Cơ sở lý luận cho việc phân tích mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất.

  • Số trang: 18 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 9 |
  • Lượt tải: 0
nganguyen

Đã đăng 34173 tài liệu

Mô tả:

Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. A. §Æt vÊn ®Ò Sau §¹i héi toµn quèc lÇn thø IX chóng ta b­íc vµo thêi kú ph¸t triÓn míi thêi kú “®Çy nhanh c«ng nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt n­íc ” ®Þnh h­íng ph¸t triÓn nh»m môc tiªu “x©y dùng n­íc ta thµnh mét n­íc cã c¬ së vËt chÊt kü thuËt hiÖn ®¹i, c¬ cÊu kinh tÕ hîp lý quan hÖ s¶n xuÊt tiÕn bé phï hîp víi tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt, ®êi sèng vËt chÊt vµ tinh thÇn ®­îc n©ng cao quèc phßng an ninh v÷ng ch¾c, d©n giµu n­íc m¹nh x· héi c«ng b»ng v¨n minh”. Kh«ng ph¶i ngÉu nhiªn viÖc nghiªn cøu quy luËt quan hÖ s¶n xuÊt phï hîp víi tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt lµ mét trong nh÷ng néi dung quan träng cña c«ng cuéc ®æi míi chñ nghÜa x· héi mµ chóng ta ®ang tiÕn hµnh h«m nay. ViÖc thùc hiÖn m« h×nh nµy trong thùc tÕ kh«ng nh÷ng lµ néi dung cña c«ng cuéc ®æi míi, mµ h¬n thÕ n÷a nã lµ c«ng cô, lµ ph­¬ng tiÖn ®Ó n­íc ta ®i tíi môc tiªu x©y dùng chñ nghÜa x· héi. Th¾ng lîi cña chñ nghÜa x· héi ë n­íc ta mét phÇn phô thuéc vµo viÖc x©y dùng nµy tèt hay kh«ng. Mét x· héi ph¸t triÓn ®­îc ®¸nh gi¸ tõ tr×nh ®é cña lùc l­îng s¶n xuÊt vµ sù kÕt hîp hµi hoµ gi÷a quan hÖ s¶n xuÊt vµ lùc l­îng s¶n xuÊt thêi ®¹i ngµy nay tr×nh ®é khoa häc kü thuËt ®· ph¸t triÓn m¹nh mÏ song quan hÖ s¶n xuÊt phï hîp víi tÝnh chÊt cña lùc l­îng s¶n xuÊt vÉn lµ c¬ së chÝnh cho sù ph¸t triÓn cña nã. Do vËy vÊn ®Ò quy luËt quan hÖ s¶n xuÊt phï hîp víi tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt vÉn lµ mét trong nh÷ng vÊn ®Ò nan gi¶i mµ chóng ta cÇn ph¶i quan t©m vµ gi¶i quyÕt. Chñ nghÜa duy vËt lÞch sö ®· kh¼ng ®Þnh r»ng lùc l­îng s¶n xuÊt cã vai trß quyÕt ®Þnh ®èi víi quan hÖ s¶n xuÊt vµ ng­îc l¹i, cã thÓ thóc ®Çy hoÆc k×m h·m sù ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt. VÊn ®Ò nµy tõng lµ bµi häc ®¾t gi¸ trong c«ng cuéc x©y dùng chñ nghÜa x· héi ë n­íc ta. Sù t¸c ®éng trë l¹i cña c¸c yÕu tè cña quan hÖ s¶n xuÊt ®èi víi lùc l­îng s¶n xuÊt kh¸ phong phó vµ phøc t¹p, nhÊt lµ trong nh÷ng ®iÒu kiÖn cô thÓ ë n­íc ta hiÖn nay. VÊn ®Ò quan hÖ s¶n xuÊt cã t¸c ®éng thóc ®Çy hay k×m h·m sù ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt ®· ®­îc §¶ng ta nhËn thøc vµ vËn dông ®óng ®¾n trong 1 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. qu¸ tr×nh l·nh ®¹o ®Êt n­íc theo ®­êng lèi ®æi míi. §¶ng ta ®· kh¼ng ®Þnh r»ng: lùc l­îng s¶n xuÊt bÞ k×m h·m kh«ng chØ trong tr­êng hîp quan hÖ s¶n xuÊt l¹c hËu, mµ c¶ khi quan hÖ s¶n xuÊt ph¸t triÓn khong ®ång bé, cã nh÷ng yÕu tè ®i qu¸ xa so víi tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt “§¶ng céng s¶n ViÖt Nam. V¨n kiÖn §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø VI.”. Quan hÖ së h÷u ®­îc hiÓu lµ “h×nh thøc chiÕm h÷u cña c¶i vËt chÊt do lÞch sö quy ®Þnh, trong ®ã thÓ hiÖn quan hÖ gi÷a con ng­êi víi con ng­êi trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt x· héi ”. Së h÷u t­ liÖu s¶n xuÊt gi÷ vai trß quyÕt ®Þnh ®èi víi mäi h×nh thøc kh¸c cña quan hÖ s¶n xuÊt, do vËy, khi h×nh thøc cña quan hÖ së h÷u thay ®æi sÏ kÐo theo sù thay ®æi trong mäi h×nh thøc kh¸c cña quan hÖ s¶n xuÊt. VÒ nguyªn t¾c, nh÷ng thay ®æi cña quan hÖ s¶n xuÊt nãi chung lµ nh»m thóc ®Çy lùc l­îng s¶n xuÊt ph¸t triÓn, do lùc l­îng s¶n xuÊt ®· ph¸t triÓn ®ßi hái nã ph¶i thay ®æi cho phï hîp. Chóng ta ®· tõng ph¹m sai lÇm lµ x©y dùng nhiÒu yÕu tè cña quan hÖ s¶n xuÊt v­ît tr­íc so víi lùc l­îng s¶n xuÊt mµ chóng ta hiÖn cã. §ã lµ viÖc chØ cho phÐp c¸c h×nh thøc së h÷u Nhµ n­íc vµ së h÷u tËp thÓ tån t¹i, trong khi c¸c h×nh thøc së h÷u kh¸c ®ang cßn cã t¸c dông m¹nh mÏ ®èi víi lùc l­îng s¶n xuÊt th× l¹i bÞ ng¨n cÊm, kh«ng ®­îc phÐp ph¸t triÓn. viÖc ®ã ®· dÉn ®Õn t×nh tr¹ng s¶n xuÊt bÞ ®×nh ®èn, kh«ng ph¸t triÓn. Sau khi nhËn thøc ®­îc sai lÇm nµy, chóng ta ®· ®æi míi ®­êng lèi chiÕn l­îc trong lÜnh vùc kinh tÕ, ®ã lµ x¸c lËp l¹i c¸c h×nh thøc së h÷u, cho phÐp nhiÒu kiÓu quan hÖ s¶n xuÊt cïng tån t¹i ®Ó më ®­êng cho lùc l­îng s¶n xuÊt ph¸t triÓn. 2 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. B. Gi¶i quyÕt vÊn ®Ò I. C¬ së lý luËn cho viÖc ph©n tÝch mèi quan hÖ gi÷a lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt. 1. Lùc l­îng s¶n xuÊt. Thùc tiÕn cho thÊy, sù ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè, nhiÒu ®iÒu kiÖn nh­ng chñ yÕu nhÊt vÉn lµ phô thuéc vµo con ng­êi. §iÒu kh¼ng ®Þnh trªn l¹i cµng ®óng víi hoµn c¶nh n­íc ta trong gian ®o¹n ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt n­íc. Do vËy, h¬n bÊt cø nguån lùc nµo kh¸c, nguån nh©n lùc ph¶i chiÕm vÞ trÝ trung t©m trong chiÕn l­îc ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi n­íc ta. NhËn thøc râ ®iÒu ®ã §¶ng ta x¸c ®Þnh con ng­êi võa lµ môc tiªu, võa lµ ®éng lùc cña sù ph¸t triÓn x· héi bÒn v÷ng. §©y lµ nguån lùc cña mäi nguån lùc, nh©n tè quan träng bËc nhÊt ®Ó ®­a n­íc ta nhanh chãng trë thµnh mét n­íc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn. trong c«ng cuéc c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt n­íc, §¶ng ta “lÊy viÖc ph¸t huy nguån lùc con ng­êi lµm yÕu tè c¬ b¶n cho sù ph¸t triÓn nhanh vµ bÒn v÷ng”, coi viÖc “N©ng cao d©n trÝ, båi d­ìng vµ ph¸t huy nguån lùc to lín cña con ng­êi ViÖt Nam lµ nh©n tè quyÕt ®Þnh th¾ng lîi cña c«ng cuéc c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸” (§¶ng céng s¶n ViÖt Nam. V¨n kiÖn §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø VIII). Do vËy, khai th¸c, sö dông vµ ph¸t triÓn nguån nh©n lùc lµ vÊn ®Ò quan träng gãp phÇn thùc hiÖn thµnh c«ng qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt n­íc. Lùc l­îng s¶n xuÊt biÓu hiÖn mèi quan hÖ gi÷a con ng­êi víi tù nhiªn. Tr×nh ®é lùc l­îng s¶n xuÊt thÓ hiÖn tr×nh ®é trinh phôc thiªn nhiªn cña con ng­êi trong mét giai ®o¹n lÞch sö nhÊt ®Þnh. Lùc l­îng s¶n xuÊt lµ sù kÕt hîp gi÷a ng­êi lao ®éng víi t­ liÖu s¶n xuÊt. Ng­êi lao ®éng víi nh÷ng kinh nghiÖm s¶n xuÊt, thãi quen lao ®éng, sö dông t­ liÖu s¶n xuÊt ®Ó t¹o ra cña c¶i vËt chÊt. T­ liÖu s¶n xuÊt gåm ®èi t­îng lao ®éng vµ t­ liÖu lao ®éng kh¸c cÇn thiÕt cho viÖc chuyÓn, b¶o qu¶n s¶n phÈm .... 3 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Trong thêi ®¹i ngµy nay, khoa khäc ®· trë thµnh lùc l­îng s¶n xuÊt trùc tiÕp. Nã võa lµ ngµnh s¶n xuÊt riªng. Võa x©m nhËp vµo yÕu tè cÊu thµnh lùc l­îng s¶n xuÊt, ®em l¹i sù thay ®æi vÒ chÊt cña lùc l­îng s¶n xuÊt. C¸c yÕu tè cÊu thµnh lùc l­îng s¶n xuÊt t¸c ®éng lÉn nhau mét c¸ch kh¸ch quan, lµm cho lùc l­îng s¶n xuÊt trë thµnh yÕu tè ®éng nhÊt. Sù t¸c ®éng cña c¸ch m¹ng khoa khäc vµ c«ng nghÖ cïng víi ®ßi hái t¨ng tr­ëng kinh tÕ nhanh vµ bÒn v÷ng ®ang ®Æt ra nh÷ng yªu cÇu míi cho viÖc khai th¸c vµ ph¸t huy tiÒm n¨ng cña con ng­êi. Qu¸ tr×nh t×m kiÕm nh÷ng c¸ch thøc, gi¶i ph¸p nh»m sö dông vµ ph¸t triÓn nguån lùc quan träng nµy ®ang diÔn ra ë hÇu hÕt c¸c quèc gia trªn thÕ giíi. Do ®Æc ®iÓm kinh tÕ – x· héi kh¸c nhau nªn mçi n­íc ®Òu cã gi¶i ph¸p vµ b­íc ®i kh¸c nhau trong trong tõng thêi ®iÓm lÞch sö cô thÓ. Tuy nhiªn, g¾n víi nh÷ng t¸c ®éng cña cuéc c¸ch m¹ng khoa khäc vµ c«ng nghÖ, xu h­íng phæ biÕn cña sù ph¸t triÓn nguån nh©n lùc trong qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Òu mang nh÷ng nÐt chñ yÕu sau: Thø nhÊt, con ng­êi ®­îc coi lµ nguån c¬ b¶n ®Ó t¨ng tr­ëng vµ ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi.Trong bÊt cø h×nh th¸i kinh tÕ nµo, con ng­êi ®Òu lµ nh©n tè trung t©m cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. Thø hai, khai th¸c tiÒm n¨ng trÝ tuÖ, ph¸t huy n¨ng lùc s¸ng t¹o trë thµnh yªu cÇu chñ yÕu cña chiÕn l­îc ph¸t triÓn nguån nh©n lùc. Cuéc c¸ch m¹ng khoa khäc vµ c«ng nghÖ hiÖn nay ®· t¸c ®éng vµ lµm biÕn ®æi m¹nh mÏ lao ®éng x· héi theo h­íng t¨ng tû träng cña lao ®éng trÝ tuÖ, gi¶m bít c¸c ho¹t ®éng ch©n tay, lµm cho lao ®éng trÝ tuÖ trë thµnh ho¹t ®éng c¬ b¶n cña con ng­êi. ViÖc øng dông ngµy cµng réng r·i trÝ thøc vµo s¶n xuÊt vµ tæ chøc lao ®éng ®· lµm cho trÝ thøc nhanh chãng trë thµnh yÕu tè s¶n xuÊt quan träng nhÊt, thµnh nguån lùc kinh tÕ c¬ b¶n vµ chñ yÕu. Vai trß cña c¸c yÕu tè s¶n xuÊt truyÒn thèng nh­ ®Êt ®ai, tµi nguyªn thiªn nhiªn, vèn.... dÉu kh«ng mÊt ®i song ®· trë thµnh thø yÕu. C¸c nghiªn cøu tr¾c l­îng gÇn ®©y cho thÊy chØ mét phÇn nhá cña sù t¨ng tr­ëng cã thÓ gi¶i thÝch bëi ®Çu vµo vèn, cßn phÇn quan träng cña t¨ng tr­ëng g¾n liÒn víi chÊt l­îng cña lùc l­îng lao ®éng. 4 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Thø ba, ­u tiªn ®Çu t­ cho ph¸t triÓn gi¸o dôc vµ ®µo t¹o nh»m n©ng cao chÊt l­îng nguån nh©n lùc lµ yªu cÇu c¬ b¶n cña chiÕn l­îc ph¸t triÓn nguån nh©n lùc. §Ó khai th¸c vµ ph¸t huy cã hiÖu qu¶ tiÒm n¨ng con ng­êi, cÇn cã nguån nh©n lùc chÊt l­îng cao trªn c¸c mÆt v¨n ho¸ x· héi, chuyªn m«n, nghiÖp vô vµ tri thøc khoa häc... trong tÊt c¶ c¸c chÝnh s¸ch, biÖn ph¸p nh»m n©ng cao chÊt l­îng nguån nh©n lùc th× gi¸o dôc ®µo t¹o lµ c¸i cã ý nghÜa quan träng h¬n c¶. Bëi lÏ, mét mÆt, gi¸o dôc ®µo t¹o gãp phÇn n©ng cao tr×nh ®é nhËn thøc chung cho con ng­êi trªn c¸c mÆt v¨n ho¸ x· héi, tri thøc khoa häc, kü thuËt, chuyªn m«n, nghiÖp vô.. MÆt kh¸c, sau khi ®­îc ®µo t¹o, quan niÖm vÒ gi¸ trÞ cña ng­êi lao ®éng sÏ ®­îc ®æi míi, tÝnh kû luËt, ý thøc tr¸ch nhiÖm ë hä ®ù¬c n©ng cao. Víi ý nghÜa ®ã, gi¸o dôc ®µo t¹o ®­îc coi lµ tiÒn ®Ò vµ lµ c¬ së chñ yÕu ®Ó n©ng cao hiÖu qu¶ sö dông vµ ph¸t triÓn nguån nh©n lùc. Thø t­, chuyÓn h­íng tõ sö dông ®¹i trµ sang tæ chøc qu¶n lý vµ sö dông linh ho¹t nguån nh©n lùc. D­íc t¸c ®éng cña c¸ch m¹ng khoa häc c«ng nghÖ, viÖc ¸p dông réng r·i tiÕn bé kü thuËt vµo s¶n xuÊt lµm cho sè ng­êi d«i ra vµ ph¶i ®æi nghÒ ngµy cµng nhiÒu h¬n. Qu¸ tr×nh ®ã ®ång thêi cßn lµm cho tèc ®é t¨ng tr­ëng kinh tÕ kh«ng cßn ®i ®«i víi sù t¨ng tr­ëng vÒ viÖc lµm. T×nh h×nh ®ã ®Æt ra nh÷ng th¸ch thøc trùc tiÕp trong qu¸ tr×nh sö dông nguån nh©n lùc. Mét mÆt, ph¶i n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng cña tõng c¸ nh©n vµ toµn x· héi trªn c¬ së n©ng cao tr×nh ®é häc vÊn vµ chuyªn m«n nghÒ nghiÖp, mÆt kh¸c, ph¶i gi¶m ®Õn møc tèi thiÓu sè ng­êi thÊt nghiÖp hoÆc kh«ng cã viÕc lµm trong toµn bé nÒn kinh tÕ. Do vËy, chØ cã trªn c¬ së ¸p dông c¸c h×nh thøc, biÖn ph¸p tæ chøc vµ qu¶n lý lao ®éng linh ho¹t míi cã thÓ v­ît qua ®­îc th¸ch thøc Êy. Thø n¨m, hîp t¸c quèc tÕ trong lÜnh vùc ph¸t triÓn nguån nh©n lùc lµ mét xu h­íng phæ biÕn trong ®iÒu kiÖn c¸ch m¹ng khoa khäc c«ng nghÖ hiÖn nay. Víi sù ph¸t triÓn cña c«ng nghÖ míi, cuéc c¸ch m¹ng khoa häc c«ng nghÖ hiÖn nay ®ang t¹o ra sù ph¸t triÓn míi cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. Xu h­íng khu vùc ho¸, quèc tÕ ho¸, toµn cÇu ho¸ ®ang trë thµnh xu h­íng chñ ®¹o. Sù xuÊt hiÖn 5 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. cña c¸c C«ng ty xuyªn quèc gia ®· lµm cho sù ph©n c«ng vµ hiÖp t¸c lao ®éng ngµy cµng ph¸t triÓn tõ quy m« XÝ nghiÖp ®Õn tËp ®oµn, tõ quy m« quèc gia ®Õn liªn quèc gia, ®a quèc gia ... §iÒu ®ã ®ang lµm xuÊt hiÖn nhu cÇu vµ kh¶ n¨ng thùc hiÖn c¸c h×nh thøc hîp t¸c quèc tÕ vÒ ph¸t triÓn nguån nh©n lùc. 2. Quan hÖ s¶n xuÊt: Quan hÖ s¶n xuÊt x· héi lµ quan hÖ kinh tÕ gi÷ ng­êi víi ng­êi trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt vµ t¸i s¶n xuÊt x· héi: s¶n xuÊt – ph©n phèi – trao ®æi – tiªu dïng. Quan hÖ s¶n xuÊt bao gåm quan hÖ kinh tÕ – x· héi vµ quan hÖ kinh tÕ tæ chøc. Quan hÖ kinh tÕ – x· héi biÓu hiÖn h×nh thøc x· héi cña s¶n xuÊt, nã biÓu hiÖn mèi quan hÖ gi÷a ng­êi víi ng­êi trªn ba mÆt chñ yÕu: Quan hÖ së h÷u t­ liÖu s¶n xuÊt, quan hÖ tæ ch­c, qu¶n lý s¶n xuÊt vµ quan hÖ ph©n phèi s¶n phÈm, trong ®ã quan hÖ së h÷u t­ liÖu s¶n xuÊt gi÷ vai trß quyÕt ®Þnh. Quan hÖ kinh tÕ tæ chøc xuÊt hiÖn trong qu¸ tr×nh tæ chøc s¶n xuÊt. Nã võa biÓu hiÖn quan hÖ gi÷a ng­êi víi ng­êi, võa biÓu hiÖn tr¹ng th¸i tù nhiªn kü thuËt cña nÒn s¶n xuÊt. Quan hÖ kinh tÕ – tæ chøc ph¶n ¸nh tr×nh ®é ph©n c«ng lao ®éng x· héi, chuyªn m«n ho¸ vµ hiÖp t¸c ho¸ s¶n xuÊt. Nã do tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt quy ®Þnh. Sù thèng thèng nhÊt vµ t¸c ®éng qua l¹i gi÷a lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt x· héi hîp thµnh ph­¬ng thøc s¶n xuÊt. Trong sù thèng nhÊt biÖn chøng nµy, sù ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt ®ãng vai trß quyÕt ®Þnh ®èi víi quan hÖ s¶n xuÊt, quan hÖ s¶n xuÊt ph¶i phô thuéc víi tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt. Lùc l­îng s¶n xuÊt th­êng xuyªn vËn ®éng, ph¸t triÓn, nªn quan hÖ s¶n xuÊt còng lu«n lu«n thay ®æi nh»m ®¸p øng yªu cÇu ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt. Sù t¸c ®éng ng­îc l¹i cña quan hÖ s¶n xuÊt ®èi víi lùc l­îng s¶n xuÊt diÔn ra theo hai h­íng, hoÆc lµ thóc ®Çy lùc l­îng s¶n xuÊt ph¸t triÓn, hoÆc kiÒm h·m sù ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt. Trong tr­êng hîp quan hÖ s¶n xuÊt phï hîp víi tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt th× nã sÏ thóc ®Çy lùc l­îng s¶n xuÊt ph¸t triÓn. Ng­îc l¹i, quan hÖ s¶n xuÊt l¹c hËu sÏ k×m h·m sù 6 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt. Ngay c¶ trong tr­êng hîp quan hÖ s¶n xuÊt ®i qu¸ xa so víi tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt th× nã còng k×m h·m sù ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt. Mèi quan hÖ biÖn chøng gi÷a lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt lµm h×nh thµnh quy luËt quan hÖ s¶n xuÊt ph¶i phï hîp víi tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt. §©y lµ quy luËt kinh tÕ chung cña mäi ph­¬ng thøc s¶n xuÊt x· héi. Quy luËt kinh tÕ ®ã chi phèi lÞch sö ph¸t triÓn cña c¸c ph­¬ng thøc s¶n xuÊt x· héi, ®ång thêi còng trùc tiÕp t¸c ®éng tíi sù vËn ®éng cña mçi ph­¬ng thøc s¶n xuÊt. LÞch sö ph¸t triÓn cña nÒn s¶n xuÊt x· héi lµ lÞch sö ph¸t triÓn cña nh÷ng ph­¬ng thøc s¶n xuÊt kÕ tiÕp nhau tõ thÊp ®Õn cao: ph­¬ng thøc s¶n xuÊt céng s¶n nguyªn thuû, chiÕm h÷u n« lÖ, phong kiÕn, t­ b¶n chñ nghÜa vµ céng s¶n chñ nghÜa. 3. Quan hÖ gi÷a lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt. - Lùc l­îng s¶n xuÊt quyÕt ®Þnh quan hÖ s¶n xuÊt: Xu h­íng cña s¶n xuÊt vËt chÊt lµ kh«ng ngõng ph¸t triÓn, sù biÕn ®æi bao giê còng b¾t ®Çu b»ng sù biÕn ®æi cña lùc l­îng s¶n xuÊt. Trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, ®Ó lao ®éng bít nÆng nhäc vµ ®¹t hiÖu qu¶ h¬n con ng­êi lu«n lu«n t×m c¸ch c¶i tiÕn c«ng cô lao ®éng vµ chÕ t¹o ra nh÷ng c«ng cô lao ®éng tinh x¶o h¬n. Cïng víi sù biÕn ®æi vµ ph¸t triÓn cña c«ng cô lao ®éng th× kinh nghiÖm s¶n xuÊt, thãi quen lao ®éng kü n¨ng s¶n xuÊt kiÕn thøc khoa häc cña con ng­êi còng tiÕn bé. Lùc l­îng s¶n xuÊt trë thµnh yÕu tè ®ång nhÊt, c¸ch m¹ng nhÊt. Cßn quan hÖ s¶n xuÊt lµ yÕu tè æn ®Þnh, cã khuynh h­íng l¹c hËu h¬n sù ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt. Lùc l­îng s¶n xuÊt lµ néi dung lµ ph­¬ng thøc cßn quan hÖ s¶n xuÊt lµ h×nh thøc x· héi cña nã. Trong mèi quan hÖ gi÷a néi dung vµ h×nh thøc th× néi dung quyÕt ®Þnh h×nh thøc, h×nh thøc phô thuéc vµo néi dung, néi dung thay ®æi tr­íc sau ®ã h×nh thøc thay ®æi theo, tÊt nhiªn trong quan hÖ víi néi dung vµ h×nh thøc kh«ng ph¶i lµ mÆt thô ®éng, nã còng t¸c ®éng trë l¹i ®èi víi sù ph¸t triÓn cña néi dung. 7 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Cïng víi sù ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt quan hÖ s¶n xuÊt còng h×nh thµnh vµ biÕn ®æi cho phï hîp víi tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt, sù phï hîp ®ã lµ ®éng lùc lµm cho lùc l­îng s¶n xuÊt ph¸t triÓn m¹nh mÏ. Nh­ng lùc l­îng s¶n xuÊt th­êng ph¸t triÓn nhanh cßn quan hÖ s¶n xuÊt cã xu h­íng æn ®Þnh khi lùc l­îng s¶n xuÊt ®· ph¸t triÓn lªn mét tr×nh ®é míi, quan hÖ s¶n xuÊt kh«ng cßn phï hîp víi tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é cña lùc l­îng s¶n xuÊt, më ®­êng cho lùc l­îng s¶n xuÊt ph¸t triÓn. - Quan hÖ s¶n xuÊt t¸c ®éng trë l¹i ®èi víi lùc l­îng s¶n xuÊt: Sù h×nh thµnh, biÕn ®æi ph¸t triÓn cña quan hÖ s¶n xuÊt lµ h×nh thøc x· héi mµ lùc l­îng s¶n xuÊt dùa vµo ®ã ®Ó ph¸t triÓn, nã t¸c ®éng trë l¹i ®èi víi lùc l­îng s¶n xuÊt, cã thÓ thóc ®Çy hoÆc k×m h·m sù ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt. NÕu quan hÖ s¶n xuÊt phï hîp víi tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt nã thóc ®Çy s¶n xuÊt ph¸t triÓn nhanh. NÕu nã kh«ng phï hîp nã k×m h·m sù ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt, song t¸c dông k×m h·m ®ã chØ t¹m thêi theo tÝnh tÊt yÕu kh¸ch quan, cuèi cïng nã sÏ bÞ thay thÓ b»ng kiÓu quan hÖ s¶n xuÊt phï hîp víi tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é lùc l­îng s¶n xuÊt. Së dÜ quan hÖ s¶n xuÊt cã thÓ t¸c ®éng m¹nh mÏ trë l¹i ®èi víi lùc l­îng s¶n xuÊt (thóc ®Çy hoÆc k×m h·m ), v× nã quy ®Þnh môc ®Ých cña s¶n xuÊt, quy ®Þnh hÖ thèng tæ chøc qu¶n lý s¶n xuÊt vµ qu¶n lý x· héi, quy ®Þnh ph­¬ng thøc ph©n phèi vµ phÇn cña c¶i Ýt hay nhiÒu mµ ng­êi lao ®éng ®­îc h­ëng. Do ®ã nã ¶nh h­ëng ®Õn th¸i ®é qu¶ng ®¹i quÇn chóng lao ®éng lùc l­îng s¶n xuÊt chñ yÕu cña x· héi, nã t¹o ra nh÷ng ®iÒu kiÖn kÝch thÝch hoÆc h¹n chÕ viÖc c¶i tiÕn c«ng cô lao ®éng ¸p dông nh÷ng thµnh tùu khoa khäc vµ kü thuËt vµo s¶n xuÊt, hîp t¸c vµ ph©n phèi lao ®éng. Tuy nhiªn, kh«ng ®­îc hiÓu mét c¸ch ®¬n gi¶n tÝnh tÝch cùc cña quan hÖ s¶n xuÊt chØ lµ vai trß cña nh÷ng h×nh thøc së h÷u, mçi kiÓu quan hÖ s¶n xuÊt lµ mét hÖ thèng mét chØnh thÓ h÷u c¬ gåm ba mÆt, quan hÖ së h÷u, quan hÖ qu¶n lý vµ quan hÖ ph©n phèi. ChØ trong chØnh thÓ ®ã, quan hÖ s¶n xuÊt míi trë thµnh ®éng lùc thóc ®Çy con ng­êi hµnh ®éng nh»m ph¸t triÓn s¶n xuÊt. 8 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Quy luËt vÒ sù phï hîp cña quan hÖ s¶n xuÊt víi tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é cña lùc l­îng s¶n xuÊt lµ quy luËt chung nhÊt cña sù ph¸t triÓn x· héi sù t¸c ®éng cña quy luËt nµy ®· ®­a x· héi lo¹i ng­êi tr¶i qua c¸c ph­¬ng thøc s¶n xuÊt, c«ng x· nguyªn thuû, chiÕm h÷u n« lÖ, phong kiÕn, t­ b¶n chñ nghÜa, x· héi chñ nghÜa. Thêi kú ®Çu trong lÞch sö lµ x· héi céng s¶n nguyªn thuû víi lùc l­îng s¶n xuÊt thÊp kÐm, quan hÖ s¶n xuÊt céng ®ång nguyªn thuû ®êi sèng cña hä chñ yÕu thuéc vµo s¨n b¾t h¸i l­îm. Trong qu¸ tr×nh sinh sèng hä ®· kh«ng ngõng c¶i tiÕn vµ thay ®æi c«ng cô (lùc l­îng s¶n xuÊt ) ®Õn sau mét thêi kú lùc l­îng s¶n xuÊt ph¸t triÓn quan hÖ céng ®ång bÞ ph¸ vì dÇn dÇn xuÊt hiÖn hÖ t­ nh©n nh­êng chç cho nã lµ mét x· héi chiÕm h÷u n« lÖ. Víi quan hÖ s¶n xuÊt ch¹y theo s¶n phÈm thÆng d­, chñ n« muèn cã nhiÒu s¶n phÈm dÉn ®Õn bãc lét, ®­a ra c«ng cô lao ®éng tèt, tinh x¶o vµo s¶n xuÊt, nh÷ng ng­êi lao ®éng trong thêi kú nµy bÞ ®èi xö hÕt søc man rî. Hä lµ nh÷ng mãn hµng trao ®æi l¹i, hä lÇm t­ëng do nh÷ng c«ng cô lao ®éng dÉn ®Õn cuéc sèng khæ cùc cña m×nh nªn hä ®· ph¸ ho¹i lùc l­îng s¶n xuÊt, nh÷ng cuéc khëi nghÜa n« lÖ diÔn ra kh¾p n¬i. ChÊm døt chÕ ®é x· héi chiÕm h÷u n« lÖ, x· héi phong kiÕn ra ®êi, x· héi míi ra ®êi giai cÊp thêi kú nµy lµ ®Þa chñ, thêi kú ®Çu giai cÊp ®Þa chñ níi lßng h¬n chÕ ®é tr­íc, ng­êi n«ng d©n cã ruéng ®Êt, tù do th©n thÓ. Cuèi thêi kú phong kiÕn xuÊt hiÖn c«ng tr­êng thñ c«ng ra ®êi vµ dÉn tíi lùc l­îng s¶n xuÊt m©u thuÉn víi quan hÖ s¶n xuÊt, cuéc c¸ch m¹ng t­ s¶n ra ®êi chÕ ®é t­ b¶n thêi kú nµy ch¹y theo gi¸ trÞ thÆng d­ vµ lîi nhuËn hä ®­a ra nh÷ng kü thuËt míi nh÷ng c«ng cô s¶n xuÊt hiÖn ®¹i ¸p dông vµo s¶n xuÊt thêi kú nµy lùc l­îng s¶n xuÊt mang tÝnh chÊt cùc kú ho¸ cao vµ quan hÖ s¶n xuÊt lµ quan hÖ s¶n xuÊt t­ nh©n vÒ t­ liÖu s¶n xuÊt nªn dÉn tíi cuéc ®Êu tranh gay g¾t gi÷a t­ s¶n vµ v« s¶n næ ra xuÊt hiÖn mét sè n­íc chñ nghÜa x· héi. Chñ nghÜa x· héi ra ®êi quan t©m ®Õn x· héi ho¸ c«ng h÷u nh­ng trªn thùc tÕ chñ nghÜa x· héi ra ®êi ë c¸c n­íc ch­a qua thêi kú t­ b¶n chñ nghÜa chØ cã Liªn X« lµ qua thêi kú t­ b¶ chñ nghÜa nh­ng chØ lµ chñ nghÜa t­ b¶n trung b×nh. 9 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Quy luËt vÒ sù phï hîp cña quan hÖ s¶n xuÊt víi tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é cña lùc l­îng s¶n xuÊt lµ quy luËt vËn dông ph¸t triÓn cña x· héi sù t¸c ®éng qua sù thay thÕ kÕ tiÕp nhau tõ thÊp ®Õn cao cña ph­¬ng thøc s¶n xuÊt. - Mèi quan hÖ biÖn chøng gi÷a lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt: Khi tr×nh ®é lùc l­îng s¶n xuÊt cßn thñ c«ng th× tÝnh chÊt cña nã lµ tÝnh chÊt c¸ nh©n. Nã thÓ hiÖn ë chç chØ mét ng­êi cã thÓ sö dông ®ù¬c nhiÒu c«ng cô kh¸c nhau trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ®Ó t¹o ra s¶n phÈm. Nh­ vËy, tÊt yÕu dÉn ®Õn quan hÖ s¶n xuÊt së h÷u t­ nh©n (nhiÒu h×nh thøc ) vÒ t­ liÖu s¶n xuÊt. Khi s¶n xuÊt b»ng m¸y ra ®êi, tr×nh ®é lùc l­îng s¶n xuÊt c«ng nghiÖp mét ng­êi kh«ng thÓ sö dông ®­îc nhiÒu mµ chØ mét c«ng cô, hoÆc mét bé phËn, chøc n¨ng. Nh­ vËy, qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ph¶i nhiÒu ng­êi tham gia, s¶n phÈm lao ®éng lµ thµnh qu¶ cña nhiÒu ng­êi, ë ®©y lùc l­îng s¶n xuÊt ®· mang tÝnh x· héi hoa. Vµ tÊt yÕu mét quan hÖ s¶n xuÊt thÝch hîp ph¶i lµ quan hÖ s¶n xuÊt së h÷u vÒ t­ liÖu s¶n xuÊt. ¡nghen viÕt: “Giai cÊp t­ s¶n kh«ng thÓ biÕn t­ liÖu s¶n xuÊt cã tÝnh chÊt h¹n chÕ Êy thµnh lùc l­îng s¶n xuÊt m¹nh mÏ ®­îc nÕu kh«ng biÕn nh÷ng t­ liÖu s¶n xuÊt cña c¸ nh©n thµnh nh÷ng t­ liÖu s¶n xuÊt cã tÝnh chÊt x· héi mµ chØ mét sè ng­êi cïng lµm míi cã thÓ sö dông ®­îc”. Quan hÖ biÖn chøng gi÷a lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt biÓu hiÖn ë chç: Xu h­íng cña s¶n xuÊt vËt chÊt lµ kh«ng ngõng biÕn ®æi ph¸t triÓn. sù biÕn ®æi ®ã bao giê còng b¾t ®Çu b»ng sù biÕn ®æi vµ ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt mµ tr­íc hÕt lµ c«ng cô. C«ng cô ph¸t triÓn ®Õn m©u thuÉn gay g¾t víi quan hÖ s¶n xuÊt cã vµ xuÊt hiÖn ®ßi hái kh¸ch quan ph¶i xo¸ bá quan hÖ s¶n xuÊt cò thay b»ng quan hÖ s¶n xuÊt míi. Nh­ vËy, quan hÖ s¶n xuÊt vèn lµ h×nh thøc ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt (æn ®Þnh t­¬ng ®èi), quan hÖ s¶n xuÊt trë thµnh xiÒng xÝch k×m h·m sù ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt (kh«ng phï hîp). Phï hîp vµ kh«ng phï hîp lµ biÓu hiÖn cña m©u thuÉn biÖn chøng cña lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt, tøc lµ sù phï hîp trong m©u thuÉn vµ bao hµm m©u thuÉn. 10 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Khi phï hîp còng nh­ lóc kh«ng phï hîp víi lùc l­îng s¶n xuÊt, quan hÖ s¶n xuÊt lu«n cã tÝnh ®éc lËp t­¬ng ®èi víi lùc l­îng s¶n xuÊt, thÓ hiÖn trong sö dông sù t¸c ®éng trë l¹i ®èi víi lùc l­îng s¶n xuÊt, quy ®Þnh môc ®Ých x· héi cña s¶n xuÊt, xu h­íng ph¸t triÓn cña quan hÖ lîi Ých, tõ ®ã h×nh thµnh nh÷ng yÕu tè hoÆc thóc ®Çy, hoÆc k×m h·m sù ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt. Sù t¸c ®éng trë l¹i nãi trªn cña quan hÖ s¶n xuÊt bao giê còng th«ng qua c¸c quy luËt kinh tÕ c¬ b¶n phï hîp vµ kh«ng phï hîp gi÷a lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt lµ kh¸ch quan vµ phæ biÕn cña mäi ph­¬ng thøc s¶n xuÊt. SÏ kh«ng ®óng nÕu quan niÖm trong chñ nghÜa t­ b¶n lu«n lu«n diÔn ra “kh«ng phï hîp”, cßn d­íi chñ nghÜa x· héi “phï hîp” gi÷a quan hÖ s¶n xuÊt vµ lùc l­îng s¶n xuÊt. II. Quan hÖ s¶n xuÊt vµ lùc l­îng s¶n xuÊt trong thêi kú qu¸ ®é lÖ chñ nghÜa x· héi ë n­íc ta vµ nh÷ng m©u thuÉn cßn tån t¹i. - Nh÷ng sai lÇm vÒ quy luËt quan hÖ s¶n xuÊt – lùc l­îng s¶n xuÊt tr­íc kia: Do nhËn thøc ch­a ®óng ®¾n vÒ mèi quan hÖ biÖn chøng gi÷a lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt trong c«ng cuéc c¶i t¹o quan hÖ s¶n xuÊt cò vµ x©y dùng quan hÖ s¶n xuÊt míi chóng ta ®· ra søc vËn ®ång gÇn nh­ c­ìng bøc n«ng d©n ®i vµo hîp t¸c x·, më réng ph¸t triÓn quy m« n«ng tr­êng quèc doanh, c¸c nhµ m¸y XÝ nghiÖp lín mµ kh«ng tÝnh ®Õn tr×nh ®é lùc l­îng s¶n xuÊt ®ang cßn thêi kú qu¸ thÊp kÐm chóng ta ®· t¹o ra nh÷ng quy m« lín vµ ngé nhËn lµ ®· cã “Quan hÖ s¶n xuÊt XHCN” vµ cßn nãi r»ng: mçi b­íc c¶i t¹o quan hÖ s¶n xuÊt cò, x©y dùng quan hÖ s¶n xuÊt míi ®Òu thóc ®Çy sù ra ®êi vµ lín m¹nh cña lùc l­îng s¶n xuÊt míi. Quan hÖ s¶n xuÊt x· héi chñ nghÜa cã kh¶ n¨ng “v­ît tr­íc” “më ®­êng” cho sù ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt. Thùc tÕ nhiÒu n¨m qua ®· chøng minh quan ®iÓm ®ã lµ sai lÇm. Sai lÇm chñ yÕu kh«ng ph¶i chç chóng ta duy tr× quan hÖ s¶n xuÊt l¹c hËu so víi sù ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt nh­ ng­êi ta th­êng nãi mµ chñ yÕu cã nh÷ng mÆt cña quan hÖ s¶n xuÊt bÞ thóc ®Çy lªn qu¸ cao, qu¸ xa mét c¸ch gi¶ t¹o lµm cho nã t¸ch rêi víi tr×nh ®é thÊp kÐm cña lùc l­îng s¶n xuÊt. Bëi vËy, nhËn ®Þnh trong ®¹i héi lÇn thø 6 lµ cã c¨n cø ®· 11 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. lµm phong phó thªm lý luËn biÖn chøng gi÷a lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt “Lùc l­îng s¶n xuÊt bÞ k×m h·m kh«ng chØ trong tr­êng hîp quan hÖ s¶n xuÊt l¹c hËu, mµ c¶ khi quan hÖ s¶n xuÊt ph¸t triÓn kh«ng ®ång bé cã nh÷ng yÕu tè ®i qu¸ xa so víi tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt ”. §Ó chøng minh cho “Quan niÖm s¶n xuÊt ®i tr­íc” hoÆc nãi theo c¸ch thêi bÊy giê lµ ®Ó gi¶i quyÕt m©u tuÉn gi÷a quan hÖ s¶n xuÊt tiªn tiÕn víi lùc l­îng s¶n xuÊt l¹c hËu chóng ta ®· ra søc x©y dùng lùc l­îng s¶n xuÊt mét c¸ch khÈn tr­¬ng b»ng c¸ch ®­a kh¸ nhiÒu m¸y mãc vµo c¸c c¬ së s¶n xuÊt N«ng nghiÖp míi h×nh thµnh cßn non yÕu, quÌ quÆt nh»m x©y dùng m« h×nh l©u dµi c«ng – N«ng nghiÖp trªn ®Þa bµn cÊp huyÖn mµ kh«ng tÝnh ®Õn kh¶ n¨ng qu¶n lý tr×nh ®é, tæ chøc sö dông cña n«ng d©n. Quan ®iÓm vÒ quan hÖ s¶n xuÊt ®i tr­íc lµ kh«ng ®óng vµ nãi ®Õn quan hÖ s¶n xuÊt x· héi chñ nghÜa lµ nhÊn m¹nh viÖc x©y dùng chÕ ®é c«ng h÷u vÒ t­ liÖu s¶n xuÊt vµ c¬ chÕ thùc hiÖn chÕ ®é ®ã lµ phiÕn diÖn. §µnh r»ng yÕu tè nµy c¬ b¶n nh­ng kh«ng thÓ xem xÐt nhÑ quan hÖ qu¶n lý vµ quan hÖ ph©n phèi. Ph¶i thÊy r»ng quan hÖ së h÷u ®­îc thÓ hiÖn trong tÊt c¶ viÖc xo¸ bá chÕ ®é t­ h÷u, thiÕt lËp c«ng h÷u vÒ t­ liÖu s¶n xuÊt kh«ng ph¶i chØ thêi gian ng¨n lµ xong. Nh­ng dÉu cã lµm ®­îc th× còng kh«ng ph¶i lµ môc tiªu tr­íc m¾t cña n­íc ta khi mµ chÕ ®é c«ng h÷u nµy ch­a thÓ phï hîp víi lùc l­îng s¶n xuÊt hiÖn cã. H¬n n÷a nh÷ng thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c cã kh¶ n¨ng gãp phÇn lµm cho s¶n xuÊt ph¸t triÓn. Mét trong nh÷ng sai lÇm c¬ b¶n mµ chóng ta ®· vÊp ph¶i lµ xo¸ bá qu¸ sím quan hÖ s¶n xuÊt TBCN, khi nÒn kinh tÕ XHCN cña chóng ta ch­a cßn ®ñ søc thay thÕ. §iÒu ®ã ¶nh h­ëng kh«ng tèt ®Õn sù ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt vµ ®· lµm mÊt mét kh¶ n¨ng t¹o ra s¶n phÈm dåi dµo cho x· héi. Còng vËy, chóng ta xo¸ s¹ch tiÓu th­¬ng khi hÖ thèng th­¬ng nghiÖp quèc doanh vµ hîp t¸c x· mua b¸n cña ta ch­a lµm næi vai trß “ng­êi néi trî cho x· héi ” g©y nhiÒu khã kh¨n ¸ch t¾c cho l­u th«ng hµng ho¸ vµ kh«ng ®¸p øng nhu cÇu thiÕt yÕu cho nh©n d©n. - Gi¶i ph¸p ®Ó ph¸t triÓn lùc l­îng s¶n xuÊt: CÇn ph¶i sµng läc trong lùc l­îng s¶n xuÊt truyÒn thèng nh÷ng yÕu tè nµo cã gi¸ trÞ ®Ó bæ sung cho viÖc x©y 12 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. dùng lùc l­îng s¶n xuÊt hiÖn ®¹i cÇn ph¶i kÕt hîp c¸c yÕu tè truyÒn thèng víi yÕu tè hiÖn ®¹i, b¶o ®¶m tÝnh phñ ®Þnh cã kÕ thõa, tiÕp thu cã chän läc cho phÐp t¹o nªn mét sù ph¸t triÓn æn ®Þnh, b×nh th­êng cña lùc l­îng s¶n xuÊt tr¸nh ®­îc sù “g·y gôc” trong tiÕn tr×nh ph¸t triÓn nã. Nh÷ng tiÕn bé to lín cña cuéc c¸ch m¹ng khoa khäc kü thuËt ngµy nay cho phÐp n­íc ta cã thÓ tranh thñ vËn dông trùc tiÕp nh÷ng thµnh tùu khoa khäc – kü thuËt, nhËp khÈu t­ liÖu s¶n xuÊt hiÖn ®¹i, chuyÓn giao c«ng nghÖ qua liªn kÕt kinh tÕ vµ hîp t¸c kinh tÕ víi n­íc ngoµi. Tõ ®ã chóng ta cã thÓ t¹o nªn sù kÕt hîp nh÷ng tiÕn bé vÒ lùc l­îng s¶n xuÊt do ®ã tiÕp thu cã chän läc tõ bªn ngoµi víi nh÷ng c¬ së vËt chÊt vµ lùc l­îng s¶n xuÊt vèn cã trong n­íc ®Ó ®Çy nahnh vµ rót ng¾n thêi h¹n ph¸t triÓn lÞch sö tù nhiªn cña lùc l­îng s¶n xuÊt, v­¬n lªn kÞp tr×nh ®é cña thÕ giíi. Con ng­êi tham gia vµo qu¸ tr×nh s¶n xuÊt võa víi t­ c¸ch lµ søc lao ®éng, v­a víi t­ c¸ch lµ con ng­êi cã ý thøc chñ thÓ cña nh÷ng quan hÖ kinh tÕ. Tr×nh ®é v¨n ho¸, tr×nh ®é kü thuËt chuyªn m«n, ý thøc vµ th¸i ®é cña ng­êi lao ®éng ®èi víi s¶n xuÊt vµ s¶n phÈm lµ nh÷ng yÕu tèt quan träng ®Ó sö dông, khai th¸c kü thuËt vµ t­ liÖu s¶n xuÊt vèn cã, ®Ó s¸ng t¹o trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ¡nghen ®· nhÊn m¹nh “muèn n©ng cao s¶n xuÊt c«ng nghiÖp vµ N«ng nghiÖp ®Õn møc ®é cao mµ chØ cã ph­¬ng tiÖn c¬ giíi vµ ho¸ häc phï hîp th× ch­a ®ñ. Cßn cÇn ph¶i ph¸t triÓn mét c¸ch t­¬ng xøng n¨ng lùc cña con ng­êi sö dông nh÷ng ph­¬ng tiÖn ®ã n÷a” nghÜa lµ ph¶i cã sù phèi hîp ph¸t triÓn hµi hoµ c¸c nh©n tè kh¸ch quan cña c¸c lùc l­îng s¶n xuÊt hiÖn ®¹i. - Quan hÖ s¶n xuÊt míi theo ®Þnh h­íng XHCN – x©y dùng nÒn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn: X©y dùng quan hÖ s¶n xuÊt phï hîp víi tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt lu«n lµ yªu cÇu ®Æt ra ®èi víi mäi chÕ ®é x· héi. §èi víi n­íc ta ®ång chÝ Tæng bÝ th­ §ç M­êi ®· kh¼ng ®Þnh: “nÕu c«ng nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i ho¸ t¹o nªn lùc l­îng s¶n xuÊt cÇn thiÕt cho chÕ ®é míi th× viÖc ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn chÝnh lµ ®Ó x©y dùng hÖ thèng quan hÖ s¶n xuÊt phï hîp”. 13 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. §¶ng ®· chñ tr­¬ng ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn lµ ®óng. Bëi v×, nã biÓu hiÖn sù lùa chän nh÷ng h×nh thøc, b­íc ®i, gi¶i ph¸p thÝch hîp víi tr¹ng th¸i kinh tÕ hiÖn nay. §­êng lèi ®ã xuÊt ph¸t tõ tr×nh ®é vµ tÝnh chÊt cña lùc l­îng s¶n xuÊt n­íc ta hiÖn nay võa thÊp kh«ng ®ång ®Òu nªn kh«ng thÓ nãng véi nhÊt lo¹t x©y dùng quan hÖ s¶n xuÊt mét thµnh phÇn dùa trªn c¬ së chÕ ®é c«ng h÷u XHCN vÒ t­ liÖu s¶n xuÊt nh­ tr­íc ®¹i héi VI. Lµm nh­ vËy lµ ®Çy quan hÖ s¶n xuÊt ®i qu¸ xa so víi tr×nh ®é lùc l­îng s¶n xuÊt. Më ra nÒn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn ®· kh¬i dËy tiÒm n¨ng, cña s¶n xuÊt, x©y dùng n¨ng lùc s¸ng t¹o, chñ ®éng cña c¸c chñ thÓ lao ®éng trong s¶n xuÊt kinh doanh thóc ®Çy s¶n xuÊt ph¸t triÓn. Thùc tiÔn mÊy n¨m qua cho thÊy, chÝnh s¸ch kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn ®· gãp phÇn gi¶i phßng vµ ph¸t triÓn lùc l­îng s¶n xuÊt, ®­a ®Õn nh÷ng thµnh tù to lín cã ý nghÜa rÊt quan träng. V× vËy, §¹i héi VIII kh¼ng ®Þnh: “tiÕp tôc thùc hiÖn nhÊt qu¸n l©u dµi chÝnh s¸ch nµy, khuyÕn khÝch mäi doanh nghiÖp vµ c¸ nh©n trong n­íc khai th¸c tiÒm n¨ng ra søc ®Çu t­ ph¸t triÓn... trong khi thùc hiÖn chÝnh s¸ch kinh tÕ nhiÒu thµnh phµn, mét mÆt cÇn ph¶i tho¸t ra khái sù trãi buéc cña t­ duy cò, nh÷ng nhËn thøc kh«ng ®óng tr­íc ®©y ®èi víi c¸c thµnh phÇn kinh tÕ c¸ thÓ, t­ b¶n t­ nh©n Nhµ n­íc trong qu¸ tr×nh x©y dùng chñ nghÜa x· héi, tõ ®ã kh«ng chñ ®éng th¸o gì nh÷ng v­íng m¾c hoÆc thiÕu sù qu¶n lý h­íng dÉn c¸c thµnh phÇnkt nµy ph¸t triÓn ®óng h­íng. - §­êng lèi ph¸t triÓn quan hÖ s¶n xuÊt vµ lùc l­îng s¶n xuÊt theo ®Þnh h­íng XHCN: Qu¸ tr×nh l·nh ®¹o x©y dùng ®Êt n­íc ®i lªn CNXH §¶ng ta ®· rót ra nh÷ng kinh nghiÖm bæ Ých vµ x¸c ®Þnh r»ng: mét trong nh÷ng nguyªn nh©n lµm cho s¶n xuÊt chËm ph¸t triÓn, ®êi sèng nh©n d©n gÆp nhiÒu khã kh¨n lµ “kh«ng n¾m v÷ng quan hÖ s¶n xuÊt phï hîp víi tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt ”. Tõ ®ã §¶ng ®· rót ra cèt lâi ®Ó ®Çy m¹nh viÖc vËn dông quy luËt b»ng c¸ch nªu vÊn ®Ò g¾n liÒn víi c¸ch m¹ng quan hÖ s¶n xuÊt víi c¸ch m¹ng khoa khäc kü thuËt, chó träng viÖc tæ chøc l¹i nÒn s¶n xuÊt x· héi ®Ó x¸c ®Þnh nh÷ng h×nh thøc vµ b­íc thÝch hîp. §¶ng nhËn thøc r»ng: sù phï hîp gi÷a lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt kh«ng bao giê lµ sù phï hîp tuyÖt ®èi, kh«ng cã m©u thuÉn, kh«ng thay 14 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. ®æi. Sù phï hîp cña quan hÖ s¶n xuÊt víi lùc l­îng s¶n xuÊt kh«ng bao giê lµ sù phï hîp chung mµ bao giê còng tån t¹i d­íi nh÷ng h×nh thøc cô thÓ, thÝch øng víi nh÷ng ®Æc ®iÓm nhÊt ®Þnh víi tr×nh ®é nµo ®ã cña lùc l­îng s¶n xuÊt. Trong thêi kú qu¸ ®é ®i lªn CNXH, nÒn kinh tÕ kh«ng cßn lµ nÒn kinh tÕ t­ b¶n, nh­ng còng ch­a hoµn toµn lµ nÒn kinh tÕ XHCN. Bëi vËy c«ng cuéc c¶i t¹o XHCN ph¶i chó ý ®Õn ®Æc ®iÓm cña sù tån t¹i kh¸ch quan cña nÒn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn. Trong c¶i t¹o quan hÖ s¶n xuÊt cò vµ x©y dùng quan hÖ s¶n xuÊt míi, ®¹i héi VI ®· nhÊn m¹nh lµ ph¶i gi¶i quyÕt ®ång bé ba mÆt, x©y dùng chÕ ®é së h÷u, chÕ ®é qu¶n lý vµ chÕ ®é ph©n phèi, kh«ng chØ nhÊn m¹nh viÖc x©y dùng chÕ ®é c«ng h÷u, coi ®ã lµ c¸i duy nhÊt ®Ó x©y dùng quan hÖ s¶n xuÊt míi. Thùc tÕ chØ râ, nÕu chÕ qu¶n lý vµ ph©n phèi kh«ng ®­îc x¸c lËp theo nguyªn t¾c cña CNXH vµ tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt nh»m cñng cè chÕ ®é c«ng h÷u vÒ t­ liÖu s¶n xuÊt mµ cßn c¶n trë lùc l­îng s¶n xuÊt ph¸t triÓn. Trong c«ng cuéc ®æi míi ®Êt n­íc ph¶i tu©n thñ quy luËt vÒ sù phï hîp gi÷a quan hÖ s¶n xuÊt víi tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt hiÖn cã ®Ó x¸c ®Þnh b­íc ®i vµ nh÷ng h×nh thøc thÝch hîp. Quy luËt ®ã lu«n ®­îc coi lµ t­ t­ëng chØ ®¹o c«ng cuéc c¶i t¹o quan hÖ s¶n xuÊt cò, x©y dùng quan hÖ s¶n xuÊt míi trªn nh÷ng ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt. §¹i héi VI chØ râ “®¶m b¶o sù phï hîp gi÷a lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt lu«n lu«n kÕt hîp chÆt chÏ t¹o quan hÖ s¶n xuÊt víi tæ chøc vµ ph¸t triÓn s¶n xuÊt ”, kh«ng nªn nãng véi duy ý chÝ trong viÖc x¸c ®Þnh trËt tù b­íc ®i còng nh­ viÖc lùa chän c¸c h×nh thøc kinh tÕ cÇn ph¶i c¶i t¹o nÒn s¶n xuÊt nhá, c¸ thÓ ®Ó ®­a nÒn s¶n xuÊt tõng b­íc vµ ®ång bé. Rµ so¸t l¹i qu¸ tr×nh c¶i t¹o XHCN trong thêi gian qua §¶ng ta ®· ®­a ra kÕt luËn: “Theo quy luËt vÒ sù phï hîp gi÷a quan hÖ s¶n xuÊt víi tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt, qu¸ tr×nh c¶i t¹o XHCN ph¶i cã b­íc ®i vµ h×nh thøc thÝch hîp” “Ph¶i coi träng nh÷ng h×nh thøc kinh tÕ trung gian, qu¸ ®é tõ thÊp lªn cao, tõ quy m« nhá ®Õn quy m« lín, trong mçi b­íc ®i cña qu¸ tr×nh c¶i t¹o x· héi chñ nghÜa, ph¶i ®Çy m¹nh viÖc x©y dùng c¬ së vËt chÊt – kü thuËt t¹o ra lùc l­îng s¶n xuÊt míi trªn c¬ së ®ã tiÕp tôc ®­a quan hÖ s¶n xuÊt lªn h×nh thøc vµ quy m« thÝch hîp ®Ó thóc ®Çy lùc l­îng s¶n xuÊt ph¸t triÓn ”. 15 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. KÕt luËn LÞch sö ph¸t triÓn cña x· héi loµi ng­êi lµ lÞch sö thay ®æi c¸c ph­¬ng thøc s¶n xuÊt, sù thay ®æi b¾t ®Çu tõ sù thay ®æi lùc l­îng s¶n xuÊt, lùc l­îng s¶n xuÊt lµ néi dung, lµ qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, quan hÖ s¶n xuÊt lµ h×nh thøc cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, h×nh thøc cña s¶n xuÊt bao giê còng æn ®Þnh h¬n. Song sù æn ®Þnh ®ã còng chØ lµ t¹m thêi vµ sím muén còng ph¶i thay ®æi cho phï hîp. Quan hÖ s¶n xuÊt ra ®êi tõ lùc l­îng s¶n xuÊt, nh­ng khi ra ®êi nã cã vai trß t¸c ®éng trë l¹i tÝch cùc. Quan hÖ s¶n xuÊt phï hîp víi tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é cña lùc l­îng s¶n xuÊt th× nã thóc ®Çy sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ, cßn ng­îc l¹i nã sÏ k×m h·m sù ph¸t triÓn ®ã. Trong thêi ®¹i c«ng nghiÖp ho¸ hiÖn ®¹i ho¸ víi nÒn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn th× cÇn ph¶i cã sù ph¸t triÓn c©n ®èi gi÷a lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt. Lùc l­îng s¶n xuÊt cña n­íc ta ®«ng ®¶o, tuy nhiªn l¹i ch­a n¾m b¾t ®­îc hÕt c¸c thµnh tùu cña khoa khäc kü thuËt, sù vËn dông vµo thùc tÕ cßn h¹n chÕ. Trong t­¬ng lai ph¶i cã chÝnh s¸ch ®µo t¹o phï hîp n©ng cao tay nghÒ cho ®éi ngò c¸n bé, c«ng nh©n viªn, quan hÖ s¶n xuÊt còng cÇn ph¸t triÓn ®Ó t­¬ng lai ph¶i cã chÝnh s¸ch ®µo t¹o phï hîp n©ng cao tr×nh ®é tay nghÒ cho ®äi ngò c¸n bé, c«ng nh©n viªn. Quan hÖ s¶n xuÊt còng cÇn ph¶i ph¸t triÓn ®Ó t­¬ng xøng víi lùc l­îng s¶n xuÊt. Quy luËt quan hÖ s¶n xuÊt – s¶n xuÊt lùc l­îng s¶n xuÊt lµ quy luËt phæ biÕn cña mäi h×nh th¸i kinh tÕ x· héi, v¹ch ra tÝnh chÊt phï thuéc kh¸ch quan cña quan hÖ s¶n xuÊt vµo sù ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt. Quan hÖ s¶n xuÊt l¹i t¸c ®éng trë l¹i ®èi víi lùc l­îng s¶n xuÊt. §¹i héi IX tiÕp tôc chñ tr­¬ng ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn, kh¬i dËy tiÒm n¨ng cña s¶n xuÊt, x©y dùng n¨ng lùc s¸ng t¹o, thóc ®Çy s¶n xuÊt ph¸t triÓn. 16 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Danh môc tµi liÖu tham kh¶o 1. Gi¸o tr×nh triÕt häc M¸c – LªNin 2. T¹p chÝ triÕt häc s« 1-1993 3. T¹p chÝ triÕt häc sè 3-4997 4. T¹p chÝ triÕt häc sè 5-2000 5. T¹p chÝ triÕt häc sè 1-2001 6. Tµi liÖu nghiªn cøu v¨n kiÖn ®¹i héi VI cña §¶ng 7. Tµi liÖu nghiªn cøu v¨n kiÖn ®¹i héi VIII cña §¶ng 8. Tµi liÖu nghiªn cøu v¨n kiÖn ®¹i héi IX cña §¶ng 9. Thùc tr¹ng quan hÖ s¶n xuÊt ë ViÖt Nam 17 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Môc lôc A. §Æt vÊn ®Ò .................................................................................................... 1 B. Gi¶i quyÕt vÊn ®Ò ......................................................................................... 3 I. C¬ së lý luËn cho viÖc ph©n tÝch mèi quan hÖ gi÷a lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt. ............................................................................................ 3 1. Lùc l­îng s¶n xuÊt..................................................................................3 2.Quan hÖ s¶n xuÊt . .....................................Error! Bookmark not defined. 3. Quan hÖ gi÷a lùc l­îng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt............................. 7 II. Quan hÖ s¶n xuÊt vµ lùc l­îng s¶n xuÊt trong thêi kú qu¸ ®é lÖ chñ nghÜa x· héi ë n­íc ta vµ nh÷ng m©u thuÉn cßn tån t¹i. ......................................... 11 KÕt luËn........................................................................................................... 16 Danh môc tµi liÖu tham kh¶o......................................................................... 17 18
- Xem thêm -