, các anh chị là NKT tham gia SX-KD trong các cơ sở đã tận tình hướng dẫn, giải đáp những thắc mắc, truyền đạt những kiến thức thực tế, cần thiết cho em hoàn thành tốt luận văn. Xin chân thành cảm ơn bạn bè cùng tôi trao đổi trong suốt quá trình học tập. Cuối cùng kính chúc quý thầy cô Khoa kinh tế - QTKD dồi dào sức khỏe và công tác tốt. Kính chúc cô chú, anh chị trong Cơ sở dạy nghề và tạo việc làm cho NKT luôn vui khỏe, chúc cho các Cơ sở ngày càng phát triển vững mạnh. Cần Thơ, ngày ….. tháng ….. năm 2013 Sinh viên thực hiện Lê Ngọc Sương GVHD: Lê Nguyễn Đoan Khôi Trang i SVTH: Lê Ngọc Sương Giải pháp phát triển bền vững doanh nghiệp xã hội - Mô hình kinh doanh nông nghiệp thủ công mỹ nghệ của người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ LỜI CAM ĐOAN ------ Tôi cam đoan rằng đề tài này là do chính tôi thực hiện, các số liệu thu thập và kết quả phân tích trong đề tài là trung thực, đề tài không trùng với bất kỳ đề tài nghiên cứu khoa học nào trước đây. Cần Thơ, ngày ….. tháng ….. năm 2013 Sinh viên thực hiện Lê Ngọc Sương  GVHD: Lê Nguyễn Đoan Khôi Trang ii SVTH: Lê Ngọc Sương Giải pháp phát triển bền vững doanh nghiệp xã hội - Mô hình kinh doanh nông nghiệp thủ công mỹ nghệ của người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN -----Họ tên giáo viên hướng dẫn: LÊ NGUYỄN ĐOAN KHÔI Học vị: Tiến sĩ Cơ quan công tác: Khoa Kinh tế – Quản trị kinh doanh Mã số sinhh viên: Tên sinh viên: LÊ NGỌC SƯƠNG Chuyên ngành: 4094683 Kinh tế nông nghiệp Tên đề tài: Giải pháp phát triển bền vững doanh nghiệp xã hội - Mô hình kinh doanh nông nghiệp thủ công mỹ nghệ của người khuyết tật tại TP.Cần Thơ. NỘI DUNG NHẬN XÉT 1. Tính phù hợp của đề tài với chuyên ngành đào tạo: ……………………………………………………………………………… 2. Hình thức trình bày: ………………………………………………………………………………… 3. Ý nghĩa khoa học, thực tiễn và tính cấp thiết của đề tài: ………………………………………………………………………………… 4. Độ tin cậy của số liệu và tính hiện đại của luận văn: ………………………………………………………………………………… 5. Nội dung và các kết quả đạt được: ………………………………………………………………………………… 6. Các nhận xét khác: ………………………………………………………………………………… 7. Kết luận ………………………………………………………………………………… Cần Thơ, ngày…… tháng .… năm 2012 Người nhận xét GVHD: Lê Nguyễn Đoan Khôi Trang iii SVTH: Lê Ngọc Sương Giải pháp phát triển bền vững doanh nghiệp xã hội - Mô hình kinh doanh nông nghiệp thủ công mỹ nghệ của người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN PHẢN BIỆN -----……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………… Cần Thơ, ngày…… tháng .… năm 2013 Người nhận xét GVHD: Lê Nguyễn Đoan Khôi Trang iv SVTH: Lê Ngọc Sương Giải pháp phát triển bền vững doanh nghiệp xã hội - Mô hình kinh doanh nông nghiệp thủ công mỹ nghệ của người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ MỤC LỤC CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU ..............................................................................................................1 1.1 ĐẶT VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ...........................................................................1 1.1.1 Sự cần thiết của nghiên cứu ..........................................................................1 1.1.2 Căn cứ khoa học và thực tiễn........................................................................2 1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU................................................................................2 1.2.1 Mục tiêu chung.............................................................................................2 1.2.2 Mục tiêu cụ thể.............................................................................................3 1.3 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU ..................................................................................3 1.4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU ..................................................................................3 1.4.1 Phạm vi không gian ......................................................................................3 1.4.2 Phạm vi thời gian..........................................................................................3 1.4.3 Đối tượng nghiên cứu ...................................................................................3 1.4.4 Phạm vi nội dung..........................................................................................4 1.5 LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU ....................................................................................4 1.6 KHUNG NGHIÊN CỨU.........................................................................................6 CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU..............................7 2.1 PHƯƠNG PHÁP LUẬN.....................................................................................7 2.1.1 Phát triển bền vững.......................................................................................7 2.1.2 Doanh nghiệp xã hội.....................................................................................9 2.1.2.1 Khái niệm Doanh nghiệp xã hội .............................................................9 2.1.2.2 Các loại hình tổ chức của Doanh nghiệp xã hội ...................................13 2.1.2.3 Sự phát triển của các doanh nghiệp xã hội ...........................................17 2.1.2.4 Tầm quan trọng của các Doanh nghiệp xã hội .....................................18 2.1.2.5 Một số mô hình kinh doanh thành công của Doanh nghiệp xã hội........20 2.1.3 Tình hình phát triển của các DNXH mô hình trung tâm dạy nghề cho Người khuyết tật trên cả nước. ....................................................................................... 24 2.1.4 Kinh doanh nông nghiệp.............................................................................26 2.1.4.1 Khái niệm cơ sở kinh doanh nông nghiệp .............................................26 2.1.4.2 Đặc điểm của các DNXH hoạt động theo mô hình kinh doanh nông nghiệp..............................................................................................................27 2.1.4.3 Các phương pháp tiếp cận doanh nghiệp xã hội – Mô hình kinh doanh nông nghiệp .....................................................................................................30 2.2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .....................................................................34 2.2.1 Phương pháp thu thập số liệu......................................................................34 2.2.1.1 Số liệu thứ cấp .....................................................................................34 2.2.1.2 Số liệu sơ cấp....................................................................................... 34 2.2.2 Phương pháp chọn mẫu ..............................................................................35 2.2.3 Phương pháp phân tích số liệu ....................................................................37 GVHD: Lê Nguyễn Đoan Khôi Trang v SVTH: Lê Ngọc Sương Giải pháp phát triển bền vững doanh nghiệp xã hội - Mô hình kinh doanh nông nghiệp thủ công mỹ nghệ của người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ 2.2.3.1 Phương pháp mô tả ..............................................................................37 2.2.3.2 Phương pháp quan sát .........................................................................38 2.2.3.3 Phương pháp nhân quả ........................................................................38 2.2.3.4 Phương pháp phân tích lợi nhuận: ....................................................... 38 2.2.3.5 Phương pháp phân tích ma trận SWOT ................................................39 CHƯƠNG 3 GIỚI THIỆU VỀ THÀNH PHỐ CẦN THƠ........................................................... 41 3.1 VỊ TRÍ ĐỊA LÝ, ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN........................................................ 41 3.1.1 Vị trí địa lý .................................................................................................41 3.1.2 Đặc điểm địa hình....................................................................................... 41 3.1.3. Khí hậu......................................................................................................41 3.1.4 Tài nguyên đất............................................................................................ 41 3.1.5. Tài nguyên khoáng sản ..............................................................................42 3.1.6 Tiềm năng kinh tế....................................................................................... 42 3.1.6.1 Tiềm năng du lịch.................................................................................42 3.1.6.2. Những lĩnh vực lợi thế kinh tế ............................................................. 42 3.2 TỶ LỆ NGƯỜI KHUYẾT TẬT........................................................................43 3.2.1 Tỷ lệ người khuyết tật.................................................................................43 3.2.1.1 Trên cả nước........................................................................................ 43 3.2.1.2 Ở thành phố Cần Thơ...........................................................................46 3.2.2 Mức thu nhập và điều kiện sống .................................................................47 3.2.3 Tình trạng việc làm.....................................................................................48 3.2.4 Chuỗi giá trị của người khuyết tật............................................................... 50 3.3 TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN CỦA MÔ HÌNH DOANH NGHIỆP XÃ HỘI Ở TP CẦN THƠ ..............................................................................................................50 3.4 GIỚI THIỆU SƠ LƯỢC VỀ CÁC CƠ SỞ DẠY NGHỀ CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT Ở TP CẦN THƠ............................................................................52 CHƯƠNG 4 THỰC TRẠNG SẢN XUẤT KINH DOANH HÀNG THỦ CÔNG MỸ NGHỆ Ở CÁC DOANH NGHIỆP XÃ HỘI - MÔ HÌNH KINH DOANH NÔNG NGHIỆP55 4.1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ HÀNG THỦ CÔNG MỸ NGHỆ ........................... 55 4.1.1 Giới thiệu chung về sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ truyền thống.............55 4.1.2 Các mặt hàng thủ công mỹ nghệ của Việt Nam...........................................56 4.2 THỰC TRẠNG CHUNG CỦA NGÀNH HÀNG THỦ CÔNG MỸ NGHỆ ......56 4.2.1 Sản xuất......................................................................................................56 4.2.2 Tiêu thụ ......................................................................................................58 4.3 TÌNH HÌNH SẢN XUẤT VÀ KINH DOANH SẢN PHẨM THỦ CÔNG MỸ NGHỆ CỦA CÁC TRUNG TÂM DẠY NGHỀ NHÂN ĐẠO ................................ 58 4.3.1 Trên cả nước............................................................................................... 58 4.3.2 Tại thành phố Cần Thơ ...............................................................................61 GVHD: Lê Nguyễn Đoan Khôi Trang vi SVTH: Lê Ngọc Sương Giải pháp phát triển bền vững doanh nghiệp xã hội - Mô hình kinh doanh nông nghiệp thủ công mỹ nghệ của người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ 4.3.2.1 Giới tính và trình độ văn hóa ............................................................... 61 4.3.2.2 Tuổi và số năm kinh nghiệm .................................................................66 4.3.2.3 Nguyên liệu đầu vào.............................................................................69 4.3.2.4 Kết quả sản xuất kinh doanh ................................................................ 70 4.3.2.5 Thu nhập của các thành viên................................................................ 71 4.3.2.6 Khả năng kết nối thị trường đầu ra của sản phẩm do trung tâm sản xuất ........................................................................................................................ 73 4.3.2.7 Khả năng đáp ứng các nhu cầu cơ bản của NKT..................................75 4.4 PHÂN TÍCH THỊ TRƯỜNG TIÊU THỤ SẢN PHẨM THỦ CÔNG MỸ NGHỆ ............................................................................................................................... 77 4.5 PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CỦA DOANH NGHIỆP XÃ HỘI – MÔ HÌNH KINH DOANH NÔNG NGHIỆP THỦ CÔNG MỸ NGHỆ .........................................................................80 4.5.1 Các nhân tố ảnh hưởng đến môi trường bền vững.......................................82 4.5.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến kinh tế bền vững..............................................83 4.5.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến xã hội bền vững...............................................84 4.6 PHÂN TÍCH MA TRẬN SWOT ......................................................................85 4.6.1 Điểm mạnh .................................................................................................86 4.6.2 Điểm yếu ....................................................................................................86 4.6.3 Cơ hội.........................................................................................................87 4.6.4 Thách thức..................................................................................................88 4.6.5 Chiến lược SO ............................................................................................ 91 4.6.6 Chiến lược WO........................................................................................... 91 4.6.7 Chiến lược ST ............................................................................................ 92 4.6.8 Chiến lược WT ........................................................................................... 93 CHƯƠNG 5 GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG DOANH NGHIỆP XÃ HỘI THÔNG QUA MÔ HÌNH KINH DOANH THỦ CÔNG MỸ NGHỆ Ở TP CẦN THƠ ......94 5.1 NHÓM GIẢI PHÁP VỀ THỊ TRƯỜNG ........................................................... 94 5.1.1 Tìm kiếm thị trường tiêu thụ .......................................................................94 5.1.2 Xây dựng chính sách chiêu thị ....................................................................94 5.1.3 Giải pháp về giá thành ................................................................................95 5.1.4 Giải pháp về kênh phân phối.......................................................................95 5.2 GIẢI PHÁP XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG BỀN VỮNG ..................................97 5.3 GIẢI PHÁP XÂY DỰNG XÃ HỘI BỀN VỮNG .............................................98 5.3.1 Giải pháp về lao động thực tiễn ..................................................................98 5.3.2 Giải pháp về quyền con người ....................................................................98 5.3.3 Trách nhiệm sản phẩm................................................................................99 5.3.4 An sinh xã hội .......................................................................................... 100 5.4 GIẢI PHÁP XÂY DỰNG KINH TẾ BỀN VỮNG.......................................... 100 5.5 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN SẢN PHẨM ....................................................... 102 GVHD: Lê Nguyễn Đoan Khôi Trang vii SVTH: Lê Ngọc Sương Giải pháp phát triển bền vững doanh nghiệp xã hội - Mô hình kinh doanh nông nghiệp thủ công mỹ nghệ của người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ CHƯƠNG 6 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ................................................................................ 104 6.1 KẾT LUẬN .................................................................................................... 104 6.2 KIẾN NGHỊ.................................................................................................... 106 6.2.1 Đối với cơ quan quản lý nhà nước ............................................................ 106 6.2.1.1 Giúp đỡ NKT...................................................................................... 106 6.2.1.2 Giúp đỡ các cơ sở sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ của NKT tại Thành phố Cần Thơ. ................................................................................................. 107 6.2.2 Đối với chủ cơ sở ..................................................................................... 108 TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................ 110 PHỤ LỤC................................................................................................................. 112 GVHD: Lê Nguyễn Đoan Khôi Trang viii SVTH: Lê Ngọc Sương Giải pháp phát triển bền vững doanh nghiệp xã hội - Mô hình kinh doanh nông nghiệp thủ công mỹ nghệ của người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ MỤC LỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1 Đặc điểm và tiêu chí xác định DNXH ở Việt Nam.................................. 12 Bảng 2.2 Đặc điểm mẫu, các thông tin mẫu .......................................................... 37 Bảng 2.3 Ma trận SWOT ....................................................................................... 40 Bảng 3.1 Tỉ lệ NKT theo dạng khuyết tật và theo tỉnh ........................................... 47 Bảng 3.2 Số lượng DNXH trên địa bàn TPCT năm 2012 phân theo từng loại hình 51 Bảng 4.1 Số lượng NKT tham gia vào các cơ sở sản xuất kinh doanh hàng thủ công mỹ nghệ phân theo giới tính giai đoạn 2010 – 2012.................................................. 61 Bảng 4.2 Trình độ học vấn của những thành phần tham gia cơ sở thủ công mỹ nghệ của NKT................................................................................................................... 63 Bảng 4.3 Đặc điểm về tuổi và số năm kinh nghiệm của NKT tại các cơ sở sản xuất kinh doanh hàng thủ công mỹ nghệ ......................................................................... 66 Bảng 4.4 Kết quả sản xuất kinh doanh của các cơ sở sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ của NKT trên địa bàn TPCT giai đoạn 2010 – 2012 ................................................. 70 Bảng 4.5 Mức lương của NKT đang tham gia sản xuất kinh doanh tại các cơ sở thủ công mỹ nghệ ........................................................................................................... 72 Bảng 4.6 Đánh giá của thành viên về các khía cạnh được đáp ứng......................... 75 Bảng 4.7 Bộ tiêu chí đánh giá của GRI về sự phát triển bền vững của DN ............. 81 Bảng 4.8 Phân tích ma trận SWOT của các cơ sở sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ của NKT................................................................................................................... 89 GVHD: Lê Nguyễn Đoan Khôi Trang ix SVTH: Lê Ngọc Sương Giải pháp phát triển bền vững doanh nghiệp xã hội - Mô hình kinh doanh nông nghiệp thủ công mỹ nghệ của người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ MỤC LỤC HÌNH ẢNH Hình 1.1 Sơ đồ khung nghiên cứu đề tài .................................................................. 6 Hình 2.1 Bản chất của mô hình DNXH.................................................................... 9 Hình 2.2 Định vị DNXH........................................................................................ 11 Hình 2.3 Sơ đồ thể hiện mô hình của DNXH ......................................................... 31 Hình 2.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến mục tiêu phát triển bền vững của DNXH – mô hình KDNN .............................................................................................................. 32 Hình 3.1 Biểu đồ phân loại khuyết tật năm 2010.................................................... 43 Hình 3.2 Phân bố người khuyết tật trong độ tuổi lao động theo tỉnh....................... 45 Hình 3.3 Thống kê, phân loại trình độ học vấn của NKT năm 2012 ....................... 49 Hình 4.1 Số năm kinh nghiệm của NKT tại các cơ sở sản xuất kinh doanh hàng thủ công mỹ nghệ ........................................................................................................... 68 Hình 5.1 Sơ đồ kênh phân phối sản phẩm thủ công mỹ nghệ của các cơ sở dạy nghề và tạo việc làm cho NKT .......................................................................................... 96 GVHD: Lê Nguyễn Đoan Khôi Trang x SVTH: Lê Ngọc Sương Giải pháp phát triển bền vững doanh nghiệp xã hội - Mô hình kinh doanh nông nghiệp thủ công mỹ nghệ của người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ MỤC LỤC HỘP TÌNH HUỐNG Hộp 1 Vấn đề duy trì số lượng thành viên thường xuyên tại 2 cơ sở..................62 Hộp 2 Trình độ học vấn của ban lãnh đạo các cơ sở ..........................................64 Hộp 3 Công tác nâng cao trình độ cho NKT tại các cơ sở..................................65 Hộp 4 Cơ sở sản xuất của NKT – nơi gắn kết yêu thương .................................67 Hộp 5 Các khoản bù đắp thiếu hụt nguồn vốn trong hoạt động của các cơ sở ...71 Hộp 6 Tình hình KD ở phòng trưng bày trong siêu thị Coopmart Cần Thơ........73 Hộp 7 Vấn đề đầu ra của sản phẩm tranh gỗ ghép tại cơ sở Thiên Ân ...............74 Hộp 8 Ý kiến các thành viên NKT về điều kiện tại nơi làm việc của các cơ sở..76 Hộp 9 Hoạt động vui chơi giải trí cho NKT tại các cơ sở ..................................77 GVHD: Lê Nguyễn Đoan Khôi Trang xi SVTH: Lê Ngọc Sương Giải pháp phát triển bền vững doanh nghiệp xã hội - Mô hình kinh doanh nông nghiệp thủ công mỹ nghệ của người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ DANH MỤC TỪ VIẾT TĂT CLB .....................................................................................................Câu lạc bộ CSIP ....................................... Trung tâm hỗ trợ sáng kiến và phục vụ cộng đồng DN ..................................................................................................Doanh nghiệp DNXH ................................................................................ Doanh nghiệp xã hội DNhXH .................................................................................. Doanh nhân xã hội ĐB SCL .....................................................................Đồng bằng Sông Cửu Long ĐH ........................................................................................................... Đại học GDP............................................................................... Tổng sản phẩm quốc nội GRI ............................................................................ Tổ chức sáng kiến toàn cầu ILO ............................................................................... Tổ chức lao động quốc tế KDNN ........................................................................... Kinh doanh nông nghiệp LĐTBXH ................................................................ Lao động thương binh xã hội LHQ............................................................................................. Liên Hợp Quốc NGO ................................................................................ Tổ chức phi chính phủ NKT........................................................................................... Người khuyết tật SX........................................................................................................... Sản xuất TNHH................................................................................. Trách nhiệm hữu hạn TP ........................................................................................................Thành phố TPCT .................................................................................... Thành phố Cần Thơ TP.HCM ........................................................................ Thành phố Hồ Chí Minh TT........................................................................................................ Trung tâm GVHD: Lê Nguyễn Đoan Khôi Trang xii SVTH: Lê Ngọc Sương Giải pháp phát triển bền vững doanh nghiệp xã hội - Mô hình kinh doanh nông nghiệp thủ công mỹ nghệ của người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU 1.1 ĐẶT VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1.1 Sự cần thiết của nghiên cứu Trong những năm qua, với đường lối đổi mới và chính sách mở cửa của Đảng ta, các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế và các tổ chức xã hội ngoài Nhà nước đã có sự phát triển mạnh mẽ, dần tự khẳng định vị thế của mình trong bước đường phát triển của nền kinh tế đất nước. Những thành tựu tăng trưởng kinh tế mà Việt Nam đạt được rõ ràng có sự đóng góp quan trọng của các doanh nghiệp, cũng như vai trò của các tổ chức xã hội trong việc thực hiện nhiều mục tiêu KT-XH, như xóa đói giảm nghèo, bảo vệ môi trường, công bằng xã hội... Bên cạnh đó, xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của cuộc sống là đem đến các giải pháp xã hội bền vững hơn cho cộng đồng, một mô hình tổ chức mới hiện đang nổi lên, đó chính là các Doanh nghiệp xã hội (DNXH). Doanh nghiệp xã hội (DNXH) là một xu thế đã xuất hiện từ khá lâu trên thế giới nhưng ở Việt Nam, loại hình doanh nghiệp này vẫn còn khá mới mẻ đối với nhiều người. Tuy vậy, trong những năm gần đây, sự cần thiết trong việc giải quyết các vấn đề xã hội đã làm cho số lượng các DNXH ngày càng nhiều và phát triển khá mạnh mẽ. DNXH, về bản chất không phải là một tổ chức từ thiện mà là một doanh nghiệp hoạt động như các doanh nghiệp bình thường, tổ chức các hoạt động sản xuất tạo ra sản phẩm và cung cấp dịch vụ nhưng mục đích tối thượng không phải tạo ra lợi nhuận cho nhà đầu tư mà là giải quyết một hoặc nhiều vấn đề xã hội hay môi trường cụ thể thông qua mô hình kinh doanh bền vững. Trong số đó, vấn đề giải quyết việc làm cho người khuyết tật sao cho họ có thể tự tạo ra thu nhập nuôi sống bản thân, hòa nhập cùng xã hội, tránh cảm giác mặc cảm cũng đang là một trong những vấn đề được xã hội quan tâm và ưu tiên giải quyết. Những ngành nghề dành cho họ có thể là sản xuất các mặt hàng thủ công mỹ nghệ với những nguyên liệu thiên nhiên có sẵn ở địa phương như gáo dừa, bẹ chuối, tre mây, lục bình... Đáp ứng nhu cầu trên, trong cả nước đã xuất hiện nhiều trung tâm, cơ GVHD: Lê Nguyễn Đoan Khôi Trang 1 SVTH: Lê Ngọc Sương Giải pháp phát triển bền vững doanh nghiệp xã hội - Mô hình kinh doanh nông nghiệp thủ công mỹ nghệ của người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ sở, doanh nghiệp dạy nghề và sản xuất với quy mô ngày càng được mở rộng nhằm mục đích giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn. Tuy nhiên, bối cảnh kinh tế suy thoái chung cũng đã ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển của các DNXH, thêm vào đó, hiện nay, hiểu biết về DNXH ở Việt Nam vẫn còn rất hạn chế cũng gây nhiều khó khăn cho sự phát triển và nhân rộng các mô hình. Ngoài ra DNXH chưa được công nhận chính thức từ phía nhà nước, thiếu một địa vị pháp lý rõ ràng, hạn chế về nguồn nhân lực, khả năng tiếp cận vốn... Thế nhưng cơ hội và tính cần thiết phải phát triển DNXH như một mô hình kinh tế bền vững nhằm giải quyết một cách hiệu quả các vấn đề xã hội và môi trường ngày một trở nên bức thiết. Với mong muốn nghiên cứu về những vấn đề trên, trong phạm vi có thể thực hiện, tôi quyết định chọn đề tài "Giải pháp phát triển bền vững doanh nghiệp xã hội - Mô hình kinh doanh nông nghiệp thủ công mỹ nghệ của người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ" làm đề tài nghiên cứu của mình. 1.1.2 Căn cứ khoa học và thực tiễn Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở những kiến thức đã được học cùng với sự giúp đỡ của giáo viên hướng dẫn. Đề tài vận dụng các môn đã học: Kinh tế phát triển, Kinh tế nông nghiệp, Phương pháp nghiên cứu kinh tế, Kinh doanh nông nghiệp… nhằm phân tích thực trạng sản xuất, tiêu thụ cũng như xem xét các khía cạnh thách thức, cơ hội trong việc sản xuất và tiêu thụ mặt hàng thủ công mỹ nghệ của các trung tâm dạy nghề cho người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ, từ đó đánh giá và đề ra một số giải pháp nhằm phát triển một cách bền vững các hoạt động sản xuất thủ công mỹ nghệ, góp phần ổn định và nâng cao thu nhập của người khuyết tật trên địa bàn Thành phố. 1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1.2.1 Mục tiêu chung Nghiên cứu hoạt động của các mô hình doanh nghiệp xã hội trong kinh doanh nông nghiệp, cơ sở tổ chức dạy nghề, sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ cho người khuyết tật trên địa bàn Thành phố Cần Thơ, từ đó đưa ra các giải pháp nhằm phát triển và nhân rộng mô hình trên địa bàn Thành Phố. GVHD: Lê Nguyễn Đoan Khôi Trang 2 SVTH: Lê Ngọc Sương Giải pháp phát triển bền vững doanh nghiệp xã hội - Mô hình kinh doanh nông nghiệp thủ công mỹ nghệ của người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ 1.2.2 Mục tiêu cụ thể Mục tiêu 1: Phân tích thực trạng, hoạt động của DNXH dưới hình thức các trung tâm dạy nghề, tạo việc làm cho người người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ. Mục tiêu 2: Đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của các DNXH qua hình thức sản xuất, phân phối và tiêu thụ các mặt hàng thủ công mỹ nghệ. Mục tiêu 3: Đề xuất các giải pháp phát triển mô hình doanh nghiệp xã hội, sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ cho người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ. 1.3 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU Câu hỏi 1: Các tiêu chí nào để xác định một doanh nghiệp xã hội? Câu hỏi 2: Tình hình hoạt động của DNXH dưới hình thức các trung tâm dạy nghề, tạo việc làm cho người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ. Câu hỏi 3: Các nhân tố nào ảnh hưởng đến sự phát triển của các DNXH qua hình thức sản xuất, phân phối và tiêu thụ các mặt hàng thủ công mỹ nghệ? Câu hỏi 4: Những giải pháp nào cần được thực hiện để phát triển mô hình doanh nghiệp xã hội, sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ cho người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ ? 1.4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU 1.4.1 Phạm vi không gian Đề tài được thực hiện trên địa bàn Thành phố Cần Thơ. 1.4.2 Phạm vi thời gian Đề tài được thực hiện từ tháng 2 đến tháng 5 năm 2013. 1.4.3 Đối tượng nghiên cứu Đề tài thực hiện nghiên cứu về đối tượng là các doanh nghiệp xã hội đang tiến hành dạy nghề cho người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ, đặc biệt tập trung vào các doanh nghiệp có sử dụng nguyên liệu đầu vào từ thiên nhiên như gáo dừa, tre mây, lục bình... Bên cạnh đó, đề tài còn thực hiện nghiên cứu dựa trên ý kiến của những người khuyết tật và thành viên thuộc các nhóm, các CLB từ thiện giúp đỡ người khuyết tật trên địa bàn Thành phố. GVHD: Lê Nguyễn Đoan Khôi Trang 3 SVTH: Lê Ngọc Sương Giải pháp phát triển bền vững doanh nghiệp xã hội - Mô hình kinh doanh nông nghiệp thủ công mỹ nghệ của người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ 1.4.4 Phạm vi nội dung Với đề tài "Giải pháp phát triển bền vững doanh nghiệp xã hội - Mô hình kinh doanh nông nghiệp thủ công mỹ nghệ của người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ", những vấn đề cần nghiên cứu là các khái niệm, định nghĩa về DNXH, các tiêu chí để phân biệt DNXH, tình hình phát triển của mô hình DNXH trên cả nước và đặc biệt là ở Cần Thơ. Đề tài xoáy sâu vào các DNXH tồn tại dưới hình thức các Trung tâm dạy nghề thủ công mỹ nghệ cho người khuyết tật trên địa bàn Thành phố, từ đó tiến tới mục đích quan trọng nhất là đưa ra những giải pháp, kiến nghị nhằm phát triển các Trung tâm này. 1.5 LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU 1. Nguyễn Đình Cung, Lưu Minh Đức, Phạm Kiều Oanh, Trần Thị Hồng Gấm, năm 2012, "Doanh nghiệp xã hội tại Việt Nam - khái niệm, bối cảnh và chính sách" được hoàn thành bởi các tác giả của Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) với sự hỗ trợ từ Trung tâm Hỗ trợ Sáng kiến Phục vụ Cộng đồng (CSIP), trong khuôn khổ dự án tài trợ bởi Hội đồng Anh Việt Nam. Bài viết đã đưa ra những định nghĩa, khái niệm khá rõ ràng, chi tiết về DNXH cũng như trình bày quá trình phát triển của nó trên thế giới và ở Việt Nam. Bên cạnh đó, bài báo cáo còn phân tích thực trạng thông qua những khó khăn, thách thức và cả những thuận lợi, cơ hội của DNXH ở Việt Nam để từ đó đưa ra một số kiến nghị cơ chế, chính sách và giải pháp khuyến khích giúp DNXH phát triển mạnh mẽ hơn trong thời gian tới. 2. "Cẩm nang pháp lý dành cho doanh nhân và doanh nghiệp xã hội tại Việt Nam", năm 2010, của Trung tâm hỗ trợ sáng kiến phục vụ cộng đồng (CSIP) phối hợp cùng Tập đoàn Tư vấn Đầu tư và Chuyển giao công nghệ (Invest Consult) và Trung tâm nghiên cứu Quản lý và Phát triển bền vững (MSD) là tài liệu đầu tiên tổng hợp đầy đủ và sâu sắc về tất cả các vấn đề pháp lý có liên quan đến sự thành lập, hoạt động và những vấn đề khúc mắc khác của các doanh nhân, doanh nghiệp xã hội dựa trên Luật doanh nghiệp cùng với các văn bản và quy định pháp luật dành cho Tổ chức xã hội, phi lợi nhuận. Đây là tài liệu quan trọng giúp xem xét những thuận lợi, khó khăn về mặt GVHD: Lê Nguyễn Đoan Khôi Trang 4 SVTH: Lê Ngọc Sương Giải pháp phát triển bền vững doanh nghiệp xã hội - Mô hình kinh doanh nông nghiệp thủ công mỹ nghệ của người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ pháp lý của DNXH trong quá trình thành lập và vận hành, để từ đó có thể đưa ra những đề xuất cải thiện và giải pháp tháo gỡ. 3. Phan Văn Đàn (2012) “Xây dựng thang đo phát triển bền vững doanh nghiệp”, tạp chí khoa học, Đại học Cần Thơ, trang 224 - 231. Nội dung của đề tài nghiên cứu tập trung vào xây dựng thang đo phát triển bền vững doanh nghiệp từ những thành phần có mối tương tác như Kinh tế bền vững - Môi trường bền vững - Xã hội bền vững. Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích nhân tố khám phá (EFA: Exploratory Factor Analysis) và dựa trên mẫu khảo sát với 106 doanh nghiệp đang hoạt động trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu để xây dựng thang đo. Kết quả cho thấy, thang đo phát triển bền vững doanh nghiệp có ý nghĩa với thị trường nghiên cứu và sau khi được bổ sung thêm nhân tố An sinh xã hội vào mô hình nghiên cứu. 4. Dương Thị Liễu, 2012, “Giải pháp đồng bộ cho sự phát triển doanh nghiệp xã hội trong những năm tới ” tại hội thảo khoa học “Phát triển doanh nghiệp xã hội qua các trường đại học Việt Nam – Thách thức và Cơ hội”, Hà Nội, nêu lên những thành công bước đầu về doanh nghiệp xã hội của Việt Nam, bên cạnh những khó khăn, thách thức, rào cản và cuối cùng đưa ra những giải pháp cho sự phát triển doanh nghiệp xã hội theo hướng bền vững. Từ những kiến thức nền tảng về DNXH, khung pháp lý dành cho DNXH và cách phát triển bền vững một doanh nghiệp được nghiên cứu bởi các tác giả trên, đứng trước yêu cầu hiện nay là phát triển và nhân rộng các mô hình DNXH để góp phần giải quyết các vấn đề xã hội còn tồn tại, đề tài sẽ triển khai nghiên cứu về các DNXH hoạt động dưới hình thức các cơ sở dạy nghề thủ công mỹ nghệ cho người khuyết tật trên địa bàn Thành phố Cần Thơ. Dựa vào việc phân tích thực trạng sản xuất kinh doanh tại các cơ sở, tìm hiểu những thuận lợi, khó khăn, thách thức và cơ hội để từ đó đi đến hoàn thiện nghiên cứu về "Giải pháp phát triển bền vững doanh nghiệp xã hội - Mô hình kinh doanh nông nghiệp thủ công mỹ nghệ của người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ". GVHD: Lê Nguyễn Đoan Khôi Trang 5 SVTH: Lê Ngọc Sương Giải pháp phát triển bền vững doanh nghiệp xã hội - Mô hình kinh doanh nông nghiệp thủ công mỹ nghệ của người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ 1.6 KHUNG NGHIÊN CỨU Xác định mục đích nghiên cứu Xây dựng cơ sở lý thuyết Chọn mẫu nghiên cứu Thu thập thông tin nghiên cứu Tổng hợp, thống kê, phân tích số liệu nghiên cứu Phân tích tình hình sản xuất kinh doanh sản phẩm thủ công mỹ nghệ tại các DNXH – mô hình kinh doanh nông nghiệp Phân tích những thuận lợi, cơ hội Phân tích những khó khăn, thách thức Xây dựng ma trận SWOT Đưa ra các giải pháp, kiến nghị Hình 1.1: SƠ ĐỒ KHUNG NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI GVHD: Lê Nguyễn Đoan Khôi Trang 6 SVTH: Lê Ngọc Sương Giải pháp phát triển bền vững doanh nghiệp xã hội - Mô hình kinh doanh nông nghiệp thủ công mỹ nghệ của người khuyết tật tại Thành phố Cần Thơ CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 PHƯƠNG PHÁP LUẬN 2.1.1 Phát triển bền vững Vào đầu thập niên những năm 1980, Liên hiệp Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (Union internationale pour la Conservation de la nature-UICN) là tổ chức đã đề khởi khái niệm phát triển bền vững (PTBV). Rồi năm 1987, khái niệm này đã được Ủy ban Thế giới về Môi trường và Phát triển (Commission mondiale sur l’Environnement et le développement) do bà Gro Harlem Brundtland làm chủ tịch tiếp thu, khai triển và định nghĩa như sau trong phúc trình mang tựa “Tương lai của chúng ta” (Notre avenir à tous/Our Common Future) : "Phát triển bền vững là sự phát triển nhằm thỏa mãn các yêu cầu hiện tại nhưng không tổn hại cho khả năng của các thế hệ tương lai để đáp ứng yêu cầu của chính họ." Khái niệm Phát Triển Bền Vững như vậy có một nội dung bao quát, không có phạm vi nhất định, không bị gò bó bởi những chuẩn mực hoặc quy tắc đã định trước và không cũng có tính cụ thể rõ rệt. Khái niệm có thể diễn nghĩa nhiều cách, theo nhiều hướng khác nhau. Khái niệm có thể thi hành với những phương tiện hành động uyển chuyển, dễ áp dụng vào điều kiện thực tế và hoàn cảnh xung quanh. Luận thuyết Phát Triển Bền Vững đi từ nhận định rằng loài người không tôn trọng, không bảo toàn môi trường môi sinh. Thiên nhiên bị hư hại, hệ sinh thái mất cân bằng, di sản môi trường-môi sinh suy thoái khiến loài người bị đe dọa, tình trạng đói nghèo trên thế giới nghiêm trọng, chênh lệch giàu nghèo giữa các nước gia tăng. Tài nguyên thiên nhiên sút giảm và thiếu hụt. Vấn đề đặt ra là làm sao thỏa mãn yêu cầu căn bản của con người, bảo đảm tương lai và an sinh cho các thế hệ về sau và đồng thời bảo toàn môi trường-môi sinh. Phương cách giải quyết vấn đề này là “phát triển bền vững” (PTBV), phát triển tổng hợp, toàn bộ, về tất cả các phương diện môi trường, môi sinh, kinh tế, xã hội và chính trị bởi vì không thể có bền vững môi trường môi sinh nếu không có bền vững chính trị để bảo vệ hệ sinh thái. Cũng không thể có công bằng xã GVHD: Lê Nguyễn Đoan Khôi Trang 7 SVTH: Lê Ngọc Sương
- Xem thêm -