Cơ hội và thách thức của việt nam trong quá trình hội nhập kinh tế vào afta

  • Số trang: 59 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 9 |
  • Lượt tải: 0
hoangtuavartar

Đã đăng 24635 tài liệu

Mô tả:

Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Lêi nãi ®Çu: ASEAN lµ mét tæ chøc khu vùc v÷ng m¹nh vµ n¨ng ®éng, ho¹t ®éng theo ph­¬ng ch©m “Thçng nhÊt trong ®a d³ng”, híp t²c cîng câ líi trªn c¬ sê t«n träng ®éc lËp, chñ quyÒn vµ b¶n s¾c d©n téc cña mçi n-íc thµnh viªn. §Æc biÖt, trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y ASEAN ®· cã nh÷ng b-íc ph¸t triÓn míi t¨ng c-êng ®-îc søc m¹nh chÝnh trÞ vµ kinh tÕ, do ®ã gi÷ vai trß ngµy cµng quan träng vµ cã tiÕng nãi cã träng l-îng ë Ch©u ¸-Th¸i B×nh D-¬ng vµ trªn tr-êng quèc tÕ, thu hót sù hîp t¸c cã hiÖu qu¶ cña c¸c n-íc lín vµ c¸c trung t©m kinh tÕ lín trªn thÕ giíi. Sù ph¸t triÓn vµ lín m¹nh cña ASEAN thóc ®Èy sù ph¸t triÓn cña mçi n-íc thµnh viªn vµ cña c¶ khu vùc nãi chung. Ngµy 28-7-1995 lÔ kÕt n¹p ViÖt Nam vµo ASEAN ®· ®-îc long träng tæ chøc t¹i Bandar Seri Begawan-thñ ®« cña Brunei. Ngay sau khi trë thµnh thµnh viªn chÝnh thøc cña ASEAN, ViÖt Nam ®· tÝch cùc tham gia mäi ho¹t ®éng cña tæ chøc nµy. Ngµy 1-1-1996, ViÖt Nam chÝnh thøc cam kÕt tham gia thùc hiÖn HiÖp ®Þnh -u ®·i thuÕ quan cã hiÖu lùc chung (CEPT) ®Ó thùc hiÖn khu vùc th-¬ng m¹i tù do ASEAN (AFTA) trong lé tr×nh 10 n¨m (tõ 1996 ®Õn 2006). Cã thÓ nãi, tham gia AFTA lµ b-íc ®i quan träng ®Çu tiªn cña ViÖt Nam trªn con ®-êng héi nhËp vµo nÒn kinh tÕ khu vùc vµ thÕ giíi. Gia nhËp ASEAN vµ thùc hiÖn AFTA t¹o ra c¬ héi vµ m«i tr-êng thuËn lîi ®Ó nÒn kinh tÕ ViÖt Nam tõng b-íc thÝch øng vµ héi nhËp vµo c¸c thÓ chÕ quèc tÕ vµ qua ®ã ViÖt Nam cµng cã ®iÒu kiÖn ®ãng gãp cã hiÖu qu¶ vµo c¸c nç lùc chung cña ASEAN, nh-ng còng ®Æt n-íc ta tr-íc nh÷ng thö th¸ch to lín. Th«ng qua b¯i tiÓu luËn n¯y, ng­éi viÕt muçn t×m hiÓu vÒ nhõng “C¬ héi vµ Th¸ch Thøc cña ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ vµo AFTA”, ®ång théi ®­a ra mèt sç “Gi¶i ph¸p nh»m gi¶i quyÕt nh÷ng th¸ch thøc vµ thóc ®Èy qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ cña ViÖt Nam”. Ngoµi phÇn Lêi Nãi §Çu, KÕt LuËn, Phô Lôc vµ Danh Môc Tµi LiÖu Tham Kh¶o; néi dung cña bµi tiÓu luËn ®-îc chia thµnh 3 ch-¬ng: 1 * Ch-¬ng I : Héi nhËp kinh tÕ-xu h-íng tÊt yÕu cña nÒn kinh tÕ thÕ giíi. * Ch-¬ng II:C¬ héi vµ th¸ch thøc ®èi víi ViÖt Nam khi gia nhËp AFTA. * Ch-¬ng III:Nh÷ng gi¶i ph¸p nh»m gi¶i quyÕt nh÷ng th¸ch thøc vµ thóc ®Èy qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ cña ViÖt Nam. Do tr×nh ®é cã h¹n, em mong nhËn ®-îc sù chØ b¶o cña thÇy gi¸o ®Ó néi dung cña bµi tiÓu luËn ®-îc hoµn chØnh h¬n. Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n. 2 Ch-¬ng I: Héi nhËp kinh tÕ-Xu h-íng tÊt yÕu cña nÒn kinh tÕ thÕ giíi. I.Toµn cÇu hãa kinh tÕ : I.1. Kh¸i niÖm toµn cÇu hãa kinh tÕ : Theo c¸c chuyªn gia, toµn cÇu hãa kinh tÕ thÕ giíi cã nghÜa lµ ®¹t ®-îc tr×nh ®é phô thuéc lÉn nhau vÒ kinh tÕ ë møc cao trªn quy m« toµn cÇu trªn c¬ së liªn kÕt kinh tÕ; ®Èy m¹nh viÖc chuyÓn dÞch c¸c dßng vèn, hµng hãa, nh©n c«ng trªn quy m« toµn thÕ giíi; liªn kÕt vÒ c«ng nghÖ; c¸ch m¹ng vÒ th«ng tin-liªn l¹c hiÖn ®¹i.1 To¯n cÇu hâa kinh tÕ thÕ giìi cuçi cîng sÏ dÉn ®Õn ý t­êng vÒ mèt “NÒn kinh tÕ thçng nhÊt” trong ph«ng nÒn chÝnh trÞ cïa “ThÕ giìi duy nhÊt”-n¬i c¸c mèi quan hÖ gi÷a c¸c quèc gia nh-êng chç cho quan hÖ gi÷a c¸c tËp ®oµn vµ c¸ nh©n. Ta cã thÓ h×nh dung, qu¸ tr×nh toµn cÇu hãa kinh tÕ thÕ giíi cã thÓ diÔn ra theo mét trong c¸c lé tr×nh (road map) nh- sau: *X©y dùng mét nÒn kinh tÕ thÕ giíi thèng nhÊt th«ng qua viÖc ph¸t triÓn c¸c liªn minh kinh tÕ vµ tµi chÝnh, c¸c ®ång tiÒn khu vùc vµ c¸c diÔn ®µn chÝnh trÞ theo ch©u lôc vµ sau ®ã liªn kÕt chóng l¹i. *Tõng b-íc ph¸t triÓn c¸c xu h-íng toµn cÇu hãa kinh tÕ b»ng c¸ch tù do hãa ho¹t ®éng kinh tÕ vµ tµi chÝnh quèc tÕ, më cöa c¸c thÞ tr-êng trong n-íc, kh«ng ph©n biÖt ®èi xö gi÷a c¸c chñ thÓ n-íc ngoµi vµ trong n-íc, më réng tr¸ch nhiÖm cña c¸c tæ chøc quèc tÕ ho¹t ®éng v× môc tiªu tù do hãa nhWTO, IMF hoÆc thµnh lËp c¸c thÓ chÕ tµi chÝnh quèc tÕ míi ®Ó gi¶m thiÓu t¸c ®éng tiªu cùc ®èi víi c¸c nÒn kinh tÕ quèc d©n. *Thµnh lËp mét trËt tù kinh tÕ thÕ giíi thèng nhÊt, trªn c¬ së ®ã ph¸t triÓn c¸c thÓ chÕ liªn kÕt ®Ó phèi hîp thùc thi chÝnh s¸ch kinh tÕ-x· héi vµ tµi chÝnh. Kh¸c víi quan ®iÓm thø nhÊt, biÖn ph¸p nµy kh«ng ®ßi hái ph¶i b¾t buéc tu©n thñ theo tr×nh tù liªn kÕt ë cÊp ch©u lôc tr-íc råi míi tiÕn tíi c¶ thÕ giíi thèng nhÊt. Lý do lµ, hiÖn nay trªn thÕ giíi ®· cã hai khèi liªn kÕt lín lµ EU vµ NAFTA víi tû träng 40% GDP thÕ giíi, nªn sù ph¸t triÓn kinh tÕ cña c¸c 1 TrÝch T¹p chÝ Ngo¹i Th-¬ng, 8-14/10/1999, trang 22. 3 n-íc kh¸c kh«ng thÓ kh«ng cã sù t¸c ®éng qua l¹i víi c¸c nÒn kinh tÕ nµy. Tr×nh ®é ph¸t triÓn quan hÖ kinh tÕ, tµi chÝnh, vËn t¶i, th«ng tin ®ang hèi thóc thµnh lËp Liªn minh kinh tÕ vµ tiÒn tÖ Ch©u ¸ , DiÔn ®µn kinh tÕ Ch©u ¸ hay c¸c diÔn ®µn kh¸c cña ch©u lôc nµy mÆc dï cã thÓ ®ã kh«ng ph¶i ®iÒu kiÖn b¾t buéc ®Ó tiÕn tíi mét nÒn kinh tÕ thÕ giíi thèng nhÊt. Trªn thùc tÕ, toµn cÇu hãa kinh tÕ thÕ giíi diÔn ra theo tÊt c¶ c¸c ph-¬ng ¸n nªu trªn víi nh÷ng møc ®é kh¸c nhau. ViÖc më réng EU vµ NAFTA diÔn ra ®«ng thêi víi viÖc ASEAN t¨ng sè thµnh viªn vµ nh÷ng nç lùc thµnh lËp nh÷ng c¬ cÊu liªn kÕt xuyªn lôc ®Þa nh- APEC vµ ASEM. §ång ®« la Mü ®ang n»m vÞ trÝ thèng so¸i trong thanh to¸n quèc tÕ víi tû träng 50% trong th-¬ng m¹i, 60% dù tr÷ tiÒn tÖ, 80% trong giao dÞch t¹i c¸c thÞ tr-êng chøng kho¸n. WTO, IMF, WB vµ c¸c tæ chøc kinh tÕ quèc tÕ kh¸c hiÖn kh«ng nh÷ng kh«ng lµm yÕu ®i tiÕn tr×nh toµn cÇu hãa quan hÖ kinh tÕ quèc tÕ mµ cßn câ vai trß l¯m “chÊt xñc t²c” cho qu² tr×nh nµy. C¸c n-íc ®ang ngµy cµng chó ý ®Õn viÖc c©n b»ng c¸c ®iÒu kiÖn ho¹t ®éng cña nÒn kinh tÕ quèc d©n ®Ó cîng “chung sçng” vìi to¯n cÇu hâa chö kh«ng ph°i nÐ tr²nh nâ. II.2.TÝnh tÊt yÕu cña toµn cÇu hãa: ThÕ giíi ngµy nay lµ mét thÓ thèng nhÊt, trong ®ã c¸c quèc gia lµ nh÷ng ®¬n vÞ ®éc lËp, tù chñ nh-ng phô thuéc vµo nhau vÒ kinh tÕ vµ khoa häc c«ng nghÖ. Sù phô thuéc gi÷a c¸c quèc gia b¾t nguån tõ sù ph¸t triÓn cña lùc l-îng s¶n xuÊt vµ cuéc c¸ch m¹ng khoa häc c«ng nghÖ trªn thÕ giíi. Víi sù bïng næ cña cuéc c¸ch m¹ng khoa häc c«ng nghÖ, s¶n xuÊt cã ®iÒu kiÖn t¨ng nhanh, nhµ s¶n xuÊt buéc ph¶i t×m thÞ tr-êng ë n-íc ngoµi. §êi sèng kinh tÕ ngµy cµng ®-îc quèc tÕ hãa, ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ ngµy cµng tØ mØ vµ cã sù biÕn ®æi vÒ chÊt, chuyªn m«n hãa vµ hîp t¸c quèc tÕ ngµy cµng ph¸t triÓn vµ më réng. LÞch sö thÕ giíi chøng minh r»ng kh«ng cã quèc gia nµo cã thÓ ph¸t triÓn nÕu thùc hiÖn chÝnh s¸ch tù cÊp tù tóc. Nh÷ng n-íc cã tèc ®é t¨ng tr-ëng kinh tÕ cao ®Òu lµ nh÷ng n-íc kÕt hîp ®-îc mét c¸ch hµi hßa gi÷a héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ vµ gi÷ v÷ng ®-îc ®éc lËp tù chñ trong kinh tÕ, biÕt sö dông nh÷ng thµnh tùu cña cuéc c¸ch m¹ng khoa häc-c«ng nghÖ ®Ó hiÖn 4 ®¹i hãa nÒn s¶n xuÊt, biÕt khai th¸c nh÷ng nguån lùc ngoµi n-íc ®Ó ph¸t huy c¸c nguån lùc trong n-íc. Ngµy nay nh÷ng vÊn ®Ò kinh tÕ toµn cÇu xuÊt hiÖn ngµy cµng nhiÒu vµ ngµy trë nªn bøc xóc, ®ßi hái ph¶i cã sù phèi hîp toµn cÇu gi÷a c¸c quèc gia. Ng-êi ta cã thÓ kÓ ra ngµy cµng nhiÒu nh÷ng vÊn ®Ò kinh tÕ toµn cÇu nhth-¬ng m¹i, ®Çu t-, thÞ tr-êng, d©n sè, l-¬ng thùc, n¨ng l-îng, m«i tr-êng ... M«i tr-êng toµn cÇu ngµy cµng bÞ ph¸ ho¹i, c¸c nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn ngµy cµng bÞ c¹n kiÖt, d©n sè thÕ giíi ®ang gia t¨ng nhanh chãng vµ trë thµnh mét th¸ch thøc toµn cÇu; c¸c dßng vèn toµn cÇu vËn ®éng tù do kh«ng cã sù phèi hîp ®iÒu tiÕt lµm n¶y sinh c¸c cuéc khñng ho¶ng liªn tiÕp ë Ch©u ¢u, Ch©u Mü vµ Ch©u ¸ trong thËp kû 90. CÇn cã sù phèi hîp toµn cÇu ®Ó ®èi phâ vìi nhõng th²ch thöc ®â. “B¯n tay hõu h×nh” cïa c²c chÝnh phï ®· chØ cßn h÷u hiÖu ë c¸c quèc gia, cßn trªn ph¹m vi toµn cÇu hiÖn ®ang cã qu¸ nhiÒu “B¯n tay hõu h×nh” ®Ëp v¯o nhau, chö ch­a câ mèt “B¯n tay hõu h×nh chung lµm chøc n¨ng ®iÒu tiÕt toµn cÇu. Nh- vËy, toµn cÇu hãa kh«ng ph¶i lµ lùc l-îng s¶n xuÊt hay quan hÖ s¶n xuÊt mµ lµ mét xu h-íng ph¸t triÓn tÊt yÕu cña c¶ lùc l-îng s¶n xuÊt, quan hÖ kinh tÕ, chÝnh trÞ, v¨n hãa x· héi. §©y lµ mét xu h-íng ph¸t triÓn bao trïm lªn tÊt c¶ c¸c yÕu tè cña ®êi sèng x· héi. C«ng nghÖ th«ng tin, liªn l¹c, vËn t¶i ph¸t triÓn ®ang chuyÓn hãa c¸c lùc l-îng s¶n xuÊt cã tÝnh quèc gia thµnh cã tÝnh toµn cÇu. Trªn c¬ së ®ã, c¸c quan hÖ kinh tÕ còng ph¸t triÓn m¹nh mÏ, ph¸ vì c¸c rµo c¶n quèc gia vµ g©y nh÷ng t¸c ®éng trªn ph¹m vi toµn cÇu. II. AFTA-Quy luËt tÊt yÕu trong qu¸ tr×nh héi nhËp khu vùc cña ViÖt Nam. II.1. Kh¸i niÖm khu vùc hãa vµ mét sè nÐt vÒ chñ nghÜa khu vùc Ch©u ¸: Khu vùc hãa lµ sù phô thuéc lÉn nhau gi÷a c¸c n-íc vµ lµ n¬i ®an xen lîi Ých cña c¸c chñ thÓ kinh tÕ ë ngoµi biªn giíi quèc gia cña m×nh, song chØ h¹n chÕ trong ph¹m vi khu vùc.1 Chñ nghÜa khu vùc cã thÓ chia thµnh hai lo¹i : *Thø nhÊt, chñ nghÜa khu vùc më dùa trªn c¬ së liªn kÕt kinh tÕ khu vùc vµ xem xÐt sù ph¸t triÓn kinh tÕ cña khu vùc ®ã trong bèi c¶nh ph¸t triÓn cña nÒn 1 TrÝch T¹p chÝ Ngo¹i Th-¬ng, 8-14/10/1999, trang 22. 5 kinh tÕ thÕ giíi, phï hîp víi xu h-íng toµn cÇu hãa kinh tÕ. §©y lµ ®iÒu kiÖn, b-íc ®Öm cho toµn cÇu hãa kinh tÕ thÕ giíi. Ta cã thÓ ®¬n cö mét sè vÝ dô cho lo¹i h×nh liªn kÕt khu vùc nµy, nh- Liªn Minh Ch©u ¢u (EU), Khu vùc mËu dÞch tù do ASEAN (AFTA), Khu vùc th-¬ng m¹i tù do B¾c Mü (NAFTA). *Thø hai lµ chñ nghÜa khu vùc ®ãng. Lo¹i nµy m©u thuÉn víi toµn cÇu hãa. Lo¹i nµy nh»m b¶o vÖ khu vùc nµo ®ã khái nh÷ng hËu qu¶ tiªu cùc cña toµn cÇu hâa, l¯ chÝnh s²ch “d÷a v¯o nèi l÷c” mê rèng ®Õn cÊp khu v÷c. VÝ dò nh­ Héi ®ång t-¬ng trî kinh tÕ SEV tr-íc ®©y. Theo nhËn ®Þnh cña c¸c nhµ ph©n tÝch kinh tÕ, trong thêi gian qua Ch©u ¸ trë th¯nh mèt “miÒn ®Êt höa” cho s÷ xuÊt hiÖn cïa c²c liªn kÕt khu v÷c trong mãi lÜnh vùc nh- chÝnh trÞ, kinhtÕ, tiÒn tÖ, th-¬ng m¹i ... ; d-íi mäi h×nh thøc nhLiªn minh kinh tÕ, Nhãm kinh tÕ, Liªn minh tiÒn tÖ, TiÓu vïng th-¬ng m¹i tù do, DiÔn ®µn ®èi tho¹i song ph-¬ng vµ ®a ph-¬ng ... §Æc biÖt cuèi thËp kû 90 ë Ch©u ¸ ®· xuÊt hiÖn c¸c ý t-ëng vÒ Liªn minh khu vùc nh- : *Liªn minh H¶i Quan NhËt B¶n - Hµn Quèc. Theo chÝnh phñ Hµn Quèc, viÖc nµy sÏ lµm c¸c nÒn kinh tÕ cña NhËt B¶n vµ Hµn Quèc c¹nh tranh víi nhau nhiÒu h¬n lµ bæ sung cho nhau, v× vËy cã nhiÒu kh¶ n¨ng lµ lµm lîi h¬n cho NhËt. *Liªn minh kinh tÕ NhËt-Hµn-Trung do giíi kinh doanh NhËt B¶n vµ Hµn Quèc cïng ®-a ra t¹i cuéc gÆp Tokyo tæ chøc vµo th¸ng 10 n¨m 1998. C¸c häc gi¶ vµ doanh gia Hµn Quèc vµ NhËt B¶n tÝch cùc ñng hé ý t-ëng nµy vµ coi ®ã nh- lµ mét NAFTA cña Ch©u ¸. Trung Quèc vÉn cßn thËn träng vµ ch-a quyÕt ®Þnh døt kho¸t. *Ph¸t triÓn liªn kÕt §«ng B¾c ¸ dùa trªn c¬ së dù ¸n Tumangan ®-îc thùc hiÖn tõ n¨m 1994 víi sù hç trî cña Liªn Hîp Quèc (bao gåm B¾c TriÒu Tiªn, Hµn Quèc, NhËt B¶n, Trung Quèc vµ Nga). *ý t-ëng vÒ khu vùc th-¬ng m¹i tù do §«ng B¾c ¸ d-íi h×nh thøc nµy hay kh¸c, kiÓu nh­ “ThÞ tr­éng mìi c²c n­ìc §«ng B¾c ¸” ®-îc nhiÒu häc gi¶ ®-a ra trong thËp kû 90 vµ xem xÐt viÖc thµnh lËp Liªn minh kinh tÕ gi÷a Nga, NhËt B¶n, Trung Quèc, B¾c TriÒu Tiªn, Hµn Quèc, M«ng Cæ. *Liªn minh kinh tÕ vµ tiÒn tÖ Nga-NhËt. Theo c¸c nhµ ph©n tÝch, ®éng lùc cña Liªn minh nµy lµ viÖc NhËt B¶n quan t©m ®Õn nguån tµi nguyªn cña Nga ë Siberia vµ ViÔn §«ng. Ngoµi ra, NhËt cßn muèn biÕn Nga thµnh cÇu nèi gi÷a NhËt vµ EU. NhËt muèn tiªn phong thµnh lËp khu vùc ®ång yªn quèc tÕ vµ nh- vËy NhËt sÏ hç trî cho sù phôc håi kinh tÕ cña Nga. NÕu vËy nÒn kinh tÕ Nga sÏ tiÕn tíi chia thµnh hai phÇn : phÝa §«ng, phÝa T©y vµ h×nh thµnh hai khu vùc tiÒn tÖ, hai ng©n hµng trung -¬ng t¹i Matxc¬va vµ ViÔn §«ng, trong ®ã ng©n hµng trung -¬ng ViÔn §«ng sÏ liªn kÕt víi NhËt B¶n. 6 *Thµnh lËp Liªn minh tiÒn tÖ Ch©u ¸ t-¬ng tù nh- Liªn minh tiÒn tÖ Ch©u ¢u vµ sö dung mét ®ång tiÒn thèng nhÊt (®· ®-îc th¶o luËn s«i næi vµo th¸ng 11 n¨m 1998). Theo c¸c t¸c gi¶ cña ý t-ëng nµy, cÇn ph¶i nghiªn cøu vÊn ®Ò nµy mét c¸ch thËn träng, trong ®ã cã viÖc ®«ng tiÒn nµo sÏ lµ c¬ së cho hÖ thèng tµi chÝnh thèng nhÊt ë Ch©u ¸. *Thµnh lËp Qòy tiÒn tÖ Ch©u ¸ (AMF) ®Ó gi¶i quyÕt nh÷ng t×nh huèng khñng ho¶ng tµi chÝnh trong khu vùc (kh«ng cÇn sù tham gia cña IMF) do NhËt B¶n khëi x-íng vµo th¸ng 9 n¨m 1997. NhËt B¶n cam kÕt ®ãng gãp mét nöa trong sè 100 tû USD ban ®Çu cña AMF. Ban ®Çu nhiÒu n-íc rÊt hµo høng víi s¸ng kiÕn nµy cña NhËt B¶n, song th¸i ®é tiªu cùc cña IMF vµ Mü ®· k×m h·m viÖc ph¸t triÓn ý t-ëng nµy. N¨m 1998 NhËt B¶n l¹i ®-a vÊn ®Ò nµy ra diÔn ®µn quèc tÕ. *Thµnh lËp c¸c tiÓu vïng th-¬ng m¹i tù do song ph-¬ng. Theo ý t-ëng nµy, Hµn Quèc dù ®Þnh ký kÕt HiÖp ®Þnh mËu dÞch th-¬ng m¹i tù do víi Chi lª, Nam Phi, Thæ NhÜ Kú vµ c¸c n-íc kh¸c. Ph-¬ng ¸n hîp t¸c nµy kh«ng dùa vµo yÕu tè gÇn gòi vÒ ®Þa-kinh tÕ, mµ dùa vµo kh¶ n¨ng bæ sung cho nhau cña c¸c nÒn kinh tÕ cña c¸c n-íc ®èi t¸c. ViÖc thùc hiÖn ý t-ëng nh- vËy cã thÓ ®-îc coi nh- qu¸ tr×nh toµn cÇu hãa chñ nghÜa khu vùc Ch©u ¸ . *ThÓ chÕ hãa c«ng t¸c cña c¸c DiÔn ®µn liªn lôc ®Þa APEC, ASEM. C¸c tæ chøc nµy ®Õn nay míi chñ yÕu lµ n¬i trao ®æi ý kiÕn gi÷a c¸c n-íc hµng ®Çu tõ c¸c khu vùc kh¸c nhau chø ch-a tËp trung nhiÒu vµo viÖc t×m kiÕm kh¶ n¨ng phèi hîp chÝnh s¸ch kinh tÕ vµ tµi chÝnh gi÷a c¸c n-íc thµnh viªn. *Liªn minh tiÒn tÖ c¸c n-íc ASEAN. §©y lµ ®Ò nghÞ cña Malaysia ®-a ra vµo ®Çu n¨m 1998 nh»m thµnh lËp ®ång tiÒn th«ng nhÊt gi÷a c¸c n-íc ASEAN trªn c¬ së ®ång ®« la Singapore hoÆc ®«ng tiÒn tËp thÓ míi ®Ó chèng l¹i t×nh tr¹ng ®« la Mü hãa nÒn kinh tÕ Ch©u ¸. Cã lÏ ®©y lµ lêi ®Ò nghÞ duy nhÊt theo tinh thÇn chñ nghÜa khu vùc ®ãng. §Ó kh¼ng ®Þnh ®Ò nghÞ nµy, Malaysia khi ®ã ®· thùc hiÖn chÝnh s¸ch kiÓm so¸t tiÒn tÖ chÆt chÏ vµ kiÓm so¸t vèn n-íc ngoµi. Tuy nhiªn, ý t-ëng nµy cña Malaysia kh«ng ®-îc c¸c n-íc trong ASEAN ñng hé. C¸c n-íc muèn h-íng nhiÒu h¬n ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò cña chñ nghÜa khu vùc Ch©u ¸ , chó träng hîp t¸c víi NhËt B¶n, Mü, EU nhiÒu h¬n so víi hîp t¸c néi khu vùc. *Khu vùc mËu dÞch tù do ASEAN (AFTA) ra ®êi t¹i Héi nghÞ th-îng ®Ønh ASEAN lÇn thø 4 th¸ng 1 n¨m 1992 t¹i Singapore, ®¸nh dÊu mét giai ®o¹n míi trong hîp t¸c kinh tÕ khu vùc §«ng Nam ¸. Theo “Tuyªn bç Singapore” , mËu dÞch tù do trong néi bé khu vùc sÏ ®-îc thùc hiÖn vµo n¨m 2008. Môc tiªu c¬ b°n cïa nâ l¯ “t¨ng c­éng kh° n¨ng c³nh tranh cïa ASEAN nh­ mét 7 c¬ sê s°n xuÊt quçc tÕ nh´m cung cÊp h¯ng hâa ra thÞ tr­éng thÕ giìi”. 1 Cô thÓ lµ c¸c n-íc ASEAN sÏ t¨ng c-êng tù do hãa th-¬ng m¹i néi bé khu vùc b»ng c¸ch lo¹i bá c¸c hang rµo thuÕ quan vµ phi thuÕ quan, sÏ t¨ng c-êng thu hót ®Çu t- n-íc ngoµi vµo khu vùc b»ng viÖc t¹o dùng mét khu vùc ®Çu t- tù do vµ sÏ lµm cho ASEAN thÝch nghi víi nh÷ng ®iÒu kiÖn kinh tÕ quèc tÕ lu«n thay ®æi, ®Æc biÖt lµ trong xu thÕ tù do hãa th-¬ng m¹i thÕ giíi. Tõ c¸c diÔn biÕn nªu trªn cã thÓ rót ra mét sè ®Æc ®iÓm cña chñ nghÜa khu vùc Ch©u ¸ : @ Tr-íc hÕt ®ã lµ môc tiªu n¾m vai trß chñ ®¹o ë Ch©u ¸ cña NhËt B¶n, quanh nã cã thÓ ph¸t triÓn c¸c qu¸ tr×nh liªn kÕt khu vùc. §a sè c¸c n-íc Ch©u ¸ s½n sµng chÊp nhËn vai trß nµy cña NhËt.2Hîp t¸c kinh tÕ NhËt Hµn cã c¬ héi ®Ó trë thµnh c¬ së cña chñ nghÜa khu vùc Ch©u ¸ míi, tuy nhiªn hîp t¸c Nga- NhËt còng cã kh¶ n¨n nµy. @ Thø hai, Trung Quèc vÉn ch-a cã thiÖn chÝ víi sù liªn kÕt khu vùc vµ chñ nghÜa khu vùc Ch©u ¸. Trung Quèc ch-a s½n sµng h-íng tíi vai trß chñ ®¹o, vµ xem ra còng kh«ng chÞu ®øng sau NhËt. @ Thø ba, Nga cßn v¾ng bãng trong c¸c c¬ cÊu n-íc ngoµi cña chñ nghÜa khu vùc Ch©u ¸ , ngo¹i trõ dù ¸n Tumangan. @ Thø t-, khu vùc kinh tÕ Ch©u ¸ ch-a cã sù ñng hé cña Mü, dÉu r»ng trong thËp kû 90 Mü ®· chuyÓn tõ th¸i ®é tiªu cùc sang tÝch cùc ®èi víi viÖc ®µm ph¸n chÝnh trÞ ®a ph-¬ng ë Ch©u ¸. II.2. TÝnh tÊt yÕu cña AFTA trong qu¸ tr×nh héi nhËp khu vùc cña ViÖt Nam: §¸nh gi¸ sù héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ, ng-êi ta sö dông c«ng thøc : Tèc ®é héi nhËp= Møc gia t¨ng b×nh qu©n hµng n¨m cña th-¬ng m¹i quèctÕ - Møc gia t¨ng hµng n¨m cña tæng s¶n phÈm thÕ giíi Theo c«ng thøc nµy, nÕu trong nh÷ng n¨m 1971-1975, tèc ®é héi nhËp cña thÕ giíi lµ 0,5%, trong nh÷ng n¨m 1986-1995 lµ 2,8%, th× tèc ®é héi nhËp ë ViÖt Nam ë thêi kú 1991-1995 lµ 55,1%. Nh- vËy, chóng ta ®· v-ît tèc ®é b×nh qu©n cña thÕ giíi vµ b»ng Indonesia n¨m 1994. N¨m 1994, tèc ®é Êy ë Malaysia lµ 171%, Singapore lµ 375%, Thailand lµ 80%, Philipines lµ 77%. 1 TrÝch AFTA Reader, Volume I, “Questions and answers on the CEPT for AFTA”, ASEAN Secretariat, Jakarta, 11/1993. 2 TrÝch T¹p chÝ Ngo¹i Th-¬ng, 8-14/10/1999, trang 17. 8 Sù gia t¨ng tèc ®é héi nhËp vµo nÒn kinh tÕ thÕ giíi cña chóng ta g¾n liÒn víi nh÷ng thµnh tùu næi bËt mµ chóng ta ®· ®¹t ®-îc trong mäi lÜnh vùc cña nÒn kinh tÕ. §iÒu ®ã còng chøng tá, §¶ng vµ Nhµ n-íc ta trong qu¸ tr×nh ®æi míi ®· vËn dông mét c¸ch ®óng ®¾n xu h-íng h«i nhËp kinh tÕ quèc tÕ. Ngµy nay khi bµn vÒ nh÷ng nh©n tè cã ¶nh h-ëng lín ®Õn t-¬ng lai hßa b×nh vµ ph¸t triÓn cña Ch©u ¸ Th¸i B×nh D-¬ng, ngoµi nh÷ng n-íc lín ra, ng-êi ta th-êng nãi ®Õn ASEAN nh- mét lùc l-îng chÝnh trÞ ®¸ng kÓ trong khu vùc.1 Thùc vËy, ASEAN ®ang næi lªn nh- mét tæ chøc cã träng l-îng ë Ch©u ¸ Th¸i B×nh D-¬ng do thµnh c«ng trong ph¸t triÓn kinh tÕ cña mçi n-íc thµnh viªn còng nh- do ®· t¹o dùng ®-îc mét c¬ chÕ hîp t¸c tiÓu khu vùc tá ra cã søc sèng, vµ th-êng cã ®-îc mét tiÕng nãi ®ång nhÊt trong c¸c vÊn ®Ò khu vùc vµ thÕ giíi. Trong côc diÖn míi, ASEAN tá ra tù tin h¬n trong giao tiÕp víi c¸c n-íc lín trong vµ ngoµi khu vùc, cã quan hÖ hîp t¸c ph¸t triÓn víi c¶ 3 trung t©m kinh tÕ Mü, NhËt vµ Céng ®ång Ch©u ¢u, kh«ng g¾n vËn mÖnh m×nh víi mét n-íc lín nµo. Ng-îc l¹i, c¸c n-íc lín tá ra coi träng vai trß ASEAN khi xö lý c¸c vÊn ®Ò khu vùc. Trong t-¬ng lai, tiÓu khu vùc §«ng Nam ¸ ch¾c ch¾n sÏ ph¸t huy hÕt tiÒm n¨ng vµ vai trß ®¸ng cã cña nã trong ®êi sèng chÝnh trÞ-kinh tÕ ë Ch©u ¸ Th¸i B×nh D-¬ng vµ c¶ thÕ giíi khi hoµn tÊt qu¸ tr×nh hîp t¸c kinh tÕ, thu ng¾n kho¶ng c¸ch ph¸t triÓn gi÷a c¸c n-íc ASEAN cò víi c¸c n-íc thµnh viªn míi gia nhËp trong ®ã cã ViÖt Nam. Ng-êi ta cho r»ng mét ASEAN 10 lµ mét thùc thÓ rÊt cã triÓn väng, cã lîi cho sù æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn l©u bÒn cña khu vùc. ViÖc ViÖt Nam trë thµnh thµnh viªn chÝnh thøc cña ASEAN nãi chung, ®ång thêi thùc hiÖn nh÷ng cam kÕt trong Khu vùc mËu dÞch tù do ASEAN (AFTA) lµ hoµn toµn phï hîp víi chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i cña §¶ng vµ Nhµ n-íc ta lµ “ViÖt Nam muçn l¯ b³n cïa tÊt c° c²c n­ìc trong c«ng ®äng thÕ giìi, phÊn ®Êu v× hßa b×nh, ®èc lËp v¯ ph²t triÓn.”2 Sau khi HiÖp ®Þnh Pari vÒ mét gi¶i ph¸p chÝnh trÞ toµn bé cho vÊn ®Ò Campuchia ®-îc kÝ kÕt, trë ng¹i c¬ b¶n tån t¹i h¬n 10 n¨m trong quan hÖ ViÖt Nam-ASEAN ®­íc gë bà. C²c n­ìc ASEAN ®Òu muçn “g²c l³i qu² khö h­ìng vÒ t­¬ng lai”, chuyÓn tó ®çi ®Çu sang ®çi tho³i, mê rèng híp t¸c vÒ kinh tÕ víi ta. ý muèn nµy cña ASEAN b¾t gÆp chñ tr-¬ng cña chóng ta lµ 1 TrÝch b¯i viÕt cïa Thö Tr­êng Ngo³i Giao TrÇn Quang C¬ “ThÕ giìi sau chiÕn tranh l³nh v¯ Ch©u ²-Th¸i B×nh D­¬ng” trong cuçn “Hèi nhËp quçc tÕ v¯ giõ võng b°n s¾c”, NXB ChÝnh trÞ quçc gia, H¯ Nèi 1995, trang 137. 2 TrÝch V¨n KiÖn §¹i Héi §¹i BiÓu Toµn Quèc §¶ng Céng S¶n VIÖt Nam lÇn thø 8, trang 120. 9 ®a ph-¬ng hãa, ®a d¹ng hãa c¸c mèi quan hÖ kinh tÕ ®èi ngo¹i, trªn nguyªn t¾c gi÷ v÷ng ®éc lËp chñ quyÒn, c¸c bªn cïng cã lîi, thu hót c¸c nguån lùc bªn ngoµi ®Ó ph¸t huy m¹nh mÏ c¸c lîi thÕ vµ nguån lùc bªn trong, thùc hiÖn mòc tiªu “d©n gi¯u, n­ìc m³nh, x± hèi c«ng b´ng v¯ v¨n minh”. Ngµy nay mét trong nh÷ng xu h-íng næi bËt vµ c¬ b¶n chi phèi nÒn kinh tÕ thÕ giíi lµ lµ xu h-íng toµn cÇu hãa vµ khu vùc hãa. Kh«ng mét quèc gia nµo, kÓ c¶ nh÷ng n-íc ph¸t triÓn cã thÓ héi tô ®ñ nh÷ng nguån lùc ®Ó phôc vô cho s¶n xuÊt ë trong n-íc. Tæ chøc ph¸t triÓn c«ng nghiÖp cña Liªn Hîp Quèc (UNIDO) tõng ®-a ra -íc tÝnh, mét quèc gia muèn ph¸t triÓn ph¶i cã ®ñ 16 s¶n phÈm c¬ b¶n nh- than, dÇu th«, khÝ ®èt, s¾t, ®ång, ch×, kÏm, nh«m, niken, gç, l-¬ng thùc, thiÕt bÞ kü thuËt ... . Do ®iÒu kiÖn ®Þa lý, do sù ph©n bæ kh«ng ®Òu tµi nguyªn thiªn nhiªn, kh«ng mét quèc gia nµo cã kh¶ n¨ng tù ®¶m b¶o c¸c s¶n phÈm c¬ b¶n nãi trªn. Mäi quèc gia ®Òu phô thuéc vµo n-íc ngoµi víi møc ®é kh¸c nhau vÒ c¸c s¶n phÈm ®ã. Mü-mét n-íc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn hµng ®Çu thÕ giíi hµng n¨m còng ph¶i nhËp khÈu 11/16 s¶n phÈm, NhËt ph¶i nhËp khÈu c¶ 16 s¶n phÈm, §øc ph¶i nhËp khÈu 15/16 s¶n phÈm. N-íc ta lµ mét n-íc nhá c¶ vÒ thÕ vµ lùc, nªn nÕu muèn ph¸t triÓn th× tÊt yÕu ph¶i tõng b-íc héi nhËp vÒ kinh tÕ víi thÕ giíi mµ tr-íc hÕt trªn b×nh diÖn khu vùc. AFTA chÝnh lµ b-íc ®i ®Çu tiªn cña chóng ta trong qu¸ tr×nh héi nhËp. VÊn ®Ò chñ yÕu lµ c¸ch thøc chóng ta hßa nhËp vµo nÒn kinh tÕ khu v÷c, tËn dòng c²c c¬ hèi, gi°m c²c th²ch thöc, ®Ó “hßa nhËp chö kh«ng ph°i hßa tan”. Thùc tÕ ®· chøng minh tÝnh ®óng ®¾n cña viÖc ViÖt Nam tham gia Khu vùc mËu dÞch tù do ASEAN. KÓ tõ khi ta gia nhËp AFTA, quan hÖ kinh tÕ gi÷a n-íc ta víi c¸c thµnh viªn kh¸c cña ASEAN ®· ph¸t triÓn nhanh chãng trªn c¶ c¬ së song ph-¬ng lÉn ®a ph-¬ng.1 Bu«n b¸n hai chiÒu gi÷a ViÖt Nam víi 5 n-íc thµnh viªn ban ®Çu cña ASEAN ®· t¨ng víi nhÞp ®é cao kÓ tõ khi ViÖt Nam míi lµ quan s¸t viªn cña HiÖp héi (1992).2 Kim ng¹ch xuÊt khÈu cña ViÖt Nam vµo thÞ tr-êng c¸c n-íc ASEAN N-íc N¨m 1998 9 th¸ng ®Çu n¨m 1999 1 TrÝch b¯i viÕt cïa Thö Tr­êng Ngo³i Giao Vð Khoan “ViÖt Nam v¯ ASEAN” trong cuçn “Hèi nhËp quçc tÕ v¯ giõ võng b°n s¾c”, NXB ChÝnh trÞ Quçc gia, H¯ Nèi 1995, trang 330. 2 TrÝch bµi viÕt cña NguyÔn Duy Qñy “ViÖt Nam v¯ cuèc khïng ho°ng t¯i chÝnh tiÒn tÖ ê §«ng Nam ¸”, T³p chÝ Nghiªn Cøu §«ng Nam ¸, sè th¸ng 5/1999, trang 4. 10 Brunei Cambodia Indonesia Laos Malaysia Mianmar Philipines Singapore Thailand 444218 65.891.436 372.886.218 157.961.467 177.819.263 75.154.500 316.148.625 73.291.314 114.945.010 1.503.237 392.650.510 1.080.088.422 295.261.349 323.162.549 695.885.855 201.831.591 Nguån : T¹p chÝ Ngo¹i Th-¬ng, 10-16/12/1999, tr.7. ViÖc ViÖt Nam tham gia AFTA còng ®ång nghÜa víi viÖc ta tham gia vµo mét trong nh÷ng khu vùc kinh tÕ ®ang ph¸t triÓn n¨ng ®éng nhÊt cña nÒn kinh tÕ thÕ giíi. ASEAN ®ang næi lªn nh- mét khèi kinh tÕ khu vùc ®Çy triÓn väng. Trong nh÷ng n¨m tíi, vÞ trÝ cña ASEAN trong nÒn kinh tÕ thÕ giíi sÏ ngµy cµng t¨ng.1 PhÇn cña ASEAN* trong nÒn kinh tÕ thÕ giíi: PhÇn cña ASEAN (%) GDP thÕ giíi XuÊt khÈu hµng hãa vµ dÞch vô cña thÕ giíi NhËp khÈu hµng hãa vµ dÞch vô cña thÕ giíi FDI vµo c¸c n-íc §PT D©n sè thÕ giíi TiÕt kiÖm thÕ giíi §Çu t- toµn thÕ giíi GDP/ng-êi (PPP)(USD) 1970 2,4 1,8 1975 2,7 2,3 1980 3,3 3,2 1985 3,6 3,4 1990 4,1 4,0 1995 5,0 6,1 2000 5,7 8,0 2,2 2,6 3,1 3,3 3,4 4,0 6,1 4,0 5,7 1,4 2,1 582 10,6 5,9 1,8 2,7 985 10,9 5,9 3,2 3,6 1966 19,5 6,1 3,7 4,0 2722 23,0 6,1 5,1 5,7 4090 22,8 6,2 7,3 8,0 6298 26,6 6,2 8,0 8,4 9643 *Sè liÖu chØ tÝnh 5 n-íc Indonesia, Malaysia, Philipines, Thailand, Singapore theo ph-¬ng ph¸p B×nh qu©n gia quyÒn. Nguån :T/c nh÷ng vÊn ®Ò kinh tÕ thÕ giíi sè 5 n¨m 1997, tr.11 1 TrÝch b¯i viÕt cïa Lª Bè LÜnh “ASEAN trong nÒn kinh tÕ thÕ giìi”, T³p chÝ Nhõng vÊn ®Ò kinh tÕ thÕ giìi sè 5/1997, trang 10. 11 ViÖc ta héi nhËp vµo mét khu vùc kinh tÕ m¹nh sÏ gãp phÇn to lín vµo viÖc n©ng cao uy tÝn cña ViÖt Nam trªn tr-êng quèc tÕ, ch¼ng nh÷ng ®em l¹i nh÷ng nguån hµng hãa vµ dÞch vô dåi dµo cho tiªu dïng trong n-íc víi gi¸ h¹, nh÷ng nguån bæ sung lín vÒ khoa häc, c«ng nghÖ, thiÕt bÞ m¸y mãc, kinh nghiÖm qu¶n lý hiªn ®¹i cña c¸c n-íc trong khèi ... , mµ tõ ®ã cßn t¹o nªn ®éng lùc kÝch thÝch kh¬i dËy c¸c nguån tiÒm n¨ng s½n cã cña ®Êt n-íc, t¹o nªn bÇu kh«ng khÝ s«i ®éng trong ®êi sèng kinh tÕ.1Lîi Ých mµ ViÖt Nam ®¹t ®-îc khi tham gia AFTA dÉn ®Õn sù tÊt yÕu ph¶i tham gia thÓ chÕ nµy cña ViÖt Nam. Ch-¬ng II : C¬ héi vµ th¸ch thøc ®èi víi ViÖt Nam khi gia nhËp AFTA : I. Néi dung tham gia AFTA cña ViÖt Nam : I.1.Giíi thiÖu tæng quan vÒ ASEAN vµ AFTA: ASEAN khi míi ®-îc thµnh lËp vµo ngµy 8-8-1967 bao gåm c¸c n-íc Indonesia, Malaysia, Thailand, Singapore. T×nh h×nh thÕ giíi lóc ®ã cã diÔn biÕn kh¸ phøc t¹p. Cuéc chiÕn tranh x©m l-îc cña Mü ë ViÖt Nam-§«ng D-¬ng diÔn ra rÊt ¸c liÖt, Mü l«i kÐo c¶ mét sè n-íc §«ng Nam ¸ vµo trËn chiÕn vµ ®· chÞu hÕt thÊt b¹i nµy tíi thÊt b¹i kh¸c. N-íc Anh buéc ph¶i rót khài “phÝa §«ng kªnh Xu-ª”. Tång th«ng Ph²p §é-g«n sang Phnompenh ®-a ra khÈu hiÖu “trung lËp hâa §«ng Nam ¸”. ë Trung Quèc, c¸ch m¹ng v¨n hãa ®ang ph¸t triÓn tíi ®iÓm cao vµ ¶nh h-ëng trùc tiÕp ®Õn c¶ c¸c n-íc §«ng Nam ¸. Liªn X« lóc ®ã b¾t ®Çu vËn ®éng h×nh thµnh mét hÖ thèng an ninh tËp thÓ Ch©u ¸. Trong bèi c¶nh Êy, sù xuÊt hiÖn cña ASEAN xÐt vÒ mét ph-¬ng ®ã lµ sù tËp hîp lùc l-îng ®Ó øng phã víi nh÷ng khã kh¨n bªn trong vµ nh÷ng diÔn biÕn ë bªn ngoµi. Nh- vËy cã thÓ nãi, môc tiªu ban ®Çu khi thµnh lËp cña ASEAN lµ môc tiªu chÝnh trÞ chø hoµn toµn kh«ng ph¶i lµ môc tiªu kinh tÕ. 1 TrÝch b¯i viÕt cïa NguyÔn V¨n Ninh “Hèi nhËp quçc tÕ v¯ ®èc lËp t÷ chï trong kinh tÕ”, T³p chÝ Cèng S°n sè 3/2/1998, trang 50. 12 Sau khi Mü buéc ph¶i xuèng thang chiÕn tranh, chuyÓn sang thùc hiÖn “hãc thuyÕt Nic-x¬n”, n¨m 1971 ASEAN ®­a ra s²ng kiÕn lËp Khu vùc hßa b×nh, tù do, trung lËp (ZOPFAN); vµ sau khi Mü hoµn toµn thÊt b¹i trong chiÕn tranh x©m l-îc ë ViÖt Nam-§«ng D-¬ng, Héi nghÞ cÊp cao ®Çu tiªn cña ASEAN häp ë Bali (Indonesia) n¨m 1976 ®· ký HiÖp -íc th©n thiÖn vµ hîp t¸c, kh¼ng ®Þnh 5 nguyªn t¾c cïng tån t¹i hßa b×nh. Héi nghÞ nµy ®ång thêi còng ®¸nh dÊu mét b-íc ngoÆt míi trong quan hÖ hîp t¸c gi÷a c¸c n-íc ASEAN: chuyÓn tõ hîp t¸c v× môc tiªu chÝnh trÞ sang hîp t¸c kinh tÕ. Tuy nhiªn hîp t¸c kinh tÕ trong néi bé ASEAN chØ thùc sù cã ®-îc sù chuyÓn biÕn vÒ chÊt khi ®Õn ®Çu n¨m 1992, c¸c thµnh viªn ASEAN ®· ký kÕt mét HiÖp ®Þnh vÒ khu vùc mËu dÞch tù do ASEAN (ASEAN Free Trade Area) t¹i Héi nghÞ th-îng ®Ønh ASEAN lÇn thø t- ë Singapore. Cã thÓ dÉn ra mét sè nguyªn nh©n dÉn ®Õn sù ra ®êi cña AFTA: *Thø nhÊt, trong thêi gian ®Çu (tõ 1967 ®Õn 1976) do t×nh h×nh chÝnh trÞ an ninh trong khu vùc vµ trong c¸c n-íc phøc t¹p, c¸c n-íc ASEAN chØ tËp trung vµo gi¶i quyÕt nh÷ng m©u thuÉn néi bé, nh÷ng bÊt ®ång ®Ó t¨ng c-êng hiÓu biÕt lÉn nhau do ®ã Ýt bµn ®Õn hîp t¸c kinh tÕ.11 Sau thêi kú trªn, ngoµi sù hîp t¸c trong lÜnh vùc chÝnh trÞ, c¸c n-íc ASEAN ®· b¾t ®Çu x©y dùng vµ thùc hiÖn mét sè hîp t¸c vÒ kinh tÕ. Héi nghÞ Ngo¹i tr-ëng ASEAN (12/1977) ®· ký Tháa thuËn -u ®·i mËu dÞch (PTA:Preferential Trade Agreement) nh»m t¨ng c-êng bu«n b¸n trong néi bé ASEAN th«ng qua 5 biÖn ph¸p: -u ®·i qua thuÕ; ký c¸c hîp ®ång dµi h¹n vÒ trao ®æi hµng hãa víi mét khèi l-îng lín; c¸c ®iÒu kiÖn -u ®·i cho tµi trî nhËp khÈu; -u ®·i trong thu mua cña c¸c c¬ quan chÝnh phñ; lo¹i bá c¸c biÖn ph¸p phi thuÕ quan trªn c¬ së -u ®·i. Trong lÜnh vùc hîp t¸c c«ng nghiÖp ASEAN cã ba kÕ ho¹ch hîp t¸c: kÕ ho¹ch c¸c dù ¸n c«ng nghiÖp ASEAN (AIP:ASEAN Industrial Project) n¨m 1976; kÕ ho¹ch bæ sung c«ng nghiÖp ASEAN (AIC: ASEAN Industrial Complementation) b¾t ®Çu tõ n¨m 1981; c¸c dù ¸n liªn doanh c«ng nghiÖp ASEAN (AIJV: ASEAN Industrial Joint Venture) b¾t ®Çu tõ 1983. VÒ n«ng nghiÖp vµ l-¬ng thùc, n¨m 1979 c¸c n-íc ASEAN ký HiÖp ®Þnh lËp Qòy dù tr÷ an ninh l-¬ng thùc (AFSR) ®Ó gióp ®ì nhau trong t×nh h×nh khÈn cÊp, thµnh lËp hÖ thèng th«ng tin b¸o ®éng sím vÒ l-¬ng thùc. Trong lÜnh vùc tµi chÝnh vµ ng©n hµng, c¸c n-íc ASEAN tËp trung vµo c¸c vÊn ®Ò nh- lËp qòy tiÒn tÖ, sö dông ®ång tiÒn cña c¸c n-íc ASEAN trong thanh to¸n th-¬ng m¹i, thèng nhÊt thuÕ, h¶i quan, b¶o hiÓm. MÆc dï cã nhiÒu ch-¬ng tr×nh hîp t¸c nh-ng nh×n chung, c¸c dù ¸n nµy hoÆc kh«ng thùc hiÖn ®-îc, hoÆc hiÖu qu¶ rÊt thÊp. Bëi v× mét sè n-í ch-a 1 TrÝch b¯i viÕt cïa TS NguyÔn Hõu C²t “Khu v÷c mËu dÞch t÷ do ASEAN v¯ nhõng t²c ®èng cïa nâ ®Õn ViÖt Nam”, T³p chÝ Nhõng vÊn ®Ò kinh tÕ thÕ giíi sè 5 th¸ng 10/1995, trang 13. 13 nh×n thÊy lîi Ých to lín do hîp t¸c kinh tÕ ®em l¹i, ng-îc l¹i hä sî r»ng c¸c n-íc kh¸c cã thÓ ®-îc h-ëng quyÒn lîi trong khi hä ph¶i hy sinh lîi Ých quèc gia. MÆt kh¸c, do c¬ cÊu nÒn kinh tÕ gièng nhau nªn hä th-êng c¹nh tranh víi nhau h¬n lµ hîp t¸c trªn thÞ tr-êng thÕ giíi. *Thø hai, do nh÷ng h¹n chÕ trong hîp t¸c kinh tÕ, tõ ®Çu nh÷ng n¨m 90 c¸c n-íc ASEAN ®· nhËn thøc ®-îc r»ng ®Ó ®Èy m¹nh hîp t¸c kinh tÕ hä ph¶i x©y dùng mét h×nh thøc hîp t¸c míi cã hiÖu qu¶ h¬n. Nh÷ng s¸ng kiÕn vµ kiÕn nghÞ ®-îc ®-a ra nh-: §Ò nghÞ thµnh lËp nhãm kinh tÕ §«ng ¸ (EAFG) cña Malaysia, tháa thuËn vÒ thuÕ quan -u ®·i cã hiÖu lùc chung (CEPT) do Indonesia ®Ò x-íng, thµnh lËp khu vùc mËu dÞch tù do ASEAN (AFTA) cña Thailand vµ HiÖp -íc kinh tÕ ASEAN (AET) do Philipines nªu ra nh»m thiÕt lËp thÞ tr-êng chung ASEAN. Sau khi xem xÐt c¸c ®Ò ¸n ®-a ra, c¸c n-íc ASEAN ®· chän ®Ò nghÞ thiÕt lËp AFTA vµ sö dông CEPT lµm c«ng cô chÝnh ®Ó thùc hiÖn. *Thø ba, t×nh h×nh c¨ng th¼ng vÒ chÝnh trÞ vµ an ninh ë khu vùc §«ng Nam ¸ gi¶m dÇn, ®Æc biÖt lµ khi cuéc chiÕn tranh l¹nh kÕt thóc vµ viÖc c¸c n-íc ASEAN, §«ng D-¬ng cïng víi céng ®ång quèc tÕ t×m ®-îc gi¶i ph¸p cho cuéc khñng ho¶ng ë Campuchia lµm cho nh©n tè chÝnh trÞ an ninh, vèn lµ chÊt kÕt dÝnh t¹o nªn sù ®oµn kÕt nhÊt trÝ gi÷a c¸c n-íc thµnh viªn, ®ång thêi còng lµ yÕu tè n©ng cao uy thÕ cña ASEAN trªn c¸c diÔn ®µn quèc tÕ, gi¶m dÇn ý nghÜa. Tr-íc ®©y, do nhu cÇu ph¶i tËp hîp thµnh nh÷ng Liªn minh chÝnh trÞ-qu©n sù nªn Mü, NhËt B¶n, T©y ¢u ph¶i nh-îng bé vÒ kinh tÕ víi ASEAN. Ngµy nay, nh÷ng n-íc nµy s½n sµng ®Êu tranh víi c¸c n-íc ASEAN trªn lÜnh v÷c kinh tÕ. ViÖc Mü yªu cÇu c²c n­ìc ASEAN ph°i tr° tiÒn “t¯i s°n trÝ thöc” v¯ mê côa cho h¯ng Mü nhËp v¯o; dîng vÊn ®Ò nh©n quyÒn g¾n vìi chÝnh s¸ch kinh tÕ th-¬ng m¹i lµ mét vÝ dô. §Ó ®èi phã víi nh÷ng th¸ch thøc trªn, ®ång thêi ®Ó nªu cao vai trß cña m×nh trªn nh÷ng vÊn ®Ò khu vùc vµ toµn cÇu, ASEAN cho r»ng ph¶i dùa vµo hîp t¸c kinh tÕ cña b¶n th©n c¸c n-íc trong HiÖp Héi. Mét nhu cÇu kh¸c tõ néi bé nÒn kinh tÕ ASEAN lµ: sù t¨ng tr-ëng kinh tÕ cao trong suèt hai thËp kû vµ tèc ®é c«ng nghiÖp hãa trong thêi gian qua diÔn ra víi nhÞp ®é nhanh còng ®Æt ra nh÷ng yªu cÇu míi cho hîp t¸c kinh tÕ. Bëi v× qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp hãa nhanh ë tÊt c¶ c¸c n-íc thµnh viªn ®· lµm cho trao ®æi th-¬ng m¹i, ®Æc biÖt trong lÜnh vùc trao ®æi c¸c s¶n phÈm chÕ t¹o t¨ng lªn nhanh chãng. Ch¼ng h¹n n¨m 1980 hµng chÕ t¹o cña Singapore chØ chiÕm 15,3% trong tæng sè hµng xuÊt khÈu néi bé cña ASEAN th× ®Õn n¨m 1990 ®· t¨ng lªn 60,20%; Indonesia tõ 13,3% t¨ng lªn 46,6%; Thailand tõ 29,1% t¨ng lªn 48,3%; Philipines tõ 31,3% t¨ng lªn 61,6%.1 1 TrÝch b¯i viÕt cïa TS NguyÔn Hõu C²t “Khu v÷c mËu dÞch t÷ do ASEAN v¯ nhõng t²c ®èng cïa nâ ®Õn ViÖt Nam”, T³p chÝ Nhõng vÊn ®Ò kinh tÕ thÕ giìi sç 5 th²ng 10/1995, trang 14. 14 *Thø t-, nh÷ng n¨m tr-íc ®©y ®èi t-îng bu«n b¸n vµ nguån ®Çu t- quan träng nhÊt cña c¸c n-íc ASEAN lµ Mü, T©y ¢u vµ NhËt B¶n. C¸c n-íc nµy ®· t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó hµng hãa cña ASEAN nhËp khÈu vµo nªn tèc ®é ph¸t triÓn ngo¹i th-¬ng vµ GNP cña c¸c n-íc ASEAN t¨ng lªn nhanh chãng. Song hiÖn nay xu h-íng lËp khèi riªng nh- EU, NAFTA vµ chñ nghÜa b¶o hé mËu dÞch ®ang ph¸t triÓn kh¾p thÕ giíi ®· lµm cho ASEAN vµ nhiÒu n-íc kh¸c ë Ch©u ¸ - Th¸i B×nh D-¬ng gÆp khã kh¨n vÒ thÞ tr-êng, nguån vèn tõ Ch©u ¢u vµ Mü. Mét sè nhµ nghiªn cøu kinh tÕ cña c¸c n-íc ASEAN cho r»ng nÕu c¸c n-íc nµy kh«ng nhanh chãng t×m h×nh thøc, biÖn ph¸p míi ®Ó thóc ®Èy hîp t¸c kinh tÕ trong néi bé HiÖp héi th× cã nguy c¬ bÞ bá xa trong cuéc ch¹y ®ua kinh tÕ trªn ph¹m vi toµn thÕ giíi. Do ®ã c¸c n-íc ASEAN hy väng: sù ra ®êi cña AFTA sÏ gãp phÇn t¨ng c-êng th-¬ng m¹i néi bé ASEAN, thay thÕ cho phÇn xuÊt khÈu sang c¸c thÞ tr-êng lín nh- B¾c Mü, Ch©u ¢u ®ang cã kh¶ n¨ng bÞ thu hÑp l¹i. C¸c n-íc ASEAN cßn mong muèn AFTA ra ®êi tõ sù liªn kÕt nh÷ng nÒn kinh tÕ riªng rÏ cña 6 n-íc trong HiÖp héi thµnh mét nÒn kinh tÕ thèng nhÊt sÏ ®ñ søc c¹nh tranh nh»m thu hót vèn ®Çu t- n-íc ngoµi vµo ASEAN. *Thø n¨m, qu¸ tr×nh thóc ®Èy tù do hãa th-¬ng m¹i cña GATT-mét tæ chøc kinh tÕ liªn chÝnh phñ ®-îc thµnh lËp th¸ng 10 n¨m 1947 vµ b¾t ®Çu cã hiÖu lùc tõ ngµy 1-1-1948 còng cã vai trß quan träng gãp phÇn vµo sù ra ®êi cña AFTA. Bëi v×, lµ thµnh viªn cña GATT, c¸c quèc gia ASEAN tr-íc hoÆc sau còng sÏ ph¶i më cöa thÞ tr-êng cña hä vµ b·i bá hµng rµo thuÕ quan vµ phi thuÕ quan. ë thêi ®iÓm thµnh lËp AFTA (th¸ng 1 n¨m 1992), vßng ®µm ph¸n U-ru-goay ch-a cã kÕt qu¶, nh-ng dï kÕt qu¶ nh- thÕ nµo th× nã còng ¶nh h-ëng tíi c¸c n-íc ®ang ph¸t triÓn khi nç lùc gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò cßn tån t¹i trong bu«n b¸n quèc tÕ kÓ tõ vßng ®µm ph¸n T«-ky-«. Nh÷ng tån t¹i nµy còng sÏ ¶nh h-ëng tíi c¸c lÜnh vùc th-¬ng m¹i kÓ c¶ bu«n b¸n dÞch vô, ®Çu tvµ s¶n phÈm cã hµm l-îng trÝ tuÖ cao. Sù kiÖn ngµy 15-4-1994 t¹i thµnh phè Marakat (Maroco) c¸c Bé tr-ëng cña 123 n-íc trªn thÕ giíi ®· ký kÕt c¸c tháa hiÖp cña vßng ®µm ph¸n U-ru-goay cña GATT, sau 7 n¨m r-ìi th-¬ng l-îng c¨ng th¼ng, cµng thóc ®Èy AFTA nhanh chãng ®i vµo thùc tÕ. AFTA ®-îc ®-a ra nh»m ®¹t ®-îc nh÷ng môc tiªu kinh tÕ sau : *T¨ng c-êng trao ®æi bu«n b¸n trong néi bé khèi b»ng viÖc lo¹i bá c¸c hµng rµo thuÕ quan trong néi bé khu vùc vµ cuèi cïng lµ c¸c rµo c¶n phi quan thuÕ. §©y lµ môc tiªu ®Çu tiªn song kh«ng ph¶i lµ môc tiªu quan träng nhÊt cña AFTA. V× lÏ, quy m« cña thÞ tr-êng ASEAN t-¬ng ®èi nhá so víi c¸c thÞ tr-êng th-¬ng m¹i khu vùc kh¸c nh- EU vµ NAFTA. Trong khi NAFTA chiÕm 27,8% s¶n l-îng thÕ giíi, 18,2% th-¬ng m¹i thÕ giíi, trong ®ã bu«n b¸n néi bé khu vùc chiÕm 40% vµ EU lÇn l-ît cã c¸c chØ sè t-¬ng øng lµ 15 26,8%, 42,1% vµ 60% th× ASEAN chØ cã 1,5% s¶n l-îng thÕ giíi, 4,5% th-¬ng m¹i thÕ giíi vµ bu«n b¸n néi bé khu vùc lµ 20%.1 *Thu hót c¸c nhµ ®Çu t- n-íc ngoµi vµo khu vùc b»ng viÖc ®-a ra mét khèi thÞ tr-êng thèng nhÊt. §©y lµ môc tiªu trung t©m cña AFTA2.TÝnh cÊp thiÕt cña môc tiªu nµy ®-îc gi¶i thÝch bëi sù c¹nh tranh tiÕp tôc t¨ng lªn trong vÊn ®Ò thu hót ®Çu t- cña c¸c n-íc ®ang trong qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi. AFTA sÏ t¹o ra mét c¬ së s¶n xuÊt th«ng nhÊt cho ASEAN, tõ ®ã cho phÐp viÖc hîp lý hãa s¶n xuÊt, chuyªn m«n hãa trong néi bé khu vùc vµ khai th¸c c¸c thÕ m¹nh cña c¸c nÒn kinh tÕ kh¸c nhau. *Lµm cho ASEAN thÝch nghi víi nh÷ng ®iÒu kiÖn kinh tÕ quèc tÕ ®ang thay ®æi, ®Æc biÖt lµ viÖc ph¸t triÓn cña c¸c tháa thuËn th-¬ng m¹i khu vùc (RTA:Regional Trade Agreement). AFTA sÏ ®-a ASEAN ®Õn chñ nghÜa khu vùc më vµ lµ sù ph¶n øng ®¸p l¹i víi c¸c m« h×nh b¶o hé mËu dÞch ë c¶ trong va ngoµi khu vùc. Theo xu thÕ tù do hãa nÒn s¶n xuÊt toµn cÇu, AFTA lµ nÊc thang ®Çu tiªn trong xu thÕ tiÕn tíi sù hîp t¸c toµn diÖn. Tr-íc nh÷ng biÕn ®éng cña bèi c¶nh quèc tÕ, AFTA buéc ph¶i ®Èy nhanh tiÕn ®é thùc hiÖn vµ kh«ng chØ dõng l¹i ë mét khu vùc mËu dÞch hay liªn minh quan thuÕ mµ trong t-¬ng lai nã sÏ tiÕp tôc ®-îc ph¸t triÓn thµnh mét liªn minh tiÒn tÖ, mét liªn minh kinh tÕ. Nhê t¨ng bu«n b¸n trong vµ ngoµi khu vùc, AFTA sÏ trî gióp cho c¸c quèc gia thµnh viªn ASEAN thÝch øng ®-îc víi chÕ ®é th-¬ng m¹i ®a biªn ®ang t¨ng lªn ngµy cµng nhanh chãng. C¸c môc tiªu cña AFTA sÏ ®-îc thùc hiÖn th«ng qua mét lo¹t c¸c tháa thuËn trong HiÖp ®Þnh AFTA nh- lµ: sù thèng nhÊt vµ c«ng nhËn tiªu chuÈn hãa hµng hãa gi÷a c¸c n-íc thµnh viªn, c«ng nhËn viÖc cÊp giÊy x¸c nhËn xuÊt xø hµng hãa cña nhau, xãa bá nh÷ng quy ®Þnh h¹n chÕ ®èi víi ngo¹i th-¬ng, ho¹t ®éng t- vÊn kinh tÕ vÜ m« ... trong ®ã CEFT lµ c¬ chÕ thùc hiÖn chñ yÕu. CEPT (Common Effective Preferential Tariff) lµ mét tháa thuËn gi÷a c¸c n-íc thµnh viªn ASSEAN vÒ viÖc gi¶m thuÕ quan trong th-¬ng m¹i néi bé ASEAN xuèng cßn 0-5%, ®ång thêi lo¹i bá tÊt c¶ c¸c h¹n chÕ vÒ ®Þnh l-îng vµ c¸c hµng rµo phi thuÕ quan trong vßng 10 n¨m b¾t ®Çu tõ 1/1/1993 vµ hoµn thµnh vµo 1/1/2003. Danh môc c¸c s¶n phÈm vµ tiÕn tr×nh gi¶m thuÕ theo kÕ ho¹ch CEPT: *Danh môc gi¶m thuÕ ngay:(IL: Inclusion List) 1 TrÝch NguyÔn Xu©n Th¾ng “Khu v÷c mËu dÞch t÷ do ASEAN v¯ tiÕn tr×nh hèi nhËp cïa ViÖt Nam”, NXB Thèng Kª, Hµ Néi 1999, trang 13. 2 TrÝch NguyÔn Xu©n Th¾ng “Khu v÷c mËu dÞch t÷ do ASEAN v¯ tiÕn tr×nh hèi nhËp cïa ViÖt Nam”, NXB Thèng Kª, Hµ Néi 1999, trang 14. 16 C¸c s¶n phÈm n»m trong danh môc ph¶i tr¶i qua viÖc tù gi¶i phãng ngay tøc th×. Tû lÖ thuÕ quan trong khu vùc sÏ ®-îc gi¶m, lo¹i bá h¹n chÕ sè l-îng vµ c¸c hµng rµo phi thuÕ quan kh¸c. ThuÕ cña c¸c s¶n phÈm nµy sÏ ®-îc gi¶m xuèng tèi ®a lµ 20% n¨m 1998 vµ xuèng 0-5% n¨m 2003. §èi víi c¸c thµnh viªn míi cña ASEAN nh- ViÖt Nam sÏ thùc hiÖn vµo n¨m 2006 vµ 2008 ®èi víi Lµo vµ Myanmar. Trong n¨m 1998 cã 45.996 biÓu thuÕ n»m trong danh môc gi¶m thuÕ ngay, chiÕm 82,7% tæng sè c¸c biÓu thuÕ cña ASEAN *Danh môc lo¹i trõ t¹m thêi:(TEL:Temporary Exclusion List) C¸c s¶n phÈm n»m trong danh môc nµy bao gåm c¸c mÆt hµng cã thuÕ suÊt trªn 20%. N¨m 2000, tÊt c¶ c¸c s¶n phÈm nµy sÏ ®-îc ®-a vµo danh môc gi¶m thuÕ ngay ®Ó b¾t ®Çu qu¸ tr×nh gi¶m thuÕ. §èi víi nh÷ng thµnh viªn míi cña ASEAN ®-îc gi¶m thuÕ xuèng cßn 0-5% vµo n¨m 2003 ®èi víi ViÖt Nam vµ 2006 ®èi víi Lµo vµ Myanmar. N¨m 1998 cã 8.355 biÓu thuÕ n»m trong danh môc TEL chiÕm 15% trong tæng thuÕ c¸c mÆt hµng cña ASEAN.1 *Danh môc lo¹i trõ hoµn toµn:(GEL:General Exception List) Danh môc nµy ®-îc x©y dùng phï hîp víi ®iÒu 9 cña HiÖp ®Þnh CEPT gåm nh÷ng nhãm mÆt hµng cã ¶nh h-ëng ®Õn an ninh quèc gia, ®¹o ®øc x· héi cuéc sèng vµ søc kháÎ con ng-êi, ®Õn viÖc b¶o tån c¸c gi¸ trÞ v¨n hãa nghÖ thuËt, di tÝch lÞch sö kh¶o cæ... . ViÖc c¾t gi¶m thuÕ còng nh- xãa bá c¸c biÖn ph¸p phi quan thuÕ ®èi víi c¸c mÆt hµng nµy sÏ kh«ng ®-îc xem xÐt ®Õn theo ch-¬ng tr×nh CEPT. Cã 836 møc thuÕ trong danh môc GEL, chiÕm 1,5% biÓu thuÕ trong ASEAN < tc viÖt nam vµ ®«ng nam ¸ ngµy nay sè 24 th¸ng 12 n¨m 1998 trang 24> *Danh môc hµng n«ng s¶n ch-a chÕ biÕn nh¹y c¶m:(SL: Sensitive List of Unprocessed Agricultural Products) Danh môc nµy bao gåm c¸c s¶n phÈm n«ng s¶n ch-a chÕ biÕn. Thêi gian thùc hiÖn ®èi víi ViÖt Nam lµ n¨m 2013 vµ ®èi víi Lµo vµ Myanmar lµ 2016 . N¨m 1998 cã 340 biÓu thuÕ trong SL, chiÕm 0,6% c¸c biÓu thuÕ trong ASEAN < tc viÖt nam vµ ®«ng nam ¸ ngµy nay sè 24 th¸ng 12 n¨m 1998 trang 24> C¬ chÕ trao ®æi nh-îng bé cña CEPT: Nh÷ng nh-îng bé khi thùc hiÖn CEPT cña c¸c quèc gia ®-îc trao ®æi trªn nguyªn t¾c cã ®i cã l¹i. Muèn ®-îc h-ëng nh-îng bé vÒ thuÕ quan khi xuÊt khÈu hang hãa trong khèi mét s¶n phÈm cÇn cã c¸c ®iÒu kiÖn sau: 1 TrÝch tin cña T¹p chÝ ViÖt Nam vµ §«ng Nam ¸ ngay nay sè 24 th¸ng 12/1999, trang 24. 17 *S¶n phÈm ®ã ph¶i n»m trong Danh môc c¾t gi¶m thuÕ cña c¶ n-íc xuÊt khÈu vµ n-íc nhËp kh©ñ; vµ ph¶i cã møc thuÕ quan (nhËp khÈu) b»ng hoÆc thÊp h¬n 20%. *S¶n phÈm ®ã ph¶i cã ch-¬ng tr×nh gi¶m thuÕ ®-îc héi ®ång AFTA th«ng qua. *S¶n phÈm ®ã ph¶i cã xuÊt xø tõ c¸c n-íc thµnh viªn ASEAN, tøc lµ cã Ýt nhÊt 40% hµm l-îng xuÊt xø tõ bÊt cø n-íc thµnh viªn nµo.1 C«ng thøc 40% hµm l-îng ASEAN nh- sau: Gi¸ trÞ nguyªn phô liÖu nhËp khÈu tõ n-íc kh«ng ph¶i lµ thµnh viªn ASEAN Gi¸ trÞ nguyªn phô liÖu cã xuÊt xø kh«ng x¸c ®Þnh ®-îc + x 100% <= 60% Gi¸ FOB Nguån: Quy chÕ xuÊt xø dïng cho HiÖp ®Þnh CEPT, T¹p chÝ th-¬ng m¹i sè 21 n¨m 1998 trang 42. VÊn ®Ò lo¹i bá c¸c h¹n chÕ ®Þnh l-îng (QRs: Quantiative Restrictions) vµ c¸c rµo c¶n phi thuÕ quan kh¸c (NTBs: Non-Tariff Barriers): §Ó chuÈn bÞ tèt tiÕn tr×nh xãa bá c¸c hµng rµo phi quan thuÕ, ñy ban phèi hîp thùc hiÖn CEPT/AFTA cña ASEAN ®· tiÕn hµnh c¸c b-íc nh- sau: *B-íc mét: C¸c n-íc thµnh viªn cïng thèng nhÊt ®Þnh nghÜa vÒ c¸c biÖn ph¸p phi quan thuÕ dùa trªn sù ph©n lo¹i cña UNCTAD. * B-íc hai: TËp trung tr-íc tiªn viÖc gi¶m c¸c hµng rµo phi thuÕ quan ®èi víi c¸c s¶n phÈm cã tû träng lín trong chu chuyÓn th-¬ng m¹i néi bé ASEAN. *B-íc ba: Ban th- ký ASEAN sÏ tËp hîp th«ng tin c¸c hµng rµo phi quan thuÕ cña c¸c n-íc thµnh viªn tõ nhiÒu nguån, gåm: b¸o c¸o cña c¸c quèc gia thµnh viªn, b¶n ®¸nh gi¸ chÝnh s¸ch th-¬ng m¹i cña GATT, b¸o c¸o cña Phßng Th-¬ng M¹i-C«ng NghiÖp ASEAN, hÖ thèng th«ng tin vµ ph©n tÝch d÷ liÖu th-¬ng m¹i cña UNCTAD ...®Ó cã mét chÝnh s¸ch ®iÒu hßa thÝch hîp. 1 TrÝch tin cña T¹p chÝ Th-¬ng M¹i sè 21 n¨m 1998, trang 42. 18 Trõ mét sè lý do ®-îc phÐp duy tr× c¸c hµng rµo phi quan thuÕ nh-: sù cÇn thiÕt ph¶i b¶o hä mét sè s¶n phÈm thuéc Danh môc lo¹i trõ hoµn toµn, sù b¶o hé ®èi víi mét sè s¶n phÈm trong thêi gian cßn ®-îc h-ëng chÕ ®é miÔn trõ t¹m thêi ...viÖc xãa bá c¸c hµng rµo phi quan thuÕ cÇn ®-îc phèi hîp ®ång bé víi ch-¬ng tr×nh CEPT, trong ®ã quan träng nhÊt vµ khã kh¨n nhÊt lµ viÖc thèng nhÊt c¸c tiªu chuÈn vÒ hµng hãa vµ viÖc thõa nhËn lÉn nhau vÒ tiªu chuÈn hµng hãa gi÷a c¸c n-íc thµnh viªn. HiÖn t¹i, ñy Ban vÒ Tiªu ChuÈn ChÊt L-îng cña ASEAN (ACCSQ) ®ang tiÕn hµnh thèng nhÊt hãa c¸c tiªu chuÈn vÒ kü thuËt cña c¸c s¶n phÈm CEPT thuéc nhãm nh÷ng hµng hãa cã kim ng¹ch bu«n b¸n lín gi÷a c¸c n-íc ASEAN. TÊt nhiªn, ë ®©y cÇn ph©n biÖt râ gi÷a c¸c hµng rµo phi quan thuÕ vµ c¸c biÖn ph¸p phi quan thuÕ v× lÏ rÊt nhiÒu biÖn ph¸p phi quan thuÕ l¹i cã t¸c dông tèt cho viÖc t¹o dùng m«i tr-êng th-¬ng m¹i. VÝ dô, chÝnh s¸ch trî gi¸ xuÊt khÈu cña chÝnh phñ, biÖn ph¸p chèng b¸n ph¸ gi¸ ... VÊn ®Ò phèi hîp trong lÜnh vùc h¶i quan: Phèi hîp h¶i quan lµ c¬ chÕ thùc hiÖn cña ch-¬ng tr×nh CEPT khi nã hç trî c¸c n-íc thµnh viªn thèng nhÊt biÓu thuÕ quan theo hÖ thèng ®iÒu hßa (HS:Harmonised System) cña nã. H¬n n÷a ®iÒu nµy t¹o thuËn lîi cho viÖc thùc hiÖn gi¶m thuÕ vµ phi quan thuÕ khi hÖ thèng tÝnh gi¸ h¶i quan ®-îc thèng nhÊt, c¸c luång xanh -u ®·i hµng hãa theo CEPT cña ASEAN ®-îc h×nh thµnh vµ ®Æc biÖt thñ tôc h¶i quan ®-îc thèng nhÊt. Nh- vËy tiÕn tr×nh AFTA nhanh hay chËm, ®-îc ®iÒu chØnh hay bæ sung ®Òu tïy thuéc ®¸ng kÓ vµo c¸c ch-¬ng tr×nh hîp t¸c h¶i quan. C¸c thÓ chÕ phèi hîp trong tiÕn tr×nh thùc hiÖn AFTA: ThiÕt lËp c¸c thÓ chÕ phèi hîp gi÷a c¸c n-íc thµnh viªn ASEAN lµ mét vÊn ®Ò cÇn thiÕt, cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh ®èi víi viÖc duy tr× xu h-íng vµ ®¶m b¶o thùc hiÖn thµnh c«ng CEPT. C¬ quan ®Æc tr¸ch ®Ó duy tr×, phèi hîp vµ ®iÒu chØnh c¸c ho¹t ®éng cña AFTA lµ Héi §ång AFTA. Héi ®ång nµy bao gåm ®¹i diÖn c¸c Bé tr-ëng tõ c¸c n-íc thµnh viªn vµ tæng th- ký ASEAN cã chøc n¨ng thùc hiÖn c¸c ®iÒu tiÕt vÜ m« vÒ tiÕn tr×nh thùc hiÖn AFTA. Héi ®«ng chØ häp khi cÇn thiÕt nh-ng Ýt nhÊt mçi n¨m mét lÇn. Héi §ång AFTA cã tr¸ch nhiÖm b¸o c¸o lªn Héi NghÞ C¸c Bé Tr-ëng Kinh TÕ ASEAN (AEM:ASEAN Ecnomic Ministers). §Ó gióp cho Héi §ång AFTA thùc hiÖn nghÜa vô cña m×nh víi AEM, Héi NghÞ C¸c Quan Chøc ASEAN (SEOM:Senior Officials Meeting) häp ®Òu ®Æn 19 hµng quý ®Ó phèi hîp thùc hiÖn CEPT gi÷a c¸c n-íc thµnh viªn. D-íi SEOM l¹i cã ñy ban ®iÒu phèi CEPT ®Ó thùc hiÖn AFTA (CCCA) vµ c¸c thµnh viªn tham gia ñy ban nµy lµ ®¹i diÖn tõ c¸c c¬ quan chÝnh phñ kh¸c nhau liªn quan trùc tiÕp ®Õn viÖc thùc hiÖn HiÖp §Þnh CEPT. Trong m« h×nh tæ chøc nµy, Ban th- ký ASEAN cã chøc n¨ng hç trî Héi ®ång AFTA, SEOM vµ CCCA th«ng qua viÖc gi¸m s¸t tiÕn tr×nh vµ c¸c ¶nh h-ëng cña viÖc thùc hiÖn ch-¬ng tr×nh CEPT. C¬ quan ®iÒu hµnh trùc tiÕp cô thÓ c¸c ho¹t ®éng th-êng xuyªn cña tiÕn tr×nh AFTA lµ c¬ quan AFTA thuéc ban th- ký ASEAN vµ c¸c c¬ quan AFTA t¹i c¸c n-íc thµnh viªn, ®-îc thµnh lËp theo quyÕt ®Þnh cña Héi NghÞ Bé Tr-ëng Kinh TÕ ASEAN lÇn thø 26. Tuy vËy, c¬ quan cã t¸c ®éng trùc tiÕp ®Õn khu vùc t- nh©n ë tõng n-íc thµnh viªn l¹i lµ Phßng th-¬ng m¹i vµ c«ng nghiÖp cña quèc gia ®ã. Còng v× vËy, b¾t ®Çu tõ n¨m 1995, Phßng Th-¬ng M¹i-C«ng NghiÖp ASEAN (CCI:Chamber of Comercial and Industry) ®-îc thµnh lËp nh- mét thÓ chÕ phèi hîp tÊt yÕu ®Ó thóc ®Èy tiÕn tr×nh khuyÕn khÝch t- nh©n tham gia thùc hiÖn CEPT. I.2. Néi dung tham gia AFTA cña ViÖt Nam: C¨n cø theo quy ®Þnh cña HiÖp ®Þnh CEPT vµ tháa thuËn gi÷a ViÖt Nam vµ c¸c n-íc thµnh viªn kh¸c cña ASEAN, ch-¬ng tr×nh gi¶m thuÕ nhËp khÈu theo CEPT cña ViÖt Nam sÏ b¾t ®Çu ®-îc thùc hiÖn tõ 1/1/1996 vµ hoµn thµnh vµo 1/1/2006 ®Ó ®¹t ®-îc møc thuÕ suÊt cuèi cïng 0-5%, chËm h¬n c¸c n-íc thµnh viªn kh¸c 3 n¨m. Tuy vËy, t¹i phiªn häp cña Héi §ång AFTA lÇn thø 12 quyÕt ®Þnh ®Õn n¨m 2003 c¸c n-íc ASEAN sÏ gi¶m biÓu thuÕ cña hÇu hÕt c¸c mÆt hµng xuèng 0% chø kh«ng ph¶i ë møc tõ 0 ®Õn 5% nh- tr-íc ®©y. Riªng ViÖt Nam qu¸ tr×nh thùc hiÖn AFTA ®-îc lui l¹i ®Õn 2006.1 C¸c b-íc cô thÓ ®Ó thùc hiÖn môc tiªu nµy bao gåm: *X¸c ®Þnh danh môc c¸c mÆt hµng thùc hiÖn gi¶m thuÕ theo CEPT gåm: Danh môc gi¶m thuÕ ngay, Danh môc lo¹i trõ t¹m thêi, Danh môc hµng n«ng s¶n ch-a chÕ biÕn nh¹y c¶m, Danh môc lo¹i trõ hoµn toµn. 1 TrÝch tin cña T¹p chÝ ViÖt Nam vµ §«ng Nam ¸ ngµy nay sè 20 th¸ng 10/1998, trang 23. 20
- Xem thêm -