Công tác thu, chi và quản lý quỹ bhxh huyện yên sơn(tuyên quang ) thời gian qua

  • Số trang: 56 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 17 |
  • Lượt tải: 0
hoangtuavartar

Đã đăng 24721 tài liệu

Mô tả:

Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Lêi nãi ®Çu Sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña con ng-êi do rÊt nhiÒu nh©n tè quyÕt ®Þnh trong ®ã kh«ng thÓ kh«ng kÓ ®Õn hÖ thèng an sinh x· héi víi nßng cèt lµ chÝnh s¸ch B¶o hiÓm X· héi (BHXH ). BHXH lµ chÝnh s¸ch x· héi ®-îc nhiÒu quèc gia coi träng nh»m ®¶m b¶o vÒ mÆt thu nhËp cho ng-êi lao ®éng khi hä t¹m thêi hoÆc vÜnh viÔn mÊt kh¶ n¨ng lao ®éng. BHXH ë viÖt Nam ®· ®-îc §¶ng vµ Nhµ n-íc ta quan t©m ngay tõ khi míi thµnh lËp n-íc vµ nã ®· ®ãng gãp lín cho sù ph¸t triÓn cña ®Êt n-íc. Ho¹t ®éng cña BHXH ngµy cµng hiÖu qu¶ h¬n ®Æc biÖt lµ sau n¨m 1995 khi mµ quü BHXH d-îc h×nh thµnh ®éc lËp ngoµi ng©n s¸ch nhµ n-íc. Quü BHXH lµ s-¬ng sèng cña bÊt kú mét hÖ thèng BHXH nµo v× c¸c chÕ ®é BHXH ®Òu nh»m môc ®Ých b¶o ®¶m an toµn vÒ thu nhËp cho ng-êi lao ®éng, muèn vËy th× c¬ quan BHXH ph¶i cã mét l-îng tiÒn nhÊt ®Þnh. Trong nh÷ng n¨m qua qu¸ tr×nh t¹o lËp vµ sö dông quü BHXH cña c¬ quan BHXH huyÖn Yªn S¬n( Tuyªn Quang )®· thu ®-îc nhiÒu thµnh tùu nh-: phÝ thu ®-îc ngµy cµng nhiÒu, chi tr¶ ®óng ®èi t-îng...Tuy nhiªn trong qu¸ tr×nh trªn chóng ta vÉn cßn nhiÒu tån t¹i, bÊt cËp nh-: Ch-a khai th¸c hÕt lùc l-îng lao ®éng, vÉn tån t¹i t×nh tr¹ng trôc lîi BHXH. §iÒu nµy ®· lµm cho hiÖu qu¶ ho¹t ®éng cña quü BHXH ch-a cao vµ cßn nhê nhiÒu vµo ng©n s¸ch Nhµ N-íc. Nh- vËy vÊn ®Ò thu chi cã ý nghÜa lín ®èi víi sù ph¸t triÓn cña chÕ ®é BHXH ViÖt Nam còng nh- BHXH c¸c tØnh, huyÖn trong c¶ n-íc trong ®ã cã BHXH HuyÖn Yªn S¬n nh-ng vÉn cßn nhiÒu tån t¹i cÇn ph¶i ®-îc xem xÐt vµ bµn luËn trªn nhiÒu khÝa c¹nh kh¸c nhau. ChÝnh v× vËy em ®· chän ®Ò tµi: “ C«ng t¸c thu, chi vµ qu¶n lý quü BHXH HuyÖn Yªn S¬n(Tuyªn Quang ) thêi gian qua “ Môc ®Ých cña chuyªn ®Ò : 1. Lµm râ thu, chi BHXH lµ g× ? 1 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 2. §¸nh gi¸ thùc tr¹ng c«ng t¸c thu chi quü BHXH t¹i BHXH HuyÖn Yªn S¬n trong thêi gian qua. 3. §Ò xuÊt ý kiÕn ®Ó n©ng cao hiÖu qu¶ cña c«ng t¸c thu chi quü BHXH huyÖn Yªn S¬n trong thêi gian tíi. Bè côc bµi ®-îc chia lµm 3 phÇn: PhÇn 1 : NhËn thøc lý luËn vÒ BHXH vµ c«ng t¸c thu chi PhÇn 2 : Thùc tr¹ng c«ng t¸c thu chi quü BHXH t¹i BHXH huyÖn Yªn s¬n thêi gian qua. PhÇn 3 : Nh÷ng kiÕn nghÞ, gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t cña c«ng t¸c thu chi quü BHXH t¹i BHXH huyÖn Yªn s¬n. Chuyªn ®Ò nµy d-îc thùc hiÖn thµnh c«ng lµ nhê sù gióp ®ì tËn t×nh cña c« gi¸o T«n Thanh HuyÒn _Bé m«n Kinh tÕ B¶o hiÓm, tr-êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n vµ tËp thÓ c¸n bé c«ng nh©n viªn cña c¬ quan BHXH huyÖn Yªn s¬n. Tuy nhiªn tr×nh ®é cßn nhiÒu h¹n chÕ nªn bµi viÕt nµy cßn nhiÒu thiÕu xãt. Em mong ®-îc sù ®ãng gãp ý kiÕn cña c¸c thÇy c«. Mét lÇn n÷a em xin ch©n thµnh c¶m ¬n c« gi¸o T«nThanh HuyÒn ®· gióp em hoµn thµnh chuyªn ®Ò nµy. PhÇn 1 2 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Kh¸i qu¸t chung vÒ BHXH I/ TÝnh tÊt yÕu kh¸ch quan cña BHXH . Sù xuÊt hiÖn cña c¸c lo¹i h×nh quü t-¬ng hç, ®Æc biÖt lµ sù ra ®êi cña c¸c lo¹i h×nh b¶o hiÓm ®· ®¸nh dÊu mét b-íc quan träng trong qu¸ tr×nh tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña x· héi loµi ng-êi. Tõ ®©y nh÷ng nçi lo toan phiÒn muén vÒ c¸c biÕn cè bÊt lîi x¶y ra trong cuéc sèng con ng-êi ®· ®-îc gi¶i táa. Con ng-êi c¶m thÊy an toµn h¬n víi sù gióp ®ì cña c¸c c«ng ty, c¸c tæ chøc BHXH. Ho¹t ®éng cña lo¹i h×nh nµy ®· ®em l¹i chç dùa v÷ng ch¾c cho cuéc sèng cña ng-êi lao ®éng, cho sù æn ®Þnh ho¹t ®éng cña c¸c doanh nghiÖp, tæ chøc vµ c¸c c«ng ty. Cã thÓ thÊy r»ng sù xuÊt hiÖn cña BHXH lµ nhu cÇu tÊt yÕu kh¸ch quan vµ lµ nhu cÇu cña cuéc sèng cña ng-êi lao ®éng. XÐt tõ phÝa ng-êi lao ®éng: Trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh, ng-êi lao ®éng lu«n gÆp ph¶i nh÷ng rñi ro mang tÝnh kh¸ch quan nh-: èm ®au, tai n¹n lao ®éng hoÆc m¾c c¸c bÖnh nghÒ nghiÖp g©y ra lµm cho hÞ mÊt kh¶ n¨ng lao ®éng t¹m thêi hoÆc vÜnh viÔn, dÉn ®Õn nguån thu nhËp cña hä bÞ gi¶m ®i hoÆc kh«ng cßn n÷a; hoÆc ng-êi lao ®éng bÞ chÕt trong khi con c¸i ®ang tuæi vÞ thµnh niªn, bè mÑ giµ kh«ng n¬i n-¬ng tùa; hoÆc vÒ giµ kh«ng cßn kh¶ n¨ng lao ®éng ®Ó cã thu nhËp tõ tiÒn l-¬ng, tiÒn c«ng, h¬n thÕ n÷a bÖnh tËt èm ®au l¹i x¶y ra th-êng xuyªn h¬n g©y nhiÒu khã kh¨n cho ng-êi lao ®éng. Nh÷ng rñi ro nµy kh«ng chØ lµm gi¶m thu nhËp cña ng-êi lao ®éng mµ cßn lµm gi¶m nguån lùc tµi chÝnh cña hä vµ gia ®×nh do c¸c chi phÝ míi ph¸t sinh nh-: chi phÝ kh¸m ch÷a bÖnh, chi phÝ ch¨m sãc, phôc håi søc kháe, chi phÝ mai t¸ng. Do ®ã cuéc sèng cña ng-êi lao ®éng trong hoµn c¶nh nµy lµ rÊt khã kh¨n vµ gióp ®ì vÒ mÆt tµi chÝnh lµ rÊt cÇn thiÕt, cã ý nghÜa v« cïng quan träng. XÐt tõ phÝa doanh nghiÖp: Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng mèi quan hÖ gi÷a giíi chñ vµ thî lµ mèi quan hÖ chÆt chÏ, rµng buéc nhau bëi quyÒn lîi vµ tr¸ch 3 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 nhiÖm cña mçi bªn. C¸c doanh nghiÖp võa ph¶i t¹o ®iÒu kiÖn lµm viÖc tèt cho ng-êi lao ®éng, ph¶i tr¶ c«ng cho hä võa ph¶i cã tr¸ch nhiÖm gióp ®ì khi hä kh«ng may gÆp ph¶i rñi ro trong qu¸ tr×nh lao ®éng nh-: tai n¹n lao ®éng, èm ®au. ChÝnh c¸c chi phÝ ph¸t sinh nµy lµm ¶nh h-ëng ®Õn t×nh h×nh tµi chÝnh cña doanh nghiÖp ®Æc biÖt lµ nh÷ng ®ît dÞch bÖnh, tr-êng hîp tÝch tô rñi ro, rñi ro mang tÝnh th¶m häa. §iÒu nµy ¶nh h-ëng trùc tiÕp ®Õn ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh ®Ó trang tr¶i cho c¸c chi phÝ ®ã. XÐt tõ phÝa x· héi: Sù vËn ®éng cña c¸c quy luËt néi t¹i trong nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng, ®Æc biÖt lµ quy luËt c¹nh tranh, trong nhiÒu tr-êng hîp ®· ®Èy mét sè doanh nghiÖp vµo t×nh tr¹ng bÊt æn, thËm chÝ lµ ph¸ s¶n dÉn ®Õn hµng lo¹t ng-êi lao ®éng bÞ mÊt viÖc lµm, kh«ng ®¶m b¶o ®-îc cuéc sèng vµ t¹o ra nhiÒu vÊn ®Ò phøc t¹p. V× thÕ, ®Ó ®¶m b¶o nÒn Kinh tÕ x· héi ph¸t triÓn b×nh th-êng, xÐt tõ phÝa tr¸ch nhiÖm cña x· héi, Nhµ n-íc buéc ph¶i tiÕn hµnh ph©n phèi l¹i qua ng©n s¸ch Nhµ n-íc hoÆc buéc c¸c doanh nghiÖp ph¶i tù t¹o quü tµi chÝnh cho vÊn ®Ò trªn. Nh- vËy, ®øng tr-íc nh÷ng rñi ro trong cuéc sèng cña ng-êi lao ®éng, trong qu¸ tr×nh lao ®éng ,s¶n xuÊt kinh doanh cña c¸c doanh nghiÖp vµ c¶ x· héi ®Òu cÇn ph¶i cã mét nguån lùc tµi chÝnh ®ñ lín nh»m ®¶m b¶o cho sù æn ®Þnh cuéc sèng cña ng-êi lao ®éng , ho¹t ®éng cña c¸c tæ chøc vµ sù æn ®Þnh vÒ mÆt chÝnh trÞ, x· héi. §Ó cã nguån tµi chÝnh nµyth× con ng-êi ®· cã nhiÒu biÖn ph¸p kh¸c nhau nh-: nÐ tr¸nh rñi ro, san sÎ tæn thÊt trong céng ®ång, ®i vay, ®i xin hoÆc lµ thµnh lËp c¸c quü t-¬ng hç. Tuy nhiªn, c¸c biÖn ph¸p trªn lµ kh«ng hiÖu qu¶ hoÆc lµ hiÖu qu¶ kh«ng cao (quü t-¬ng hç )biÖn ph¸p h÷u hiÖu nhÊt lµ tham gia BHXH tøc lµ trong qu¸ tr×nh lao ®éng c¶ ng-êi lao ®éng vµ ng-êi sö dông lao ®éng ®Òu trÝch ra mét phÇn thu nhËp cña m×nh ®Ó cïng nhµ n-íc thµnh lËp nªn mét quü tµi chÝnh BHXH. Cïng víi sù tiÕn bé cña x· héi tiÕn bé cña x· héi loµi ng-êi, BHXH ®· ®-îc coi nh- lµ nhu cÇu kh¸ch quan cñat con ng-êi Vµ ®-îc xem nh- lµ mét trong nh÷ng quyÒn c¬ b¶n cña con ng-êi ®· ®-îc §¹i héi ®ång liªn hîp quèc thõa nhËn vµ ghi vµo tuyªn ng«n nh©n quyÒn ngµy 10/ 12/1948 nh- sau: “TÊt c¶ mäi ng-êi víi t- c¸ch lµ thµnh viªn cña x· héi ®Òu cã quyÒn h-ëng 4 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 BHXH . quyÒn ®ã ®Æt c¬ së trªn sù tháa m·n c¸c quyÒn kinh tÕ, x· héi vµ v¨n hãa cÇn cho nh©n c¸ch v¯ sù tù do ph¸t triÓn con ng­êi”. II/ C¸c ®èi t-îng cña BHXH §Ó cã ®-îc sù nhËn biÕt ®óng ®¾n, ®Çy ®ñ vÒ mét lo¹i b¶o hiÓm nµo ®ã, tr-íc hÕt chóng ta ph¶i xem xÐt ®Õn c¸c kh¸i niÖm c¬ b¶n cña chóng nh-: ®èi t-îng ®-îc tham gia, ®èi t-îng ®-îc b¶o hiÓm, ®èi t-îng h-ëng thô quyÒn lîi báa hiÓm. ®èi v¬i BHXH viÖc nhËn biÕt c¸c ®èi t-îng nµy kh«ng khã, tuy nhiªn vÉn cã nhiÒu ng-êi nhÇm lÉn gi÷a ®èi t-îng vµ ®èi t-îng tham gia BHXH , hä cho r»ng ®èi t-îng cña BHXH lµ ng-êi lao ®éng. Thùc ra, trong BHXH th× ®èi t-îng cña nã chÝnh lµ thu nhËp cña ng-êi lao ®éng. Bëi lÏ, khi ng-êi lao ®éng gÆp sù cè hoÆc rñi ro th× hä bÞ gi¶m hoÆc mÊt kh¶ n¨ng lao ®éng dÉn ®Õn thu nhËp bÞ gi¶m hoÆc mÊt h¼n, do ®ã, t¹i thêi ®iÓm Êy hä mong muèn cã mét kho¶n tiÒn nhÊt ®Þnh ®Ó chi tr¶ cho c¸c nhu cÇu thiÕt yÕu còng nh- c¸c nhu cÇu míi ph¸t sinh. Cßn ng-êi lao ®éng trong quan hÖ BHXH võa lµ ®èi t-îng tham gia, võa lµ ®èi t-îng ®-îc b¶o hiÓm, hä còng lµ ®èi t-îng ®-îc h-ëng quyÒn lîi BHXH (chiÕm phÇn lín trong c¸c tr-êng hîp ph¸t sinh tr¸ch nhiÖm BHXH). §èi t-îng tham gia BHXH kh«ng chØ cã ng-êi lao ®éng mµ cßn cã c¶ ng-êi sö dông lao ®éng vµ Nhµ n-íc. Së dÜ ng-êi sö dông lao ®éng tham gia vµo BHXH lµ v× phµn hä thÊy ®-îc lîi Ých thiÕt thùc khi ®· tham gia BHXH, mét phÇn lµ do sù Ðp buéc cña nhµ n-íc th«ng qua c¸c v¨n b¶n qui ph¹m ph¸p luËt. ®èi víi nhµ n-íc th× l¹i kh¸c, hä tham gia BHXH víi hai t- c¸ch lµ chñ sö dông lao ®éng ®èi v¬i tÊt c¶ c«ng nh©n viªn chøc vµ nh÷ng ng-êi h-ëng l-¬ng tõ Ng©n s¸ch Nhµ n-íc: t- c¸ch thø hai lµ ng-êi b¶o hé cho quü BHXH mµ cô thÓ lµ b¶o hé gi¸ trÞ cho quü BHXH, b¶o hé cho sù t¨ng tr-ëng cña quÜ nh»m t¹o sù æn ®Þnh cho quÜ vµ sù æn ®Þnh vÒ mÆt x· héi. 5 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 §èi t-îng ®-îc b¶o hiÓm trong quan hÖ BHXH ngoµi ng-êi lao ®éng cßn cã ng-êi sö dông lao ®éng. Bëi v×, khi ng-êi lao ®éng gÆp rñi ro th× ng-êi sö dông lao ®éng ph¶i cã tr¸ch nhiÖm gióp ®ì. §iÒu nµy cã nghÜa lµ hä ph¶i bá ra mét kho¶n chi phÝ cho ng-êi lao ®éng, nh-ng thùc tÕ chi phÝ nµy nhanh chãng ®-îc c¬ quan BHXH hoµn tr¶ l¹i. §èi t-îng ®-îc h-ëng quyÒn lîi BHXH lµ ng-êi lao ®éng trong tr-êng hîp hä rñi ro nh-: èm ®au, thai s¶n, TNL§ vµ BNN, h-u trÝ. Nh-ng trong tr-êng hîp ng-êi lao ®éng bÞ tö vong hoÆc sinh ®Î th× ®èi t-îng h-ëng thô quyÒn lîi BHXH l¹i lµ th©n nh©n cña ng-êi lao ®éng nhù: bè, mÑ, con, vî(chång). III/ chøc n¨ng cña BHXH. BHXH cã mét sè chøc n¨ng chñ yÕu sau: + Thay thÕ vµ bï ®¾p mét phÇn thu nhËp cho ng-êi lao ®éng khi hä bÞ gi¶m hoÆc mÊt thu nhËp do bÞ gi¶m hoÆc mÊt kh¶ n¨ng lao ®éng, bÞ mÊt viÖc lµm. sù ®Èm b¶o ch¾c ch¾n sÏ xÈy ra v× suy cho cïng mäi ng-êi råi sÏ mÊt kha n¨ng lao ®éng khi hä hÕt tuæi lao ®éng theo c¸c ®iÒu kiÖn quy ®Þnh cña BHXH. ®©y lµ chøc n¨ng c¬ b¶n nhÊt cña BHXH v× nã quyÕt ®Þnh nhiÖm vô, tÝnh chÊt vµ c¬ chÕ ho¹t ®éng cña BHXH. + TiÕn hµnh ph©n phèi vµ ph©n phèi l¹i thu nhËp gi÷a nh÷ng ng-êi tham gia BHXH. Tham gia BHXH cã ng-êi lao ®éng, ng-êi sö dông lao ®éng vµ Nhµ n-íc vµ c¸c bªn tham gia ®· cïng gãp ý x©y dùng nªn quü BHXH. Quü nµy ®-îc sö dông ®Ó chi tr¶ cho nh÷ng ng-êi tham gia BHXH kh«ng may gÆp rñi ro. Thùc tÕ chØ ra r»ng sè l-îng nµy th-êng nhá h¬n rÊt nhiÒu so víi sè l-îng ng-êi tham gia, do ®ã theo quy luËt sè ®«ng bï Ýt, quü 6 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 BHXH ®· tiÕn hµnh ph©n phèi l¹i thu nhËp theo c¶ chiÒu ngang lÉn chiÒu däc. Sù ph©n phèi nµy lµ ph©n phèi thu nhËp gi÷a nh÷ng ng-êi cã thu nhËp cao víi nh÷ng ng-êi cã thu nhËp thÊp, gi÷a nh÷ng ng-êi kháe m¹nh ®ang lµm viÖc víi nh÷ng ng-êi giµ c¶, èm ®au ®ang nghØ viÖc. Chøc n¨ng nµy cña BHXH ®· gãp phÇn t¹o nªn sù c«ng b»ng x· héi mang tÝnh nh©n v¨n cao c¶. + Gãp phÇn kÝch thÝch tinh thÇn lao ®éng, khuyÕn khÝch hä h¨ng h¸i s¶n xuÊt, n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng x· héi. Quü BHXH thùc hiÖn ®-îc chøc n¨ng nµy lµ v× hä kh«ng may gÆp c¸c rñi ro, phÇn thu nhËp cña hé bÞ gi¶m hoÆc kh«ng cßn, nh-ng sù suy gi¶m nµy ®· ®-îc bï ®¾p mét phÇn hoÆc toµn bé tõ quü BHXH. ChÝnh v× vËy mµ ®êi sèng cña ng-êi lao ®éng vµ gia ®×nh hä kh«ng bÞ s¸o trén, hay nãi c¸ch kh¸c lµ hä lu«n ®-îc ®¶m b¶o cuéc sèng vµ cã chç giùa vÒ mÆt tinh thÇn. Do ®ã hä lu«n yªn t©m s¶n xuÊt tõ ®ã n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ. + G¾n bã lîi Ých gi÷a ng-êi lao ®éng vµ ng-êi sö dông lao ®éng, gi÷a ng-êi lao ®éng víi x· héi. Th«ng qua BHXH nh÷ng m©u thuÉn gi÷a ng-êi lao ®éng nh- m©u thuÉn vÒ tiÒn l-¬ng, thêi gian lao ®éng ...sÏ ®-îc ®iÒu hßa vµ gi¶i quyÕt. §Æc biÖt lµ c¶ hai giíi nµy ®Òu thÊy ®-îc nhê cã BHXH mµ m×nh cã lîi vµ ®-îc b¶o vÖ. Tõ ®ã lµm cho hä hiÓu nhau vµ g¾n bã lîi Ých víi nhau. Cßn ®èi víi Nhµ n-íc vµ x· héi th× chi cho BHXH lµ kho¶n chi rÊt nhá (v× chØ mang tÝnh chÊt hç trî), nh-ng l¹i ®em l¹i hiÖu qu¶ rÊt cao trong ®¶m b¶o æn ®Þnh trong ®êi sèng cña ng-êi lao ®éng vµ gia ®×nh hä, gãp phÇn æn ®Þnh s¶n xuÊt vµ kinh tÕ x· héi. IV/ TÝnh chÊt cña b¶o hiÓm x· héi. Sù ra ®êi cña BHXH g¾n liÒn víi ®êi sèng cña ng-êi lao ®éng do ®ã BHXH cã mét sè tÝnh chÊt c¬ b¶n sau: + Mang tÝnh tÊt yÕu kh¸ch quan trong ®êi sèng x· héi. 7 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 + BHXH cã tÝnh ngÉu nhiªn, ph¸t sinh kh«ng ®ång ®Òu theo thêi gian vµ kh«ng gian. Nh÷ng rñi ro trong BHXH ®· h×nh thµnh nªn tÝnh chÊt ngÉu nhiªn cña nã. Bëi lÏ c¸c rñi ro ®-îc ¸p dông c¸c BHXH ®Òu kh«ng thÓ l-êng tr-íc ®-îc, c¸c rñi ro nµy x¶y ra mét c¸ch bÊt th-êng. ChÝnh v× vËy mµ kh«ng ph¶i tÊt c¶ ng-êi lao ®éng cña mét tæ chøc hay lµ tÊt c¶ c¸c tæ chøc ®Òu ph¶i chÞu chung mét hay nhiÒu rñi ro cïng mét lóc. + BHXH võa mang tÝnh kinh tÕ, võa cã tÝnh x· héi vµ c¶ tÝnh dÞch vô. TÝnh kinh tÕ cña BHXH ®-îc thÓ hiÖn th«ng qua c¬ chÕ t¹o lËp vµ sö dông quü BHXH. Quü BHXH muèn ®-îc h×nh thµnh, b¶o toµn vµ t¨ng tr-ëng th× nhÊt thiÕt ph¶i cã sù ®ãng gãp tµi chÝnh cña tÊt c¶ c¸c bªn liªn quan. Møc ®ãng gãp cña c¸c bªn ®-îc x¸c ®Þnh rÊt cô thÓ dùa trªn nguyªn t¾c ho¹t ®éng cña b¶o hiÓm x· héi lµ lÊy sè ®«ng bï sè Ýt, do thùc chÊt møc ®ãng gãp cña mçi ng-êi lao ®éng lµ kh«ng ®¸ng kÓ so víi møc hä ®-îc h-ëng. XÐt d-íi gãc ®é kinh tÕ th× ng-êi sö dông lao ®éng còng ®-îc lîi rÊt nhiÒu trong quan hÖ BHXH khi tham gia BHXH hä sÏ kh«ng ph¶i chi tr¶ c¸c chi phÝ cho ng-êi lao ®éng bÞ gi¶m hoÆc mÊt kh¶ n¨ng lao ®éng. Cßn vÒ phÝa Nhµ n-íc th× ho¹t ®éng t¹o lËp quü BHXH ®· lµm gi¶m nhÑ g¸nh nÆng cho NSNN ®ång thêi nã gãp phÇn ®Çu t- cho nÒn kinh tÕ. Nh- vËy c¬ chÕ t¹o lËp vµ sö dông quü BHXH ®· ®em l¹i rÊt nhiÒu lîi Ých cho NL§, NSDL§ vµ Nhµ n-íc. BHXH lµ mét bé phËn chñ yÕu cña hÖ thèng b¶o ®¶m x· héi v× tÝnh chÊt x· héi cña nã ®-îc thÓ hiÖn rÊt râ nÐt vÒ l©u dµi mäi NL§ trong x· héi ®Òu cã quyÒn tham gia BHXH. Vµ ng-îc l¹i, BHXH ph¶i cã tr¸ch nhiÖm b¶o hiÓm cho mäi ng-êi lao ®éng vµ gia ®×nh hä, kÓ c¶ hä ®ang cßn trong ®é tuæi lao ®éng. TÝnh x· héi cña BHXH lu«n g¾n chÆt víi tÝnh dÞch vô cña nã. Khi nÒn kinh tÕ x· héi ngµy cµng ph¸t triÓn th× tÝnh chÊt dÞch vô vµ tÝnh chÊt x· héi hãa cña BHXH ngµy cµng cao. V/ quü b¶o hiÓm x· héi. 1kh¸i niÖm: cã mét sè kh¸i niÖm vÒ quü BHXH: 8 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 - quü BHXH lµ tËp hîp ®ãng gãp b»ng tiÒn cña c¸c bªn tham gia b¶o hiÓm: ng-êi lao ®éng, ng-êi sö dông lao ®éng, Nhµ n-íc nh»m môc ®Ých chi tr¶ cho c¸c chÕ ®é BHXH vµ ®¶m b¶o ho¹t ®éng cña hÖ thèng BHXH. - Quü BHXH lµ quü tµi chÝnh ®éc lËp, tËp chung n»m ngoµi Ng©n s¸ch Nhµ n-íc. 2.§Æc ®iÓm. -Lµ mét quü tiÒn tÖ tËp chung, gi÷ vÞ chÝ lµ kh©u tµi chÝnh trung gian trong hÖ thèng tµi chÝnh quèc gia. Lµ tæ chøc tµi chÝnh n»m giao thoa gi÷a ng©n s¸ch Nhµ n-íc víi c¸c tæ chøc tµi chÝnh Nhµ n-íc, tµi chÝnh doanh nghiÖp vµ sau ®ã lµ tµi chÝnh d©n c-. -Ph©n phèi quü BHXH võa m©ng tÝnh hoµn tr¶ võa mang tÝnh kh«ng hoµn tr¶. TÝnh kh«ng hoµn tr¶ cña quü BHXH ®-îc ¸p dông ®èi víi nh÷ng ng-êi ®· tham gia BHXH trong suèt qu¸ tr×nh lao ®éng nh-ng kh«ng èm ®au, tai n¹n lao ®éng, sinh con. - Sù ra ®êi, tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña BHXH g¾n liÒn víi chøc n¨ng vèn cã cña Nhµ n-íc lµ v× quyÒn lîi cña ng-êi lao ®éng chø kh«ng v× môc ®Ých kiÕm lêi, ®ång thêi nã còng phô thuéc vµo tr×nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ, x· héi vµ ®iÒu kiÖn lÞch sö trong tõng thêi kú cña mçi quèc gia. Khi nÒn kinh tÕ ngµy cµng ph¸t triÓn th× cµng cã nhiÒu chÕ ®é BHXH ®-îc thùc hiÖn, vµ b¶n th©n tõng chÕ ®é còng ®-îc ¸p dông réng r·i h¬n, nhu cÇu tháa m·n vÒ BHXH cña ng-êi lao ®éng cµng ®-îc n©ng cao. MÆt kh¸c, khi nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn th× møc thu nhËp cña ng-êi lao ®éng cµng cao vµ hä cµng cã kh¶ n¨ng tham gia vµo nhiÒu chÕ ®é BHXH. - Mét mÆt, quü BHXH mang tÝnh tiªu dïng ngµy cµng ®-îc thÓ hiÖn th«ng qua c¸c môc tiªu, môc ®Ých cña nã lµ chi tr¶ cho c¸c chÕ ®é BHXH. Nh-ng mÆt kh¸c nã l¹i mang tÝnh dù tr÷ v× th«ng th-êng, khi ng-êi lao ®éng ®èng gãp vµo quü BHXH th× hä kh«ng ®-îc quü nµy chi tr¶ ngay khi gÆp rñi ro mµ ph¶i cã thêi gian dù bÞ. 9 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 - Ho¹t ®éng cña quü BHXH ®Æt ra yªu cÇu vµ h×nh thµnh tÊt yÕu chÕ ®é tiÕt kiÖm b¾t buéc cña x· héi vµ ng-êi lao ®éng dµnh cho èm ®au, h-u trÝ. §ã còng lµ qu¸ tr×nh ph©n phèi l¹i thu nhËp cña c¸ nh©n vµ céng ®ång. 3. Nguån h×nh thµnh quü BHXH Quü BHXH ®-îc h×nh thµnh chñ yÕu tõ c¸c nguån sau: +Sù ®ãng gãp cña ng-êi lao ®éng +Sù ®ãng gãp cña ng-êi sö dông lao ®éng +Sù ®ãng gãp vµ hç trî cña Nhµ n-íc +Thu tõ c¸c nguån kh¸c §èi víi phÇn lín c¸c n-íc trªn thÕ giíi th× quü BHXH ®Òu ®-îc h×nh thµnh tõ c¸c nguån trªn. Tuy nhiªn tïy tõng ®iÒu kiÖn, hoµn c¶nh lÞch sö cña tõng quèc gia mµ tØ lÖ ®ãng gãp gi÷a c¸c bªn, møc ®é ®ãng gãp cña tõng bªn, møc ®é can thiÖp cña Nhµ n-íc, hay ph-¬ng thøc ®ãng gãp sÏ kh¸c nhau. VÒ ph-¬ng thøc ®ãng gãp vµo quü BHXH cña ng-êi lao ®éng vµ ng-êi sö dông lao ®éng hiÖn nay cßn cã hai quan ®iÓm.ViÖc x¸c ®Þnh møc ®ãng gãp ph¶i c¨n cø vµo møc l-¬ng c¸ nh©n vµ quü l-¬ng cña c¬ quan, doanh nghiÖp lµ néi dung cña quan ®iÓm thø nhÊt. Cßn quan ®iÓm thø hai th× cho r»ngphair c¨n cø vµo thu nhËp c¬ b¶n cña ng-êi lao ®éng ®-îc c©n ®èi chung trong toµn bé nÒn kinh tÕ quèc d©n ®Ó x¸c ®Þnh nªn møc ®ãng gãp. ViÖc lùa chän quan ®iÓm nµo lµ tïy thuéc vµo mçi quèc gia nh-ng ph¶i ®¶m b¶o r»ng møc ®ãng gãp cña mçi bªn ph¶i ®ñ ®Ó c©n ®èi thu,chi cña quü BHXH. Trong thùc tÕ viÖc x¸c ®Þnh møc ®ãng gãp cña c¸c bªn ( thùc chÊt lµ x¸c ®Þnh phÝ BHXH ) ®-îc tÝnh to¸n mét c¸ch rÊt khoa häc. ViÖc x¸c ®Þnh phÝ BHXH lµ mét nghiÖp vô chuyªn s©u cña BHXH vµ ng-êi ta th-êng dïng c¸c ph-¬ng ph¸p to¸n häc kh¸c nhau ®Ó x¸c ®Þnh. PhÝ BHXH ®-îc x¸c ®Þnh theo c«ng thøc: 10 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 P = f1 + f2 +f3 Trong ®ã : f1: lµ phÝ thuÇn BHXH f2 : lµ phÝ qu¶n lý f3 : lµ phÝ dù tr÷ PhÝ thuÇn cña BHXH lµ bé phËn cÊu thµnh quan träng nhÊt cña phÝ BHXH. PhÝ thuÇn ®-îc x¸c ®Þnh ®Ó ®¶m b¶o chi tr¶ cho tÊt c¶ c¸c chÕ ®é BHXH. ChÝnh v× vËy,viÖc x¸c ®Þnh phÝ BHXH lµ rÊt phøc t¹p, nã phô thuéc vµo rÊt nhiÒu yÕu tè kh¸c nhau: c¬ cÊu lao ®éng theo ®é tuæi, ®Æc ®iÓm cÊu t¹o sinh häc cña ng-êi trong mét n-íc, kÕt cÊu giíi tÝnh trong lùc l-îng lao ®éng, tuæi thä b×nh qu©n cña ng-êi d©n, ®iÒu kiÖn lµm viÖc chung cña ng-êi lao ®éng... Ngoµi sù ®ãng gãp cña ng-êi lao ®éng, ng-êi sö dông lao ®éng vµ Nhµ n-íc, quü BHXH cßn ®-îc h×nh thµnh tõ c¸c nguån kh¸c nh- : tiÒn sö ph¹t ®èi víi c¸c ®¬n vÞ vi ph¹m ®iÒu lÖ BHXH; sù hç trî, sù viÖn trî cña c¸c tæ chøc trong vµ ngoµi n-íc, l·i tõ ho¹t ®éng ®Çu t- phÇn quü BHXH nhµn rçi.. 4.Môc ®Ých sö dông quü BHXH . Nh- ®· tr×nh bµy ë phÇn trªn, phÝ BHXH bao gåm 3 bé phËn: phÝ thuÇn, phÝ dù tr÷, phÝ qu¶n lý. Nh- vËy, râ rµngquü BHXH ®-îc dïng cho 3 môc ®Ých: chi tr¶ cho c¸c chÕ ®é BHXH, chi cho viÖc qu¶n lý hÖ thèng BHXH , chi trÝch lËp quü dù tr÷ cho nh÷ng tr-êng hîpt«nr thÊt lín. Trong c¬ cÊu chi BHXH th× cho c¸c chÕ ®é BHXH lµ rÊt lín vµ chiÕm phÇn lín nguån quü nµy v× ®©y lµ môc tiªu c¬ b¶n nhÊt cña BHXH :®Èm b¶o æn ®Þnh cuéc sèng cho ng-êi lao ®éng, ®¶m b¶o æn dÞnh ho¹t ®éng cña c¸c ®¬n vÞ, tæ chøc. Thùc tÕ cho thÊy, viÖc chi tr¶ cho c¸c chÕ ®é BHXH diÔn ra th-êng xuyªn vµ liªn tôc víi sè l-îng lín trªn ph¹m vi réng lín. Mét trong nh÷ng kho¶n chi th-êng xuyªn lµ chi l-¬ng h-u cho nh÷ng ng-êi ®· nghØ 11 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 c«ng t¸c; vµ chi tr¶ trî cÊp hµng th¸ng cho th©n nh©n cña ng-êi lao ®éng khi hä qua ®êi. Nguån chi thø hai trong BHXH lµ chi cho viÖc qu¶n lý nghiÖp vô BHXH. §©y lµ nguån chi kh«ng lín trong c¬ cÊu chi BHXH nh-ng nã còng lµ mét kho¶n chi ngµy cµng lín. Bëi v× c¸c chÕ ®é BHXH ngµy cµng réng r·i ®Ó ®¸p øng nhu cÇu ngµy cµng cao cña ng-êi lao ®éng, do ®ã ®éi ngò phôc vô BHXH ngµy cµng nhiÒu dÉn ®Õn chi l-¬ng c¸n bé ngµy cµng lín. MÆt kh¸c, x· héi ngµy cµng ph¸t triÓn th× nhu cÇu vÒ ®iÒu kiÖn lµm viÖc ngµy cµng ra t¨ng. V× vËy, chi phÝ choviÖc x©y dùng c¬ b¶n, mua s¾m m¸y mãc, trang thiÕt bÞ v¨n phßng ngµy cµng t¨ng lªn. Môc ®Ých chi thø 3 cña quü BHXH lµ chi dù tr÷. Thùc chÊt ®©y lµ qu¸ tr×nh tÝch lòy trong qu¸ tr×nh sö dông quü BHXH. §Þnh kú hµng th¸ng (quý, n¨m )c¬ quan BHXH gi÷ l¹i mét phÇn quü cña m×nh ®Ó thµnh lËp nªn quü dù tr÷ BHXH. Quü nµy chØ ®-îc sö dông trong tr-êng hîp nhu cÇu chi tr¶ lín dÉn ®Õn th©m hôt quü BHXH hoÆc trong lóc ®ång tiÒn mÊt gi¸. 5.TÝnh ®Æc thï cña nghiÖp vô thu BHXH . Qu¸ tr×nh thu BHXH cã nh÷ng ®Æc thï sau: Thø nhÊt: ViÖc quy ®Þnh ®ãng BHXH ®· thµnh mèi quan hÖ 3 bªn: ng-êi lao ®éng ( NL§ ), ng-êi sö dông lao ®éng (NSDL§), vµ c¬ quan BHXH, gi÷a c¸c bªn cã sù rµng buéc gi¸m s¸t lÉn nhau vÒ møc ®ãng vµ thêi gian ®ãng BHXH ®Õn tõng ng-êi suèt qu¸ tr×nh tham gia BHXH, lÊy ®ã lµm c¬ së ph¸p lý cho viÖc thùc hiÖn chÕ ®é BHXH theo luËt ®Þnh.§©y lµ mét néi dung cña nghiÖp vô thu BHXH kh«ng gièng víi c¸c nghiÖp vô kh¸c. Thø hai: Tõ ®Æc thï thø nhÊt, yªu cÇu theo dâi kÕt qu¶ ®ãng BHXH cña tõng c¬ quan, ®¬n vÞ theo tõng th¸ng, ®Ó tõ ®ã ghi nhËn kÕt qu¶ ®ãng BHXH cho tõng ng-êi, t-¬ng ®-¬ng víi møc l-¬ng lµm c¨n cø ®ãng BHXH ®©y lµ c«ng viÖc ®ßi hái tÝnh chÝnh x¸c cao, th-êng xuyªn, liªn tôc, kÐo dµi hµng chôc n¨m, l¹i cã biÕn ®éng vÒ møc ®ãng. §ång thêi, viÖc theo dâi ghi chÐp kÕt qu¶ ®ãng gãp cña mçi con ng-êi lµ c¨n cø ph¸p lý ®Ó thùc hiÖn chÕ 12 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 ®é BHXH, do ®ã mçi lÇn gi¶i quyÕt chÕ ®é BHXH lµ mét lÇn kiÓm tra, x¸c ®Þnh ®é chuÈn x¸c cña nghiÖp vô BHXH . Thø ba: Trong nghiÖp vô qu¶n lý thu BHXH, ngoµi nghiÖp vô kÕ to¸n thùc hiÖn qu¶n lý theo chÕ ®é tµi chÝnh thùc hiÖn thu tËp trung vµo mét tµi kho¶n cña c¬ quan BHXH c¸c tØnh, thµnh phè chuyÓn lªn quü BHXH trung -¬ng ®óng, kÞp thêi; cßn nghiÖp vô qu¶n lý thu BHXH theo danh s¸ch lao ®éng ®¨ng ký ®ãng BHXH cña tõng c¬ quan, ®¬n vÞ cïng sæ BHXH cña tõng ng-êi mµ viÖc qu¶n lý theo dâi ph¶i ®-îc thùc hiÖn ë ba cÊp lµ: BHXH tØnh qu¶n lý danh s¸ch, lao ®éng, tiÒn l-¬ng ®¬n vÞ, c¬ quan ®¨ng ký ®ãng BHXH c¬ b¶n t¨ng, gi¶m hµng th¸ng ®Ó ghi nhËn kÕ qu¶ ®ãng lËp thµnh hå s¬ gèc. BHXH huyÖn lµm nhiÖm vô ®«n ®èc vµ ®èi chiÕu kªt qu¶ ®ãng cña c¬ quan, ®¬n vÞ theo ®Þa bµn qu¶n lý, tõ ®ã h-íng dÉn c¬ quan ®¬n vÞ ghi kÕt qu¶ ®ãng BHXH vµo sæ BHXH cña tõng ng-êi. §©y lµ c¨n cø ®Ó gi¶i quyÕt chÕ ®é h-ëng BHXH. ChÝnh v× nh÷ng ®Æc thï trÒn mµ ho¹t ®éng thu BHXH ®ßi hái ph¶i ®-îc tËp trung thèng nhÊt, cã sù rµng buéc chÆt chÏ tõ trªn xuèng d-íi, ®¶m b¶o an toµn tuyÖt ®èi vÒ tµi chÝnh tiÒn tÖ, ®¶m b¶o ®ä chÝnh x¸c trong viÖc ghi chÐp kÕt qu¶ ®ãng BHXH cña tõng c¬ quan, ®¬n vÞ ®Õn tõng lao ®éng theo tiÒn l-¬ng, lÊy ®ã lµm c¨n cø ®ãng BHXH tõng th¸ng trong nhiÒu n¨m, kÓ c¶ tr-êng hîp liªn tôc còng nh- gi¸n ®o¹n, lµm viÖc mét n¬i hay nhiÒu nîi ...Nh- vËy qu¸ tr×nh theo dâi ghi kÕt qu¶ thu BHXH ®ßi hái liªn tôc trong nhiÒu n¨m, kÓ c¶ thêi gian ngõng ®ãng BHXH vÉn ph¶i l-u gi÷ ®Î ®¶m b¶o khi ng-êi lao ®éng tiÕp tôc ®ãng hoÆc yªu cÇu gi¶i quyÕt chÕ ®é ®Òu ®-îc thùc hiÖn ngay. Ho¹t ®éng thu cña BHXH lµ ho¹t ®éng cña c¶ ®êi ng-êi, cã tÝnh kÕ thõa, cho nªn nghiÖp vô qu¶n lý thu, l-u gi÷ sæ biÓu lµ kh«ng cã giíi h¹n vÒ thêi gian. 6. TÝnh ®Æc thï cña nghiÖp vô chi BHXH. Thùc chÊt cña ho¹t ®éng BHXH nh- lµ ho¹t ®éng cña c¸c quü tiÒn tÖ, quü tÝn dông kh¸c th«ng qua c¬ chÕ ®ãng gãp tr-íc h-ëng thô sau. Tuy nhiªn môc ®Ých cña ho¹t ®éng BHXH lµ mang tÝnh nh©n v¨n chø kh«ng ph¶i 13 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 lµ mang tÝnh kinh doanh. Do ®ã mµ qu¸ tr×nh chi tr¶ cña ho¹t ®éng BHXH mang nh÷ng ®Æc tr-ng riªng: Thø nhÊt: Qu¸ tr×nh chi tr¶ trî cÊp cho c¸c ®èi t-îng ®-îc b¶o hiÓm võa ®-îc x¸c ®Þnh tr-íc võa kh«ng ®-îc x¸c ®Þnh tr-íc. chóng ta chØ cã thÓ x¸c ®Þnh tr-íc c¸c kho¶n trî cÊp sÏ ph¶i chi cho chÕ ®é h-u trÝ vµ trong chÕ ®é tö tuÊt khi ng-êi lao ®éng ®· qua ®êi. Cßn víi c¸c chÕ ®é kh¸c nh- èm ®au, thai san, tai n¹n lao ®éng...Th× chóng ta kh«ng thÓ x¸c ®Þnh tr-íc ®-îc sè tiÒn ph¶i chi tr¶ còng nh- khi nµo chóng ta ph¶i chi tr¶ sè tiÒn ®ã. Bëi v× c¸c rñi ro nãi trªn x¶y ra mét c¸ch bÊt th-êng vµ hËu qu¶ ®Ó l¹i lµ kh«ng l-êng tr-íc ®-îc. Chóng ta kh«ng thÓ nµo biÕt ®-îc khi nµo ng-êi lao ®éng bÞ tai n¹n lao ®éng, khi nµo hä bÞ èm ®au vµ møc ®é th-¬ng tËt lµ bao nhiªu, thêi gian nghØ èm lµ bao nhiªu. ChÝnh v× vËy mµ viÖc c©n ®èi nguån quü BHXH lµ mét ®iÒu rÊt khã thùc hiÖn chÝnh x¸c. Th«ng th-êng ng-êi ta th-êng x¸c ®Þnh c¸c kho¶n chi theo ph-¬ng ph¸p x¸c suÊt th«ng qua kÕt qu¶ ®iÒu tra thèng kª trªn quy m« lín. Thø hai: còng gièng nh- nghiÖp vô thu BHXH nghiÖp vô chi BHXH cho chÕ ®é h-u trÝ, mÊt søc lao ®éng, chÕ ®é tö tuÊt hµng th¸ng ®ßi hái ph¶i chi tr¶ trong mét thêi gian dµi, liªn tôc. MÆt kh¸c sè l-îng ng-êi nghØ h-u ngµy cµng t¨ng lªn. Do ®ã viÖc chi tr¶ c¸c chÕ ®é nµy rÊt phøc t¹p. Nã ®ßi hái mét ®éi ngò c¸n bé nhiÖt t×nh qu¶n lý mét sè l-îng hå s¬ rÊt lín vµ còng ®ßi hái c«ng t¸c l-u trò hå s¬ ph¶i tiÕn hµnh rÊt tèt vµ kÐo dµi trong nhiÒu n¨m. Thø ba: Kh¸c víi qu¶n lý thu BHXH viÖc qu¶n lý chi ®Æc biÖt lµ qu¸ tr×nh chi tr¶ BHXH ®ßi hái mét nguån nh©n lùc rÊt lín. Th«ng th-êng ®Ó chi tr¶ c¸c chÕ ®é h-u trÝ, mÊt søc lao ®éng, tuÊt hµng th¸ng, tai n¹n lao ®éng vµ bÖnh nghÒ nghiÖp ng-êi ta thiÕt lËp m¹ng l-íi chi tr¶ t¹i tÊt c¶ c¸c côm d©n c- ®Ó cho c¸c ®èi t-îng h-ëng BHXH dÔ dµng nhËn tiÒn trî cÊp cña m×nh. Do ®ã ®éi ngò c¸n bé cÇn cho viÖc chi tr¶. 7. So s¸nh quü BHXH vµ ng©n s¸ch Nhµ n-íc. 14 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 NSNN lµ tæng thÓ c¸c quan hÖ kinh tÕ ph¸t sinh trong qu¸ tr×nh Nhµ n-íc dïng quyÒn lùc chÝnh trÞ cña m×nh ®Ó tËp trung mét phÇn thu nhËp cña quèc gia nh»m t¹o lËp quü tiÒn tÖ cña Nhµ n-íc vµ ph©n phèi sö dông nã cho viÖc trang tr¶i c¸c chi phÝ bé m¸y Nhµ n-íc vµ thùc hiÖn c¸c chøc n¨ng kinh tÕ x· héi theo kÕ ho¹ch cña Nhµ n-íc. Tõ kh¸i niÖm trªn vÒ NSNN ta cã thÓ rót ra mét sè ®Æc ®iÓm kh¸c nhau vµ gièng nhau gi÷a quü BHXH vµ NSNN, tõ ®ã ta sÏ hiÓu ®-îc ®©y ®ñ h¬n vÒ quü BHXH. - Sù gièng nhau gi÷a NSNN vµ quü BHXH + ViÖc t¹o lËp vµ sö dông mçi nguån quü ®Òu biÓu hiÖn d-íi h×nh th¸i tiÒn tÖ. Qu¸ tr×nh nµy còng ®Òu ®-îc thùc thi theo c¸c quy ®Þnh cña ph¸p luËt vµ viÖc qu¶n lý ®-îc tiÕn hµnh theo nguyªn t¾c c©n b»ng thu chi. + Quü BHXH vµ NSNN lµ nh÷ng kh©u tµi chÝnh ®éc lËp trong hÖ thèng tµi chÝnh quèc gia, chøc n¨ng cña NSNN mang tÝnh réng r·i h¬n so víi quü BHXH. + Ho¹t ®éng cña c¶ quü BHXH vµ NSNN ®Òu kh«ng ph¶i lµ nh»m môc ®Ých kinh doanh kiÕm lêi mµ ho¹t ®éng cña chóng mang ®Ëm tÝnh chÊt x· héi, tÝnh céng ®ång vµ trong nhiÒu tr-¬ng hîp ho¹t ®éng cña hai quü nµy mang tÝnh nh©n v¨n cao c¶. - Sù kh¸c nhau gi÷a NSNN vµ quü BHXH + §iÒu kiÖn tån t¹i ra ®êi vµ ph¸t triÓn cña NSNN g¾n liÒn víi sù ra ®êi,tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña Nhµ n-íc vµ qu¸ tr×nh thùc hiÖn c¸c chøc n¨ng kinh tÕ x· héi cña Nhµ n-íc. Cßn sù ra ®êi, tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña quü BHXH g¾n liÒn víi sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ hµng hãa víi quan hÖ thuª m-ín nh©n c«ng. Khi nÒn kinh tÕ cµng ph¸t triÓn, thu nhËp cña ng-êi lao ®éng cµng cao th× ph¹m vi c¸c chÕ ®é BHXH cµng më réng, møc ®é tháa m·n cña NL§ khi tham gia BHXH cµng cao. + TÝnh chÊt ph¸p lý cña NSNN cao h¬n cña quü BHXH. Qu¸ tr×nh ph©n phèi cña NSNN chñ yÕu dùa vµo quyÒn lùc kinh tÕ,chÝnh trÞ cña Nhµ n-íc . Nhµ n-íc ban hµnh c¸c luËt ®Ó thùc hiÖn viÖc thu chi quü NSNN vµ qu¸ tr×nh nµy ®-îc sù gi¸m s¸t vµ qu¶n lý chÆt chÏ cña Quèc héi. Cßn ®èi 15 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 víi quü BHXH th× ho¹t ®éng thu, chi quü còng ®-îc thùc hiÖn dùa vµo c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt nh-ng chñ yÕu dùa vµo quan hÖ kinh tÕ,quan hÖ lîi Ých cña nh÷ng ng-êi tham gia theo nguyªn t¾c cã ®ãng míi cã h-ëng vµ ng-îc l¹i. -Quan hÖ ph©n phèi cña NSNN chñ yÕu lµ ph©n phèi l¹i vµ kh«ng mang tÝnh chÊt hoµn tr¶, chñ thÓ ®ãng gãp vµ h-ëng thô NSNN th«ng th-êng lµ t¸ch rêi nhau. Cßn quan hÖ ph©n phèi quü BHXH võa mang tÝnh chÊt hoµn tr¶ võa mang tÝnh chÊt kh«ng hoµn tr¶. ViÖc hoµn tr¶ lµ kh«ng biÕt tr-íc chÝnh x¸c vÒ quy m«, thêi gian vµ kh«ng gian. - Quan hÖ ph©n phèi cña NSNN ph¶n ¸nh quan hÖ lîi Ých cña x· héi, lîi Ých quèc gia vµ chi phèi c¸c quan hÖ lîi Ých bé phËn, lîi Ých c¸ nh©n nh»m ®¶m b¶o cho sù æn ®Þnh cña nÒn kinh tÕ x· héi. Quan hÖ ph©n phèi cña quü BHXH th× ng-îc l¹i, tr-íc hÕt v× lîi Ých cña tõng c¸ nh©n sau ®ã lµ lîi Ých cña ®¬n vÞ vµ cuèi cïng lµ lîi Ých x· héi. VI/.C¸c chÕ ®é BHXH . Theo khuyÕn nghÞ cña tæ chøc lao ®éng quèc tÕ (ILO) t¹i c«ng -íc 102 th¸ng 6 n¨m 1952 ë Gi¬nev¬ th× mçi quèc gia nªn x©y dùng hÖ thèng BHXH cña m×nh víi 9 chÕ ®é trî cÊp. Tuy nhiªn, tïy vµo ®iÒu kiÖn kinh tÕ, x· héi cña tõng n-íc mµ møc ®é tham gia vµo c«ng -íc 102 lµ kh¸c nhau. Nh-ng ®Ó ®-îc coi lµ cã hÖ thèng BHXH th× ph¶i cã Ýt nhÊt 3 chÕ ®é, trong ®ã ph¶i cã Ýt nhÊt mét trong n¨m chÕ ®é: trî cÊp èm ®au; trî cÊp thÊt nghiÖp, h-u trÝ; trî cÊp khi tµn phÕ; trî cÊp tuÊt. HÖ thèng c¸c chÕ ®é BHXH cã nh÷ng ®Æc ®iÓm chñ yÕu sau: - C¸c chÕ ®é ®-îc x©y dùng theo luËt ph¸p cña mçi n-íc nh-ng ®Òu ph¶i dùa vµo ®iÒu kiÖn kinh tÕ, x· héi,c¸c yÕu tè sinh häc nh- tuæi thä b×nh qu©n, x¸c suÊt tö vong... - HÖ thèng c¸c chÕ ®é mang tÝnh chÊt san sÎ rñi ro, chia sÎ tµi chÝnh. - ViÖc chi tr¶ cho c¸c chÕ ®é ®Òu c¨n cø chñ yÕu vµo møc ®ãng gãp cña c¸c bªn tham gia BHXH vµ mét phÇn lµ quü dù tr÷. 16 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 - Ph-¬ng tiÖn thanh quyÕt to¸n vµ chi tr¶ lµ tiÒn mÆt. C¸c chÕ ®é BHXH lu«n ®-îc diÒu chØnh cho phï hîp víi sù thay ®æi c¸c ®iÒu kiÖn kinh tÕ, x· héi. C¸c chÕ ®é BHXH qui ®Þnh t¹i C«ng -íc 102 bao gåm: * ch¨m sãc y tÕ: ChÕ ®é nµy nh»m cung cÊp c¸c kho¶n viÖn phÝ, chi phÝ thuèc ch÷a bÖnh cho ng-êi lao ®éng khi hä bÞ èm ®au ph¶i n»m viÖn.HiÖn nay ë n-íc ta chÕ ®é nµy kh«ng ®-îc ®-a vµo chÕ ®é nµy kh«ng ®-îc ®-a vµo hÖ thèng c¸c chÕ ®é BHXH nh-ng ®-îc tæ chøc thµnh b¶o hiÓm y tÕ v¬Ý ®Çy ®ñ c¸c phßng ban chuyªn m«n. *Trî cÊp thÊt nghiÖp: Lµ lo¹i trî cÊp nh»m ®em l¹i cho ng-êi lao ®éng nh÷ng kho¶n thu nhËp ®Þnh kú ®Ó hä ®ñ kh¶ n¨ng duy tr× cuéc sèng æn ®Þnh khi ng-êi lao ®éng bÞ r¬i vµo t×nh tr¹ng thÊt nghiÖp. §èi víi ViÖt Nam chÕ ®é nµy ®ang ®-îc xem xÐt ®Ó ®-a vµo lo¹i h×nh b¶o hiÓm thÊt nghiÖp. * Trî cÊp gia ®×nh: Lo¹i h×nh trî cÊp nµy mang ®Ëm tÝnh t-¬ng trî. Bëi v× nã sÏ cung cÊp tµi chÝnh cho c¸c gia ®×nh trë nªn khã kh¨n, vÊt v¶ nh-: thiªn tai, lôt léi, dÞch bÖnh ... * Trî cÊp khi tµn phÕ: Trong tr-êng hîp ng-êi lao ®éng kh«ng may bÞ mÊt kh¶ n¨ng lao ®éng vÜnh viÔn hay bÞ coi lµ tµn phÕ th× hä sÏ ®-îc nhËn trî cÊp ®Þnh kú hµng th¸ng (quÝ, n¨m) tõ quü BHXH. §iÒu nµy lµm cuéc sèng cña ng-êi lao ®éng bít khã kh¨n h¬n. Trªn ®©y lµ 4 trong s« 9 chÕ ®é BHXH ®-îc ILO nªu nªu ra mµ ViÖt Nam hoÆc lµ kh«ng thùc hiÖn hoÆc lµ x©y dùng thµnh mét hÖ thèng BHXH riªng. 5 chÕ ®é BHXH cßn l¹i ®· ®-îc n-íc ta tiÕp nhËn vµ thùc hiÖn hoµn chØnh theo ND 12 CHI PHÝ ngµy 26 th¸ng 1 n¨m 1995: */chÕ ®é trî cÊp èm ®au: Môc ®Ých cña chÕ ®é nµy lµ gióp cho NL§ cã ®-îc kho¶n trî cÊp thay thÐ thu nhËp bÞ mÊt do kh«ng lµm viÖc khi hä èm ®au. Mét sè møc h-ëng vµ ®iÒu kiÖn h-ëng cña chÕ ®é nµy ®-îc qui ®Þnh nh- sau: - §èi víi ng-êi lao ®éng lµm viÖc trong ®iÒu kiÖn b×nh th-êng: + 30 ngµy trong 1 n¨m, nÕu ®· ®ãng BHXH d-íi 15 n¨m 17 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 +40 ngµy trong n¨m, nÕu ®· ®ãng BHXH tõ 15 n¨m ®Õn 30 n¨m + 50 ngµy trong 1 n¨m, nÕu ®· ®ãng BHXH trªn 30 n¨m - §èi víi ng-êi lao ®éng lµm viÖc nÆng nhäc, ®éc h¹i, ë n¬i cã trî cÊp khu vùc hÖ sè tõ 0,7 trë lªn: + 40 ngµy trong 1 n¨m, nÕu ®· ®ãng BHXH d-íi 15 n¨m + 50 ngµy trong 1 n¨m, nÕu ®· ®ãng BHXH tõ 15 n¨m ®Õn 30 n¨m + 60 ngµy trong 1 n¨m, nÕu ®· ®ãng BHXH trªn 30 n¨m Møc trî cÊp èm ®au lµ b»ng 75% cña tiÒn l-¬ng th¸ng lµm c¨n cø ®ãng BHXH tr-íc khi nghØ èm. - Trong tr-êng hîp NL§ bÞ m¾c c¸c bÖnh cÇn ®iÒu trÞ dµi ngµy th× ®-îc h-ëng trî cÊp tèi ®a lµ 180 ngµy trong 1 n¨m kh«ng ph©n biÖt thêi gian ®ong BHXH nhiÒu hay Ýt.NÕu sau 180 ngµy mµ vÉn ph¶i ®iÒu trÞ tiÕp th× møc trî cÊp chØ b»ng 70% nÕu ®· ®ãng BHXH trªn 30 n¨m vµ 65% cho tr-êng hîp ng-îc l¹i. *chÕ ®é thai s¶n. ChÕ ®é nµy ®· taé ®iÒu kiÖn cho lao ®éng n÷ khi sinh con cã ®ñ c¸c ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt cho viÖc nu«i d-ìng trÎ em vµ b¶n th©n hä. ChÕ ®é nµy còng ®¸p øng ®-îc nhu cÇu cña c«ng -íc Quèc tÕ vÒ quyÒn trÎ em vµ mang tÝnh nh©n ®¹o s©u s¾c.§iÒu lÖ BHXH qui ®Þnh mét sè møc h-ëng vµ ®iÒu kiÖn h-ëng trong tr-êng hîp nµy nh- sau: + lao ®éng n÷ trong thêi gian mang thai ®-îc ®i kh¸m 3 lÇn, mçi lÇn 1 ngµy +lao ®éng n÷ khi sinh con thø nhÊt, lÇn thø hai th× ®-îc nghØ viÖc vµ ®-îc h-ëng trî cÊp hµng th¸ng b»ng 100% tiÒn l-¬ng th¸ng lµm c¨n cø ®ãng BHXH tr-íc khi nghØ viÖc. Thêi gian nghØ viÖc tr-íc vµ sau khi sinh lµ: 4 th¸ng ®èi víi ng-êi lao ®éng lµm viÖc trong ®iÒu kiÖn b×nh th-êng 18 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 5 th¸ng ®èi víi ng-êi lµm c¸c nghÒ hoÆc c«ng viÖc nÆng nhäc, ®éc h¹i, lµm viÖc theo chÕ ®é 3 ca, lµm viÖc n¬i cã hÖ sè phô cÊp khu vùc lµ 0,5 vµ 0,7. 6 th¸ng ®èi víi ng-êi lµm viÖc ë n¬i cã hÖ sè phô cÊp lµ 1 ; ng-êi lµm nghÒ hoÆc c«ng viÖc ®Æc biÖt. * chÕ ®é trî cÊp TNL§ vµ BNN. §©y lµ chÕ ®é nh»m gãp phÇn ®¶m b¶o thu nhËp, æn ®Þnh cuéc sèng cho ng-êi lao ®éng kh«ng may bÞ tai n¹n trong qu¸ tr×nh lµm viÖc hoÆc m¾c c¸c bÖnh nghÒ nghiÖp. ChÕ ®é nµy qui ®Þnh râ tr¸ch nhiÖm cña NSDL§ ®èi víi c¸c tr-êng hîp TNL§ hoÆc c¸c BNN. Møc trî cÊp cña chÕ ®é nµy dùa trªn c¬ së tû lÖ suy gi¶m kh¶ n¨ng lao ®éng . +BÞ suy gi¶m tõ 5- 10%: trî cÊp b»ng 4 th¸ng tiÒn l-¬ng tèi thiÓu +Tõ 11-20%: trî cÊp b»ng 8 th¸ng tiÒn l-¬ng tèi thiÓu +Tõ 21-30%: trî cÊp b»ng 12 th¸ng tiÒn l-¬ng tèi thiÓu - BÞ suy gi¶m tõ 31% trë lªn sÏ ®-îc trî cÊp b»ng 0,4 th¸ng tiÒn l-¬ng tèi thiÓu dèi víi ng-êi bÞ suy gi¶m tõ 31-40%. Cø suy gi¶m thªm 10% tiÕp theo th× ®-îc h-ëng thªm 0,2 tiÒn l-¬ng tèi thieñ. ®iÒu kiÖn ®Ó ®-îc h-ëng trî cÊp lµ NL§ bÞ tai n¹n trong c¸c tr-êng hîp: trong giê lµm viÖc, trªn tuyÕn ®-êng ®i vµ vÒ tõ nhµ ®Õn n¬i lµm viÖc... Nh- vËy, b¶n chÊt kinh tÕ x· héi cña 3 chÕ ®é trªn(c¸c chÕ ®é ng¾n h¹n) ph¶n ¸nh mèi quan hÖ kinh tÕ x· héi gi÷a NL§, ng-êi SDL§ vµ Nhµ n-íc th«ng qua viÖc t¹o lËp vµ sö dông quü BHXH nh»m æn ®Þnh cuéc sèng cho ng-êi lao ®éng , æn ®Þnh s¶n xuÊt kinh doanh cña ng-êi SDL§ vµ æn ®Þnh x· héi. *ChÕ ®é tö tuÊt ®©y lµ chÕ ®é mang tÝnh nh©n ®¹o nhÊt trong c¸c chÕ ®é cña BHXH. ChÕ ®é nµy sÏ trî cÊp cho th©n nh©n ng-êi lao ®éng mét sè tiÒn nhÊt ®Þnh ®Ó bï ®¾p nh÷ng thiÕu hôt vÌ thu nhËp cña gia ®×nhtrong tr-êng 19 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 hîp ng-êi lao ®éng bÞ tö vong. §iÒu kiÖn qui ®Þnh ®-îc h-ëng vµ møc h-ëng nh- sau: - Ng-êi lao ®éng ®ang lµm viÖc ; NL§ ®ang nghØ h-u; NL§ ®ang nhËn trî cÊp h-- trÝ, TNL§, BNN... khi chÕt th× ng-êi lo mai t¸ng nhËn ®-îc tiÒn mai t¸ng b»ng 8 th¸ng tiÒn l-¬ng tèi thiÓu - Ngoµi ra, nÕu hä ®· ®ãng BHXH ®ñ 15 n¨m trë lªn th× nh÷ng th©n nh©n do hä trùc tiÕp nu«i d-ìng sau ®©y sÏ nhËn ®-îc tiÒn tuÊt hµng th¸ng:  con ch-a ®ñ 15 tuæi, nÕu cßn ®ang ®i häc thÞ ®-îc trî cÊp cho ®Õn khi 18 tuæi  Bè, mÑ,vî hoÆc chång;ng-êi nu«i d-ìng hîp ph¸p ®É hÕt tuæi lao ®éng. Møc trî cÊp hµng th¸ng lµ 40% tiÒn l-¬ng tèi thiÓu vµ 70% trong tr-êng hîp th©n nh©n kh«ng cã nguån thu nhËp nµo kh¸c vµ kh«ng cã ng-êi th©n trùc tiÕp nu«i d-ìng * chÕ ®é h-u trÝ §©y lµ lo¹i trî cÊp nh»m cung cÊp mét kho¶n thu nhËp hµng th¸ng thay thÕ cho phÇn thu nhËp kh«ng nhËn ®-îc n÷a tõ nghÒ nghiÖp do nghØ c«ng t¸c. §iÒu kiÖn h-ëng cña chÕ ®é nµy lµ: nam ®ñ 60 tuæi, n÷ ®ñ 55 tuæi cã Ýt nhÊt 20 n¨m ®ãng BHXH hoÆc gi¶m 5 tuæi cho mçi giíi khi mµ trong 20 n¨m ®ã cã: 15 n¨m lµm nghÒ hoÆc c«ng viÖc nÆng nhäc.Khi ®ã ng-êi lao ®éng ®-îc h-ëng l-¬ng h-u hµng th¸ng c¨n cø vµo tiÒn l-¬ng lµm c¨n cø ®ãng BHXH vµ thêi gian ®ãng BHXH nh- sau: ®óng ®ñ 15 n¨m th× ®-îc h-ëng trî cÊp b»ng 45% l-¬ng ®ãng BHXH vµ cø thªm 1 n¨m ®ãng BHXH th× ®-îc trî cÊp thªm 2% nh-ng tèi ®a lµ 75%l-¬ng... Nh- vËy: B¶n chÊt, ®Æc ®iÓm cña chÕ ®é h-u trÝ, tö tuÊt lµ nã thùc hiÖn sau qu¸ tr×nh lao ®éng, quan hÖ ph©n phèi cã tÝnh chÊt hoµn tr¶. B¶n chÊt kinh tÕ x· héi cña chóng lµ ph¶n ¸nh quan hÖ kinh tÕ(quan hÖ lîi Ých) gi÷a NL§, NSDL§ vµ Nhµ n-íc. 20
- Xem thêm -