Giải pháp hạn chế nợ xấu tại Ngân hàng Thương mại cổ phần An Bình

  • Số trang: 101 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 54 |
  • Lượt tải: 0
minhtuan

Đã đăng 15929 tài liệu

Mô tả:

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Những thông tin và nội dung trong luận văn đều dựa trên nghiên cứu thực tế và hoàn toàn đúng với nguồn trích dẫn. Tôi xin khẳng định sự trung thực về cam kết trên. Tác giả đề tài Lữ Khánh Tòng MỤC LỤC Trang TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ LỜI MỞ ĐẦU ............................................................................................................ 1 1.Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu ........................................................................ 1 2. Mục tiêu nghiên cứu................................................................................................ 2 3. Phương pháp nghiên cứu ........................................................................................ 2 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .......................................................................... 2 5. Đóng góp của luận văn ............................................................................................ 3 6. Kết cấu luận............................................................................................................. 3 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HẠN CHẾ NỢ XẤU TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.......................................................................................................... 4 1.1 Nợ xấu và các vấn đề liên quan .......................................................................... 4 1.1.1 Khái niệm nợ xấu ........................................................................................... 5 1.1.2 Phân loại nợ xấu ............................................................................................ 6 1.1.3 Một số chỉ tiêu cơ bản phản ánh nợ xấu ....................................................... 9 1.1.4 Nguyên nhân và tác động của nợ xấu ......................................................... 10 1.1.4.1 Những nguyên nhân dẫn đến nợ xấu.......................................................10 1.1.4.1 Tác động của nợ xấu…………...............................................................15 1.2 Các giải pháp hạn chế nợ xấu của ngân hàng thương mại............................... 17 1.2.1 Quan niệm hạn chế nợ xấu.......................................................................... 17 1.2.2 Các giải pháp hạn chế nợ xấu của ngân hàng thương mại .......................... 18 1.2.2.1 Tuân thủ thực hiện đúng quy định Luật các TCTD và quy chế cho vay của NHNN…………………….…………………………………………...…...18 1.2.2.2 Xây dựng và hoàn thiện chính sách tín dụng và quy trình cấp tín dụng………………………..…………………………………………………...19 1.2.2.3 Nâng cao công tác phân tích, đánh giá khách hàng…….…..………....19 1.2.2.4 Nâng cao công tác phân tích dự án vay vốn của khách hàng…………………………………………………………………….………21 1.2.2.5 Tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng…………………………………………………………………...…….….23 1.2.3.6 Nâng cao chất lượng thông tin tín dụng……………………………......23 1.2.3.7 Cần có đội ngũ cán bộ tín dụng được chọn lọc……………...…………23 1.2.3.8 Xác định khoản vay có vấn đề và đưa ra các giải pháp xử lý phù hợp...24 1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến hạn chế nợ xấu tại các ngân hàng thương mại ........................................................................................................................... 25 1.3.1 Nhân tố chủ quan ......................................................................................... 25 1.3.2 Nhân tố khách quan ..................................................................................... 27 1.4 Những nguyên tắc của Basel về quản lý nợ xấu và vận dụng thực tế .......... 28 1.5 Những nghiên cứu liên quan đến đề tài..........................................................32 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ HẠN CHẾ NỢ XẤU TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN AN BÌNH…………………………………………..35 2.1.Giới thiệu về Ngân hàng TMCP An Bình…………………………………...35 2.2 Tình hình hoạt động tín dụng của Ngân hàng TMCP An Bình……………35 2.3 Thực trạng nợ xấu tại Ngân hàng TMCP An Bình ...................................... 37 2.4 Thực trạng công tác hạn chế nợ xấu và một số nguyên nhân dẫn đến nợ xấu tại Ngân hàng TMCP An Bình .................................................................. 43 2.4.1 Thực trạng công tác hạn chế nợ xấu tại ABBANK. ................................... 43 2.4.1.1 Chính sách tín dụng.................................................................................43 2.4.1.2 Quy trình tín dụng..................................................................................46 2.4.1.3 Cơ chế cảnh báo, nhận dạng rủi ro và quy trình giám sát tín dụng........48 2.4.2 Một số nguyên nhân của nợ xấu tại Ngân hàng TMCP An Bình .……....50 2.5 Đánh giá thực trạng công tác hạn chế nợ xấu trong hoạt động tín dụng của Ngân hàng TMCP An Bình....................................................................................54 2.5.1. Những kết quả đạt được..............................................................................54 2.5.2.Những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế................................55 CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HẠN CHẾ NỢ XẤU TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN AN BÌNH…………..……………….…………… ..59 3.1 Kế hoạch và mục tiêu phát triển của Ngân hàng TMCP An Bình...............59 3.1.1 Kế hoạch kinh doanh năm 2014 .................................................................. 59 3.1.2 Mục tiêu chiến lược của ABBANK đến 2018.............................................60 3.2 Các giải pháp nâng cao hiệu quả trong công tác hạn chế nợ xấu tại Ngân hàng TMCP An Bình .............................................................................................. 61 3.2.1 Hiện đại hóa và nâng cao chất lượng thông tin tín dụng..........................61 3.2.2 Xây dựng hệ thống nhận diện, cảnh báo sớm đối với các khoản nợ xấu thông qua việc hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ và nâng cao vai trò kiểm tra, giám sát tín dụng..............................................................................62 3.2.3 Hoàn thiện chính sách tín dụng và nâng cao tính tuân thủ quy trình tín dụng.......................................................................................................................64 3.2.4 Nâng cao chất lượng, rèn luyện đạo đức nhân sự làm công tác tín dụng.......................................................................................................................65 3.3. Xây dựng Trung tâm hỗ trợ tín dụng – Giải pháp hạn chế nợ xấu từ những gợi ý của các nguyên tắc Basel về quản lý nợ xấu ................................................ 67 3.4 Một số kiến nghị………………...……………………………………………. 68 3.4.1. Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước. ......................................................... 68 3.4.1.1 Nâng cao vai trò quản lý, điều hành và hoàn thiện hệ thống văn pháp luật ngân hàng.................................................................................................... 68 3.4.1.2 Tăng cường công tác thanh tra, giám sát............................................... 69 3.4.1.3 Thiết lập các kênh thông tin đáng tin cậy cho hệ thống ngân hàng.....................................................................................................................70 3.4.2 Kiến nghị đối với Chính phủ và các cơ quan quản lý Nhà nươc...............71 KẾT LUẬN .............................................................................................................. 74 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................... 76 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Tiếng Việt CBTD: Cán bộ tín dụng. CV QHKH: Chuyên viên quan hệ khách hàng. CV QLTD: Chuyên viên quản lý tín dụng. DPRR: Dự phòng rủi ro. ĐVKD: Đơn vị kinh doanh. HĐQT: Hội đồng quản trị. NHNN: Ngân hàng Nhà nước. NHTM: Ngân hàng thương mại. NQH: Nợ quá hạn. PGD: Phòng giao dịch. TCTD: Tổ chức tín dụng. TMCP: Thương mại cổ phần. TSBĐ: Tài sản bảo đảm. Tiếng Anh ABBANK (An Binh Commercial Join Stock Bank): Ngân hàng thương mại cổ phần An Bình. AMC (Assets Management Company): Công ty quản lý nợ và khai thác tài sản. BCBS (Basel Committee on Banking Supervisor): Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng. CIC (Credit Information Center): Trung tâm thông tin tín dụng. NPL (Non-performing Loan): Nợ xấu. SMEs (Small anh Medium Enterprise): Doanh nghiệp vừa và nhỏ. IMF (International Monetary Fund): Quỹ tiền tệ quốc tế. IAS (International Accounting Standards): Chuẩn mực kế toán quốc tế. VAS (Vietnam Accounting Standards): Chuẩn mực kế toán Việt Nam. VCCI (Vietnam Chamber of Commerce anh Industry): Phòng công nghiệp và thương mại Việt Nam. DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng Tên bảng Trang Bảng 2.1 Cơ cấu dư nợ khách hàng theo định hướng 2014 45 Bảng 2.2 Kết quả khảo sát nguyên nhân nợ quá hạn tại ABBANK 51 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ Tên biểu đồ Trang Biểu đồ 2.1 Tình hình cho vay của ABBANK qua các năm 36 Biểu đồ 2.2 Cơ cấu cho vay theo thời hạn 37 Biểu đồ 2.3 Tổng nợ xấu của ABBANK qua các năm 38 Biểu đồ 2.4 Tỷ lệ nợ xấu của ABBANK qua các năm 39 Biểu đồ 2.5 Dự phòng rủi ro của ABBANK qua các năm 40 Biểu đồ 2.6 Cơ cấu nợ xấu theo nhóm 41 Biểu đồ 2.7 Cơ cấu nợ xấu theo đối tượng cho vay 41 Biểu đồ 2.8 Cơ cấu nợ xấu theo thời hạn vay 42 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong những những thập kỷ gần đây xu hướng tự do hoá, toàn cầu hoá kinh tế và quốc tế hoá các luồng tài chính đã làm thay đổi căn bản hệ thống ngân hàng. Và khi đó hoạt động kinh doanh trở lên phức tạp hơn, áp lực cạnh tranh giữa các ngân hàng trở lên gay gắt hơn, đồng thời mức độ rủi ro cũng tăng lên. Với vai trò là một trung gian tài chính quan trọng trong quá trình luân chuyển vốn trong nền kinh tế, bất cứ tác động tiêu cực nào đối với ngân hàng cũng gây ra những hậu quả khó lường. Trong đó nợ xấu là một yếu tố cần được đặc biệt quan tâm, nợ xấu của ngân hàng được xem là nguyên nhân cơ bản gây tắc nghẽn sự lưu thông lành mạnh của nền kinh tế, gây mất an toàn cho hệ thống ngân hàng, một tỷ lệ nợ xấu cao không chỉ ảnh hưởng đến bản thân ngân hàng mà còn có nguy cơ gây ra khủng hoảng cho cả hệ thống và nền kinh tế. Do vậy, công tác hạn chế và xử lý nợ xấu chiếm một vai trò vô cùng quan trọng, đảm bảo cho sự vận hành an toàn của ngân hàng, nâng cao chất lượng tín dụng, giảm tới mức thấp nhất tổn thất cho ngân hàng. Với tốc độ tăng trưởng khá cao của ABBANK trong thời gian qua trong bối cảnh nền kinh tế không ổn định, trì trệ đã ảnh hưởng rất nhiều đến hiệu quả hoạt động kinh doanh. Trong đó, tình trạng nợ quá hạn, nợ xấu trở thành vấn đề nổi cộm hiện nay. Trước những đề cập tính chất thiết yếu của phòng ngừa và hạn chế nợ xấu trong kinh doanh ngân hàng việc chọn đề tài “GIẢI PHÁP HẠN CHẾ NỢ XẤU TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN AN BÌNH” cho luận văn tốt nghiệp cao học là cấp thiết và đáp ứng yêu cầu đặt ra trong thực tiễn. 2. Mục tiêu nghiên cứu - Nghiên cứu và hệ thống hóa cơ sở lý luận về nợ xấu, nợ xấu và các biện pháp hạn chế nợ xấu nợ xấu của Ngân hàng thương mại. - Phân tích thực trạng và những nguyên nhân gây ra nợ xấu, thực trạng về hạn chế nợ xấu nợ xấu tại ABBANK. 2 - Đề xuất giải pháp hạn chế nợ xấu, đảm bảo cho hoạt động của ngân hàng hiệu quả và phát triển bền vững. Để thực hiện các m ục tiêu nghiên cứu đề tài , cần tập trung giải quyết các câu hỏi sau: - Cơ sở khoa học cho vấn đề hạn chế nợ xấu tại ABBANK là gì? - Thực trạng nợ xấu và hoạt động hạn chế nợ xấu tại ABBANK hiện nay như thế nào? - Để nâng cao hi ệu quả hoạt động hạn chế nợ xấu tại ABBANK cần phải làm gì? 3. Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp thu thập số liệu Các số liệu thống kê phần lớn được tác giả thu thập trong quá trình công tác tại ABBANK. Ngoài ra các tài liệu, số liệu thứ cấp có liên quan đến đề tài còn đư ợc thu thập thông qua các ấn phẩm, các tài liệu, báo cáo của Ngành ngân hàng và các Bộ, Ngành khác có liên quan. - Phương pháp phân tích và xử lý thông tin Số liệu sau khi thu thập sẽ được thống kê, tổng hợp để phân tích, đánh giá, đồng thời sử dụng các bảng, biểu đồ... để minh hoạ cho nội dung phân tích. Ngoài ra, phương pháp điều tra và khảo sát điển hình thông qua bảng câu hỏi được sử dụng để hỗ trợ cho vấn đề nghiên cứu của đề tài. 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: luận văn tập trung nghiên cứu lý thuyết về hạn chế nợ xấu của ngân hàng thương mại và thực trạng hạn chế nợ xấu tại ABBANK Phạm vi nghiên cứu: tác giả tập trung nghiên cứu thực trạng hạn chế nợ xấu trong phạm vi ABBANK trong giai đoạn 2009-2013 5. Đóng góp của luận văn - Lý luận: Hệ thống hóa lý thuyết về nợ xấu và hạn chế nợ xấu tại các ngân hàng thương mại 3 - Thực tiễn: phân tích thực trạng nợ xấu tại ABBANK và đưa ra những giải pháp nhằm hạn chế nợ xấu tại ABBANK 6. Kết cấu luận văn Luận văn gồm 3 chương Chương 1: Cơ sở lý luận về hạn chế nợ xấu trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại Chương 2: Thực trạng hạn chế nợ xấu tại Ngân hàng TMCP An Bình Chương 3: Giải pháp hạn chế nợ xấu tại Ngân hàng TMCP An Bình 4 CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HẠN CHẾ NỢ XẤU TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Nợ xấu và các vấn đề liên quan 1.1.1 Khái niệm nợ xấu Nợ xấu thường được nhắc đến với các thuật ngữ “bad debt”, “non-performing loan” (NPL), thông thường nợ xấu được hiểu là các khoản nợ dưới chuẩn, có thể quá hạn và bị nghi ngờ về khả năng trả nợ lẫn khả năng thu hồi vốn của chủ nợ, điều này thường xảy ra khi khách hàng vay đã tuyên bố phá sản hoặc đã tẩu tán tài sản. Tuy nhiên, hiện nay đang tồn tại khá nhiều khái niệm nợ xấu như sau: Theo Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) “Một khoản cho vay được coi là không sinh lời (nợ xấu) khi tiền thanh toán lãi và/hoặc tiền gốc đã quá hạn từ 90 ngày trở lên, hoặc các khoản thanh toán lãi đến 90 ngày hoặc hơn đã được tái cơ cấu hay gia hạn nợ, hoặc các khoản thanh toán dưới 90 ngày nhưng có các nguyên nhân nghi ngờ việc trả nợ sẽ được thực hiện đầy đủ". Với quan điểm này, nợ xấu được nhận dạng qua hai giác độ: thời gian quá hạn và khả năng trả nợ đáng nghi ngờ. Theo Ủy ban Basel về Giám sát ngân hàng (BCBS) BCBS không đưa ra định nghĩa cụ thể về nợ xấu. Tuy nhiên, trong các hướng dẫn về các thông lệ chung tại nhiều quốc gia về quản lý rủi ro tín dụng, BCBS xác định, việc khoản nợ bị coi là không có khả năng hoàn trả khi một trong hai hoặc cả hai điều kiện sau xảy ra: ngân hàng thấy người vay không có khả năng trả nợ đầy đủ khi ngân hàng chưa thực hiện hành động gì để cố gắng thu hồi; người vay đã quá hạn trả nợ quá 90 ngày. Dựa trên hướng dẫn này, nợ xấu sẽ bao gồm toàn bộ các khoản cho vay đã quá hạn 90 ngày và có dấu hiệu người đi vay không trả được nợ. Theo Phòng thống kê – Liên hiệp quốc “Một khoản nợ xấu được coi là nợ xấu khi đã quá hạn trả lãi và (hoặc) gốc trên 90 ngày; hoặc các khoản lãi chưa trả lãi từ 90 ngày trở lên đã nhập gốc, tái cấp vốn hoặc trả chậm theo thỏa thuận; hoặc các khoản thanh toán đã quá hạn 90 ngày 5 nhưng có lý do chắc chắn để nghi ngờ về khả năng khoản vay sẽ được thanh toán đầy đủ”. Như vậy, về cơ bản nợ xấu được xác định dựa trên 2 yếu tố: (i) quá hạn trên 90 ngày (ii) khả năng trả nợ nghi ngờ. Đây được coi là định nghĩa của Chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS) hiện đang được áp dụng phổ biến trên thế giới. Theo định nghĩa của Ngân hàng Nhà Nước Việt Nam Theo quyết định 493/2005 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước ngày 22/4/2005 về phân loại nợ; trích lập và sử dụng dự phòng để xử lý nợ xấu trong hoạt động ngân hàng của các tổ chức tín dụng; và theo quyết định số 18/2007 QĐ – NHNN ngày 25/4/2007 về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của quyết định 493 thì nợ xấu được định nghĩa như sau: Nợ xấu là những khoản nợ được phân loại vào nhóm 3 (nợ dưới tiêu chuẩn), nhóm 4 (nợ nghi ngờ), nhóm 5(nợ có khả năng mất vốn). Các nhóm nợ trên có các khoản nợ gốc và lãi đã quá hạn từ 90 ngày trở lên. Nợ xấu theo định nghĩa của Việt Nam cũng được xác định dựa theo hai yếu tố: (i) đã quá hạn trên 90 ngày và (ii) khả năng trả nợ đáng lo ngại. Qua những định nghĩa về nợ xấu của các tổ chức trên ta có thể hiểu khái quát: Nợ xấu là các khoản nợ mà khách hàng không trả gốc và lãi đúng hạn hoặc không trả nợ như đã cam kết dẫn đến gây thiệt hại cho ngân hàng. Nợ xấu là kết quả của mối quan hệ tín dụng không hoàn hảo. Trước hết, nợ xấu vi phạm đặc trưng cơ bản của tín dụng là tính thời hạn, và tính hoàn trả đầy đủ, sau nữa, nó gây nên sự mất lòng tin của người cấp tín dụng đối với khách hàng nhận tín dụng. Tuy việc phát sinh nợ xấu là điều không thể tránh khỏi, là vấn đề mà tất cả các NHTM trên thế giới phải đối mặt, nhưng nếu tỷ nợ xấu quá cao, hoạt động ngân hàng sẽ bị tê liệt vì các ngân hàng không có vốn để thanh toán cho người gửi tiền khi đến hạn. Ở mức độ trầm trọng sẽ dẫn tới sự phá sản ngân hàng, do đó vấn đề 6 quản lý nợ xấu, ngăn ngừa, hạn chế và xử lý nợ xấu là một công tác hết sức quan trọng tại các NHTM. 1.1.2 Phân loại nợ xấu Hiện có 02 phương pháp phân loại nợ xấu được áp dụng tại các NHTM đó là phương pháp định lượng (đánh giá dựa trên số ngày quá hạn) và phương pháp định tính (dựa trên khả năng thu hồi nợ). Theo quyết định 493/2005 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước ngày 22/4/2005 về phân loại nợ; trích lập và sử dụng dự phòng để xử lý nợ xấu trong hoạt động ngân hàng của tổ chức tín dụng, và theo quyết đinh số 18/2007 QĐ – NHNN ngày 25/4/2007 về việc sửa đổi; bổ sung một số điều của quyết định 493 thì nợ được phân lại theo phương pháp định lượng bao gồm 05 nhóm, trong đó những khoản nợ thuộc nhóm 3, nhóm 4, nhóm 5 là nợ xấu (tại nội dung Điều 6).  Nhóm 3 (nợ dưới tiêu chuẩn) bao gồm: - Các khoản nợ quá hạn từ 91 ngày đến 180 ngày. - Các khoản nợ được miễn hoặc giảm lãi do khách hàng không đủ khả năng trả lãi đầy đủ theo hợp đồng tín dụng. - Các khoản nợ được phân loại vào nhóm 3 theo quy định tại khoản 3 điều này.  Nhóm 4( Nợ nghi ngờ) bao gồm: - Các khoản nợ quá hạn từ 181 ngày đến 360 ngày. - Các khoản nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần đầu quá hạn dưới 90 ngày theo thời hạn trả nợ được cơ cấu lại lần đầu. - Các khoản nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần thứ hai. - Các khoản nợ được phân loại vào nhóm 4 theo quy định tại khoản 3 điều này.  Nhóm 5 ( Nợ có khả năng mất vốn) bao gồm: - Các khoản nợ quá hạn trên 360 ngày. - Các khoản nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần đầu quá hạn từ 90 ngày trở lên theo thời gian trả nợ được cơ cấu lại lần đầu. 7 - Các khoản nợ được cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần thứ hai quá hạn theo thời hạn trả nợ được cơ cấu lại lần hai. - Các khoản nợ khoanh, nợ chờ xử lý. - Các khoản nợ được phân loại vào nhóm 5 theo quy định tại khoản 3 điều này. Và theo Điều 7, Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN thì nợ được phân loại theo phương pháp định tính, tức dựa trên kết quả đánh giá, xếp loại của Hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ (Hệ thồng này phải được NHNN chấp thuận bằng văn bản) để phân loại nợ thành các nhóm: “Nhóm 1(Nợ đủ tiêu chuẩn) bao gồm: Các khoản nợ được tổ chức tín dụng đánh giá là có khả năng thu hồi đầy đủ cả nợ gốc và lãi đúng hạn. Nhóm 2 (Nợ cần chú ý) bao gồm: Các khoản nợ được tổ chức tín dụng đánh giá là có khả năng thu hồi đầy đủ cả nợ gốc và lãi nhưng có dấu hiệu khách hàng suy giảm khả năng trả nợ. Nhóm 3 (Nợ dưới tiêu chuẩn) bao gồm: Các khoản nợ được tổ chức tín dụng đánh giá là không có khả năng thu hồi nợ gốc và lãi khi đến hạn. Các khoản nợ này được tổ chức tín dụng đánh giá là có khả năng tổn thất một phần nợ gốc và lãi. Nhóm 4 (Nợ nghi ngờ) bao gồm: Các khoản nợ được tổ chức tín dụng đánh giá là khả năng tổn thất cao. Nhóm 5 (Nợ có khả năng mất vốn) bao gồm: Các khoản nợ được tổ chức tín dụng đánh giá là không còn khả năng thu hồi, mất vốn”. Sự khác biệt trong phân loại nợ xấu ở Việt Nam Thời gian qua, có một thực tế là sự khác biệt giữa con số về quy mô nợ xấu của Việt Nam do Ngân hàng Nhà nước (NHNN) hoặc các NHTM Việt Nam công bố và các tổ chức nước ngoài công bố là rất lớn .Ví dụ năm 2011, tỷ lệ nợ xấu trong toàn hệ thống do NHNN công bố là 3,1% nhưng theo tính toán của các tổ chức nước ngoài, thì con số này sẽ cao hơn nhiều lần, hãng xếp hạng tín nhiệm Fitch đưa ra con số tương ứng là 13%. Hay vào thời điểm 30/09/2012 tỷ lệ nợ xấu của Việt Nam theo đánh giá của Fitch Ratings ước khoảng 15% tổng dư nợ, còn theo 8 Baclays cho rằng tỷ lệ nợ xấu của Việt Nam ở mức 20% , trong khi đó theo số liệu tổng hợp của các TCTD là 4.93% và số liệu của NHNN là 8.86%. Sở dĩ có sự khác biệt rất lớn này chủ yếu có thể là do các nguyên nhân sau: Sự khác biệt cách phân loại nợ xấu ở Việt Nam và quốc tế. NHNN và các NHTM Việt Nam phân loại nợ xấu dựa vào Tiêu chuẩn Kế toán Việt Nam (VAS) trong khi đó các tổ chức quốc tế sử dụng Tiêu chuẩn Kế toán Quốc tế (IAS) để phân loại nợ xấu của các ngân hàng Việt Nam. Điều này được thể hiện qua khái niệm về nợ xấu được đề cập ở mục trên. Theo Quyết định 18, sửa đổi Quyết định 493 của NHNN tại điều 6 và điều 7, nợ xấu được xác định căn cứ vào số ngày quá hạn và khả năng trả nợ của khách hàng. Như vậy, nợ xấu được xác định theo 2 yếu tố định lượng và định tính – đây được coi như định nghĩa của VAS. Định nghĩa nợ xấu của Phòng Thống kê - Liên hợp quốc, “về cơ bản một khoản nợ được coi là nợ xấu khi quá hạn trả lãi và/hoặc gốc trên 90 ngày; hoặc các khoản lãi chưa trả từ 90 ngày trở lên đã được nhập gốc, tái cấp vốn hoặc chậm trả theo thoả thuận; hoặc các khoản phải thanh toán đã quá hạn dưới 90 ngày nhưng có lý do chắc chắn để nghi ngờ về khả năng khoản vay sẽ được thanh toán đầy đủ”. Như vậy, theo tiêu chuẩn này, nợ xấu được xác định dựa trên 2 yếu tố: (i) quá hạn trên 90 ngày và (ii) khả năng trả nợ nghi ngờ. Đây được coi là định nghĩa của IAS đang được áp dụng phổ biến hiện hành trên thế giới. So sánh với phương pháp phân loại theo thông lệ quốc tế dựa trên IAS thì phương pháp phân loại của Việt Nam dựa trên VAS có một khác biệt rất quan trọng. Đó là, hiện tại, chỉ có phần vốn đã đến hạn thanh toán (trong một khoản cho vay nào đó) mà không có khả năng thu hồi lại được thì các ngân hàng thương mại Việt Nam mới phân loại phần vốn thất thu này, chứ không phải là toàn bộ khoản cho vay đó thành nợ xấu. Nếu sử dụng IAS thì toàn bộ khoản cho vay đó sẽ bị liệt vào nợ xấu. - Ngoài sự khác biệt về tiêu chuẩn kế toán, hầu hết các ngân hàng thương mại hiện nay chủ yếu sử dụng phương pháp định lượng để phân loại nợ mà chưa tập trung vào phân loại nợ dựa trên các yếu tố định tính. Mặc dù cả hai phương pháp 9 này đều đã được NHNN quy định rõ trong điều 7 của quyết định 493. Do vậy các yếu tố về uy tín, vị thế tài chính và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp không phản ánh được chất lượng thật sự khoản vay của doanh nghiệp. - Một số TCTD không thực hiện đúng quy định vể phân loại nợ, ghi nhận nợ xấu thấp hơn thực trang và quy định để giảm chi phí trích lập dự phòng rủi ro nhằm làm đẹp báo cáo tài chính. 1.1.3 Một số chỉ tiêu cơ bản phản ánh nợ xấu - Tổng nợ xấu: Đây là chỉ tiêu phản ánh giá trị tuyệt đối của toàn bộ các khoản nợ xấu của ngân hàng. Chỉ tiêu này chưa cho biết tỷ trọng của nợ có khả năng thu hồi và không có khả năng thu hồi trong tổng nợ xấu do vậy nó không phải là một chỉ tiêu phản ánh chính xác thực trạng nợ xấu của ngân hàng. - Tỷ lệ nợ xấu = Nợ xấu/ Tổng dư nợ: đây là chỉ tiêu phản ánh mức độ rủi ro tín dụng của ngân hàng. Tỷ lệ này càng cao thì ngân hàng đối mặt với rủi ro tín dụng càng cao. Theo thông lệ quốc tế thì ngưỡng an toàn về tỷ lệ nợ xấu là dưới 3%. Và NHNN lấy tỷ lệ nợ xấu dưới 3% làm tiêu chuẩn đánh giá trong Quy định về các tỷ lệ đảm bảo an toàn trong hoạt động TCTD (Theo quyết định số 06/2008/QĐNHNN ngày 12/03/2008 của Thống đốc NHNN Việt Nam “V/v ban hành quy định xếp loại Ngân hàng Thương mại cổ phần”, các NHTM đạt điểm tối đa về chất lượng tín dụng khi có tỷ lệ nợ xấu so với tổng dư nợ ≤ 3%). - Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng/ Nợ xấu: tỷ lệ này cho biết khả năng bù đắp nợ xấu của quỹ dự phòng rủi ro. Tỷ lệ này càng cao thì khả năng quỹ dự phòng rủi ro bù đắp các thiệt hại có thể xảy ra trong quá trình hoạt động kinh doanh của ngân hàng càng lớn và ngược lại. Tùy theo cấp độ rủi ro mà ngân hàng phải trích lập rủi ro từ 0%-100% giá trị từng khoản vay (sau khi trừ đi giá trị tài sản đảm bảo). Nếu ngân hàng cho vay với danh mục càng rủi ro thì tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro càng cao, thông thường tỷ lệ này dao động khoản từ 0% đến 5%/ tổng dư nợ (Nguyễn Văn Tiến, 2012, trang 312). - Tỷ lệ nợ xấu/ Tổng giá trị tài sản đảm bảo: xử lý tài sản bảo đảm là công cụ hữu hiệu trong việc xử lý nợ xấu, do vậy chỉ tiêu này phản ánh khả năng thu hồi các 10 khoản nợ xấu bằng xử lý tài sản bảo đảm. Chỉ tiêu này càng nhỏ chứng tỏ việc nợ xấu có khả năng thu hồi càng cao và ngược lại. Ngoài ra, tùy theo tình hình cụ thể của mỗi ngân hàng ở các nền kinh tế khác nhau, trong từng thời kỳ mà có thể có các chỉ tiêu khác để đánh giá thực trạng nợ xấu nhằm xây dựng các biện pháp xử lý hợp lý 1.1.4 Nguyên nhân và tác động của nợ xấu 1.1.4.1 Những nguyên nhân dẫn đến nợ xấu  Nguyên nhân khách quan - Môi trường chính trị-pháp luật: với môi trường chính trị kém ổn định, thường xuyên xảy ra xung đột, chiến tranh… tất yếu dẫn đến sản xuất ngừng trệ và doanh nghiệp không có khả năng trả nợ ngân hàng, rủi ro dẫn đến nợ xấu là rất cao. Các yếu tố pháp lý có tác động rất lớn đến hoạt động sản xuất kinh doanh của mọi chủ thể trong nền kinh tế. Hệ thống văn bản pháp luật đồng bộ, phù hợp với thông lệ quốc tế tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho các doanh nghiệp, ngân hàng hoạt động và tuân thủ pháp luật. Hành lang pháp lý không đồng bộ, Luật pháp thường xuyên thay đổi, không nhất quán, mâu thuẩn, không rõ ràng sẽ gây trở ngại rất lớn cho việc tuân thủ pháp luật, thậm chí là yếu tố thúc đẩy hành vi vi phạm pháp luật như : trốn thuế, lách luật vì mục tiêu lợi nhuận, hoặc gây thiệt hại rất lớn về kinh tế cho các doanh nghiệp khi có tranh chấp pháp lý với doanh nghiệp nước ngoài… dẫn tới suy giảm khả năng trả nợ ngân hàng của các khách hàng vay vốn. - Môi trường kinh tế: những chính sách kinh tế vĩ mô của nhà nước như: Chính sách tài khóa, đất đai, thuế, chính sách tiền tệ, xuất nhập khẩu… có tác động mạnh mẽ đến hoạt động sản xuất kinh doanh của mọi chủ thể thuộc mọi thành phần trong nền kinh tế, trong đó có các NHTM. Những biến động của môi trường kinh tế vĩ mô tác động có thể theo chiều hướng thúc đẩy, khuyến khích hoặc kìm hãm sự phát triển của các chủ thể hoạt động sản xuất kinh doanh. Trong trường hợp môi trường kinh tế vĩ mô mang yếu tố bất lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh của các chủ thể vay vốn ngân hàng và có thể dẫn đến nợ xấu. 11 Chu kì kinh tế cũng tác động mạnh đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng và các doanh nghiệp trong nền kinh tế. Trong giai đoạn kinh tế hưng thịnh, tăng trưởng ổn định, dẫn đến người đi vay vốn để hoạt động sản xuất kinh doanh sẽ thuận lợi, lợi nhuận thu về được ổn định theo dự kiến, khả năng hoàn trả vốn vay gần như là chắc chắn. Ngược lại, khi nền kinh tế có chiều hướng đi xuống, sức mua giảm sút, người đi vay vốn sẽ rất khó trong tiêu thụ sản phẩm và thu hồi vốn. Do vậy khả năng trả nợ ngân hàng giảm sút, dẫn tới nợ xấu tại ngân hàng cho vay. Vấn đề lạm phát, vấn đề thất nghiệp, vấn đề tỷ giá… cũng là nguyên nhân có tác động mạnh đến hoạt động của ngân hàng và các doanh nghiệp trong nền kinh tế và cũng vì thế là nguyên nhân dẫn đến nợ xấu cho ngân hàng. - Môi trường tự nhiên: những nguyên nhân từ môi trường tự nhiên như thiên tai địch họa, động đất núi lửa, lũ lụt, dịch bệnh… gây ảnh hưởng trực tiếp, gián tiếp tới hoạt động kinh doanh và hiệu quả kinh doanh của khách hàng vay vốn ngân hàng, làm suy giảm khả năng trả nợ vay ngân hàng cũng là nguyên nhân gây ra nợ xấu.  Nguyên nhân từ phía ngân hàng - Sự yếu kém trong công tác quản lý rủi ro tín dụng: chính sách cho vay của một ngân hàng là kim chỉ nam cho toàn bộ hoạt động tín dụng cho ngân hàng đó, một chính sách cho vay thống nhất, đồng bộ, đúng đắn sẽ giúp cho các ĐVKD xác định phương hướng đúng khi thực hiện nghiệp vụ cho vay giúp nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh. Ngược lại, một chính sách cho vay không rõ ràng, không phù hợp với thực trạng của nền kinh tế sẽ dẫn đến nhiều nguy cơ tiềm ẩn rủi ro và đó cũng là nguyên nhân dẫn đến nợ quá hạn, nợ xấu cho ngân hàng. Chính sách cho vay được hiểu theo nghĩa đầy đủ bao gồm: định hướng cho vay, tốc độ tăng trưởng tín dụng , tỷ trọng tín dụng ngắn-trung-dài hạn, các quy định về đối tượng, nhóm khách hàng vay, quy định về đảm bảo tiền vay, về các ngành nghề, lĩnh vực ưu tiên... Với cơ cấu cho vay không hợp lý hay tập trung cho vay quá nhiều vào các lĩnh vực trong nền kinh tế như: bất động sản, chứng khoán, kinh doanh vàng... nên 12 khi nền kinh tế xảy ra bất ổn dẫn đến sự suy giảm giá trị tài sản, thì các khoản nợ này khó có thể thu hồi đầy đủ. - Quy trình nghiệp vụ thiếu chặt chẽ, đồng bộ: với mục tiêu lợi nhuận được đặt ra quá cao nên dẫn đến áp lực gia tăng mở rộng thị phần, chiếm lĩnh thị trường, đồng thời đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng tín dụng (kênh chiếm tỷ trọng thu nhập khá cao trong ngân hàng) trong khi chưa hoàn chỉnh các chính sách, hoặc chậm sửa đổi bổ sung các quy định tín dụng phù hợp với thực trạng hiện tại, hoặc bỏ qua một số bước trong quy trình xét duyệt cho vay, hay hạ thấp tiêu chuẩn đánh giá khách hàng, thiếu kiểm tra, giám sát chặt chẽ.... cũng là nguyên nhân dẫn đến nợ xấu cho các ngân hàng. - Sự suy thoái về đạo đức, trình độ nghiệp vụ còn non kém của đội ngũ cán bộ ngân hàng: ngân hàng là ngành kinh doanh đặc biệt, nhạy cảm, gắn chặt với tiền, và luôn đối mặt với nhiều rủi ro. Trong các vấn đề rủi ro, dường như rủi ro đạo đức đang là nguy cơ ngày càng lớn đối với ngân hàng. Khi nhắc tới rủi ro đạo đức trong ngành ngân hàng, tín dụng là bộ phận hay được nhắc tới nhất. Đây là những cán bộ trực tiếp làm việc với khách hàng, thẩm định hồ sơ, ra phán quyết tín dụng. Điều này có thể chứng minh khi những thông tin khởi tố các cán bộ quản lý, cán bộ tín dụng các ngân hàng liên tục trên các mặt báo vì những hành vi sai phạm của mình. Các hành vi phổ biến như thiếu trách nhiệm trong thẩm định, cấu kết với khách hàng, ăn chia hoa hồng trên số tiền vay được, liên kết với nhau để vay mượn lòng vòng, thậm chí là vay ké của khách hàng… dẫn đến các khoản vay khó có thể thu hồi, mất vốn. Ngân hàng là ngành nghề kinh doanh gắn chặt với tiền, rất nhiều tiền nên bị các vấn đề đạo đức bủa vây là hiển nhiên. Mấu chốt của vấn đề là kiểm soát, kiềm chế thế nào các vấn đề này thôi. Tuy nhiên, đây là chuyện không dễ nhất là khi các ngân hàng Việt Nam còn yếu kém về kiểm soát, chủ quan và lỏng lẻo trong quản lý. Mấu chốt là vấn đề con người, ngân hàng là lĩnh vực đòi hỏi sự minh bạch và chuyên nghiệp cao, do đó việc nâng cao chất lượng của đội ngũ cán bộ ngân hàng là điều hết sức quan trọng. Nguồn nhân lực yếu kém không chỉ tạo ra những hạn chế
- Xem thêm -