Chính sách tiền tệ - chính sách lãi suất và nghiệp vụ thị trường mở trong hệ thống chính sách tiền tệ ở việt nam hiện nay

  • Số trang: 32 |
  • Loại file: PDF |
  • Lượt xem: 10 |
  • Lượt tải: 0
nganguyen

Đã đăng 34173 tài liệu

Mô tả:

LUẬN VĂN: Chính sách tiền tệ - chính sách lãi suất và nghiệp vụ thị trường mở trong hệ thống chính sách tiền tệ ở Việt Nam hiện nay Lời nói đầu Nền kinh tế thế giới đang bước vào thế kỷ 21 thế kỷ của hội nhập, toàn cầu hoá và sự phát triển to lớn của kinh tế toàn cầu. Bất cứ một nền kinh tế quốc gia nào cũng đều không nằm ngoài xu thế kinh tế tất yếu đó. Đối với Việt Nam cũng vậy xu thế hội nhâpạ, phát triển là con đường duy nhất và có ý nghĩa quyết định trong công cuộc xây dựng CNXH và đi lên CNCS nếu không muốn bị tụt hậu và suy vong. Để bắt kịp xu thế của thời đại và chủ động hoà nhập để có những bước phát triển vững chắc về kinh tế đòi hỏi chúng ta phải có đường lối, chiến lược vững chắc và có những chính sách kinh tế vĩ mô thật sự có hiệu quả. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX đã khẳng định đường lối phát triển kinh tế là : “Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, đưa nước ta trở thành một nước công nghiệp, ưu tiên phát triển lực lượng sản xuất, đồng thời xây dựng quan hệ sản xuất phù hợp theo định hướng xã hội chủ nghĩa, phát huy cao độ nội lực, đồng thời tranh thủ nguồn lực bên ngoài và chủ động hội nhập kinh tế để phát triển nhanh, có hiệu quả bền vững …”. Nền kinh tế thế giới với xu thế phát triển đi lên vượt bậc đã đem lại nhiều cơ hội cho đất nước ta đi lên vượt bậc đã đem lại nhiều cơ hội cho đất nước ta đi lên đuổi kịp các nước phát triển, đồng thời nó cũng luôn diễn biến phức tạp, thăng trầm tạo ra nhiều thách thức to lớn đối với đất nước. Để xây dựng được một nền kinh tế phát triển mạnh và ổn định đòi hỏi chúng ta phải có những chính sách kinh tế đúng đắn, có hiệu quả, phù hợp với tình hình thực tiễn của đất nước. Nằm trong hệ thống chính sách kinh tế vĩ mô, chính sách tiền tệ quốc gia đóng một vai trò rất quan trọng mang tính chất quyết định đối với sự phát triển và ổn định của nền kinh tế. Để có được một chính sách tiền tệ đúng đắn thực sự có tác dụng tích cực, hiệu quả trong việc điều tiết nền kinh tế đói hỏi chúng ta phải nghiên cứu thật kỹ, đầy đủ, chính xác tình hình thực tiễn của đất nước để có thể đề ra được chính sách tiền tệ thích hợp và thực hiện tốt, có hiệu quả. Thực tế qua nhiều năm việc điều hành chính sách tiền tệ đã thực sự đem lại hiệu quả kinh tế tích cực to lớn cho nền kinh tế, tuy nhiên nó cũng còn có nhiều hạn chế và bất cập đòi hỏi tiếp tục nghiên cứu, sửa đổi, sáng tạo để có một chính sách tiền tệ hoàn thiện với hiệu quả cao nhất. Với vai trò quan trọng như trên của chính sách tiền tệ, thì việc nghiên cứu chính sách tiền tệ là hết sức cần thiết, đặc biệt đối với những sinh viên kinh tế, để nâng cao tầm hiểu biết của mình về các vấn đền kinh tế. Phần I: Chính sách tiền tệ quốc gia I. Mục tiêu của chính sách tiền tệ quốc gia. 1. Quan điểm về chính sách tiền tệ quốc gia. Đối với bất kỳ một quốc gia nào trên thế giới, muốn cho đất nước phát triển đi lên, ổn định …. đều phải hoạch định đề ra và thực hiện các chính sách ở tầm vĩ mô. Mỗi một lĩnh vực: kinh tế, xã hội, chính trị, văn hoá … tồn tại một hệ thống chính sách để định hướng và vạch ra những đường lối chiến lược để phát triển lĩnh vực đó. Cũng như các lĩnh vực khác, kinh tế là một phần rất quan trọng đóng góp vào sự ổn định phát triển phồn vinh của một đất nước. Nước ta đi lên chủ nghĩa xã hội (đang ở trong thời kỳ quá độ) thì việc xây dựng một nền kinh tế phát triển, phồn vinh, hiện đại, ổn định, có mức tăng trưởng cao, đời sống vật chất của nhân dân ở mức cao … là một đòi hỏi tất yếu mục tiêu quan trọng và là một vấn đề bức xúc hiện nay ở nước ta. Sau 15 năm đổi mới, từ nền kinh tế tập trung bao cấp sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng XHCN, nền kinh tế nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn đáng kể. Những thành tựu này ngoài sự nổ lực to lớn của toàn dân cả nước thì việc hoạch định thực thi các chính sách kinh tế vĩ mô cũng có vai trò rất quan trọng đối với những thành tựu vượt bậc này. trong hệ thống chính sách kinh tế vĩ mô thì chính sách tiền tệ quốc gia là một trong những chính sách trọng yếu góp phần quan trọng trong việc điều chỉnh nền kinh tế quốc dân tăng trưởng liên tục ở mức cao và tương đối ổn định. Vậy chính sách tiền tệ quốc gia được hiểu như thế nào? Nói chung, chính sách tiền tệ quốc gia là một chính sách vĩ mô của Nhà nước giao cho Ngân hàng Nhà nước thực hiện nhằm một mục tiêu chung là tăng trưởng và ổn định nền kinh tế. Theo điều 2 của luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam thì: “chính sách tiền tệ là một bộ phận của chính sách kinh tế tài chính của Nhà nước nhằm ổn định giá trị đồng tiền, kiềm chế lạm phát góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao đời sống nhân dân”. Với chính sách này, Nhà nước thống nhất quản lý mọi hoạt động của Ngân hàng, động viên các nguồn lực trong nước, đồng thời tranh thủ các nguồn lực bên ngoài, tạo nguồn vốn để phát triển kinh tế. Trên cơ sở đó giữ vững định hướng XHCN, giữ vững chủ quyền quốc gia, mở rộng hợp tác và hội nhập quốc tế, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xí nghiệp, góp phần thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Chính sách tiền tệ là một chính sách nằm trong hệ thống chính sách vĩ mô nói chung, nó thống nhất và có quan hệ chặt chẽ với các chính sách vĩ mô khác về mặt quản lý thực hiện, tác động và đều nhàm mục tiêu chung là tăng trưởng ổn định để đi đến phát triển. Do vậy khi nghiên cứu chính sách tiền tệ quốc gia luôn phải đặt nó trong sự thống nhất với hệ thống chính sách vĩ mô khác và luôn liên hệ với các chính sách khác về việc thực hiện và mục tiêu chung. Khi nói đến chính sách tiền tệ quốc gia ta phải hiểu chính sách này được Nhà nước giao cho Ngân hàng Nhà nước Việt Nam thực thi chính sách này thay mặt Nhà nước. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nắm trong tay các công cụ tiền tệ sẽ thay mặt Nhà nước điều hành chính sách tiền tệ nhằm các mục tiêu màNhà nước đã định hướng. Trong phạm vi bài nghiên cứu này tập trung vào việc nghiên cứu việc thực thi chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam bằng các công cụ tiền tệ có trong tay của mình. 2. Mục tiêu của chính sách tiền tệ. Như định nghĩa của chính sách tiền tệ trong luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã chỉ ra ta thấy mục tiêu của chính sách tiền tệ là: “ổn định giá đồng tiền, kiềm chế lạm phát, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh và nâng cao đời sống nhân dân”. Qua định nghĩa này ta thấy được các mục tiêu cụ thể của chính sách tiền tệ như sau: a. ổn định tiền tệ: Chính sách tiền tệ quốc gia phải đảm bảo sự ổn định tiền tệ trong nước, đồng tiền không bị mất giá một cách đột ngột, nghiêm trọng, kiểm soát được lượng tiền cung ứng để từ đó điều chỉnh lượng tiền cung ứng nhằm vào các mục tiêu khác. b. ổn định giá cả: Lạm phát luôn là căn bệnh kinh niên của nền kinh tế thị trường. Lạm phát làm cho mức giá cả chung tăng lên gây nên tình trạng bấp bênh của nền kinh tế, khi lạm phát ở mức cao thì việc lập kế hoạch trong tương lai khó khăn, việc ra các quyết định kinh tế rất khó khăn, chưa nhiều rủi ro, gây căng thẳng cho các quan hệ xã hội của đất nước… lạm phát có tác động rất sấu đến nền kinh tế khi nó ở mức cao. Vì thế một mục tiêu quan trọng của chính sách tiền tệ đó là kiềm chế lạm phát, giữ cho lạm phát ở mức thấp để có thể “kích thích” nền kinh tế tăng trưởng, tức là giữ cho mức giá chung ổn định và ở mức tăng nhẹ phù hợp với tình hình kinh tế hiện đại. c. ổn định lãi suất: Lãi suất là biểu hiện quan trọng của sự cân đối giữa cung và cầu tiền tệ trong nền kinh tế. Khi cung và cầu tiền tệ (cầu hay cung trái phiếu) biến động sẽ làm cho mức lãi suất chung trong nền kinh tế thay đổi. Ta đã biết, lãi suất chính là chi phí cơ hội của việc giữ tiền, là chi phí của người đi vay, do đó khi lãi suất thay đổi sẽ làm cho chi phí cơ hội của việc giữ tiền thay đổi, chi phí của người vay biến động. Nếu sự biến động này lớn sẽ ảnh hưởng lớn đến các quyết định kinh tế (cho vay, đi vay, đầu tư, mua tài sản, tiêu dùng …) nền kinh tế không ổn định. Lãi suất còn tác động đến nhiều biến số kinh tế vĩ mô khác (tổng cầu, GDP…), do đó việc điều chỉnh cho lãi suất ở mức thích hợp, ổn định luôn là một mục tiêu quan trọng của chính sách tiền tệ quốc gia. d. ổn định tỷ giá: Đối với nước ta hiện nay, nền kinh tế được mở cửa dần (từ 1986, khi thay đổi cơ chế kinh tế ), xu hướng giao lưu hội nhập kinh tế là tất yếu thì tỷ giá là một biến số rất quan trọng. Việc hội nhập kinh tế toàn cầu đã và đang đưa lại cho chúng ta nhiều cơ và thách thức lớn đối với việc tăng trưởng và phát triển kinh tế. tỷ giá có tác động đến kim ngạch xuất nhập khẩu, khả năng cạnh tranh của hàng hoá trong nước đối với hàng hoá nước ngoài. Do vậy việc điều chỉnh chính sách tiền tệ với mục tiêu ổn định trên thị trường ngoại hối, ổn định tỷ giá ở mức độ sao cho có lợi nhất cho sự phát triển kinh tế đất nước để xu hướng hội nhập giao lưu với quốc tế thực sự có hiệu quả luôn là mục tiêu cần thiết và quan trọng trong việc điều hành chính sách tiền tệ quốc gia nói riêng và các chính sách vĩ mô nói chung. e. ổn định các thị trường tài chính: Thị trường tài chính là một thị trường hết sức quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. thị trường tài chính ra các nguồn vốn để phát triển kinh tế. Khi thị trường tài chính không ổn định sẽ có ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực (đầu tư, tiêu dùng, vốn, tăng trưởng…) và gây nên sự bất ổn cho nền kinh tế. Trong giai đoạn hiện nay, thị trường tài chính phát triển ở cấp độ cao, thị trường tài chính của mỗi quốc gia có mối liên hệ chặt chẽ với thị trường tài chính của các quốc gia khác và toàn thế giới. Sự biến động của thị trường tài chính quốc tế luôn tác động đến thị trường tài chính của mỗi quốc gia. Cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ ở khu vực Đông Nam á đã lan ra cả khu vực rộng trên thế giới và nó cũng tác động sấu đến thị trường tài chính nước ta và nền kinh tế. (1997). Chính vì vậy, mục tiêu của chính sách tiền tệ còn là việc giữ ổn định thị trường tài chính. Mục tiêu này có quan hệ chặt chẽ với các mục tiêu khác như lãi suất, giá cả … f. Đảm bảo công ăn việc làm cao: Việc làm cao không những là một mục tiêu kinh tế mà còn là một mục tiêu xã hội đối với chính sách tiền tệ và các chính sách vĩ mô khác. Lao động là một nguồn lực quan trọng trong nền kinh tế xã hội. Công ăn việc làm càng cao tức là ta càng sử dụng được nhiều nguồn lực của xã hội, thu nhập của nền kinh tế tăng lên. Đặc biệt khi tỷ lệ làm việc cao tức là phần thất nghiệp giảm đi, những tệ nạn xã hội, tác động tiêu cực của thất nghiệp mang lại cũng giảm, đây là điều rất tốt cho mục tiêu xã hội. Đặc biệt, đối với nước ta chúng ta đang xây dựng XHCN để tiến lên CNCS thì việc đảm bảo làm sao cho “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh”, “ai cũng có cơm ăn áo mặc” là mục tiêu hàng đầu và lâu dài, nên công ăn việc làm đầy đủ góp phần thực hiện mục tiêu mang tính chất chiến lược trên. h. Tăng trưởng và phát triển kinh tế: Đây là mục tiêu chung, bao trùm lên các mục tiêu khác và là mục tiêu cốt lõi của chính sách kinh tế vĩ mô. Tất cả là làm sao cho nền kinh tế tăng trưởng nhanh, ổn định tránh được các cuộc khủng hoảng, suy thoái… từ đó để dần đưa nền kinh tế phát triển, góp phần xây dựng cơ sở vật chất cho CNXH. ở đây ta cần quan tâm và phân biệt hai mục tiêu là tăng trưởng và phát triển. Mục tiêu tăng trưởng chỉ nói lên được phần lượng của phát triển, tăng trưởng phải đồng thời với ổn định nền kinh tế, nâng cao mức sống người dân, tỷ lệ thất nghiệp thấp, lạm phát được kiềm chế ở mức vừa phải… đó sẽ là mục tiêu phát triển. Chính sách tiền tệ quốc gia cần cân nhắc và hướng vào mục tiêu cốt lõi nhất là phát triển kinh tế. Các mục tiêu trên của chính sách tiền tệ có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, chúng liên hệ bổ xung thúc đẩy nhau và cũng có khi tác động trái ngược nhau. Chẳng hạn lãi suất ổn định góp phần ổn định thị trường tài chính, việc làm cao thì tăng trưởng mạnh, tuy nhiên tăng trưởng mạnh có thể làm cho giá cả không ổn định tức lạm phát có thể cao. Chính vì vậy mà việc điều hành chính sách tiền tệ phải nhằm vào các mục tiêu cụ thể nào và luôn phải xem xét trên tất cả các mục tiêu khác để nhằm vào mục tiêu này mà không ảnh hưởng lớn và hạn chế đến mục tiêu khác và luôn phải hướng vào mục tiêu lâu dài cốt lõi. Luôn đặt chính sách tiền tệ đi liền và quan hệ chặt chẽ với chính sách vĩ mô khác để nhằm vào mục tiêu chung là phát triển nền kinh tế xã hội ở mức cao. II. Các công cụ của chính sách tiền tệ quốc gia: Mục đích của chính sách tiền tệ là nhằm điều tiết lượng tiền lưu thông, sự điều tiết này thể hiện qua hai hướng: mở rộng tiền tệ và thắt chặt tiền tệ. Việc điều tiết lượng cung tiền như thế nào để cho nền kinh tế phát triển một cách nhịp nhàng luôn là vấn đề nan giải của các quốc gia, thiếu hay thừa tiền luôn có tác động tiêu cực của nó. Tuy nhiên trong thực tế điều hành chính sách tiền tệ tuỳ vào từng thời kỳ phát triển kinh tế, tuỳ voà hoàn cảnh cụ thể của nền kinh tế xã hội mà sử dụng chính sách thắt chặt hay mở rộng tiền tệ. Đây là vấn đề mang tính nhạy cảm của các nhà điều hành chính sách tiền tệ. Để làm được điều này Ngân hàng trung ương phải sử dụng hàng loạt các công cụ như: Dự trữ bắt buộc, lãi suất, tỷ giá hối đoái, tái cấp vốn, nghiệp vụ thị trường mở. Trong phạm vi bài nghiên cứu này chỉ tập trung vào việc nghiên cứu hai công cụ chính đó là lãi suất và nghiệp vụ thị trường mở. 1. Cơ chế tác động của các công cụ chính sách tiền tệ đến các biến số kinh tế vĩ mô. a. Cung cầu tiền tệ: * Mức cung tiền tệ là tổng số tiền có khả năng thanh toán. Mức cung tiền bao gồm: tiền mặt đang lưu hành và các khoản tiền gửi không kỳ hạn tại các Ngân hàng thương mại. Mức cung tiền phụ thuộc vào các nhân tố sau: + Lượng tiền cơ sở + Tỷ lệ dự trữ của các Ngân hàng thương mại (phụ thuộc vào tỷ lệ dự trữ bắt buộc và tỷ lệ dự trữ dư thừa của các Ngân hàng thương mại) + Tỷ lệ giữ tiền mặt của công chúng Ngân hàng Trung ương với các công cụ tiền tệ trong tay có thể tác động vào lượng tiền thông qua: + Quản lý lượng tiền cơ sở (do NHTW nắm giữ quyền phát hành tiền) + Quy định tỷ lệ dự trữ bắt buộc đối với các Ngân hàng thương mại (nó tác động đến số nhân tiền  tác động đến lượng tiền dự trữ và lượng tiền lưu thông NHTW sử dụng ba công cụ khác) 1. Tỷ lệ dự trữ bắt buộc 2. Lãi suất chiết khấu, tái chiết khấu 3. Nghiệp vụ thị trường * Cầu tiền là khối lượng tiền cần để chi tiêu thường xuyên, đều đặn cho nhu cầu tiêu dùng cá nhân và kinh doanh sản xuất. Cầu tiền phụ thuộc: 1. Thu nhập thực tế (tỷ lệ thuận) 2. Lãi suất (tương quan nghich) * Cung và cầu tiền tệ cân bằng sẽ xác định mức lãi suất cân bằng và tổng lượng tiền cân bằng. i MS Điểm cân bằng thị trường tiền i0 MD M Khi NHTW điều chỉnh các mức cung ứng tiền ở các mức độ khác nhau thì lãi suất danh nghĩa của nền kinh tế sẽ thay đổi. Khi lãi suất thay đổi sẽ tác động đếu tiêu dùng và đầu tư làm cho chúng thay đổi tiêu dùng và đầu tư là yếu tố của tổng cầu do đó tổng cầu thay đỏi làm GNP thay đổi. Ví dụ: Khi NHNN điều chỉnh tăng cung tiền  đường MS dịch phải làm lãi suất cân bằng giảm  giá trái phiếu tăng  giá trị hiện tại của thu nhập tương lại có giá hơn  tiêu dùng tăng lên ở mỗi mức thu nhập. Mặt khác: Lãi suất giảm  Chi phí cơ hội của việc giữ tiền giảm Chi phí vay tiền giảm  có nhiều dự án lớn được đầu tư Khi tiêu dùng tăng, đầu tư giảm  tổng cầu tăng  GDP giảm  giá tăng (lạm phát) Ngược lại: MS giảm  đường MS dịch phải  lãi suất tăng  tiêu dùng giảm, đầu tư tăng  tổng cầu giảm  giá giảm. b. Mô hình IS-LM * Đường IS là tập hợp các tổ hợp khác nhau giữa lãi suất và thu nhập phù hợp với sự cân bằng của thị trường hàng hoá. * Đường LM biểu thị những tổ hợp khác nhau giữa lãi suất và thu nhập phù hợp với sự cân bằng của thị trường tiền tệ. * Sự cân bằng của IS-LM i ML E0 i0 Y Y  Điểm cân bằng của cả hai thị trường hàng hoá và tiền tệ i0 và Y0 là mức lãi suất và thu nhập cân bằng cả hai thị trường hàng hoá và tiền tệ. - Chính sách thị trường tác động đến MS làm cho LM dịch chuyển và thay đổi lãi suất và thu nhập của nền kinh tế. * Chính sách tiền tệ mở rộng. Khi NHTW điều chỉnh tăng lượng tiền MS làm đường LM dịch chuyển sang phải, thị trường cân bằng ở mức lãi suất mới i1,i0, thu nhập quốc dân Y1 > Y0. i LM0 E LM1 i E i I Y0 Y1 Y * Chính sách tiền tệ thu hẹp Khi NHNN điều chỉnh giảm lượng tiền lưu thông (nền kinh tế rơi vào tình trạng quá nóng) làm MS giảm, đường LM dịch trái làm điểm cân bằng mới của nền kinh tế ở điểm E1 với i1>i0, Y1 - Xem thêm -